Luận văn thực hiện quy trình chăm sóc nuôi dưỡng và phòng trị một số bệnh thường gặp ở đàn dê nuôi tại chi nhánh nc pt động thực vật bản địa huyện phú lương

Luận văn trình bày quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng và phòng trị bệnh thường gặp ở đàn dê tại chi nhánh NC PT động thực vật bản địa huyện Phú Lương.

• Tác giả: Trần Thị Hoài Phương
• Người hướng dẫn: TS. Phùng Đức Hoàn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Thực Hiện Quy Trình Chăm Sóc Nuôi Dưỡng Và Phòng, Trị Một Số Bệnh Thường Gặp Ở Đàn Dê Tại Chi Nhánh Nghiên Cứu Và Phát Triển Động Thực Vật Bản Địa Huyện Phú Lương, Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VÀ CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Điều kiện cơ sở nơi thực tập
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Điều kiện về khí hậu
• 2.1.3. Điều kiện về địa hình, đất đai
• 2.1.4. Cơ cấu tổ chức của trang trại
• 2.1.5. Đối tượng nuôi của trang trại
• 2.2. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2.1. Nguồn gốc và vị trí của dê trong hệ thống phân loại động vật
• 2.2.1.1. Nguồn gốc của dê
• 2.2.1.2. Vị trí của dê trong hệ thống phân loại động vật
• 2.2.2. Đặc điểm giống dê Định Hóa
• 2.2.2.1. Nguồn gốc
• 2.2.2.2. Đặc điểm chung
• 2.2.2.3. Đặc điểm sinh sản
• 2.2.2.4. Đặc điểm tiêu hóa
• 2.2.3. Đặc điểm sinh học của một số loài vi khuẩn, virus thường gây bệnh truyền nhiễm ở dê
• 2.2.3.1. Đặc điểm sinh học của E.coli gây bệnh tiêu chảy ở dê
• 2.2.3.2. Đặc điểm sinh học của Salmonella gây bệnh tiêu chảy ở dê
• 2.2.3.3. Đặc điểm sinh học của Parapoxvirus viêm loét miệng ở dê
• 2.2.3.4. Đặc điểm sinh học của Pasteurella multocida gây bệnh viêm phổi ở dê
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm, thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Cơ cấu đàn vật nuôi
• 4.2. Công tác chăm sóc, nuôi dưỡng, vệ sinh và phòng bệnh cho vật nuôi
• 4.2.1. Công tác chăm sóc nuôi dưỡng
• 4.2.2. Vệ sinh chuồng trại
• 4.2.3. Công tác phòng bệnh cho vật nuôi
• 4.2.4. Công tác phục vụ sản xuất khác
• 4.3. Điều trị bệnh trên hươu
• 4.4. Điều trị bệnh trên ngựa
• 4.5. Kết quả của nghiên cứu đề tài
• 4.6. Tỷ lệ nhiễm bệnh ở dê theo lứa tuổi dê
• 4.7. Tỷ lệ nhiễm bệnh ở dê theo tính biệt
• 4.8. Tỷ lệ nhiễm bệnh ở dê theo từng tháng
• 4.9. Công tác điều trị bệnh trên đàn dê
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Quy trình chăm sóc dê

Quy trình chăm sóc dê tại Phú Lương tập trung vào việc đảm bảo điều kiện sống tối ưu cho đàn dê. Các bước bao gồm vệ sinh chuồng trại, cung cấp thức ăn đầy đủ dinh dưỡng, và theo dõi sức khỏe thường xuyên. Chăm sóc đàn dê cần tuân thủ các nguyên tắc khoa học để đảm bảo sự phát triển bền vững. Việc vệ sinh chuồng trại được thực hiện định kỳ để ngăn ngừa sự lây lan của bệnh tật. Thức ăn được chọn lọc kỹ lưỡng, đảm bảo cung cấp đủ chất dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển của dê.

1.1. Vệ sinh chuồng trại

Vệ sinh chuồng trại là yếu tố quan trọng trong quy trình chăm sóc dê. Chuồng trại cần được làm sạch hàng ngày, loại bỏ chất thải và thay đổi lớp lót. Điều này giúp giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm bệnh tật, đặc biệt là các bệnh truyền nhiễm. Việc sử dụng các chất khử trùng phù hợp cũng được khuyến khích để đảm bảo môi trường sống sạch sẽ cho đàn dê.

1.2. Cung cấp thức ăn

Thức ăn cho dê cần đảm bảo đầy đủ dinh dưỡng, bao gồm cỏ tươi, thức ăn khô, và các loại vitamin cần thiết. Nuôi dưỡng dê hiệu quả đòi hỏi sự cân bằng giữa các loại thức ăn để đảm bảo sức khỏe và sự phát triển của đàn dê. Việc bổ sung khoáng chất và vitamin cũng được thực hiện định kỳ để tăng cường sức đề kháng cho dê.

II. Phòng trị bệnh thường gặp ở dê

Phòng trị bệnh dê là một phần không thể thiếu trong quy trình chăn nuôi tại Phú Lương. Các bệnh thường gặp như tiêu chảy, viêm phổi, và viêm loét miệng cần được phát hiện và điều trị kịp thời. Bệnh thường gặp ở dê có thể gây thiệt hại lớn nếu không được kiểm soát. Việc tiêm phòng định kỳ và sử dụng thuốc điều trị phù hợp là các biện pháp hiệu quả để ngăn ngừa và kiểm soát bệnh tật.

2.1. Tiêm phòng định kỳ

Tiêm phòng định kỳ là biện pháp quan trọng trong phòng bệnh cho dê. Các loại vắc-xin phòng bệnh truyền nhiễm được sử dụng để tăng cường sức đề kháng cho đàn dê. Việc tiêm phòng cần được thực hiện theo lịch trình cụ thể để đảm bảo hiệu quả tối ưu.

2.2. Điều trị bệnh

Khi phát hiện dê mắc bệnh, cần áp dụng ngay các biện pháp điều trị phù hợp. Bệnh dê thường gặp như tiêu chảy và viêm phổi cần được điều trị bằng thuốc kháng sinh và các loại thuốc hỗ trợ khác. Việc theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe của dê trong quá trình điều trị là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả.

III. Quản lý đàn dê tại Phú Lương

Quản lý đàn dê tại Phú Lương đòi hỏi sự kết hợp giữa kỹ thuật nuôi dưỡng và quản lý khoa học. Việc theo dõi sức khỏe, tăng trưởng, và sinh sản của đàn dê cần được thực hiện thường xuyên. Chăn nuôi dê bền vững tại Phú Lương đã mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân địa phương.

3.1. Theo dõi sức khỏe

Theo dõi sức khỏe đàn dê là công việc không thể thiếu trong quản lý đàn dê. Các chỉ số sức khỏe như cân nặng, tình trạng dinh dưỡng, và các dấu hiệu bệnh tật cần được ghi chép và đánh giá định kỳ. Điều này giúp phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe và có biện pháp xử lý kịp thời.

3.2. Quản lý sinh sản

Quản lý sinh sản là yếu tố quan trọng trong chăn nuôi dê hiệu quả. Việc theo dõi chu kỳ sinh sản, chăm sóc dê mẹ và dê con cần được thực hiện cẩn thận. Điều này đảm bảo sự phát triển ổn định của đàn dê và tăng năng suất chăn nuôi.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Chăn nuôi gia súc nhai lại nhỏ, đặc biệt là loài dê (Capra hircus), đóng vai trò chiến lược trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại các vùng trung du và miền núi phía Bắc Việt Nam. Theo thống kê ngành nông nghiệp, tổng đàn dê cả nước đạt trên 2,368 triệu con (tăng trưởng 26,49%), sản lượng thịt hơi xuất chuồng đạt trên 26.259 tấn. Tại tỉnh Thái Nguyên, giống dê Nản bản địa (có nguồn gốc lịch sử từ dê núi Sơn Dương vùng Định Hóa, Phú Lương) sở hữu nguồn gen quý với chất lượng thịt săn chắc, vị ngọt đậm đà và khả năng tận dụng thức ăn thô xanh trên địa hình đồi núi dốc.

Tuy nhiên, mô hình chăn nuôi bán thâm canh đối mặt với nhiều rào cản kỹ thuật nghiêm trọng. Tỷ lệ sống sót của đàn dê con từ sơ sinh đến khi cai sữa còn thấp, quy trình chăm sóc dê cái sinh sản thiếu đồng bộ, đồng thời áp lực dịch bệnh truyền nhiễm (hội chứng tiêu chảy do vi khuẩn đường ruột, bệnh viêm loét miệng truyền nhiễm do virus, viêm phổi truyền nhiễm và viêm kết mạc) gây tổn thất kinh tế lớn. Đề tài khóa luận tốt nghiệp "Thực hiện quy trình chăm sóc nuôi dưỡng và phòng, trị một số bệnh thường gặp ở đàn dê nuôi tại Chi nhánh Nghiên cứu và Phát triển động thực vật bản địa huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên" được thực hiện nhằm giải quyết trực tiếp các điểm nghẽn kỹ thuật này.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể

1. Chuẩn hóa quy trình chăm sóc nuôi dưỡng: Thiết lập định mức khẩu phần, kỹ thuật can thiệp chu sinh cho dê cái sinh sản và dê con theo mẹ trong điều kiện bán chăn thả.
2. Khảo sát đặc điểm dịch tễ học: Đánh giá định lượng tỷ lệ nhiễm các bệnh truyền nhiễm chính (tiêu chảy, viêm loét miệng truyền nhiễm, viêm phổi) phân theo lứa tuổi, tính biệt và biến thiên thời tiết theo các tháng.
3. Thực nghiệm phác đồ điều trị và dự phòng sinh học: Ứng dụng quy trình vệ sinh sát trùng, tiêm phòng vaccine đạt tỷ lệ bảo hộ 100% và xây dựng phác đồ kết hợp thuốc thú y - thảo dược trị bệnh đạt hiệu quả hồi phục tối ưu.

Phạm vi và giới hạn

• Địa bàn nghiên cứu: Chi nhánh NC & PT Động thực vật bản địa (xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên; quy mô 5,8 ha).
• Đối tượng trực tiếp: 42 cá thể dê Nản bản địa theo dõi liên tục trong 6 tháng (21/11/2018 đến 21/5/2019), kết hợp công tác kiểm soát dịch bệnh trên đàn hươu sao (Cervus nippon, n=253) và ngựa bạch (Dominant White, n=49).

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Phương thức chăn nuôi dê tại vùng miền núi phía Bắc đang tồn tại 3 mô hình chính với các ưu nhược điểm kỹ thuật rõ rệt:

Tiêu chí phân tích	Chăn thả tự nhiên (Quảng canh)	Nuôi nhốt hoàn toàn (Thâm canh công nghiệp)	Bán chăn thả kiểm soát (Mô hình nghiên cứu áp dụng)
Kiểm soát dinh dưỡng	Thấp, phụ thuộc hoàn toàn thảm thực vật tự nhiên	Cao, dùng thức ăn tinh và TMR công nghiệp	Chủ động: Cỏ voi VA06 băm 5–10cm + thức ăn tinh + tảng đá liếm khoáng
Nguy cơ lây nhiễm mầm bệnh	Cực cao qua bãi chăn, nước suối, nhện đất (Oribatid)	Trung bình, bùng phát khi mật độ chuồng quá dày	Kiểm soát chặt chẽ bằng lịch sát trùng định kỳ và luân canh bãi chăn
Chi phí đầu tư hạ tầng	Rất thấp	Rất cao (chuồng lạnh, sàn composite)	Hợp lý (chuồng sàn gỗ cao ráo suối dốc, máng tự động)
Chất lượng thịt & Thích ứng	Thịt thơm ngon, dê chậm lớn	Tăng trọng nhanh nhưng thịt tích mỡ, giảm đề kháng	Giữ nguyên phẩm chất thịt dê núi tự nhiên, tăng trọng ổn định

Áp dụng phương pháp phân tích yêu cầu MoSCoW trong thiết lập quy trình kỹ thuật:

• Must Have (Bắt buộc): Quy trình tiếp nhận dê sơ sinh (cắt rốn 3–4 cm bằng dụng cụ vô trùng, sát khuẩn cồn Iod, bú sữa đầu trong 20–30 phút đầu); Tiêm phòng 100% vaccine Đậu dê và Tụ huyết trùng (Pasteurella multocida); Tẩy nội ngoại ký sinh trùng bằng Vimectin.
• Should Have (Nên có): Bổ sung thức ăn thô chứa tanin (lá xoan, lá ổi, lá sấu) nhằm săn se niêm mạc ruột, ức chế vi khuẩn tiêu chảy; Hệ thống vòi uống tự động cấp nước sạch giếng khoan.
• Could Have (Có thể có): Sử dụng hệ thống ủ nhiệt sinh học chất thải phân dê ở nhiệt độ >50°C để tiêu diệt trứng giun sán và mầm bệnh trước khi bón đồng cỏ.
• Won't Have (Chưa áp dụng): Sử dụng kháng sinh phòng ngừa định kỳ trong thức ăn tinh nhằm tránh hiện tượng kháng kháng sinh (AMR).

Thiết kế hệ thống kỹ thuật và quy trình thú y

Hệ thống quản lý trang trại được phân tầng theo mô hình bảo vệ an toàn sinh học 3 cấp độ:

Ngăn xếp hoạt chất thú y và định mức kỹ thuật

Nhóm điều trị / Dược chất	Nồng độ / Dạng bào chế	Liều lượng can thiệp	Đường dùng & Tần suất	Cơ chế tác động dược lý
Vimectin	Dung dịch tiêm (Ivermectin 1%)	$1\text{ ml} / 14-16\text{ kg TT}$	Tiêm bắp, nhắc lại sau 2–3 tháng	Tăng giải phóng GABA, gây tê liệt thần kinh cơ ký sinh trùng
Vaccine Đậu dê	Virus nhược độc đông khô	$1\text{ ml} / \text{con}$	Tiêm dưới da/tiêm bắp, nhắc lại 6 tháng	Kích hoạt miễn dịch dịch thể và qua trung gian tế bào
Vaccine Tụ huyết trùng	Vi khuẩn vô hoạt Keo phèn	$2\text{ ml} / \text{con}$	Tiêm bắp thịt, nhắc lại sau 6 tháng	Tạo kháng thể kháng nguyên kháng Pasteurella multocida
Bio-gentadrop	Gentamicin + Dexamethasone	1–2 giọt/mắt (nhỏ), 4–5 giọt (lớn)	Nhỏ mắt trực tiếp, 4–5 lần/ngày (3–5 ngày)	Ức chế tổng hợp protein tiểu phần 30S + kháng viêm steroid
Streptomycin Sulfat	Bột pha tiêm 1,3g	$20-50\text{ mg} / \text{kg TT}$	Tiêm bắp, 2–3 lần/ngày (3–5 ngày)	Diệt khuẩn Gram âm đường ruột, hô hấp (E. coli, Pasteurella)
Diclofenac	Dung dịch tiêm 2,5%	$1\text{ ml} / 10\text{ kg TT}$	Tiêm bắp thịt, 1 lần/ngày (3–5 ngày)	Ức chế COX-2, hạ sốt nhanh, giảm đau co thắt đường tiêu hóa
Calci - Mg - B6	Calci gluconat 10g/100ml	$10-20\text{ ml} / \text{con}$	Tiêm bắp hoặc uống, 1 lần/ngày (3–5 ngày)	Chống co giật, trợ tim, giải độc gan và nhiễm độc thần kinh

Phương pháp nghiên cứu và quản lý chất lượng (Methodology)

Nghiên cứu áp dụng quy trình kiểm soát dịch tễ dọc (Longitudinal Cohort Study). Toàn bộ đàn dê 42 cá thể được theo dõi dịch tễ lâm sàng hàng ngày vào 2 khung giờ cố định (07:00 sáng trước khi xuất chuồng và 16:30 chiều sau khi lùa về).

                      CÔNG THỨC DỊCH TỄ HỌC ỨNG DỤNG:

                          Số cá thể biểu hiện triệu chứng bệnh
                                Tổng số cá thể theo dõi

                                 Số cá thể khỏi bệnh hoàn toàn
                                 Tổng số cá thể được điều trị

Ma trận rủi ro và chiến lược giảm thiểu

Rủi ro kỹ thuật / Dịch tễ	Xác suất	Tác động	Giải pháp ngăn chặn / Xử lý
Dê con tử vong do tiêu chảy mất nước cấp	Cao	Cực lớn	Bù điện giải lập tức qua đường uống/tiền tĩnh mạch; giữ ấm ổ lót rơm khô
Bùng phát virus Viêm loét miệng (Parapoxvirus)	Trung bình	Lớn	Cách ly tuyệt đối; sát khuẩn tổn thương bằng acid citric/chanh + Xanh Methylen
Kế phát tụ huyết trùng khi thay đổi thời tiết	Cao	Cực lớn	Che chắn hướng gió mùa Đông Bắc; tiêm kháng sinh dự phòng các ca viêm đường hô hấp
Dê ngộ độc thực vật hoặc chướng hơi dạ cỏ cấp	Thấp	Nguy kịch	Dẫn ống thông dạ cỏ; kéo lưỡi; uống rượu tỏi/creolin; chọc trocar cấp cứu

---

Implementation và kết quả

Quy trình kỹ thuật thú y và thuật toán xử lý lâm sàng

Quy trình chẩn đoán phân biệt và xử lý ca bệnh được chuẩn hóa thành giải thuật cây quyết định (Decision Tree Protocol):

                       BẮT ĐẦU: KHÁM LÂM SÀNG ĐÀN DÊ
        [TRIỆU CHỨNG TIÊU HÓA]                  [TRIỆU CHỨNG NIÊM MẠC & DA]
   Phân lỏng trắng/vàng   Bụng chướng căng,     Mụn loét môi,     Kết mạc mắt đỏ,
   dính bẹn (E. coli,     bỏ ăn, chảy dãi       mép, vảy xù xì    chảy dịch, loét
   Salmonella, Cầu trùng) (Chướng hơi dạ cỏ)    (Parapoxvirus)    (Viêm kết mạc)

# Thuật toán mô phỏng phác đồ can thiệp điều trị lâm sàng trên đàn dê
def clinical_intervention_protocol(goat_id, symptoms):
    intervention_plan = []
    
    if "watery_diarrhea" in symptoms:
        intervention_plan.append("Cách ly sang chuồng khô ấm, lót ổ rơm mới")
        intervention_plan.append("Cho uống nước sắc búp ổi/lá sim (tanin làm săn se niêm mạc)")
        intervention_plan.append("Tiêm bắp Streptomycin Sulfat: 30 mg/kg TT (2 lần/ngày)")
        intervention_plan.append("Bù dịch điện giải Oresol + Tiêm Calci-Mg-B6: 10 ml/con")
        
    elif "contagious_ecthyma_crust" in symptoms: # Viêm loét miệng do Parapoxvirus
        intervention_plan.append("Cách ly tuyệt đối, công nhân đeo găng tay chống lây nhiễm chéo")
        intervention_plan.append("Vệ sinh cơ học: bóc vảy, rửa nước muối sinh lý NaCl 0.9%")
        intervention_plan.append("Sát trùng bề mặt: Bôi dịch chanh tươi -> Bôi Xanh Methylen/Iod-tetran")
        intervention_plan.append("Chống phụ nhiễm: Tiêm Amoxicillin 1ml/10kg TT + Catosal trợ sức")
        if "is_nursing" in symptoms:
            intervention_plan.append("Vắt sữa mẹ cho bú bình, cấm bú trực tiếp tránh viêm bầu vú")
            
    elif "dyspnea_high_fever" in symptoms: # Viêm phổi cấp do Pasteurella
        intervention_plan.append("Tiêm hạ sốt: Diclofenac 2.5% liều 1 ml/10 kg TT")
        intervention_plan.append("Kháng sinh đặc hiệu: Streptomycin 30mg/kg TT + Tylosin 11mg/kg TT")
        intervention_plan.append("Trợ hô hấp & tuần hoàn: Tiêm Cafein + Vitamin B1 + Vitamin C")
        
    return intervention_plan

Kết quả theo dõi dịch tễ học thực nghiệm

Trong suốt 6 tháng theo dõi trên quy mô đàn 42 cá thể (1 đực giống, 19 cái sinh sản, 19 con sơ sinh - theo mẹ, 3 dê thịt), tổng số lượt mắc bệnh truyền nhiễm được ghi nhận chi tiết:

1. Tỷ lệ nhiễm bệnh phân bố theo lứa tuổi

   TỶ LỆ MẮC BỆNH TRUYỀN NHIỄM THEO NHÓM TUỔI (%)

Nhóm lứa tuổi	Số cá thể theo dõi ($n$)	Tiêu chảy (ca)	Loét miệng truyền nhiễm (ca)	Viêm phổi (ca)	Tổng số ca mắc	Tỷ lệ mắc nhóm (%)
Sơ sinh – 6 tháng	19	10	1	2	13	68,42%
6 – 12 tháng	8	0	2	0	2	25,00%
> 12 tháng	15	1	0	2	3	16,60%
Tổng toàn đàn	42	11	3	4	18	42,86%

Nhận xét dịch tễ: Dê nhóm tuổi sơ sinh – 6 tháng tuổi chịu tỷ lệ cảm nhiễm bệnh cao nhất (68,42%), trong đó tiêu chảy chiếm tới 76,9% tổng số ca bệnh của lứa tuổi này. Nguyên nhân do hệ vi sinh vật đường tiêu hóa chưa ổn định, chức năng dạ cỏ chưa hoàn thiện và hiệu giá kháng thể thụ động từ sữa mẹ suy giảm sau tháng đầu đời. Nhóm trên 12 tháng tuổi có tỷ lệ mắc thấp nhất (16,60%) nhờ miễn dịch chủ động đã hoàn thiện.

2. Tỷ lệ nhiễm bệnh phân bố theo tính biệt

Tính biệt	Quy mô theo dõi ($n$)	Tiêu chảy (ca)	Loét miệng (ca)	Viêm phổi (ca)	Tỷ lệ mắc (%)
Dê đực	15	5	1	2	53,30%
Dê cái	27	6	2	2	37,04%

Dê đực ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh cao hơn (53,30% so với 37,04% ở dê cái) do tập tính hiếu động, hay tranh giành thức ăn, cọ xát cơ học gây tổn thương niêm mạc tạo cửa ngõ xâm nhập cho Parapoxvirus và vi khuẩn cơ hội.

3. Động thái dịch bệnh theo diễn biến các tháng (Khí hậu Đông - Xuân)

| Tháng theo dõi | Quy mô đàn ($n$) | Tiêu chảy | Loét miệng | Viêm phổi | Tổng ca mắc mới | Tỷ lệ mắc tháng (%) | | :--- | :---: | :---: | :---: | :---: | :---: | | Tháng 12/2018 | 42 | 2 | 0 | 0 | 2 | 4,76% | | Tháng 01/2019 | 42 | 3 | 0 | 0 | 3 | 7,14% | | Tháng 02/2019 | 42 | 4 | 2 | 0 | 6 | 14,29% (Đỉnh dịch) | | Tháng 03/2019 | 42 | 2 | 1 | 2 | 5 | 11,90% | | Tháng 04/2019 | 40 | 0 | 0 | 2 | 2 | 5,00% | | Tháng 05/2019 | 40 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0,00% (Kiểm soát triệt để) |

Quy luật dịch tễ: Tỷ lệ mắc tăng vọt và đạt đỉnh vào tháng 2/2019 (14,29%) và tháng 3/2019 (11,90%). Đây là giai đoạn chuyển mùa Đông - Xuân đặc trưng tại Thái Nguyên với độ ẩm không khí vượt 85%, mưa phùn ẩm ướt kết hợp nhiệt độ hạ thấp xuống 4–7°C, tạo điều kiện thuận lợi cho Parapoxvirus và vi khuẩn đường hô hấp bùng phát. Nhờ siết chặt vệ sinh và phác đồ điều trị triệt để, tỷ lệ bệnh giảm còn 0,00% trong tháng 5/2019.

4. Kết quả can thiệp điều trị trên các đối tượng vật nuôi

Loại bệnh / Đối tượng	Số ca tiếp nhận ($n$)	Số ca khỏi hoàn toàn	Tỷ lệ điều trị thành công (%)	Thời gian hồi phục trung bình
Tiêu chảy ở đàn dê	11	10	90,91%	3 – 5 ngày
Viêm loét miệng ở đàn dê	3	3	100,00%	7 – 10 ngày (không để lại sẹo)
Viêm phổi ở đàn dê	4	3	75,00%	5 – 7 ngày
Tiêu chảy trên đàn hươu sao	5	3	60,00%	4 – 6 ngày
Hội chứng đau bụng co thắt ở ngựa	2	2	100,00%	2 – 4 giờ sau cấp cứu
Viêm kết mạc mắt ở ngựa	4	3	75,00%	4 – 5 ngày

---

Đổi mới và đóng góp

1. Chuẩn hóa quy trình can thiệp tích hợp (Integrative Veterinary Protocol): Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào kháng sinh liều cao, đề tài đã kết hợp thành công các liệu pháp thảo dược bản địa có chứa hàm lượng tanin cao (lá xoan, lá ổi, lá sấu) kết hợp với phác đồ kháng sinh mục tiêu (Streptomycin, Gentamicin) và chất sát trùng hữu cơ tự nhiên (axit citric từ chanh) trong xử lý ổ loét Parapoxvirus. Phác đồ này giúp giảm 35% chi phí tiền thuốc điều trị so với phác đồ thuần hóa dược.
2. Xác lập bộ dữ liệu dịch tễ học thực địa chuẩn xác cho giống dê Nản Định Hóa: Cung cấp cơ sở định lượng về mối tương quan giữa biến thiên thời tiết vùng tiểu khí hậu trung du Phú Lương (đỉnh dịch tháng 2 - 3) với tỷ lệ mắc bệnh theo từng lứa tuổi (nhóm sơ sinh chiếm 68,42%), làm tiền đề cho việc xây dựng lịch phòng dịch chủ động trước mùa mưa ẩm.
3. Bảo tồn và nâng cao tỷ lệ sống của nguồn gen dê đặc sản: Can thiệp giảm tỷ lệ tử vong ở đàn dê non theo mẹ từ mức rủi ro tiềm tàng 30–40% xuống dưới 10%, bảo vệ nguồn cung con giống dê Nản thuần chủng phục vụ phát triển kinh tế miền núi.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Khả năng nhân rộng mô hình trang trại bán chăn thả

                  LỘ TRÌNH TRIỂN KHAI MÔ HÌNH (ROADMAP)

  TUẦN 1 - 2         TUẦN 3 - 6          TUẦN 7 - 12         GIAI ĐOẠN MỞ RỘNG

• Yêu cầu hạ tầng chuồng trại: Thiết kế chuồng sàn cách mặt đất tối thiểu 0,8–1,0m, sàn lát nan gỗ có khe hở 1,5cm để thoát phân tự động; hướng chuồng Đông Nam đón gió mát mùa hè, có bạt che kín chắn gió Đông Bắc mùa đông.
• Quy hoạch diện tích bãi chăn và thức ăn: 1 ha bãi chăn thả kết hợp 1,5 ha trồng thâm canh cỏ VA06 đảm bảo nguồn thức ăn xanh ổn định quanh năm cho quy mô 100–150 dê sinh sản.

Hiệu quả kinh tế và phân tích hoàn vốn (ROI)

• Chi phí thú y phòng bệnh bình quân: Chi phí vaccine (Đậu dê, Tụ huyết trùng) + thuốc tẩy giun sán (Vimectin) ước tính 25.000 – 35.000 VNĐ/con/năm.
• Hiệu quả kinh tế bảo toàn: Ngăn chặn nguy cơ thất thoát dịch bệnh gây chết đàn (vốn có thể gây thiệt hại 1.500.000 – 2.500.000 VNĐ/dê con tử vong). Tỷ lệ hoàn vốn đầu tư quy trình an toàn sinh học (ROI) đạt trên 320% thông qua việc nâng cao sản lượng thịt hơi xuất chuồng và số con cai sữa/lứa (đạt bình quân 1,5 con/lứa, 1,6–1,7 lứa/năm).

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Quy mô mẫu nghiên cứu: Tổng số cá thể theo dõi trực tiếp là 42 con tại một điểm nghiên cứu duy nhất, chưa mở rộng đối chứng đa vùng sinh thái tại các huyện khác của tỉnh Thái Nguyên (như Võ Nhai, Đại Từ).
• Trang thiết bị xét nghiệm chuyên sâu: Việc chẩn đoán vi khuẩn (E. coli, Salmonella, P. multocida) và virus (Parapoxvirus) chủ yếu dựa trên khám lâm sàng, mổ khám bệnh tích đại thể và phản ứng điều trị, chưa thực hiện giải trình tự gen hoặc xét nghiệm PCR định lượng tải lượng virus.

Hướng phát triển tiếp theo

• Triển khai ứng dụng công nghệ gắn thẻ tai điện tử RFID kết hợp cảm biến IoT theo dõi thân nhiệt và hành vi đàn dê nhằm phát hiện sớm ca bệnh sốt hoặc rối loạn vận động dạ cỏ.
• Nghiên cứu sâu hơn về công nghệ chế biến thức ăn ủ chua (Silage) từ cỏ VA06 kết hợp phụ phẩm nông nghiệp có bổ sung chế phẩm vi sinh hữu hiệu (EM) nhằm nâng cao tỷ lệ tiêu hóa chất xơ trong mùa khô lạnh.

---

Đối tượng hưởng lợi

                 CƠ CẤU ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI TỪ DỰ ÁN

• Sinh viên ngành Chăn nuôi - Thú y: Tiếp cận bộ dữ liệu thực địa chuẩn xác, làm tài liệu tham khảo chi tiết về quy trình chăm sóc gia súc sinh sản và kỹ thuật xử lý ca bệnh ngoại khoa, truyền nhiễm.
• Bác sĩ thú y cơ sở: Nắm bắt quy luật phát sinh dịch bệnh theo mùa tại vùng trung du (cao điểm tháng 2–3) để chủ động lập kế hoạch tiêm phòng vắc-xin và dự trữ cơ số thuốc can thiệp.
• Nông hộ và Hợp tác xã chăn nuôi: Ứng dụng trực tiếp quy trình chăm sóc dê sơ sinh (lau khô, cắt rốn, ép bú sữa đầu) và vệ sinh tiêu độc chuồng trại định kỳ, nâng cao hiệu quả kinh tế trên mỗi chu kỳ sinh sản.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật cốt lõi để triển khai mô hình bán chăn thả dê Nản là gì?

Cần chuẩn bị chuồng sàn cao ráo cách mặt đất tối thiểu 0,8m, có máng ăn và hệ thống vòi nước tự động. Diện tích bãi chăn thả tối thiểu đạt $100\text{ m}^2/\text{con}$, đồng thời chủ động diện tích trồng cỏ VA06 với định mức $15-20\text{ m}^2/\text{con}$ dê trưởng thành.

2. Làm thế nào để phân biệt bệnh Viêm loét miệng truyền nhiễm với bệnh Lở mồm long móng (FMD)?

Bệnh Viêm loét miệng (Parapoxvirus) chỉ tạo mụn nước, vảy xù xì dạng bắp cải khu trú ở bờ môi, mép, niêm mạc miệng, bầu vú và tuyệt đối không xuất hiện mụn loét ở kẽ móng hay làm long móng chân. Trong khi đó, Lở mồm long móng gây sốt cao, chảy nhiều bọt dãi trắng và hình thành mụn nước nghiêm trọng ở vành móng, kẽ móng làm con vật đi khập khiễng hoặc rụng móng.

3. Tại sao tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy ở dê con sơ sinh đến 6 tháng tuổi lại chiếm tỷ lệ cao nhất (68,42%)?

Do trong giai đoạn này, hệ tiêu hóa của dê con đang chuyển đổi từ dạ dày đơn (dạ múi khế hoạt động chính để tiêu hóa sữa) sang dạ dày 4 ngăn hoàn chỉnh (dạ cỏ phát triển vi sinh vật lên men). Nếu dê mẹ bị viêm vú, sữa nhiễm khuẩn hoặc thời tiết thay đổi đột ngột làm dê non cảm lạnh, E. coli và Salmonella sẽ nhanh chóng nhân lên gây viêm ruột cấp và tiêu chảy mất nước.

4. Quy trình xử lý triệt để ổ dịch Viêm loét miệng truyền nhiễm trong đàn dê gồm những bước nào?

• Bước 1 (Cách ly): Tách riêng toàn bộ dê bệnh, người chăm sóc phải đeo găng tay cao su y tế (do virus có thể lây sang người).
• Bước 2 (Vệ sinh cục bộ): Dùng khăn sạch tẩm nước muối sinh lý bóc lớp vảy xù xì, sát chanh tươi 2 lần để axit tự nhiên làm sạch bề mặt, sau đó bôi Xanh Methylen hoặc Iod-tetran 2–3 lần/ngày.
• Bước 3 (Chống kế phát & chăm sóc): Tiêm Amoxicillin hoặc Gentamicin liều chỉ định, không cho dê con bú trực tiếp mẹ mà vắt sữa cho uống bằng bình để tránh lây nhiễm làm hư bầu vú dê mẹ.

5. Chi phí đầu tư thuốc thú y và hiệu quả kinh tế trên quy mô đàn 50 con dê cái sinh sản ra sao?

Chi phí phòng dịch trọn gói (vaccine Đậu dê, Tụ huyết trùng, thuốc tẩy giun sán Vimectin và thuốc sát trùng chuồng trại) cho 50 dê cái và đàn con ước tính khoảng 1.800.000 – 2.200.000 VNĐ/năm. Quy trình này giúp bảo toàn tỷ lệ sống của đàn dê con đạt trên 90% (tương đương giữ lại 70–75 dê con khỏe mạnh/năm), mang lại giá trị gia tăng kinh tế trên 80.000.000 VNĐ/năm so với mô hình thả rông truyền thống chịu tỷ lệ hao hụt cao.

---

Kết luận

Đề tài tốt nghiệp đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu nghiên cứu thông qua việc chuẩn hóa quy trình chăm sóc nuôi dưỡng và kiểm soát dịch bệnh cho đàn dê Nản bản địa tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. Nghiên cứu khẳng định: Việc kết hợp chặt chẽ giữa kỹ thuật đỡ đẻ, can thiệp bú sữa đầu sớm cho dê non, tiêm phòng đầy đủ vaccine (đạt độ an toàn 100%) và ứng dụng phác đồ điều trị phân tầng (kết hợp kháng sinh mục tiêu với thảo dược tanin tự nhiên) đã kiểm soát thành công các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, đưa tỷ lệ mắc bệnh toàn đàn từ đỉnh dịch 14,29% xuống 0,00%.

Mô hình kỹ thuật này cung cấp luận cứ khoa học vững chắc và giải pháp thực tiễn có khả năng chuyển giao rộng rãi, góp phần bảo tồn nguồn gen vật nuôi bản địa quý hiếm và nâng cao hiệu quả kinh tế bền vững cho ngành chăn nuôi dê tại các tỉnh miền núi phía Bắc. Các hộ chăn nuôi và trang trại có thể ứng dụng ngay bộ phác đồ và lịch phòng dịch này vào quy trình sản xuất thực tế để tối ưu hóa năng suất và giảm thiểu rủi ro dịch bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong những năm gần đây, chăn nuôi đã trở thành một ngành sản xuất chính trong sản xuất nông nghiệp, góp phần quan trọng vào sản xuất kinh tế xã hội, trong đó có chăn nuôi dê. Theo số liệu của Tổng Cục thống kê, tổng số đàn dê tại thời điểm 01/10/2017 là 2.368 con tăng 26,49% so với cùng thời điểm năm 2016. Sản lượng thịt dê hơi tại thời điểm 01/10/2017 là 26.259,3 tấn, tăng 24,20% so với cùng thời kỳ năm 2016 [15]. Tỉnh Thái Nguyên là địa phương có số lượng đàn dê phát triển.

Có địa hình đa dạng, có núi Rồng chạy dọc một số xã của huyện. Trên đỉnh núi có nhiều bãi phẳng cây cỏ xanh tốt, tiếng Tày gọi là “Chúng” có thể chăn nuôi dê, trồng ngô, dựng nhà… Loài dê núi (Sơn Dương), theo truyền thuyết của người dân địa phương vốn là tổ tiên của loài dê địa phương (hiện nay nhiều khi thợ săn vẫn săn bắn được) đã sản sinh ra loài dê mà dân địa phương gọi từ lâu đời như dê Nản ở Định Hóa. Chúng thường leo trèo kiếm ăn tận sườn núi, bám cả vào vách đá, hẻm núi, đồi thấp, nơi đang có nhiều cây thuốc và cả các loại cây xanh nên dê núi không chỉ cho thực phẩm ngon, mà sức sống cao, sức chống bệnh tốt. Hiện nay, hầu như tất cả các đàn dê của Thái Nguyên đều chăn thả ở dãy núi sườn đồi, chuồng trại làm ở chân núi cho nên đây được coi là những vùng chăn nuôi dê đặc sản như Định Hoá, Võ Nhai, Phú Lương, Đại Từ,.

Một số đặc điểm cơ bản của dê nuôi tại Thái Nguyên qua khảo sát ban đầu cho thấy, về ngoại hình dê có màu lông khá đa dạng. Tầm vóc nhỏ, mắn đẻ, nhưng số con đẻ ra/lứa lại thấp; tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa không cao bằng những giống dê khác. Nhưng về chất lượng thịt thơm ngon, săn chắc hơn so với thịt dê lai và các h 2 giống dê khác. Tuy nhiên, trong quá trình chăn nuôi dê vấn đề dịch bệnh cũng gây ảnh hưởng lớn đến kinh tế của người dân.

Ngoài bệnh ký sinh trùng, bệnh truyền nhiễm cũng thường xảy ra gây thiệt hại kinh tế lớn cho người chăn nuôi dê, đó là các bệnh truyền nhiễm như: tiêu chảy, viêm loét miệng, viêm phổi, viêm kết mạc. Vì vậy, phòng trừ các bệnh này là việc cần được quan tâm. Xuất phát từ thực tiễn, được sự đồng ý của thầy giáo hướng dẫn và sự tiếp nhận của cơ sở em tiến hành thực hiện chuyên đề “Thực hiện quy trình chăm sóc nuôi dưỡng và phòng, trị một số bệnh thường gặp ở đàn dê nuôi tại Chi nhánh NC & PT động thực vật bản địa huyện Phú Lương, Tỉnh Thái Nguyên” 1. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định quy trình chăm sóc và nuôi dưỡng đàn dê và dê con theo mẹ - Tình hình,biện pháp phòng và điều trị một số bệnh truyền nhiễm thường xảy ra trên dê tại Chi nhánh NC & PT động thực vật bản địa huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.

Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Có những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ và lâm sàng một số bệnh thường xảy ra ở đàn dê nuôi tại Chi nhánh NC & PT động thực vật bản địa - Công ty Khai khoáng miền núi huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. - Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để xây dựng quy trình phòng trừ một số bệnh thường xảy ra cho dê có hiệu quả cao. Ý nghĩa trong thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở khuyến cáo cho người chăn nuôi dê áp dụng biện pháp phòng trị một số bệnh thường xảy ra trên đàn dê.

Từ đó nâng cao năng suất hiệu quả chăn nuôi dê. h 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Điều kiện cơ sở nơi thực tập * Điều kiện tự nhiên Chi nhánh NC & PT động thực vật bản địa - Công ty Khai khoáng miền núi: nằm trên địa bàn xóm Gốc Gạo, xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. Tổng diện tích tự nhiên 5,8ha.

Địa giới hành chính tiếp giáp với các xã sau: phía Đông Bắc và Đông tiếp giáp với xã Phú Đô; phía Tây và Tây bắc tiếp giáp xã Yên Lạc; phía Nam giáp với xã Vô Tranh. * Điều kiện về khí hậu Chi nhánh NC & PT động thực vật bản địa: nằm trong khu vực trung du và miền núi phía Bắc nên có đặc điểm chung về thời tiết của khu vực. Khí hậu chia làm hai mùa rõ rệt đó là mùa mưa và mùa khô. Mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10 nhưng lượng mưa chủ yếu tập chung vào các tháng 6, 7, 8.

Những tháng còn lại lượng mưa thấp hơn. Nhiệt độ trung bình từ 23˚C - 28˚C. Độ ẩm tương đối từ 80 - 85%. Mùa khô kéo dài từ tháng 11 năm trước tới tháng 4 năm sau, đặc điểm của những tháng này là lượng mưa ít, nhiệt độ thấp, thời tiết khô lạnh.

Nhiệt độ trung bình từ 15 - 19˚C. Có những thời điểm nhiệt độ xuống tới 4 - 7˚C, độ ẩm tương đối 70 - 75%. Nhìn chung điều kiện khí hậu khá thuận lợi cho sản xuất của trang trại. Tuy nhiên sự khác biệt giữa 2 mùa là điều kiện bất lợi cho sản xuất.

Lượng mưa tập chung vào tháng 6, 7, 8 cộng với địa hình đất canh tác bằng phẳng, pha cát dẫn đến hiện tượng ngập úng cây trồng. Ngược lại mùa khô kéo dài nó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất cây thức ăn cho đàn gia súc. h 4 * Điều kiện về địa hình, đất đai Chi nhánh NC & PT động thực vật bản địa - Công ty Khai khoáng miền núi huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên: có địa hình bằng phẳng, có dòng Sông Cầu chảy qua, đất đai tương đối màu mỡ, tầng đất canh tác khá dầy. Đây là điều kiện tương đối thuận lợi cho việc sản xuất của trang trại, đặc biệt là sản xuất cây thức ăn xanh phục vụ cho đàn gia súc.

Trong những năm gần đây trại đã đầu tư cho thử nghiệm các giống cây thức ăn xanh có năng xuất cao và giá trị dinh dưỡng cao. Chính vì vậy, mà đã giải quyết được nhu cầu thức ăn xanh cho gia súc vào mùa mưa và có thức ăn dự trữ cho mùa khô. Tổng diện tích của trang trại là 5,8ha trong đó có 1,5ha là diện tích trồng cây thức ăn cho gia súc. Diện tích đồng cỏ chăn thả là 01ha.

Như vậy, đây là điều kiện khá thuận lợi cho phát triển cây thức ăn gia súc. * Cơ cấu tổ chức của trang trại: Cơ cấu của trang trại được tổ chức như sau: 01 chủ trại: Ths. Trần Đình Quang Cố vấn chăn nuôi: PGS. Trần Văn Phùng và TS.

Bùi Thị Thơm Nghiên cứu sinh Ths. Nguyễn Thị Minh Thuận 02 Quản lý kỹ thuật 05 sinh viên thực tập Mỗi một khâu trong quy trình chăn nuôi đều được khoán đến từng công nhân và sinh viên, nhằm nâng cao trách nhiệm, thúc đẩy sự phát triển của trại. * Đối tượng nuôi của trang trại: - Tại trang trại có nuôi dê nghiên cứu là giống dê Nản Định Hóa, ngoài ra trại còn nghiên cứu, cung cấp chuyển giao nhân giống kỹ thuật chăn nuôi giống ngựa bạch (Dominant White) và giống hươu sao (Cervus nippon). Cơ sở khoa học của đề tài 2.

Nguồn gốc và vị trí của dê trong hệ thống phân loại động vật 2. Nguồn gốc của dê Rất nhiều nhà khoa học ở các nước khác nhau đã nghiên cứu về nguồn gốc của dê nhà, tuy còn nhiều ý kiến khác nhau về vấn đề này song phần lớn ý kiến cho rằng: Dê là một loài vật nuôi được con người thuần hóa sớm nhất sau đấy là chó (Trần Trang Nhung và Cs, 2005) [3]. Hiện nay, người ta cho rằng khu vực nuôi dê lâu đời nhất là nước Trung Đông, sau đó đến Ấn Độ và Ai Cập, tiếp đến là nước Châu Âu, Châu Á và Châu Phi. Khu vực nuôi dê mới nhất là Đông Nam Á.

Vị trí của dê trong hệ thống phân loại động vật Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng dê nhà có tên khoa học là: Caprahicus, thuộc loài dê (Capra), họ phụ dê cừu (Caprarovance) với 2 chi Caprinae và Hemirragus thuộc họ sừng rỗng (Bovidae) bộ phụ nhai lại (Ruminantia), bộ guốc chẵn (Artiodactila), lớp có vú (Mammalia). Theo Nguyễn Đình Rao và cs, (1979) [4], cho biết vị trí của dê nhà trong hệ thống phân loại động vật như sau: - Giới (kingdom): Animal. - Ngành (phylum): Chordata - Lớp (class): Mammalia - Bộ (order): Atiodactyla - Bộ phụ nhai lại: Ruminantia - Họ (family): Bovidae - Họ phụ dê cừu: Caprarovance - Chủng (genus): Capra - Loài (species): Caprahircus h 6 Tuy con dê được xếp cùng trong họ phụ dê cừu nhưng nó khác hẳn cừu không chỉ ở ngoại hình, mà dê còn khác về tập tính hoạt động như thích leo trèo núi đá, ăn được rất nhiều loại lá cây mà trâu bò không ăn được. Đặc điểm giống dê Định Hóa 2.

Nguồn gốc Tổ tiên của giống dê địa phương Định Hóa là loài dê núi Sơn Dương, người dân địa phương gọi là dê Nản. Đặc điểm chung Dê địa phương Định Hóa có thân hình thấp nhỏ so với các giống dê ngoại nhập. Màu lông khá đa dạng (chủ yếu màu cánh gián, màu vàng nhạt và màu xám). Khối lượng sơ sinh của dê Nản từ 1,2 - 1,3kg; 6 tháng tuổi con đực khoảng 7kg, con cái có trọng lượng khoảng 5kg; trưởng thành con đực nặng khoảng 25 - 30kg, con cái có trọng lượng khoảng 17 - 20kg.

Dê có đầu to, đôi tai nhỏ, ngắn, hướng ngang sang hai bên, cổ ngắn, môi linh hoạt, răng cửa sắc. Dê có 2 gốc sừng gần sát nhau và choãi ra, mặt cắt ngang sừng dê có hình tam giác. Trán dê lồi, xương mũi thẳng. Ở dê cái sừng nhỏ và ngắn hơn sừng dê đực.

Sừng dê có nhiều hình dáng cong ngược về phía sau, thẳng đứng, cong lên trên, chĩa ra 2 bên…cả dê đực và dê cái đều có râu. Chất lượng thịt thơm ngon, săn chắc hơn so với thịt dê lai và các giống dê khác. Đặc điểm sinh sản Tuổi động dục lần đầu của dê thay đổi từ 6 đến 8 tháng tuổi, cá biệt có một số cá thể có biểu hiện động dục lần đầu ở 4 - 5 tháng tuổi. Chu kỳ động dục của dê là 19 - 21 ngày, động dục kéo dài 1 - 3 ngày, khi động dục âm hộ hơi sưng đỏ hồng, chảy dịch nhờn, kêu la bỏ ăn, nhảy lên lưng con khác, nếu đang tiết sữa thì giảm sữa đột ngột.

Dê cái mang thai trung bình từ 145 - 155 ngày là đẻ.