Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống tài chính quốc gia, các ngân hàng thương mại đóng vai trò cầu nối trung gian điều tiết dòng tiền, thực hiện hai chức năng cốt lõi là huy động vốn ("hút" tiền) và cấp tín dụng ("bơm" vốn) vào nền kinh tế. Nguồn vốn huy động từ tiền gửi của khách hàng cá nhân và tổ chức kinh tế là cấu phần chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng nguồn vốn hoạt động của ngân hàng, đóng vai trò quyết định đến quy mô và năng lực sinh lời của các hoạt động tín dụng đầu ra.

Tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Xuất Nhập Khẩu Việt Nam (Eximbank) - Chi nhánh Phú Mỹ Hưng, hoạt động huy động vốn giai đoạn 2019 – 2021 chịu nhiều tác động từ biến động kinh tế vĩ mô, tình hình lạm phát, giá cả năng lượng và sự điều chỉnh chính sách tiền tệ thắt chặt từ Ngân hàng Nhà nước, cùng áp lực cạnh tranh gay gắt từ các ngân hàng thương mại khác trên cùng địa bàn. Do đó, việc nghiên cứu và chuẩn hóa quy trình huy động vốn từ tiền gửi là yêu cầu thực tiễn cần thiết để đơn vị duy trì thanh khoản và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Đề tài "Quy trình huy động vốn từ tiền gửi khách hàng cá nhân và tổ chức tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Xuất Nhập Khẩu Việt Nam (Eximbank) - Chi nhánh Phú Mỹ Hưng" được thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ sau:

  1. Tìm hiểu và hệ thống hóa cơ sở lý luận về các hình thức, sản phẩm huy động tiền gửi trong ngân hàng thương mại.
  2. Khảo sát thực trạng quy trình nghiệp vụ huy động vốn từ tiền gửi khách hàng cá nhân và tổ chức tại Eximbank - Chi nhánh Phú Mỹ Hưng, đối chiếu giữa quy chuẩn lý thuyết và vận hành thực tế.
  3. Phân tích kết quả kinh doanh và các chỉ tiêu tài chính liên quan đến huy động vốn, cho vay, doanh thu, chi phí và lợi nhuận của chi nhánh giai đoạn 2019 – 2021.
  4. Thu thập ý kiến đánh giá từ đội ngũ nhân sự trực tiếp tác nghiệp tại quầy giao dịch để xác định các rào cản, từ đó đề xuất giải pháp nghiệp vụ và rút ra bài học kinh nghiệm phát triển nghề nghiệp.

Đối tượng nghiên cứu: Quy trình huy động vốn từ tiền gửi khách hàng cá nhân và tổ chức.

Phạm vi nghiên cứu: Hoạt động nghiệp vụ huy động vốn tại Ngân hàng TMCP Xuất Nhập Khẩu Việt Nam - Chi nhánh Phú Mỹ Hưng; số liệu thứ cấp được thu thập trong giai đoạn từ năm 2019 đến năm 2021.


Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

Báo cáo dựa trên các khái niệm nền tảng của nghiệp vụ ngân hàng thương mại:

  • Vốn huy động: Nguồn vốn tiếp nhận từ các tổ chức kinh tế, cá nhân và định chế tài chính dưới nhiều hình thức trong một khoảng thời gian nhất định nhằm tạo vốn hoạt động kinh doanh cho ngân hàng.
  • Tiền gửi thanh toán (tiền gửi không kỳ hạn): Khoản tiền gửi mở qua tài khoản thanh toán để sử dụng các dịch vụ chuyển tiền, thu hộ, chi hộ hoặc thanh toán thẻ, người gửi có thể rút ra bất cứ lúc nào với chi phí huy động thấp (mức lãi suất tối đa theo quy định là 1%/năm).
  • Tiền gửi có kỳ hạn: Tiền gửi nhàn rỗi được ký thác theo khoảng thời gian xác định (từ 1 đến 36 tháng) với mức lãi suất cố định tương ứng kỳ hạn; phân loại trả lãi gồm lĩnh lãi đầu kỳ, định kỳ hoặc cuối kỳ.
  • Tiền gửi tiết kiệm: Nghiệp vụ truyền thống huy động vốn nhàn rỗi của dân cư, được xác nhận thông qua sổ/thẻ tiết kiệm với các sản phẩm như tiết kiệm bậc thang, tiết kiệm rút gốc linh hoạt, tiết kiệm lãi suất thả nổi hoặc tiết kiệm tích lũy.

Phương pháp nghiên cứu

  • Phương pháp thống kê và so sánh: Tổng hợp, phân tích số liệu tài chính chuỗi thời gian 3 năm (2019 – 2021) từ các báo cáo hoạt động của đơn vị để đánh giá tốc độ tăng trưởng, tỷ trọng và mức độ biến động của các chỉ tiêu huy động vốn, dư nợ cho vay và kết quả kinh doanh.
  • Phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu: Nghiên cứu các quy chế, quy trình nghiệp vụ nội bộ, văn bản định chế của Eximbank và quy định của Ngân hàng Nhà nước để mô tả quy trình tiếp nhận, xét duyệt, mở tài khoản và phát hành thẻ.
  • Phương pháp phỏng vấn chuyên sâu: Thiết lập bộ câu hỏi khảo sát bán cấu trúc gồm 5 câu hỏi phỏng vấn trực tiếp 02 giao dịch viên đang công tác tại phòng Dịch vụ khách hàng của Eximbank - Chi nhánh Phú Mỹ Hưng nhằm ghi nhận thuận lợi, khó khăn, yêu cầu kỹ năng và thực trạng phục vụ khách hàng.

Nguồn dữ liệu

  • Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của Phòng Kinh doanh và Báo cáo Tài chính của Eximbank - Chi nhánh Phú Mỹ Hưng các năm 2019, 2020, 2021.
  • Dữ liệu sơ cấp: Thông tin thu nhận từ các phiên phỏng vấn nhân viên nghiệp vụ và nhật ký thực tập thực tế trong thời gian 2 tháng tại chi nhánh.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu khái quát về Ngân hàng Thương mại Cổ phần Xuất Nhập khẩu Việt Nam (Eximbank) - Chi nhánh Phú Mỹ Hưng

Chương này trình bày lịch sử hình thành của Eximbank: thành lập ngày 24/05/1989 theo Quyết định số 140/CT của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, chính thức đi vào hoạt động ngày 17/01/1990, đến ngày 06/04/1992 được Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cấp Giấy phép số 11/NH-GP với thời hạn 50 năm và vốn điều lệ ban đầu 50 tỷ đồng. Mạng lưới toàn hàng gồm 207 chi nhánh, phòng giao dịch và quan hệ đại lý với 869 ngân hàng tại 84 quốc gia.

Eximbank - Chi nhánh Phú Mỹ Hưng được thành lập theo Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh số 031179070-042 ngày 07/01/2009, hiện đặt trụ sở tại số 10 Tân Trào, Phường Tân Phú, Quận 7, TP.HCM và trực tiếp quản lý 2 phòng giao dịch: PGD Tân Phong và PGD Phạm Thế Hiển. Bộ máy quản lý gồm Ban Giám đốc (1 Giám đốc, 1 Phó Giám đốc) và 5 phòng ban chức năng: Phòng Hành chính và nhân sự, Phòng Dịch vụ khách hàng, Phòng Ngân quỹ, Phòng Khách hàng cá nhân, Phòng Khách hàng doanh nghiệp.

Tác giả tổng hợp tình hình hoạt động kinh doanh của chi nhánh giai đoạn 2019 – 2021 qua các chỉ tiêu tài chính cơ bản:

Chỉ tiêu (ĐVT: Triệu đồng) Năm 2019 Năm 2020 Năm 2021 Chênh lệch 2020/2019 (+/-) Tỷ lệ 2020/2019 (%) Chênh lệch 2021/2020 (+/-) Tỷ lệ 2021/2020 (%)
Vốn huy động 387.607 581.589 660.018 +193.982 +50,05% +78.429 +13,49%
Doanh số cho vay 285.000 315.000 395.000 +30.000 +10,52% +80.000 +25,40%
Tổng thu nhập 30.077 34.545 36.124 +4.468 +14,86% +1.579 +4,57%
Tổng chi phí 27.226 29.792 31.260 +2.566 +9,41% +1.468 +4,49%
Lợi nhuận trước thuế (LNTT) 2.851 4.753 4.864 +1.902 +66,71% +111 +2,34%

Số liệu cho thấy quy mô huy động vốn năm 2020 tăng trưởng mạnh 50,05%, nhưng đến năm 2021 tốc độ tăng trưởng giảm xuống còn 13,49% do ảnh hưởng từ tình hình dịch bệnh và biến động kinh tế vĩ mô. Doanh số cho vay năm 2021 ghi nhận mức tăng 25,40% (đạt 395.000 triệu đồng). LNTT tăng từ 2.851 triệu đồng (2019) lên 4.753 triệu đồng (2020) và đạt 4.864 triệu đồng (2021).

Chương 2: Quy trình huy động vốn từ tiền gửi khách hàng cá nhân và tổ chức tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Xuất Nhập khẩu Việt Nam (Eximbank) - Chi nhánh Phú Mỹ Hưng

Chương này mô tả chi tiết danh mục sản phẩm tiền gửi đang triển khai tại Eximbank:

  • Tiền gửi thanh toán: Áp dụng cho các loại tiền VND, USD, EUR, AUD, JPY; yêu cầu số dư tối thiểu là 50.000 VNĐ, 10 USD, 10 EUR.
  • Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn: Bao gồm tiết kiệm bậc thang, tiết kiệm rút gốc linh hoạt, tiết kiệm lãi suất thả nổi.
  • Tiền gửi có kỳ hạn trực tuyến: Mở qua Eximbank Online/Smartbanking cho các loại tiền VND, USD, EUR; số dư tối thiểu từ 1.000.000 VNĐ, 100 USD, 100 EUR với kỳ hạn từ 1 tuần đến 36 tháng.
  • Tiền gửi tích lũy: Gồm tích lũy bảo an, tích lũy hưu trí, tích lũy cho trẻ em với kỳ hạn 1 năm, số dư gửi tối thiểu 100.000 VNĐ; sản phẩm tích lũy kiều hối liên kết với các đối tác Hanabank (dịch vụ Pers), Korea Exchange Bank, Metrobank, Vid Public Bank.

Quy trình phát hành thẻ và mở tài khoản tiền gửi được chuẩn hóa theo hai kênh:

  1. Tại quầy giao dịch (6 bước đối với khách hàng): (1) Khách hàng đến quầy/PGD yêu cầu mở tài khoản; (2) Lấy số thứ tự; (3) Xuất trình CMND/CCCD/hộ chiếu và điền giấy đăng ký theo mẫu; (4) Giao dịch viên tiếp nhận và xác thực thông tin; (5) Nộp các hồ sơ bổ sung theo quy định; (6) Hoàn tất thủ tục, nhận biên nhận và tài khoản.
  2. Kênh trực tuyến (8 bước qua ứng dụng Eximbank Mobile Banking): Tải ứng dụng $\rightarrow$ Chọn ngôn ngữ và đồng ý điều khoản $\rightarrow$ Nhập thông tin định danh (họ tên, giới tính, số điện thoại, email) $\rightarrow$ Chụp ảnh CMND/CCCD 2 mặt $\rightarrow$ Quay video xác thực khuôn mặt (eKYC) $\rightarrow$ Bổ sung địa chỉ cư trú, nghề nghiệp $\rightarrow$ Đặt tên đăng nhập và mật khẩu $\rightarrow$ Xác nhận mã OTP để hoàn tất.

Tác giả lập bảng so sánh sự khác biệt giữa lý thuyết đào tạo và thực tế nghiệp vụ tại chi nhánh:

Nội dung đối chiếu Cơ sở lý thuyết Thực tế tại Eximbank - CN Phú Mỹ Hưng
Hồ sơ phát hành thẻ Yêu cầu cung cấp đầy đủ bộ hồ sơ chuẩn cứng nhắc theo quy chế. Linh hoạt điều chỉnh, cho phép khách hàng bổ sung giấy tờ tương đương nếu bảo đảm thông tin pháp lý cốt lõi.
Quy trình phát hành thẻ Theo một trình tự chung tuần tự tại quầy ngân hàng. Đa dạng hóa qua kênh số hóa (eKYC trực tuyến), tối giản hóa thủ tục nhằm rút ngắn thời gian xử lý.
Trách nhiệm giao dịch viên Tập trung vào thao tác nghiệp vụ quầy: hạch toán, mở tài khoản, chuyển tiền, thu chi tiền mặt. Giao tiếp kiêm nhiệm bán hàng, lập kế hoạch tiếp cận khách hàng tiềm năng, chia nhỏ chỉ tiêu KPI theo ngày, bán chéo sản phẩm.

Chương 3: Phỏng vấn nhân viên tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Xuất Nhập khẩu Việt Nam (Eximbank) - Chi nhánh Phú Mỹ Hưng và bài học kinh nghiệm

Chương này ghi lại kết quả phỏng vấn 02 nhân sự trực tiếp làm việc tại bộ phận Dịch vụ khách hàng:

  • Nhân viên 1 (Chị Nguyễn Quang Kỳ Linh - Giao dịch viên, 3,5 năm kinh nghiệm): Phân tích ưu điểm của sản phẩm thẻ Eximbank như dòng thẻ eTrans365+ (cho phép 1 thẻ chính phát hành kèm 2 thẻ phụ, kết nối cùng lúc 8 tài khoản cá nhân, chuyển tiền linh hoạt sang tài khoản tiết kiệm để hưởng lãi cao). Chỉ ra các hạn chế kỹ thuật: mạng lưới máy ATM chưa bao phủ rộng tại các tỉnh, đường truyền viễn thông liên kết đôi khi gặp sự cố, chi phí cước viễn thông cao làm hạn chế mở rộng POS ngoại tỉnh.
  • Nhân viên 2 (Chị Trần Thị Kim Yên - Giao dịch viên, 1,5 năm kinh nghiệm): Nhấn mạnh áp lực công việc về chỉ tiêu KPI bán lẻ, rủi ro sai sót chứng từ và đề xuất giải pháp vượt qua áp lực bằng việc chủ động lập kế hoạch tiếp thị, tận dụng mạng xã hội cá nhân (Facebook) để xây dựng thương hiệu uy tín khi tư vấn khách hàng.

Từ kết quả phỏng vấn và thực tiễn thực tập 2 tháng, tác giả đúc kết các bài học kinh nghiệm: rèn luyện tính chủ động trong tiếp cận công việc, tác phong nghiêm túc, tuân thủ kỷ luật giờ giấc, nâng cao kỹ năng xử lý tình huống phát sinh và định hướng học tập nâng cao trình độ ngoại ngữ, tin học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng.


Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

  • Phản ánh trung thực bức tranh tài chính của Eximbank - Chi nhánh Phú Mỹ Hưng giai đoạn 2019 – 2021: Nguồn vốn huy động tăng từ 387.607 triệu đồng lên 660.018 triệu đồng; quy mô cho vay tăng từ 285.000 triệu đồng lên 395.000 triệu đồng; lợi nhuận trước thuế duy trì mức tăng trưởng dương từ 2.851 triệu đồng lên 4.864 triệu đồng.
  • Phân tích chi tiết quy trình mở tài khoản và phát hành thẻ qua hai kênh vật lý (quầy giao dịch) và kênh điện tử (eKYC trên app Mobile Banking).
  • Chỉ ra các điểm khác biệt mang tính thực tế giữa chương trình đào tạo trên giảng đường và yêu cầu công việc thực tế của chức danh giao dịch viên ngân hàng (đặc biệt là yêu cầu về bán chéo sản phẩm và quản trị chỉ tiêu KPI).

Đề xuất và kiến nghị

  1. Phát triển sản phẩm và dịch vụ thẻ: Đẩy mạnh truyền thông dòng sản phẩm tích hợp tiện ích cao như eTrans365+; mở rộng bán chéo sản phẩm tiền gửi gắn liền với bảo hiểm, chứng khoán và tài trợ xuất nhập khẩu.
  2. Đẩy mạnh tiếp thị và liên kết đối tác: Chủ động liên kết mạng lưới với các doanh nghiệp bất động sản, đại lý phân phối ô tô, ban quản lý chợ đầu mối và các công ty tư vấn du học để khai thác nguồn vốn tiền gửi thanh toán không kỳ hạn.
  3. Đào tạo nhân sự: Thường xuyên tổ chức các buổi tập huấn chuyên môn nội bộ về kỹ năng giải quyết khiếu nại, kỹ năng tiếp thị bán hàng tại quầy và mời chuyên gia tập huấn nâng cao chất lượng dịch vụ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Báo cáo được thực hiện trong thời gian thực tập 2 tháng với phạm vi khảo sát giới hạn tại một đơn vị cơ sở (Eximbank - Chi nhánh Phú Mỹ Hưng); phương pháp khảo sát chuyên sâu mới dừng lại ở việc phỏng vấn 02 nhân viên thuộc phòng Dịch vụ khách hàng; chưa tiếp cận được dữ liệu khảo sát trực tiếp từ phía khách hàng gửi tiền.
  • Hướng mở: Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát định lượng với cỡ mẫu khách hàng lớn hơn ($n > 100$) trên toàn hệ thống các chi nhánh Eximbank khu vực TP.HCM để đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ hài lòng hoặc quyết định chọn ngân hàng gửi tiền.

Giá trị tham khảo

Báo cáo là tài liệu tham khảo thiết thực cho sinh viên các chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản trị Kinh doanh và Kinh tế khi chuẩn bị làm báo cáo thực tập tốt nghiệp hoặc nghiên cứu về hoạt động ngân hàng thương mại. Cụ thể, tài liệu cung cấp giá trị qua:

  • Cấu trúc trình bày một báo cáo thực tập chuẩn mực, kết hợp giữa mô tả tổ chức, phân tích số liệu tài chính 3 năm và quy trình tác nghiệp thực tế.
  • Bảng mô tả chi tiết các bước định danh eKYC trên hệ thống ngân hàng số và quy trình mở tài khoản tại quầy.
  • Bộ câu hỏi phỏng vấn thực tế dành cho vị trí giao dịch viên và phương pháp đối chiếu lý thuyết - thực tiễn trong ngành ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ cấu nguồn vốn huy động của Eximbank - CN Phú Mỹ Hưng biến động như thế nào qua các năm 2019, 2020 và 2021?
Nguồn vốn huy động năm 2019 đạt 387.607 triệu đồng, năm 2020 tăng vọt lên 581.589 triệu đồng (tăng 193.982 triệu đồng, tương ứng 50,05%). Đến năm 2021, vốn huy động đạt 660.018 triệu đồng (tăng 78.429 triệu đồng, tương ứng 13,49%), tốc độ tăng chậm lại do tác động của biến động kinh tế vĩ mô và dịch bệnh.

2. Điểm đặc biệt của sản phẩm thẻ eTrans365+ tại Eximbank được đề cập trong báo cáo là gì?
Sản phẩm thẻ eTrans365+ cho phép 1 chủ thẻ chính đăng ký phát hành thêm 2 thẻ phụ cho người thân, có thể liên kết đồng thời với 8 tài khoản cá nhân, cho phép chuyển đổi tiền linh hoạt giữa các tài khoản và chuyển trực tiếp sang tài khoản tiết kiệm để hưởng mức lãi suất cao hơn khi chưa có nhu cầu chi tiêu.

3. Khách hàng cá nhân thực hiện mở tài khoản thanh toán trực tuyến tại Eximbank qua mấy bước?
Quy trình gồm 8 bước trên ứng dụng Mobile Banking: Tải ứng dụng $\rightarrow$ Chọn ngôn ngữ và điều khoản $\rightarrow$ Điền thông tin cá nhân cơ bản $\rightarrow$ Chụp ảnh CCCD/CMND $\rightarrow$ Xác thực khuôn mặt qua video eKYC $\rightarrow$ Bổ sung địa chỉ và nghề nghiệp $\rightarrow$ Đặt tên đăng nhập/mật khẩu $\rightarrow$ Nhập mã xác thực OTP gửi về điện thoại.

4. Điểm khác biệt lớn nhất giữa lý thuyết trên giảng đường và thực tế vị trí giao dịch viên theo báo cáo là gì?
Về mặt lý thuyết, giao dịch viên chủ yếu thực hiện các tác vụ kỹ thuật nghiệp vụ tại bàn quầy (hạch toán, thu chi, đóng/mở tài khoản). Trên thực tế, giao dịch viên phải gánh vác các chỉ tiêu kinh doanh (KPIs), chủ động tìm kiếm nguồn khách hàng, chia nhỏ mục tiêu theo ngày, thực hiện cuộc gọi tiếp thị và thực hiện bán chéo nhiều sản phẩm dịch vụ khác.

5. Chi nhánh Phú Mỹ Hưng trực tiếp quản lý những phòng giao dịch nào?
Chi nhánh trực tiếp quản lý 2 phòng giao dịch trực thuộc gồm: Phòng giao dịch Tân Phong và Phòng giao dịch Phạm Thế Hiển.


Kết luận

Báo cáo thực tập tốt nghiệp đã phản ánh toàn diện thực trạng công tác huy động vốn từ tiền gửi tại Ngân hàng TMCP Xuất Nhập Khẩu Việt Nam - Chi nhánh Phú Mỹ Hưng giai đoạn 2019 – 2021. Thông qua việc phân tích số liệu tài chính, chuẩn hóa các bước quy trình mở tài khoản và phỏng vấn trực tiếp nhân sự chuyên môn, tác giả đã làm rõ mối liên hệ giữa lý luận và thực tiễn vận hành ngân hàng bán lẻ. Báo cáo đưa ra các đề xuất về phát triển sản phẩm thẻ, nâng cao chất lượng nhân sự và hoàn thiện kỹ năng nghề nghiệp cho sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng.