Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu đề xuất quy hoạch xây dựng nông thôn mới xã lục sơn huyện lục nam tỉnh bắc giang giai đoạn 2015 2020

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích hay nghiên cứu đề xuất quy hoạch xây dựng nông thôn mới xã lục sơn huyện lục nam tỉnh bắc giang, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Đỗ Duy Chinh
• Người hướng dẫn: Gs Ts. Trần Hữu Viên
• Trường học: Đại học Lâm nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu đề xuất Quy hoạch xây dựng Nông thôn mới xã Lục Sơn, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2015-2020
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.1.1. Khái niệm về nông thôn
• 1.1.2. Khái quát chung về quy hoạch, quy hoạch phát triển nông thôn
• 1.1.3. Về khái niệm nông thôn mới, quy hoạch xây dựng nông thôn mới
• 1.2. Mô hình phát triển nông thôn mới
• 1.2.1. Quan điểm của quy hoạch xây dựng nông thôn mới
• 1.2.2. Một số đặc trưng cơ bản của mô hình nông thôn mới
• 1.2.3. Những nội dung chủ yếu về xây dựng mô hình NTM
• 1.3. Vấn đề quy hoạch NTM ở một số nước trên thế giới
• 1.3.1. Kinh nghiệm ở Nhật Bản: Nông nghiệp phát triển tạo đà cho công nghiệp hóa
• 1.3.2. Mô hình “Làng mới” ở Hàn Quốc
• 1.4. Vấn đề quy hoạch NTM ở Việt Nam
• 1.4.1. Tình hình chung về xây dựng nông thôn mới của cả nước
• 1.4.2. Tình hình và kết quả thực hiện xây dựng nông thôn mới của tỉnh Bắc Giang
• 1.4.3. Tình hình thực hiện xây dựng nông thôn mới của xã Lục Sơn
• 1.5. Các văn bản chính sách Nhà nước liên quan đến NTM
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu tổng quát
• 2.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.4.1. Điều tra, phân tích điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội
• 2.4.2. Đánh giá thực trạng nông dân và nông thôn theo bộ tiêu chí quốc gia về NTM
• 2.4.3. Đánh giá thực trạng các chương trình, dự án đang thực hiện trên địa bàn xã Lục Sơn
• 2.4.4. Quy hoạch xây dựng nông thôn mới xã Lục Sơn, giai đoạn 2015-2020
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Quan điểm phương pháp luận
• 2.5.2. Phương pháp điều tra thu thập tài liệu
• 2.5.3. Phương pháp kế thừa tài liệu có sẵn
• 2.5.4. Phương pháp điều tra thực địa kết hợp phỏng vấn trực tiếp
• 2.5.5. Phương pháp chuyên gia
• 2.5.6. Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu
• 2.5.7. Phương pháp xây dựng bản đồ
• 2.5.8. Phương pháp phân tích tài chính, tính toán hiệu quả kinh tế
• 2.5.9. Xác định các dự án ưu tiên và suất đầu tư
• 2.5.10. Dự tính nhu cầu đầu tư
• 2.5.11. Phương pháp dự báo nhu cầu thị trường, dự báo tiềm năng cho phát triển
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội xã Lục Sơn
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.1.2. Địa hình, địa mạo
• 3.1.1.3. Khí hậu, thủy văn
• 3.1.1.4. Hiện trạng sử dụng đất
• 3.1.1.5. Các nguồn tài nguyên
• 3.1.2. Thực trạng điều kiện kinh tế xã hội của xã Lục Sơn
• 3.1.2.1. Dân số, lao động
• 3.1.2.2. Hiện trạng lao động
• 3.1.2.3. Cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 3.2. Đánh giá tổng hợp hiện trạng nông thôn xã Lục Sơn theo bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới
• 3.2.1. Công tác quy hoạch sử dụng đất tiêu số 1 (1 tiêu chí)
• 3.2.2. Về Hạ tầng kinh tế - xã hội (8 tiêu chí)
• 3.2.2.1. Tiêu chí số 2: Giao thông
• 3.2.2.2. Tiêu chí số 3: Thủy Lợi
• 3.2.2.3. Tiêu chí số 4: Cấp điện
• 3.2.2.4. Tiêu chí số 5: Trường học
• 3.2.2.5. Tiêu chí 6 - Cơ sở vật chất văn hoá
• 3.2.2.6. Tiêu chí 7 - Chợ nông thôn
• 3.2.2.7. Tiêu chí 8 - Bưu điện
• 3.2.2.8. Tiêu chí số 9: Nhà ở dân cư
• 3.2.3. Kinh tế và tổ chức sản xuất (4 tiêu chí)
• 3.2.3.1. Tiêu chí 10: Thu nhập
• 3.2.3.2. Tiêu chí 11: Hộ nghèo
• 3.2.3.3. Tiêu chí 12: Cơ cấu lao động
• 3.2.3.4. Tiêu chí 13 - Hình thức có tổ chức sản xuất
• 3.2.4. Về văn hóa – xã hội – môi trường (4 tiêu chí)
• 3.2.4.1. Tiêu chí 14: Giáo dục
• 3.2.4.2. Tiêu chí 15: Y tế
• 3.2.4.3. Tiêu chí 17: Môi trường
• 3.2.5. Về hệ thống Chính Trị (2 tiêu chí)
• 3.2.5.1. Tiêu chí 18: Hệ thống tổ chức chính trị - xã hội
• 3.2.6. Đánh giá tổng hợp
• 3.2.6.1. Tỷ lệ tiêu chí đã đạt được và chưa đạt được so với Bộ tiêu chí Quốc gia về NTM
• 3.2.6.2. Những thuận lợi khó khăn
• 3.2.6.3. Dự án đã thực hiện trên địa bàn xã
• 3.3. Quy hoạch xây dựng nông thôn mới xã Lục Sơn đến năm 2020
• 3.3.1. Dự báo quy mô dân số, lao động và đất đai
• 3.3.2. Tiềm năng và định hướng phát triển
• 3.3.2.1. Định hướng phát triển kinh tế xã hội của xã
• 3.3.2.2. Các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội
• 3.3.3. Quy hoạch không gian tổng thể xã Lục Sơn
• 3.3.3.1. Quy hoạch phát triển mạng lưới điểm dân cư nông thôn
• 3.3.3.2. Quy hoạch hệ thống trung tâm
• 3.3.3.3. Hệ thống các di tích cảnh quan
• 3.3.4. Quy hoạch sử dụng đất
• 3.3.5. Quy hoạch phát triển sản xuất
• 3.3.5.1. Quy hoạch sản xuất nông nghiệp
• 3.3.6. Quy hoạch cơ sở vật chất văn hóa
• 3.3.7. Quy hoạch hệ thống hạ tầng kỹ thuật
• 3.3.7.1. Quy hoạch về giao thông
• 3.3.7.2. Quy hoạch thủy lợi
• 3.3.7.3. Quy hoạch cấp, thoát nước
• 3.3.7.4. Quy hoạch về cấp điện
• 3.3.8. Quy hoạch các biện pháp bảo vệ môi trường
• 3.3.9. Đề xuất các tiêu chí cần đầu tư giải quyết hướng tới đạt Bộ tiêu chí QG về NTM
• 3.3.10. Nhu cầu đầu tư của phương án
• 3.3.11. Hiệu quả của phương án
• 3.4. Giải pháp và vốn đầu tư
• 3.4.1. Đề xuất giải pháp tổ chức thực hiện quy hoạch nông thôn mới
• 3.4.1.1. Giải pháp tổ chức hành chính thực hiện
• 3.4.1.2. Giải pháp chính sách
• 3.4.1.3. Giải pháp khoa học và công nghệ
• 3.4.1.4. Giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI, KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quy hoạch xây dựng nông thôn mới xã Lục Sơn

Quy hoạch xây dựng nông thôn mới xã Lục Sơn, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2015-2020 là một trong những chương trình quan trọng nhằm phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. Chương trình này không chỉ giúp cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của người dân mà còn tạo ra một môi trường sống tốt hơn. Đặc biệt, việc quy hoạch này còn góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa địa phương.

1.1. Khái niệm về quy hoạch nông thôn mới

Quy hoạch nông thôn mới là quá trình xác định các mục tiêu, phương hướng và giải pháp để phát triển nông thôn một cách bền vững. Điều này bao gồm việc cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo vệ môi trường.

1.2. Tình hình thực hiện quy hoạch nông thôn mới tại Lục Sơn

Trong giai đoạn 2015-2020, xã Lục Sơn đã triển khai nhiều dự án quy hoạch nhằm phát triển kinh tế và xã hội. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để đạt được các tiêu chí quốc gia về nông thôn mới.

II. Những thách thức trong quy hoạch xây dựng nông thôn mới

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc quy hoạch xây dựng nông thôn mới, xã Lục Sơn vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Những vấn đề này bao gồm sự thiếu hụt nguồn lực tài chính, cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ và sự tham gia của cộng đồng còn hạn chế.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực tài chính

Nguồn lực tài chính là yếu tố quyết định trong việc thực hiện các dự án quy hoạch. Việc thiếu hụt ngân sách đã ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng của các công trình xây dựng.

2.2. Cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ

Cơ sở hạ tầng tại xã Lục Sơn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là hệ thống giao thông và thủy lợi. Điều này gây khó khăn cho việc phát triển kinh tế và nâng cao đời sống người dân.

III. Phương pháp quy hoạch xây dựng nông thôn mới hiệu quả

Để đạt được mục tiêu quy hoạch xây dựng nông thôn mới, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Những phương pháp này bao gồm việc thu thập dữ liệu, phân tích hiện trạng và dự báo nhu cầu phát triển trong tương lai.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Việc thu thập dữ liệu từ cộng đồng và các cơ quan chức năng là rất quan trọng. Điều này giúp xác định nhu cầu thực tế và các vấn đề cần giải quyết trong quy hoạch.

3.2. Phân tích hiện trạng và dự báo nhu cầu

Phân tích hiện trạng kinh tế - xã hội và dự báo nhu cầu phát triển là bước quan trọng trong quy hoạch. Điều này giúp xác định các mục tiêu cụ thể và giải pháp phù hợp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Lục Sơn

Kết quả nghiên cứu về quy hoạch xây dựng nông thôn mới tại xã Lục Sơn đã chỉ ra nhiều điểm tích cực. Các dự án đã được triển khai và mang lại lợi ích cho cộng đồng, tuy nhiên vẫn cần tiếp tục cải thiện và mở rộng.

4.1. Các dự án đã triển khai

Nhiều dự án quy hoạch đã được thực hiện, bao gồm xây dựng đường giao thông, hệ thống thủy lợi và cơ sở hạ tầng xã hội. Những dự án này đã góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

4.2. Đánh giá kết quả thực hiện

Kết quả thực hiện quy hoạch cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong đời sống người dân. Tuy nhiên, cần có những đánh giá định kỳ để điều chỉnh kịp thời các kế hoạch.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho quy hoạch nông thôn mới

Quy hoạch xây dựng nông thôn mới xã Lục Sơn giai đoạn 2015-2020 đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng cũng còn nhiều thách thức. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao sự tham gia của cộng đồng và cải thiện cơ sở hạ tầng.

5.1. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quan trọng trong quy hoạch. Cần có các chương trình tuyên truyền và đào tạo để người dân hiểu rõ hơn về quy hoạch và tham gia tích cực.

5.2. Cải thiện cơ sở hạ tầng

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững. Cần có kế hoạch cụ thể để nâng cấp và xây dựng mới các công trình hạ tầng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quy hoạch nông thôn mới tại các địa bàn miền núi đặc thù đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa bảo tồn tài nguyên sinh thái và phát triển kinh tế bền vững. Xã Lục Sơn, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang là một xã miền núi đặc biệt khó khăn với tổng diện tích tự nhiên 9.668,08 ha, trong đó đất sản xuất nông lâm nghiệp chiếm tới 9.057,00 ha (chiếm 93,68%). Mặc dù sở hữu quỹ đất và tài nguyên rừng phong phú, kinh tế địa phương vẫn phát triển chưa tương xứng với tiềm năng khi tỷ lệ hộ nghèo năm 2014 lên tới 33,26% (tương ứng 612 hộ nghèo trên tổng số 1.841 hộ dân).

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu bắt nguồn từ thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế còn chậm, hạ tầng giao thông lạc hậu và thu nhập bình quân đầu người chỉ đạt 10,3 triệu đồng/người/năm. Mục tiêu cụ thể của luận văn là đánh giá hiện trạng phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011-2015 theo 19 tiêu chí thuộc Bộ tiêu chí Quốc gia về Nông thôn mới, từ đó xây dựng phương án quy hoạch tổng thể không gian, sử dụng đất và hạ tầng kỹ thuật cho xã Lục Sơn giai đoạn 2015-2020.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 17 thôn thuộc địa giới hành chính xã Lục Sơn với 8.122 nhân khẩu thuộc 6 dân tộc anh em cùng sinh sống. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học để chính quyền địa phương định hướng chuyển dịch cơ cấu sản xuất hàng hóa, phấn đấu giảm tỷ lệ nghèo xuống dưới 10% và nâng thu nhập của người dân gấp 2,5 lần vào năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết quy hoạch không gian tích hợp của Allmendinger và Tewdwr-Jones (2002) kết hợp quan điểm của Taylor (1998), xem quy hoạch không chỉ là việc sắp xếp không gian vật thể đơn thuần mà còn là sự lồng ghép biện chứng giữa các yếu tố kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái. Bên cạnh đó, nghiên cứu kế thừa các bài học thành công từ mô hình phong trào "Làng mới" (Saemaul Undong) của Hàn Quốc về việc khơi dậy tinh thần tự lực của cộng đồng dân cư theo phương châm "Nhà nước và nhân dân cùng làm", kết hợp kinh nghiệm công nghiệp hóa nông thôn của Nhật Bản trong việc giữ chân lao động tại chỗ và phát triển tiểu thủ công nghiệp chế biến lâm sản.

Khung lý thuyết của đề tài xoay quanh ba khái niệm trung tâm:

1. Quy hoạch xây dựng nông thôn mới: Công cụ tổ chức không gian lãnh thổ cấp xã nhằm kiến tạo môi trường sống và sản xuất hiện đại, văn minh nhưng vẫn bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống.
2. Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới: Hệ thống 19 tiêu chí chuẩn hóa theo Quyết định số 491/QĐ-TTg và Quyết định số 800/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, làm thước đo đánh giá sự phát triển toàn diện của nông thôn.
3. Phát triển bền vững vùng bán sơn địa: Mô hình tăng trưởng kinh tế dựa trên khai thác hợp lý tài nguyên rừng và đất dốc, gắn liền với bảo vệ lưu vực đầu nguồn và phòng chống thiên tai.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, số liệu niên giám thống kê huyện Lục Nam, báo cáo kinh tế - xã hội của UBND xã Lục Sơn giai đoạn 2011-2014 và hệ thống bản đồ địa chính tỷ lệ 1:10.000.

Về phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu tiến hành khảo sát thực địa kết hợp phỏng vấn sâu tại 4 thôn điểm đại diện cho các tiểu vùng địa hình: Vĩnh Tân, Thọ Sơn, Đồng Vành 1 và Rừng Long. Cỡ mẫu khảo sát gồm 140 hộ dân (bình quân 35 hộ/thôn), được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên: phân bổ đều 1/3 hộ khá, 1/3 hộ trung bình và 1/3 hộ nghèo. Việc lựa chọn phương pháp này giúp phản ánh trung thực, khách quan nhu cầu, khả năng đóng góp và nguyện vọng của mọi tầng lớp nhân dân đối với các công trình công cộng.

Phương pháp phân tích được thực hiện qua việc kết hợp công nghệ GIS để xây dựng bản đồ quy hoạch không gian với phương pháp chuyên gia nhằm tham vấn ý kiến lãnh đạo ngành lâm nghiệp, nông nghiệp. Lý do lựa chọn mô hình dự báo tăng trưởng bình quân và dự báo dân số theo hàm số gia tăng tự nhiên (với tỷ lệ tăng tự nhiên 1,0%/năm) là nhằm bảo đảm tính toán chính xác quy mô quỹ đất ở và nhu cầu đầu tư hạ tầng thiết yếu trong suốt timeline nghiên cứu từ năm 2013 đến năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra, khảo sát thực tế tại xã Lục Sơn đã làm sáng tỏ 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, quỹ đất lâm nghiệp chiếm tỷ trọng chi phối tuyệt đối nhưng chưa được tối ưu hóa giá trị kinh tế. Tổng diện tích đất có rừng đạt 8.151,98 ha, chiếm tới 84,32% diện tích đất tự nhiên toàn xã. Trong đó, rừng sản xuất chiếm 5.799,98 ha (chiếm 71,15% đất lâm nghiệp) và rừng đặc dụng chiếm 2.352,00 ha (chiếm 28,85%), nâng độ che phủ rừng lên mức 65%. Tuy nhiên, việc khai thác chủ yếu vẫn mang tính nhỏ lẻ, thô sơ với 108 ha rừng trồng mới hàng năm.

Thứ hai, hạ tầng giao thông là điểm nghẽn nghiêm trọng nhất kìm hãm giao thương. Toàn xã có tổng cộng 46,25 km đường giao thông các loại, nhưng tỷ lệ cứng hóa đạt mức rất thấp. Tuyến đường liên xã dài 12,5 km mới chỉ bê tông hóa được 3,57 km (đạt 28,56%), còn lại 8,93 km là đường đất trơn trượt vào mùa mưa. Đặc biệt, 28,6 km đường trục thôn chỉ có vỏn vẹn 0,2 km được bê tông (chiếm 0,7%), và 100% đường nội đồng (37,2 km) hoàn toàn là đường đất, khiến tiêu chí số 2 về giao thông chưa thể đạt chuẩn.

Thứ ba, cơ cấu kinh tế còn nặng tính thuần nông. Năm 2014, tổng giá trị sản xuất toàn xã đạt 65.832,60 triệu đồng, trong đó nông - lâm - thủy sản chiếm tỷ trọng áp đảo 82,21% (tương ứng 54.120,60 triệu đồng). Ngành công nghiệp - xây dựng chỉ chiếm 10,6% (7.000,00 triệu đồng) và thương mại - dịch vụ chỉ đóng góp 7,19% (4.712,00 triệu đồng).

Thứ tư, chất lượng nguồn nhân lực và việc làm còn hạn chế. Trong tổng số 5.270 người thuộc độ tuổi lao động (chiếm 64,9% dân số), có tới 4.640 lao động làm nông lâm nghiệp (chiếm 88,0%), trong khi lao động công nghiệp chỉ có 370 người (chiếm 7,0%) và dịch vụ chỉ có 155 người (chiếm 2,9%). Điều này lý giải vì sao mức thu nhập bình quân đầu người chỉ dừng ở 10,3 triệu đồng/năm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến những hạn chế trên là do vị trí địa lý xã Lục Sơn nằm cách trung tâm huyện Lục Nam 40 km, địa hình đồi núi bị chia cắt mạnh bởi nhiều khe suối với độ cao tuyệt đối lên tới 920,3 m. Hơn nữa, nguồn vốn hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách cấp trên cho công tác quy hoạch rất eo hẹp (chỉ khoảng 130 triệu đồng/xã), trong khi tỷ lệ vốn sự nghiệp kinh tế phân bổ cho địa phương chỉ chiếm khoảng 8,3%.

So sánh với bức tranh chung của tỉnh Bắc Giang (nơi có tỷ lệ bình quân đạt 10,4 tiêu chí/xã và có 4 xã đạt chuẩn NTM vào năm 2014), xã Lục Sơn thuộc nhóm các xã có xuất phát điểm thấp nhất khi chỉ đạt số ít tiêu chí đơn giản như tiêu chí quy hoạch và hệ thống chính trị. Điều này đòi hỏi quy hoạch phải tập trung vào các giải pháp tạo nguồn lực đột phá thay vì dàn trải.

Về phương thức biểu diễn số liệu, các phát hiện nghiên cứu được trực quan hóa sinh động thông qua biểu đồ cơ cấu kinh tế 3 khu vực và bản đồ GIS phân vùng chức năng sản xuất 17 thôn. Sự đối chiếu giữa số liệu hiện trạng và chỉ tiêu chuẩn quốc gia khẳng định tính cấp thiết của việc tập trung nguồn lực để hoàn thiện nhóm tiêu chí hạ tầng thiết yếu và sinh kế bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao nhằm hoàn thiện quy hoạch nông thôn mới xã Lục Sơn giai đoạn 2015-2020:

1. Kiến tạo và nâng cấp đồng bộ mạng lưới hạ tầng kỹ thuật: Tiến hành cứng hóa 100% các tuyến đường liên xã còn lại (8,93 km) và bê tông hóa tối thiểu 70% đường trục thôn (tương đương 20,0 km) trước năm 2018; đồng thời kiên cố hóa 5 đập dâng chứa nước trên địa bàn để đảm bảo tưới tiêu 100% diện tích lúa 2 vụ. Chủ thể thực hiện là UBND xã Lục Sơn chủ trì, phối hợp cùng Phòng Kinh tế và Hạ tầng huyện Lục Nam.

2. Tái cơ cấu kinh tế lâm - nông nghiệp theo chuỗi giá trị: Khai thác hiệu quả 5.799,98 ha rừng sản xuất bằng việc đưa các giống keo lai và bạch đàn mô cao sản vào canh tác; nâng cấp 14 cơ sở chế biến gỗ hiện có trên địa bàn thành các tổ hợp tác chế biến sâu nhằm nâng giá trị sản xuất lâm nghiệp lên trên 30 tỷ đồng vào năm 2020. Chủ thể chịu trách nhiệm là Ban Quản lý NTM xã kết hợp Hội Nông dân và các Hợp tác xã lâm nghiệp.

3. Đào tạo nghề và chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn: Phấn đấu giảm tỷ trọng lao động nông nghiệp từ 88,0% xuống còn 55% vào năm 2020 thông qua việc tổ chức từ 15 đến 20 lớp dạy nghề mộc dân dụng, chế biến nông sản và kỹ thuật cơ khí nhỏ cho hơn 1.000 lao động trẻ. Chủ thể thực hiện là Trung tâm Dạy nghề huyện Lục Nam phối hợp cùng UBND xã Lục Sơn.

4. Đa dạng hóa các kênh huy động vốn đầu tư: Thực hiện linh hoạt cơ chế "Nhà nước hỗ trợ xi măng, nhân dân hiến đất và góp công lao động", phấn đấu huy động vốn đóng góp từ nhân dân và doanh nghiệp đạt tỷ lệ từ 40% đến 45% tổng mức đầu tư hạ tầng toàn xã (tương đương 15 đến 20 tỷ đồng). Chủ thể điều hành là Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xã và Ban Phát triển 17 thôn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

1. Cán bộ quản lý Nhà nước và Ban chỉ đạo NTM cấp huyện, xã: Cung cấp khung phương pháp đánh giá thực trạng 19 tiêu chí và quy trình xây dựng đồ án quy hoạch tổng thể cấp xã phù hợp với các địa phương miền núi có diện tích tự nhiên rộng trên 9.000 ha.

2. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Quản lý đất đai, Lâm nghiệp và Phát triển nông thôn: Cung cấp nguồn tư liệu nghiên cứu điển hình về phương pháp khảo sát chọn mẫu phân tầng kinh tế (1/3 khá, 1/3 trung bình, 1/3 nghèo) và cách ứng dụng công nghệ GIS trong quy hoạch không gian nông thôn.

3. Các tổ chức phi chính phủ và Ban quản lý dự án phát triển nông thôn: Sử dụng dữ liệu về điều kiện tự nhiên, tài nguyên rừng 8.151,98 ha và hiện trạng nghèo đa chiều để thiết kế các chương trình tài trợ sinh kế, bảo tồn nguồn nước và phát triển rừng cộng đồng.

4. Doanh nghiệp đầu tư trong lĩnh vực chế biến lâm sản và nông nghiệp sạch: Nhận diện cơ hội kinh doanh tại vùng nguyên liệu gỗ rừng trồng rộng gần 5.800 ha, kết nối hệ thống giao thông huyết mạch qua Tỉnh lộ 293 để xây dựng chuỗi cung ứng sản phẩm gỗ và cây ăn quả chất lượng cao.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Đâu là rào cản lớn nhất trong công tác xây dựng nông thôn mới tại xã Lục Sơn giai đoạn 2011-2015? Trả lời: Rào cản lớn nhất là hạ tầng giao thông quá yếu kém với 8,93 km đường liên xã và 28,4 km đường thôn xóm vẫn là đường đất, kết hợp với tỷ lệ hộ nghèo cao chiếm 33,26% tổng số hộ, gây khó khăn cho việc huy động nguồn lực nội tại từ nhân dân.

Câu hỏi 2: Luận văn đã ứng dụng bài học từ mô hình Saemaul Undong của Hàn Quốc vào địa phương như thế nào? Trả lời: Luận văn vận dụng nguyên tắc kích thích nội lực tinh thần và phân cấp tự chủ: Nhà nước đóng vai trò định hướng hỗ trợ vật tư kỹ thuật, còn người dân tại 17 thôn bản trực tiếp họp bàn, hiến đất làm đường và tham gia giám sát chất lượng thi công các công trình công cộng.

Câu hỏi 3: Phương pháp chọn mẫu điều tra xã hội học trong nghiên cứu có ưu điểm gì nổi bật? Trả lời: Nghiên cứu khảo sát 140 hộ tại 4 thôn điểm theo phương pháp phân tầng ngẫu nhiên chia đều cho 3 nhóm (1/3 khá, 1/3 trung bình, 1/3 nghèo), giúp loại bỏ hoàn toàn tính chủ quan và nắm bắt chính xác nguyện vọng thực tế của từng tầng lớp dân cư.

Câu hỏi 4: Đề tài định hướng giải pháp gì để tạo đột phá về thu nhập cho người dân xã Lục Sơn đến năm 2020? Trả lời: Đề tài định hướng phát huy tối đa lợi thế 5.799,98 ha rừng sản xuất, liên kết 14 cơ sở chế biến gỗ hiện có, đồng thời mở rộng diện tích 554,3 ha cây ăn quả đặc sản, phấn đấu đưa thu nhập bình quân đầu người tăng gấp 2,5 lần vào năm 2020.

Câu hỏi 5: Luận văn đề xuất cơ chế phân bổ nguồn vốn đầu tư như thế nào để đảm bảo tính khả thi? Trả lời: Tác giả đề xuất lồng ghép nguồn vốn từ các Chương trình mục tiêu quốc gia, kết hợp vốn ngân sách tỉnh hỗ trợ và huy động vốn xã hội hóa từ doanh nghiệp, người dân đóng góp từ 40% đến 45% thông qua hình thức hiến đất và ngày công lao động.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện hiện trạng 19 tiêu chí NTM trên diện tích 9.668,08 ha tại xã Lục Sơn, chỉ rõ khoảng trống phát triển ở các tiêu chí giao thông, cơ cấu lao động và thu nhập.
• Xác lập cơ sở khoa học khẳng định vai trò trụ cột của 5.799,98 ha rừng sản xuất và tuyến Tỉnh lộ 293 trong việc thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế toàn xã.
• Đề xuất hệ thống quy hoạch không gian đồng bộ cho 17 thôn bản, kết hợp giải pháp công trình và phi công trình để hiện đại hóa hạ tầng nông thôn.
• Xây dựng lộ trình huy động vốn phân kỳ 2015-2020 khả thi, đặt mục tiêu giảm tỷ lệ nghèo từ 33,26% xuống dưới 10% và chuyển đổi hơn 1.000 lao động nông nghiệp sang ngành nghề phi nông nghiệp.
• Cung cấp mô hình quy hoạch mẫu có giá trị ứng dụng cao cho các xã miền núi đặc biệt khó khăn trên địa bàn tỉnh Bắc Giang và vùng Trung du miền núi phía Bắc.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã chuyển hóa các lý thuyết quy hoạch không gian hiện đại thành bộ giải pháp thực tiễn gắn chặt với điều kiện tự nhiên và văn hóa của 6 dân tộc tại địa phương. Để triển khai hiệu quả các kết quả nghiên cứu, chính quyền địa phương cần nhanh chóng thể chế hóa các đề xuất vào kế hoạch hành động hàng năm. Hãy liên hệ với tác giả hoặc tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu tại thư viện Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam để tiếp cận chi tiết các bản đồ quy hoạch và hệ thống số liệu chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về nông thôn Hiện nay, trên thế giới có nhiều quan điểm khác nhau về nông thôn, có quan điểm cho rằng nên dựa vào chỉ tiêu trình độ tiếp cận thị trường, phát triển hàng hóa để xác định vùng nông thôn. Tuy nhiên, theo quan điểm nhóm chuyên viên Liên hợp quốc đề cập đến khái niệm nông thôn chỉ có tính chất tương đối và luôn biến động theo thời gian, để phản ánh biến đổi về kinh tế xã hội của mỗi quốc gia trên thế giới. Trong điều kiện Việt Nam có thể hiểu: Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cư, trong đó có nhiều nông dân.

Tập hợp dân cư này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa – xã hội và môi trường trong một vũng lãnh thổ, một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác. Khái quát chung về quy hoạch, quy hoạch phát triển nông thôn Quy hoạch là một công cụ quản lý nhà nước được áp dụng khá phổ biến ở nhiều quốc gia trên thế giới. Trong xu thế toàn cầu hóa, nội hàm của quy hoạch cũng có những thay đổi để phù hợp với thời đại, nhất là với nhu cầu phát triển không gian cả bên trong và bên ngoài của mỗi quốc gia. Theo Allmendinger và Tewdwr-jones (2002) và Taylor (1998) quy hoạch được hình thành từ cách tiếp cận không gian vật thể sau đó lồng ghép các cách tiếp cận kinh tế, xã hội và môi trường trong việc sử dụng không gian.

Các quy hoạch vật thể (physical), như: quy hoạch đất đai, quy hoạch đô thị… có tính không gian rất cụ thể. Trong khi đó, các quy hoạch kinh tế vĩ mô, quy hoạch xã hội, hay quy hoạch phát triển thường chứa đựng sự phát triển không gian mang tính trừu tượng nhiều hơn [20],[21]. Theo Viện chiến lược phát triển (2004), “Quy hoạch là việc lựa chọn phương án phát triển và tổ chức không gian kinh tế - xã hội cho thời kỳ dài hạn trên lãnh thổ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Với định nghĩa này, đối tượng của quy hoạch là các hoạt động kinh tế - xã hội.

Quy hoạch ngành hay quy hoạch lãnh thổ cũng là việc lựa chọn phương án phát triển cơ cấu kinh tế ngành dựa trên nguyên tắc phân công lao động theo ngành/lãnh thổ và giải quyết được mối quan hệ liên ngành và liên vùng (Ngô Doãn Vịnh, 2003). Dạng quy hoạch này được áp dụng phổ biến, rộng khắp ở tất cả các quốc gia trên thế giới [11], [12]. Vai trò, ý nghĩa và nội dung của quy hoạch luôn gây tranh cãi bởi lẽ đó là sự phân định quyền lực, giữa nhà nước và thị trường. Phạm vi của quy hoạch theo thời gian thường được mở rộng và nó thường được gắn với sự biến động của chính trị theo thời gian (Palermo và Ponzini,2010) và có thể coi đây là một ngành khoa học quản lý.

Còn Glasson và Marshall (2007) lại cho rằng, dù quy hoạch có được sử dụng như thế nào trong các thời kỳ phát triển khác nhau, nó đều liên quan trực tiếp đến việc phát triển không gian trong tương lai. Quy hoạch là việc bố trí có mục đích hướng đến không gian tương lai của một tập thể lớn các hoạt động trong/trên một phạm vi đất đai hay nguồn vật chất [10]. Quy hoạch phát triển nông thôn được coi là quy hoạch tổng thể trên vùng không gian sống của mọi sinh vật bao gồm loài người, động vật, thực vật. Mục tiêu của quy hoạch là đáp ứng sự tăng trưởng liên tục mức sống của con người và phát triển bền vững.

Do đó phát triển kinh tế văn hóa xã hội phải đi đôi với bảo vệ môi trường, bảo vệ đa dạng sinh học, giữ gìn cảnh quan thiên nhiên, bảo vệ và tái tạo tài nguyên để phục vụ cho lợi ích lâu dài của các thế hệ sau.Về khái niệm nông thôn mới, quy hoạch xây dựng nông thôn mới Xây dựng nông thôn mới là biểu hiện cụ thể của phát triển nông thôn, nhằm tạo ra một nông thôn có kinh tế phát triển cao hơn, có đời sống về vật chất, văn hóa và tinh thần tốt, có bộ mặt nông thôn hiện đại. Theo tác giả TS. Vũ Thị Bình: Nông thôn mới là nông thôn có kinh tế phát triển, đời sống vật chất tinh thần của nhân dân được nâng cao, có quy hoạch, có kết cấu hạ tầng hiện đại, môi trường sinh thái trong lành, dân trí cao, giữ gìn được bản LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 sắc văn hóa dân tộc, an ninh chính trị được giữ vững [8]. Quy hoạch nông thôn mới bao gồm quy hoạch mạng lưới điểm dân cư nông thôn trên địa bàn xã hoặc liên xã (còn gọi là quy hoạch chung xây dựng xã) và quy hoạch điểm dân cư nông thôn (còn gọi là quy hoạch chi tiết khu trung tâm xã thôn, làng, xóm….

Đặc điểm của quy hoạch là quy hoạch thường mang tính định hướng về tương lai, vì vậy quy hoạch phải có mục tiêu rõ rệt, không hình thành do ý nghĩ chủ quan của một số người làm quy hoạch, không thể hình thành chóng vánh ngày một ngày hai, mục tiêu phải có tính khả thi. Nếu quy hoạch không hướng vào tương lai thì chỉ là một việc làm tốn kém, không rõ ràng cu thể. Quy hoạch phát triển nhằm đạt được mục tiêu cải thiện đời sống cho phần lớn người dân nông thôn. Mô hình phát triển nông thôn mới 1.

Quan điểm của quy hoạch xây dựng nông thôn mới Quy hoạch xây dựng nông thôn mới phải phù hợp với quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, từng vùng và phát triển ngành, gắn liền với định hướng phát triển hệ thống đô thị,các vùng kinh tế phù hợp với bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới; phải xác định cụ thể định hướng phát triển đặc trưng của từng khu vực nông thôn; giải quyết tốt mối quan hệ giữa xây dựng trước mắt với phát triển lâu dài, giữa cải tạo với xây dựng mới; phù hợp với sự phát triển về kinh tế của địa phương và thu nhập thực tế của người dân. Quy hoạch xây dựng nông thôn mới phải có sự tham gia của người dân, cộng đồng dân cư, từ ý tưởng quy hoạch đến huy động nguồn vốn, tổ chức thực hiện và quản lý xây dựng. Quy hoạch xây dựng nông thôn mới phải đảm bảo tính đồng bộ, phù hợp với nguồn vốn đầu tư và điều kiện kinh tế – xã hội của địa phương; định hướng, giải pháp, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật, xã hội, môi trường điểm dân cư, hạn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 chế tối đa những ảnh hưởng do thiên tai, ngập lũ, nền đất yếu. Quy hoạch xây dựng nông thôn mới phải đảm bảo hiện đại, văn minh nhưng vẫn giữ được bản sắc văn hóa, phong tục tập quán của từng vùng miền, từng dân tộc; giữ gìn bảo tồn di sản và phát huy các giá trị văn hóa vật thể.

Một số đặc trưng cơ bản của mô hình nông thôn mới Một là, đối tượng của mô hình nông thôn mới là làng – xã. Làng – xã thực sự là một cộng đồng, chịu sự quản lý của nhà nước, tuy nhiên nhà nước không can thiệp sâu vào đời sống nông thôn, mà trên tinh thần tôn trọng tính tự quản của người dân thông qua thương ước, lệ làng. Hai là, đáp ứng yêu cầu sản xuất hàng hóa, đô thị hóa, chuẩn bị những điều kiện vật chất và tinh thần giúp nông dân làm ăn sinh sống và trở nên thịnh vượng ngay trên mảnh đất mà họ gắn bó lâu đời. trước hết, tạo mọi điều kiện cho người dân có thể làm giàu trên chính quê hương mình.

Ba là, nông dân biết khai thác hợp lý và nuôi dưỡng các nguồn lực, tăng cường kinh tế cao bền vững, môi trường tự nhiên được giữ gìn khai thác tốt tiềm năng du lịch, khôi phục ngành kinh tế truyền thống, ngành nghề tiểu thủ công nghiệp. Bốn là, dân chủ nông thôn được mở rộng và đi vào thực chất. Các chủ thể nông thôn tham gia tích cực trong quá trình ra quyết định về chính sách phát triển nông thôn; thông tin minh bạch, thông suốt và hiệu quả giữa các tác nhân có liên quan, phân phối công bằng. Năm là, nông dân, nông thôn có văn hóa, trí tuệ được nâng lên, sức lao động được giải phóng, nhân dân tích cực tham gia vào quá trình đổi mới.

Đó chính là sức mạnh nội sinh của làng - xã trong công cuộc xây dựng nông thôn mới. Các tiêu chí này trở thành mục tiêu, yêu cầu trong hoạch định chính sách mô hình nông thôn mới ở nước ta trong giai đoạn hiện nay. Nguyên tắc và yêu cầu của quy hoạch xây dựng nông thôn mới. Các nội dung, hoạt động của chương trình xây dựng NTM phải hướng tới mục LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 tiêu thực hiện 19 tiêu chí của bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới ban hành của thủ tướng chính phủ [14].

Xây dựng nông thôn mới theo phương châm phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư địa phương là chính, nhà nước đóng vai trò định hướng, ban hành các tiêu chí, quy chuẩn, chính sách, cơ chế hỗ trợ, đào tạo cán bộ và hướng dẫn thực hiện. Các hoạt động cụ thể do chính cộng đồng người dân ở thôn, xã bàn bạc dân chủ để quyết định và tổ chức thực hiện. Kế thừa và lồng ghép chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình hỗ trợ có mục tiêu, các chương trình, dự án khác đang triển khai trên địa bàn nông thôn. Thực hiện chương trình xây dựng NTM phải gắn với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, có quy hoạch và cơ chế đảm bảo thực hiện các quy hoạch xây dựng NTM đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Công khai, minh bạch về quản lý, sử dụng các nguồn lực, tăng cường phân cấp, trao quyền cho cấp xã quản lý và tổ chức thực hiện các công trình, dự án của chương trình xây dựng NTM, phát huy vai trò làm chủ của người dân và cộng đồng, thực hiện dân chủ cở sở trong quá trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và giám sát, đánh giá. Xây dựng NTM là nhiệm vụ của hệ thống chính trị và toàn xã hội, cấp ủy đảng, chính quyền đóng vai trò chỉ đạo, điều hành quá trình xây dựng quy hoạch, đề án, kế hoạch và tổ chức thực hiện. Mặt trận tổ quốc và các tổ chức chính trị, xã hội vận động mọi tầng lớp nhân dân phát huy vai trò chủ thể trong xây dựng NTM.