CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUY TRÌNH KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC CHI PHÍ TRẢ TRƯỚC DÀI HẠN TRONG KIỂM TOÁN BCTC 1.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KHOẢN MỤC CHI PHÍ TRẢ TRƯỚC DÀI HẠN TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH 1.1 Khái niệm về khoản mục Chi phí trả trước dài hạn ♦ Khái niệm - Là các chi phí thực tế đã phát sinh nhưng có liên quan đến kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của nhiều niên độ kế toán và việc kết chuyển các khoản chi phí này vào chi phí sản xuất kinh doanh của các niên độ kế toán sau. ♦ Các khoản thuộc chi phí trả trước dài hạn Gồm: - Chi phí trả trước về thuê hoạt động TSCĐ (Quyền sử dụng đất, nhà xưởng, kho tàng, văn phòng làm việc, cửa hàng và TSCĐ khác) phục vụ cho sản xuất, kinh doanh nhiều năm tài chính. - Tiền thuê cơ sở hạ tầng đã trả trước cho nhiều năm và phục vụ cho kinh doanh nhiều kỳ nhưng không được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng. - Chi phí trả trước phục vụ cho hoạt động kinh doanh của nhiều năm tài chính.
- Chi phí thành lập doanh nghiệp, chi phí đào tạo, quảng cáo phát sinh trong giai đoanh trước hoạt động được phân bổ tối đa không quá 3 năm. - Chi phí nghiên cứu có giá trị lớn được phép phân bổ cho nhiều năm. - Chi phí cho giai đoạn triển khai không đủ tiêu chuẩn ghi nhận vào TSCĐ vô hình. - Chi phí đào tạo cán bộ quản lý và công nhân kỹ thuật.
Sinh viên: Vũ Thị Tuyết 7 Lớp: CQ49/22.01 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính - Chi phí di chuyển địa điểm kinh doanh, hoặc tổ chức lại doanh nghiệp phát sinh lớn được phân bổ cho nhiều năm- Nếu chưa lập dự phòng tái cơ cấu doanh nghiệp. - Chi phí mua bảo hiểm (bảo hiểm cháy, nổ, bảo hiểm trách nhiệm dân sự chủ phương tiện vận tải, bảo hiểm thân xe, bảo hiểm tài sản,…) và các loại lệ phí mà doanh nghiệp mua và trả một lần cho nhiều năm tài chính. - Công cụ dụng cụ xuất dùng với giá trị lớn và bản thân công cụ dụng cụ tham gia vào hoạt động kinh doanh trên một năm tài chính phải phân bổ dần vào các đối tượng chịu chi phí trong nhiều năm. - Chi phí đi vay trả trước dài hạn, như: lãi tiền vay trả trước, hoặc trả lãi trái phiếu ngay khi phát hành.
- Lãi mua hàng trả chậm, trả góp. - Chi phí phát hành trái phiếu có giá trị lớn phải phân bổ dần. - Chi phí sửa chữa lớn TSCĐ phát sinh một lần có giá trị lớn doanh nghiệp không thực hiện trích trước chi phí sửa chữa lớn TSCĐ, phải phân bổ nhiều năm. - Số kết chuyển chênh lệch tỷ giá hối đoái phát sinh và chênh lệch tỷ giá hối đoái do đánh giá lại của các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ của hoạt động đầu tư XDCB (Giai đoạn trước hoạt động) khi hoàn thành đầu tư.
- Số chênh lệch giá bán nhỏ hơn giá trị còn lại của TSCĐ bán và thuê lại là thuê tài chính. - Số chênh lệch giá bán nhỏ hơn giá trị còn lại của TSCĐ bán và thuê lại là thuê hoạt động. - Chi phí liên quan đến BĐS đầu tư sau ghi nhận ban đầu không thoả mãn điều kiện ghi tăng nguyên giá BĐS đầu tư nhưng có giá trị lớn phải phân bổ dần. Sinh viên: Vũ Thị Tuyết 8 Lớp: CQ49/22.01 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính - Trường hợp hợp nhất kinh doanh không dẫn đến quan hệ công ty mẹ- công ty con có phát sinh lợi thế thương mại hoặc khi cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước có phát sinh lợi thế kinh doanh.2 Đặc điểm của khoản mục Chi phí trả trước dài hạn và ảnh hưởng của nó tới công tác Kiểm toán Để xem xét khoản mục “Chi phí trả trước dài hạn” cần liên hệ với khoản mục “Chi phí trả trước” và “Chi phí trả trước ngắn hạn” - Chi phí trả trước là khoản chi phí phát sinh nhưng thực chất nó là chi phí liên quan đến nhiều kỳ kế toán (tháng, quý, năm) và được phân bổ dần.
Như vậy, chi phí trả trước được xem như là một tài sản, và là một khoản mục trên bảng cân đối kế toán. Cuối kỳ, chi phí trả trước được phân bổ và tính vào chi phí sản xuất, kinh doanh trong kỳ. Chi phí thực tế đã trả trước Chi phí trả trước phân bổ = 1 lần trong kỳ hạch toán Số lần phân bổ (số lần hạch toán) Về thực chất, các khoản chi phí thực tế phát sinh liên quan đến nhiều kỳ kinh doanh được hạch toán vào chi phí trả trước mà không hạch toán trực tiếp vào chi phí sản xuất, kinh doanh trong kỳ để đảm bảo khi chi phí phát sinh thực tế không gây đột biến cho chi phí sản xuất kinh doanh trên cơ sở đảm bảo nguyên tắc phù hợp giữa doanh thu và chi phí. Phương pháp phân bổ chi phí Về nguyên tắc, việc phân bổ các khoản chi phí trả trước vào chi phí trong kỳ để xác định kết quả hoạt động kinh doanh phải căn cứ vào quy định của các chuẩn mực có liên quan và Chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành.
Nếu như chuẩn mực kế toán và chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành không Sinh viên: Vũ Thị Tuyết 9 Lớp: CQ49/22.01 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính quy định cụ thể về thời gian phân bổ thì phải căn cứ vào tính chất, giá trị khoản chi phí và thời gian hữu dụng của khoản chi phí đó để xác định thời gian và tiêu thức phân bổ. Tiêu thức phân bổ do doanh nghiệp lựa chọn và xác định. Chế độ kế toán doanh nghiệp không quy định tiêu thức phân bổ cho mọi loại chi phí trả trước ở các doanh nghiệp. Ví dụ: - Đoạn 48 chuẩn mực kế toán số 04- TSCĐ vô hình quy định: “Chi phí phát sinh đem lại lợi ích kinh tế trong tương lai cho doanh nghiệp gồm chi phí thành lập doanh nghiệp, chi phí đào tạo nhân viên và chi phí quảng cáo phát sinh trong giai đoạn trước hoạt động của doanh nghiệp mới thành lập, chi phí cho giai đoạn nghiên cứu, chi phí chuyển dịch địa điểm được ghi nhận là chi phí sản xuất, kinh doanh trong kỳ hoặc được phân bổ dần vào chi phí sản xuất, kinh doanh trong thời gian tối đa không quá 3 năm”.
- Đoạn 12a chuẩn mực kế toán số 10- Ảnh hưởng của việc thay đổi tỷ giá hối đoái quy định: “Trong giai đoạn đầu tư xây dựng để hình thành TSCĐ của doanh nghiệp mới thành lập, chênh lệch tỷ giá hối đoái phát sinh khi thanh toán các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ để thực hiện đầu tư xây dựng và chênh lệch tỷ giá hối đoái phát sinh khi đánh giá lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ cuối năm tài chính được phản ánh luỹ kế, riêng biệt trên Bảng cân đối kế toán. Khi TSCĐ hoàn thành đầu tư xây dựng đưa vào sử dụng thì chênh lệch tỷ giá hối đoái phát sinh trong giai đoạn đầu tư xây dựng được phân bổ dần vào thu nhập hoặc chi phí sản xuất, kinh doanh trong thời gian tối đa là 5 năm”. - Chế độ kế toán doanh nghiệp quy định: Tiền thuê nhà, thuê cơ sở hạ tầng đã trả trước cho nhiều năm và phục vụ cho kinh doanh nhiều kỳ nhưng không được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được phân bổ theo thời gian thuê. Sinh viên: Vũ Thị Tuyết 10 Lớp: CQ49/22.01 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính Công cụ, dụng cụ xuất dùng một lần với giá trị lớn và bản thân công cụ, dụng cụ tham gia vào hoạt động kinh doanh trên một năm tài chính phải phân bổ dần vào các đối tượng chịu chi phí trong nhiều năm, căn cứ vào giá trị của công cụ dụng cụ và thời gian sử dụng hoặc số lần sử dụng dự kiến.
Ghi nhận chi phí - Chỉ hạch toán vào Tài khoản 242 những khoản chi phí phát sinh có liên quan đến sản xuất, kinh doanh trên một năm tài chính. - Việc tính và phân bổ chi phí trả trước dài hạn vào chi phí SXKD từng niên độ kế toán phải căn cứ vào tính chất, mức độ từng loại chi phí mà lựa chọn phương pháp và tiêu thức hợp lý. - Kế toán phải theo dõi chi tiết từng tài khoản chi phí trả trước dài hạn đã phát sinh, đã phân bổ vào các đối tượng chịu chi phí của từng kỳ hạch toán và số còn lại chưa phân bổ vào chi phí. - Doanh nghiệp phải mở sổ chi tiết theo dõi riêng biệt chênh lệnh tỷ giá hối đoái (lỗ tỷ giá) của hoạt động đầu tư XDCB phát sinh trong giai đoạn trước hoạt động chưa phân bổ vào chi phí.
Chi phí này thực tế phát sinh trong ký có thể do mua ngoài hàng hóa, dịch vụ hoặc có thể do tự sản xuất( công cụ dụng cụ ) nên về cơ bản cũng trải qua một số bước nhất định trước khi hạch toán như sau : - Xử lý yêu cầu mua hàng hóa, dịch vụ và ký kết hợp đồng mua bán. Yêu cầu tiêu dung hàng hóa và dịch vụ phát sinh từ một bộ phận ( phòng ban chức năng) trong đơn vị (Ví dụ dịch vụ vệ sinh, dịch vụ sửa chữa, chi phí điện nước có thể được phát sinh và được tổng hợp ở bộ phận văn phòng của đơn vị; chi phí đào tạo, tư vấn có thể phát sinh theo yêu cầu từ phòng nhân sự). Yêu cầu này sẽ được lãnh đạo đơn vị (hoặc bộ phận chức năng) thực hiện phê duyệt. Các phòng này gửi yêu cầu đến phòng ban chức năng chịu trách nhiệm phê duyệt và thực hiện ký kết hợp đồng cung cấp hàng hóa, dịch vụ; đồng thời lập giấy đề nghị thanh toán gửi kèm các chứng từ khác cho bộ phận kế toán.
Sinh viên: Vũ Thị Tuyết 11 Lớp: CQ49/22.01 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính - Nhận hàng hóa, dịch vụ và thực hiện kiểm tra. Căn cứ vào hợp đồng đã ký kết, nhà cung cấp thực hiện chuyển giao hàng hóa hoặc dịch vụ. Thông thường ở đơn vị thực hiện mua công cụ dụng cụ, mua hàng trả chậm, trả góp…(có thể được phân bổ dài hạn hoặc ngắn hạn), phần còn lại đó là mua dịch vụ như thuê cơ sở hạ tầng trả trước cho nhiều năm, chi phí mua các loại bảo hiểm, chi phí đi vay trả trước dài hạn… Đối với hàng hóa, đơn vị cần thực hiện kiểm nghiệm và đối chiếu hợp đồng về quy cách, phẩm chất. - Ghi nhận các khoản trả trước.