MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Sau hơn 20 năm thực hiện đường lối đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng, nông nghiệp, nông dân, nông thôn đã đạt được thành tựu khá toàn diện và to lớn. Nông nghiệp tiếp tục phát triển với tốc độ khá cao theo hướng sản xuất hàng hóa, nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả, đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia, một số mặt hàng xuất khẩu chiếm vị thế cao trên thị trường thế giới. Kinh tế nông thôn chuyển dịch theo hướng tăng công nghiệp dịch vụ ngành nghề, các hình thức tổ chức sản xuất tiếp tục đổi mới.
Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội được tăng cường, bộ mặt nhiều vùng nông thôn thay đổi. Đời sống vật chất và tinh thần của dân cư ở hầu hết các vùng nông thôn ngày càng được cải thiện. Xóa đói, giảm nghèo đạt kết quả to lớn. Hệ thống chính trị ở nông thôn được củng cố và tăng cường.
Dân chủ cơ sở được phát huy. An ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững. Vị thế chính trị của giai cấp công nhân ngày càng được nâng cao. Tuy nhiên, những thành tựu đạt được chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế và chưa đồng đều giữa các vùng.
Nông nghiệp phát triển còn chưa bền vững, tốc độ tăng trưởng có xu hướng giảm dần, sức cạnh tranh thấp, chưa phát huy tốt nguồn lực cho phát triển sản xuất, nghiên cứu, chuyển giao khoa học – công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực còn hạn chế. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đổi mới cách thức sản xuất trong nông nghiệp còn chậm, phổ biến vẫn là sản xuất nhỏ, phân tán; năng suất, chất lượng, giá trị tăng nhiều mặt hàng thấp. Công nghiệp, dịch vụ và ngành nghề phát triển chậm, chưa thúc đẩy mạnh mẽ chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lao động ở nông thôn. Các hình thức tổ chức sản xuất chậm đổi mới, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển mạnh mẽ sản xuất hàng hóa.
Nông nghiệp và nông thôn phát triển thiếu quy hoạch; Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội còn yếu kém, môi trường ngày càng ô nhiễm. Đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn còn thấp, tỉ lệ hộ nghèo cao, nhất là vùng đồng bào dân tộc, vùng sâu, vùng xa; Chênh lệch giàu giữa các vùng còn lớn, phát sinh nhiều vấn đề xã hội bức xúc. n 2 Có thể nói trong những năm vừa qua, nhiều xã miền bắc nói chung và xã Mai Pha nói riêng đã triển khai đẩy mạnh công tác sản xuất, thực hiện chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, cơ cấu kinh tế địa phương. Xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn.
Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, phát huy dân chủ cơ sở, thực hiện nếp sống văn minh nơi thôn xóm. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được thì chúng ta cũng nhìn nhận rằng trước những yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế và yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, nông nghiệp – nông thôn xã Mai Pha còn một số tồn tại, khó khăn và nhiều vấn đề đang đặt ra cần tập trung giải quyết, đó là: Cơ cấu sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn ở nhiều nơi trên địa bàn còn chuyển dịch chậm, đặc biệt sự kém phát triển của cơ sở hạ tầng. Xuất phát từ thực tế đó được sự đồng ý của Ban giám hiệu trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, Ban chủ nhiệm Khoa Quản lý Tài nguyên, dưới sự hướng dẫn của cô giáo TS.Nguyễn Thị Lợi, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Quy hoạch xây dựng nông thôn mới tại xã Mai Pha, thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn.” Với mong muốn có cái nhìn tổng thể về thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng cũng như thành quả đạt được của nước ta hiện nay trên quy mô cấp xã. Từ đó xây dựng phương án quy hoạch để phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn để đáp ứng yêu cầu của quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn phù hợp với thời đại mới trong thời kì hội nhập kinh tế quốc tế của Quốc gia.
Mục đích của đề tài. - Xây dựng xã Mai Pha trở thành xã phát triển toàn diện về mọi mặt, phấn đấu dần đạt các tiêu chí xây dựng nông thôn mới. - Phát triển sản xuất, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động; xóa đói giảm nghèo; không ngừng nâng cao đời sống vật chất, văn hóa và tinh thần cho người dân. - Xây dựng nếp sống văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc; giữ vững trật tự an ninh trên địa bàn.
- Nâng cấp cở sở hạ tầng kỹ thuật, xây dựng cải tạo công trình, chỉnh trang làng xóm. Yêu cầu của đề tài. - Thu thập tài liệu, số liệu có liên quan đến đề tài, nghiên cứu một cách khoa học và khách quan. - Đánh giá hiện trạng hệ thống cơ sở hạ tầng theo tiêu chuẩn xây dựng nông thôn mới tại xã Mai Pha – thành phố Lạng Sơn – tỉnh Lạng Sơn.
- Hiểu rõ và nắm vững các văn bản pháp luật có liên quan đến vấn đề quy hoạch sử dụng đất. - Đánh giá xác thực đề án quy hoạch nông thôn mới tại xã Mai Pha giai đoạn 2011 - 2020. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Đây là cơ hội tốt cho sinh viên thực hành khảo sát thực tế, áp dụng những kiến thức lý thuyết vào thực tiễn, và có cơ hội gặp gỡ, học tập, trao đổi kiến thức với những người có kinh nghiệm và dân địa phương.
Góp phần hoàn thiện những lý luận và phương pháp nhằm đẩy mạnh quá trình xây dựng và phát triển điều kiện kinh tế - xã hội nói chung và cơ sở hạ tầng nói riêng ở nông thôn trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp – nông thôn hiện nay. Có được cái nhìn tổng thể về thực trạng về hệ thống cơ sở hạ tầng nông thôn trên địa bàn xã và có thể so sánh được một số tiêu chí so với các xã khác dựa trên Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới của chính phủ. Ý nghĩa trong thực tiễn Đề tài góp phần vào tìm hiểu, phân tích, đánh giá thực trạng và đưa ra các giải pháp cho vùng nông thôn trên địa bàn xã. Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở giúp cho xã Mai Pha có những định hướng phát triển phù hợp với điều kiện của địa phương.
n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học về quy hoạch nông thôn mới 2. Khái niệm nông thôn Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân xã. [6] Nông thôn là một phần không gian xã hội, trong đó bao gồm một lượng dân cư sinh sống, có kiểu tổ chức hoạt động sản xuất và dịch vụ cụ thể, có đặc trưng và văn hóa đặc thù, có lối sống mang nét riêng biệt theo một vùng địa lý nhất định và đối lập với vùng đô thị.
Khái niệm nông thôn mới Mô hình nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng so với mô hình nông thôn cũ (truyền thống) ở tính tiên tiến về mọi mặt. Ngày 16/04/2009 Thủ tướng chính phủ đã ban hành Quyết định số 419/QĐ-TTg Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới gồm 19 tiêu chí và được chia ra làm 5 nhóm: Nhóm 1: Tiêu chí về quy hoạch (1 tiêu chí ; Tiêu chí 1: Quy hoạch và phát triển theo quy hoạch ) Nhóm 2: Tiêu chí về hạ tầng kinh tế - xã hội (8 tiêu chí) ( Tiêu chí 2: Giao thông; Số 3: Thủy lợi; Số 4: Điện; Số 5 : Trường học; Số 6: Cơ sở vật chất văn hóa; Số 7: Chợ nông thôn; Số 8: Bưu điện; Số 9: nhà ở dân cư ) Nhóm 3: Tiêu chí về kinh tế và tổ chức sản xuất ( 4 tiêu chí : Tiêu chí số 10: Thu nhập; Số 11: Hộ nghèo; Số 12: Cơ cấu; Số 13: Hình thức tổ chức sản xuất) Nhóm 4: Tiêu chí về Văn hóa - Xã hội - Môi trường (4 tiêu chí: Tiêu chí 14: Giáo dục; Số 15: Y tế; Số 16: Văn hóa; Số 17: Môi trường) n 5 Nhóm 5: Hệ thống chính trị (2 tiêu chí: Tiêu chí số 18 : Hệ thống tổ chức chính trị xã hội vững mạnh; Số 19: An ninh , trật tự xã hội) Trong 19 tiêu chí lớn sẽ có những tiêu chí cụ thể, tổng cộng gồm 39 chỉ tiêu để đánh giá. Một xã nếu đạt đủ 19 tiêu chí là đạt tiêu chuẩn Nông thôn mới.[3] Thông tư số 54/2009/TT - BNNPTNT, ngày 21 tháng 8 năm 2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn về hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới quy định tại điều 3: Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có thể bổ sung thêm tiêu chí hoặc quy định mức đạt của các tiêu chí cho phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương nhưng không được thấp hơn mức quy định trong Bộ tiêu chí quốc gia. [2] Từ Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới và quy định của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, chúng ta thấy: nông thôn mới là nông thôn toàn diện bao gồm tất cả các lĩnh vực từ kinh tế, xã hội đến quốc phòng, an ninh và bảo vệ môi trường sinh thái và phải phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của từng vùng.
Ngày 04 tháng 6 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 800/QĐ-TTg về phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020. Tại quyết định này, mục tiêu chung của Chương trình được xác định là: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa.