Quy Định Ngoại Lệ Về Môi Trường Trong Pháp Luật Đầu Tư Quốc Tế

Khóa luận phân tích quy định ngoại lệ về môi trường trong pháp luật đầu tư quốc tế, kinh nghiệm quốc tế và kiến nghị cho Việt Nam.

• Tác giả: Lưu Thị Thùy Anh
• Người hướng dẫn: Th.S. Lê Đình Quyết
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Thương mại quốc tế
• Đề tài: Quy Định Ngoại Lệ Về Môi Trường Trong Pháp Luật Đầu Tư Quốc Tế: Kinh Nghiệm Quốc Tế Và Kiến Nghị Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUY ĐỊNH NGOẠI LỆ VỀ MÔI TRƯỜNG TRONG PHÁP LUẬT ĐẦU TƯ QUỐC TẾ
• 1.1. Khái niệm ngoại lệ về môi trường trong pháp luật đầu tư quốc tế
• 1.2. Trách nhiệm bồi thường
• 1.3. Vai trò quy định ngoại lệ về môi trường trong pháp luật đầu tư quốc tế
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: KINH NGHIỆM QUỐC TẾ LIÊN QUAN ĐẾN QUY ĐỊNH NGOẠI LỆ VỀ MÔI TRƯỜNG
• 2.1. Xu hướng cam kết về môi trường trong hiệp định đầu tư quốc tế
• 2.2. Hiệp định đầu tư quốc tế của Hoa Kỳ
• 2.3. Hiệp định đầu tư song phương
• 2.4. Hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA)
• 2.5. Hiệp định đầu tư quốc tế của Trung Quốc
• 2.6. Hiệp định đầu tư song phương (Trung Quốc)
• 2.7. Hiệp định thương mại tự do có điều khoản về môi trường
• 2.8. Các tranh chấp đầu tư quốc tế liên quan đến môi trường
• 2.8.1. Vụ việc Methanex
• 2.8.2. Vụ việc Chemtura Corporation v. Canada
• 2.9. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUY ĐỊNH NGOẠI LỆ VỀ MÔI TRƯỜNG TRONG PHÁP LUẬT ĐẦU TƯ CỦA VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Quy định ngoại lệ về môi trường trong các hiệp định đầu tư quốc tế của Việt Nam
• 3.2. Hiệp định đầu tư song phương
• 3.3. Hiệp định thương mại tự do đa phương có điều khoản về đầu tư
• 3.4. Pháp luật nội địa về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực đầu tư tại Việt Nam
• 3.5. Một số kiến nghị cho Chính phủ Việt Nam trong việc áp dụng các quy định ngoại lệ về môi trường trong đầu tư quốc tế
• 3.6. Kiến nghị cho các nhà đầu tư Việt Nam tham gia đầu tư nước ngoài trong công tác bảo vệ môi trường
• 3.7. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quy Định Ngoại Lệ Về Môi Trường Trong Đầu Tư Quốc Tế

Quy định ngoại lệ về môi trường trong pháp luật đầu tư quốc tế là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa. Các quốc gia đang ngày càng chú trọng đến việc bảo vệ môi trường trong các hiệp định đầu tư. Điều này không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững. Việt Nam, với vị trí địa lý và tài nguyên phong phú, cần có những quy định rõ ràng để thu hút đầu tư mà vẫn bảo vệ môi trường.

1.1. Khái Niệm Quy Định Ngoại Lệ Về Môi Trường

Quy định ngoại lệ về môi trường đề cập đến các điều khoản cho phép các quốc gia áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường mà không vi phạm các cam kết đầu tư quốc tế. Điều này bao gồm việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và sức khỏe cộng đồng.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Quy Định Ngoại Lệ

Việc áp dụng quy định ngoại lệ về môi trường giúp các quốc gia bảo vệ môi trường trong khi vẫn thu hút được đầu tư nước ngoài. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các vấn đề môi trường ngày càng trở nên nghiêm trọng.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Quy Định Ngoại Lệ Về Môi Trường

Mặc dù quy định ngoại lệ về môi trường mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại nhiều thách thức. Các quốc gia thường gặp khó khăn trong việc cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Việc áp dụng các quy định này có thể dẫn đến tranh chấp giữa nhà đầu tư và chính phủ.

2.1. Các Tranh Chấp Liên Quan Đến Quy Định Ngoại Lệ

Nhiều vụ tranh chấp đã xảy ra liên quan đến việc áp dụng quy định ngoại lệ về môi trường. Các nhà đầu tư thường kiện chính phủ vì cho rằng các biện pháp bảo vệ môi trường vi phạm quyền lợi của họ.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Thực Thi Quy Định

Việc thực thi các quy định ngoại lệ về môi trường gặp nhiều khó khăn do thiếu sự đồng thuận giữa các bên liên quan. Điều này có thể dẫn đến việc không thực hiện đúng các cam kết quốc tế.

III. Kinh Nghiệm Quốc Tế Về Quy Định Ngoại Lệ Về Môi Trường

Nhiều quốc gia đã áp dụng thành công quy định ngoại lệ về môi trường trong các hiệp định đầu tư quốc tế. Kinh nghiệm từ các nước này có thể giúp Việt Nam xây dựng các quy định phù hợp hơn. Các hiệp định như EVFTA và CPTPP đã đưa ra nhiều điều khoản bảo vệ môi trường hiệu quả.

3.1. Các Hiệp Định Đầu Tư Quốc Tế Nổi Bật

Các hiệp định như EVFTA và CPTPP đã đưa ra các quy định rõ ràng về bảo vệ môi trường, giúp các quốc gia tham gia có thể bảo vệ tài nguyên thiên nhiên trong khi vẫn thu hút đầu tư.

3.2. Bài Học Từ Các Quốc Gia Khác

Các quốc gia như Canada và Úc đã có những quy định hiệu quả về bảo vệ môi trường trong đầu tư. Việt Nam có thể học hỏi từ những kinh nghiệm này để cải thiện hệ thống pháp luật của mình.

IV. Kiến Nghị Cho Việt Nam Về Quy Định Ngoại Lệ Về Môi Trường

Để cải thiện quy định ngoại lệ về môi trường, Việt Nam cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và minh bạch. Các kiến nghị bao gồm việc tăng cường hợp tác quốc tế và xây dựng các tiêu chuẩn bảo vệ môi trường cao hơn trong các hiệp định đầu tư.

4.1. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế

Việt Nam cần tham gia tích cực vào các diễn đàn quốc tế để học hỏi và chia sẻ kinh nghiệm về bảo vệ môi trường trong đầu tư. Điều này sẽ giúp nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

4.2. Xây Dựng Tiêu Chuẩn Bảo Vệ Môi Trường Cao Hơn

Việc xây dựng các tiêu chuẩn bảo vệ môi trường cao hơn trong các hiệp định đầu tư sẽ giúp Việt Nam thu hút các nhà đầu tư có trách nhiệm và bền vững.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Việc áp dụng quy định ngoại lệ về môi trường trong thực tiễn đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Các doanh nghiệp đã bắt đầu chú trọng hơn đến vấn đề bảo vệ môi trường trong quá trình đầu tư. Điều này không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn nâng cao hình ảnh của Việt Nam trong mắt các nhà đầu tư quốc tế.

5.1. Các Doanh Nghiệp Chú Trọng Bảo Vệ Môi Trường

Nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường trong hoạt động đầu tư của mình. Điều này không chỉ giúp họ tuân thủ quy định mà còn nâng cao uy tín.

5.2. Tác Động Tích Cực Đến Hình Ảnh Quốc Gia

Việc chú trọng đến bảo vệ môi trường đã giúp Việt Nam nâng cao hình ảnh trong mắt các nhà đầu tư quốc tế, từ đó thu hút nhiều nguồn vốn đầu tư hơn.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Quy Định Ngoại Lệ Về Môi Trường

Quy định ngoại lệ về môi trường trong pháp luật đầu tư quốc tế là một vấn đề cần được quan tâm và cải thiện. Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật để bảo vệ môi trường hiệu quả hơn trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Tương lai của quy định này sẽ phụ thuộc vào sự cam kết của chính phủ và các bên liên quan trong việc thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường.

6.1. Cam Kết Của Chính Phủ

Chính phủ cần có những cam kết mạnh mẽ trong việc bảo vệ môi trường, từ đó tạo ra một môi trường đầu tư bền vững.

6.2. Tương Lai Của Quy Định Ngoại Lệ

Tương lai của quy định ngoại lệ về môi trường sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của các hiệp định đầu tư quốc tế và sự thay đổi trong nhận thức của các nhà đầu tư.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong làn sóng toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, việc đàm phán và ký kết các hiệp định đầu tư quốc tế (IIA) song phương và đa phương nhằm bảo hộ nhà đầu tư nước ngoài và thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành định hướng ưu tiên của hầu hết các quốc gia. Theo Báo cáo Đầu tư thế giới năm 2023 (World Investment Report 2023) của Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), toàn thế giới đã ghi nhận 3.265 hiệp định đầu tư quốc tế, trong đó có 2.584 hiệp định đang có hiệu lực thi hành. Dù dòng vốn FDI đóng góp đáng kể vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao năng lực sản xuất và thúc đẩy tăng trưởng, hoạt động này đồng thời làm gia tăng những áp lực tiêu cực lên môi trường sinh thái và mục tiêu phát triển bền vững của nước tiếp nhận đầu tư. Tác giả dẫn chứng trường hợp điển hình tại Việt Nam vào tháng 4 năm 2016, khi sự cố xả thải gây ô nhiễm nghiêm trọng môi trường biển tại 4 tỉnh miền Trung do Công ty Formosa Hà Tĩnh (doanh nghiệp 100% vốn đầu tư Đài Loan) gây ra trong giai đoạn vận hành thử nghiệm tổ hợp nhà máy, làm hải sản chết hàng loạt và tạo ra những tổn hại nặng nề đối với kinh tế - xã hội, an ninh trật tự và đời sống nhân dân.

Thực tiễn này đặt các quốc gia tiếp nhận đầu tư trước tình thế xung đột pháp lý gay gắt: một mặt phải bảo đảm quyền theo đuổi các chính sách công cộng hợp pháp về bảo vệ môi trường, mặt khác phải chịu sự ràng buộc bởi các nghĩa vụ bảo hộ đầu tư quốc tế khắt khe. Khi nước chủ nhà áp dụng các biện pháp quản lý như thu hồi giấy phép, đình chỉ hoạt động sản xuất hoặc ban hành lệnh cấm hóa chất độc hại, các biện pháp này dễ bị nhà đầu tư nước ngoài khiếu kiện với cáo buộc vi phạm nguyên tắc đối xử công bằng và thỏa đáng (FET), đối xử quốc gia (NT) hoặc cấu thành hành vi truất hữu tài sản gián tiếp (indirect expropriation) đòi bồi thường thiệt hại khổng lồ. Để thiết lập trạng thái cân bằng giữa tự do hóa thương mại - đầu tư và phát triển bền vững, các quốc gia ngày càng chú trọng việc đưa các quy định ngoại lệ về môi trường vào nội dung các IIA. Việc nghiên cứu cơ chế ngoại lệ môi trường trở thành đòi hỏi cấp bách nhằm tạo hành lang pháp lý an toàn cho cơ quan quản lý nhà nước khi thực thi chính sách bảo vệ môi trường mà không vi phạm cam kết quốc tế.

Mục đích nghiên cứu của khóa luận là làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về quy định ngoại lệ môi trường trong pháp luật đầu tư quốc tế; phân tích, đánh giá thực tiễn áp dụng và kinh nghiệm xây dựng quy định này trong các hiệp định đầu tư quốc tế của Hoa Kỳ, Trung Quốc và Việt Nam, cũng như qua các án lệ tranh chấp đầu tư quốc tế tiêu biểu; từ đó đề xuất hệ thống kiến nghị hoàn thiện pháp luật và áp dụng ngoại lệ môi trường cho Việt Nam.

Để đạt được mục đích trên, tác giả xác định ba nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về ngoại lệ môi trường trong pháp luật đầu tư quốc tế, làm rõ khái niệm, đặc điểm, vấn đề trách nhiệm bồi thường và vai trò của quy định ngoại lệ.
2. Nghiên cứu xu hướng cam kết môi trường trong các IIA trên thế giới; phân tích kinh nghiệm lập pháp của Hoa Kỳ và Trung Quốc; mổ xẻ các vụ tranh chấp đầu tư quốc tế điển hình liên quan đến ngoại lệ môi trường.
3. Phân tích thực trạng quy định ngoại lệ môi trường trong các hiệp định đầu tư quốc tế mà Việt Nam là thành viên và hệ thống pháp luật đầu tư nội địa; từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý và định hướng áp dụng cho Chính phủ cũng như các nhà đầu tư Việt Nam.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài bao gồm các tư liệu lý luận và thực tiễn về ngoại lệ môi trường trong pháp luật đầu tư quốc tế; các điều khoản ngoại lệ cụ thể trong các IIA của Hoa Kỳ và Trung Quốc; các phán quyết trọng tài quốc tế tiêu biểu liên quan; và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật thực định của Việt Nam về bảo vệ môi trường trong hoạt động đầu tư. Phạm vi nghiên cứu về không gian tập trung vào các cam kết đầu tư quốc tế của Hoa Kỳ, Trung Quốc, Việt Nam và pháp luật nội địa Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu về thời gian khai thác các dữ liệu thống kê từ các IIA được ký kết từ năm 1957 đến năm 2023 và các án lệ tranh chấp phát sinh trong giai đoạn này.

---

Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý thuyết và pháp lý, công trình vận dụng các khái niệm và chuẩn mực pháp lý quốc tế về đầu tư và môi trường:

• Khái niệm đầu tư quốc tế được tiếp cận từ góc độ kinh tế và luật học (dẫn chiếu Từ điển Luật học Black's Law Dictionary, định nghĩa của Hiệp hội Luật quốc tế tại Helsinki năm 1966, và định nghĩa mở rộng "tất cả các loại tài sản" theo Điều 1 Hiệp định đầu tư song phương Việt Nam - Thổ Nhĩ Kỳ).
• Khái niệm môi trường được xây dựng trên cơ sở Tuyên ngôn UNESCO năm 1981, Từ điển Sinh thái học Oxford năm 2010 và khoản 1 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 của Việt Nam.
• Nguyên tắc "Người gây ô nhiễm phải trả tiền" (Polluter-Pays Principle - PPP) được tiếp cận từ các văn kiện quốc tế nền tảng như Nguyên tắc số 13 và 16 của Tuyên bố Rio năm 1992, kết hợp đối chiếu với thực tiễn lập pháp tại Đạo luật Châu Âu đồng nhất năm 1987, Đạo luật CERCLA năm 1980 của Hoa Kỳ, Luật Môi trường năm 1992 của Thái Lan, và việc nội luật hóa tại khoản 3 Điều 63 Hiến pháp năm 2013 cùng Điều 608 Bộ luật Dân sự năm 2015 của Việt Nam.
• Khung lý thuyết về ngoại lệ môi trường được khảo sát chủ yếu qua mô hình giải thích của Điều XX(b) và Điều XX(g) Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT 1994) cùng Điều XIV Hiệp định chung về Thương mại Dịch vụ (GATS). Căn cứ thực tiễn từ các vụ tranh chấp của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) như Hoa Kỳ - Xăng dầu, Hoa Kỳ - Tôm, và Brazil - Lốp xe tái chế, tác giả phân tích cơ chế kiểm định hai bước: (1) Biện pháp phải nằm trong phạm vi mục tiêu ("cần thiết" để bảo vệ tính mạng, sức khỏe con người, động thực vật hoặc "liên quan đến" việc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên cạn kiệt song hành với các hạn chế trong nước); và (2) Thỏa mãn lời mở đầu (chapeau) của Điều XX GATT (không áp dụng tùy tiện, vô lý hoặc tạo thành rào cản hạn chế trá hình đối với thương mại, đầu tư).

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả kết hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu pháp lý:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Được sử dụng xuyên suốt cả ba chương nhằm bóc tách các quy phạm trong hiệp định quốc tế, văn bản luật thực định, tài liệu học thuật và tổng hợp thành các luận điểm lý luận cốt lõi.
• Phương pháp nghiên cứu án lệ: Được áp dụng trọng tâm tại Chương 2 để phân tích các báo cáo và phán quyết của Hội đồng trọng tài thành lập theo Quy tắc Trọng tài của Ủy ban Luật Thương mại Quốc tế của Liên Hợp Quốc (UNCITRAL) trong các vụ việc Methanex v. United States, Chemtura Corporation v. Canada, và S.D. Myers, Inc. v. Canada.
• Phương pháp so sánh luật: Được triển khai tại Chương 2 và Chương 3 để làm rõ sự khác biệt trong tư duy thiết kế điều khoản ngoại lệ giữa Hoa Kỳ, Trung Quốc và Việt Nam, cũng như giữa các thế hệ hiệp định đầu tư truyền thống và thế hệ mới.
• Ngoài ra, đề tài sử dụng phương pháp thống kê xã hội học dựa trên nguồn dữ liệu định lượng chính thức từ cơ sở dữ liệu International Investment Agreements Navigator của UNCTAD và các báo cáo chuyên đề của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về quy định ngoại lệ về môi trường trong pháp luật đầu tư quốc tế

Chương 1 tập trung kiến tạo nền tảng lý luận về chế định ngoại lệ môi trường trong luật đầu tư quốc tế:

• Khái niệm và đặc điểm: Dưới góc độ pháp lý, ngoại lệ môi trường là quy định cho phép quốc gia tiếp nhận đầu tư trong các điều kiện, hoàn cảnh nhất định được quyền không tuân thủ các nghĩa vụ, khuôn mẫu hành vi hoặc nguyên tắc đối xử chung đã cam kết trong hiệp định nhằm ban hành và thực thi các biện pháp bảo vệ môi trường sinh thái. Quy định ngoại lệ mang ba đặc trưng: (1) Loại trừ việc áp dụng khuôn mẫu hành vi chung của hiệp định; (2) Hợp pháp hóa hành vi "không tuân thủ" cam kết; (3) Phạm vi áp dụng mang tính hạn chế, chỉ áp dụng trong các trường hợp thỏa mãn đầy đủ các tiêu chí pháp lý khắt khe.
• Mối quan hệ với quy định ngoại lệ thương mại đa phương: Hầu hết các điều khoản ngoại lệ môi trường trong các IIA hiện nay đều mô phỏng theo cấu trúc của Điều XX(b) và Điều XX(g) GATT 1994. Biện pháp của quốc gia muốn được miễn trừ trách nhiệm pháp lý phải chứng minh được tính "cần thiết" (không còn giải pháp thay thế khả thi nào ít hạn chế đầu tư hơn) hoặc "liên quan trực tiếp" đến mục tiêu bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, đồng thời không vi phạm phần mở đầu (chapeau) về tính không phân biệt đối xử và không tạo ra rào cản trá hình.
• Trách nhiệm bồi thường và nguyên tắc PPP: Khi quốc gia áp dụng các biện pháp môi trường như đình chỉ sản xuất hay thu hồi giấy phép dự án, các hành vi này thường bị xếp vào dạng truất hữu tài sản. Trong luật đầu tư quốc tế, hành vi truất hữu dù hợp pháp vẫn đi kèm nghĩa vụ bồi thường đầy đủ, trừ khi hiệp định có quy định rõ ràng về ngoại lệ loại trừ trách nhiệm. Dù nguyên tắc PPP (bên gây ô nhiễm phải gánh chịu chi phí khắc phục) là nguyên tắc nền tảng của luật môi trường quốc tế và đã được nhiều quốc gia nội luật hóa (như Điều 63 Hiến pháp 2013 và Điều 608 Bộ luật Dân sự 2015 của Việt Nam), tác giả chỉ ra rằng nguyên tắc này chưa được thừa nhận một cách phổ quát trong luật đầu tư quốc tế để trở thành căn cứ đương nhiên loại trừ nghĩa vụ bồi thường của Nhà nước.
• Vai trò của quy định ngoại lệ: (1) Cân bằng lợi ích giữa bảo hộ nhà đầu tư nước ngoài và bảo vệ mục tiêu công cộng của nước tiếp nhận đầu tư; (2) Gia tăng tính chắc chắn về mặt pháp lý trong giải quyết tranh chấp trọng tài quốc tế, giúp nhà đầu tư nhận diện rủi ro trước khi ra quyết định đầu tư; (3) Đảm bảo tính khả thi và thích ứng của quy phạm pháp luật với các diễn biến môi trường thực tế.

Chương 2: Kinh nghiệm quốc tế liên quan đến quy định ngoại lệ về môi trường

Chương 2 phân tích bức tranh thực tiễn lập pháp toàn cầu và các án lệ trọng tài quốc tế:

• Xu hướng cam kết môi trường trong các IIA: Khảo sát lịch sử cho thấy, từ BIT Trung Quốc - Singapore (1985) lần đầu tiên sử dụng từ "môi trường", số lượng IIA đề cập đến vấn đề này duy trì ở mức rất thấp trong thế kỷ 20. Đến năm 2011, nghiên cứu của OECD chỉ ghi nhận 133 trong tổng số 1.623 IIA có điều khoản môi trường. Tuy nhiên, tính đến tháng 7 năm 2023, theo dữ liệu của UNCTAD, con số này đã tăng mạnh lên 513 hiệp định, phản ánh nỗ lực cải cách chế độ đầu tư quốc tế nhằm gắn kết với phát triển bền vững. Tác giả tổng hợp cấu trúc điều khoản môi trường qua bảng số liệu sau:

Dạng điều khoản môi trường trong IIA	Số lượng hiệp định (tính đến tháng 7/2023)	Tỷ lệ trên tổng số 2.584 IIA có hiệu lực (%)
Ghi nhận trong Lời mở đầu	147	5,69%
Cam kết không hạ thấp tiêu chuẩn môi trường	123	4,76%
Quy định điều khoản ngoại lệ môi trường	243	9,40%

• Kinh nghiệm lập pháp của Hoa Kỳ: Tính đến năm 2023, Hoa Kỳ đã ký kết 47 BIT và 70 hiệp định quốc tế có nội dung đầu tư. Sự tiến triển thể hiện rõ nét qua các phiên bản BIT mẫu:
  • BIT mẫu 1984: Hoàn toàn không ghi nhận quy định về môi trường hay lợi ích công cộng.
  • BIT mẫu 2004: Lần đầu đưa mục tiêu bảo vệ môi trường vào Lời mở đầu; bổ sung Điều 12 cam kết không hạ thấp tiêu chuẩn môi trường trong nước để thu hút đầu tư; và đưa vào Phụ lục B điều khoản loại trừ truất hữu gián tiếp đối với các biện pháp quản lý phi phân biệt đối xử nhằm bảo vệ sức khỏe, an toàn và môi trường, trừ "trường hợp hãn hữu".
  • BIT mẫu 2012: Giữ nguyên cơ chế loại trừ tại Phụ lục B nhưng siết chặt tính ràng buộc của nghĩa vụ môi trường tại Điều 12.2, chuyển từ khuyến nghị "cố gắng đảm bảo" sang nghĩa vụ khẳng định "phải đảm bảo" không miễn trừ hoặc xâm phạm luật môi trường nội địa để ưu đãi đầu tư.
  • Hiệp định NAFTA (1992): Tại Chương 11, Điều 1114.1 bảo lưu quyền ban hành biện pháp môi trường của quốc gia; Điều 1114.2 ngăn cấm việc nới lỏng chính sách môi trường; và khoản 3, khoản 6 Điều 1106 cho phép nước tiếp nhận đầu tư áp đặt yêu cầu công nghệ và tuân thủ tiêu chuẩn môi trường mà không bị coi là vi phạm lệnh cấm các yêu cầu hoạt động (performance requirements).
• Kinh nghiệm lập pháp của Trung Quốc: Với 146 BIT và 29 hiệp định có điều khoản đầu tư (tính đến năm 2023), Trung Quốc đã thay đổi căn bản chính sách sau giai đoạn tăng trưởng nóng trả giá bằng ô nhiễm không khí và nguồn nước (dẫn số liệu của Đại học Chicago cho thấy mức độ ô nhiễm năm 2021 của Trung Quốc giảm 42% so với năm 2013 nhờ siết chặt quản lý). Các IIA gần đây của Trung Quốc ghi nhận đa dạng các kỹ thuật lập pháp: Điều 33 BIT Trung Quốc - Canada (2012) áp dụng mô hình ngoại lệ chung tương tự Điều XX GATT; Điều 6.1 BIT Trung Quốc - Uzbekistan (2011) quy định điều khoản loại trừ truất hữu gián tiếp; Điều 4 FTA Trung Quốc - Campuchia (2020) cấm hạ thấp tiêu chuẩn; và FTA Trung Quốc - Mauritius (2019) tích hợp đồng thời ngoại lệ chung (Điều 8.9) và loại trừ truất hữu gián tiếp.
• Phân tích thực tiễn giải quyết tranh chấp quốc tế qua 3 án lệ tiêu biểu:
  1. Methanex Corporation v. United States (UNCITRAL, phán quyết ngày 03/8/2005): Bang California ban hành lệnh cấm sử dụng chất phụ gia xăng MTBE vì nguy cơ gây ô nhiễm nguồn nước ngầm và ảnh hưởng sức khỏe, dẫn đến việc nhà đầu tư Canada bị thu hẹp thị phần methanol. Hội đồng trọng tài bác bỏ khiếu kiện của Methanex, khẳng định methanol và ethanol không phải là hàng hóa tương tự; đồng thời xác lập nguyên tắc: một biện pháp quản lý phi phân biệt đối xử ban hành đúng trình tự thủ tục vì mục tiêu công cộng hợp pháp (sức khỏe, môi trường) và có chứng cứ khoa học rõ ràng sẽ không cấu thành truất hữu và không làm phát sinh nghĩa vụ bồi thường, trừ khi Nhà nước đã có cam kết cụ thể với nhà đầu tư về việc giữ nguyên hiện trạng pháp lý (standstill).
  2. Chemtura Corporation v. Canada (UNCITRAL, phán quyết ngày 02/8/2010): Cơ quan Quản lý Dịch bệnh Canada (PMRA) hủy bỏ giấy phép sử dụng thuốc trừ sâu chứa hoạt chất lindane trên hạt giống cải canola do bằng chứng về tính độc hại đối với sức khỏe và sinh thái. Hội đồng trọng tài bác khiếu kiện của Chemtura, nhận định hành động của PMRA xuất phát từ chứng cứ khoa học, không mang tính phân biệt đối xử và nằm trong thẩm quyền thực thi chủ quyền bảo vệ lợi ích công cộng, do đó không vi phạm tiêu chuẩn đối xử tối thiểu hay cấu thành truất hữu.
  3. S.D. Myers, Inc. v. Canada (UNCITRAL, phán quyết từng phần ngày 13/11/2000): Canada ban hành lệnh cấm tạm thời xuất khẩu rác thải công nghiệp chứa chất PCB sang Hoa Kỳ để xử lý. Hội đồng trọng tài phán quyết Canada vi phạm nguyên tắc đối xử quốc gia (NT) và nguyên tắc đối xử công bằng, thỏa đáng (FET) theo NAFTA. Nguyên nhân là do biện pháp của Canada không đáp ứng tiêu chuẩn "tính cần thiết": việc bảo vệ môi trường hoàn toàn có thể đạt được bằng các biện pháp quản lý vận chuyển thích hợp theo Công ước Basel mà không cần dùng đến lệnh cấm xuất khẩu; thực chất biện pháp nhằm bảo hộ thị trường của các doanh nghiệp xử lý PCB nội địa Canada.

Chương 3: Quy định ngoại lệ về môi trường trong pháp luật đầu tư của Việt Nam và một số kiến nghị

Chương 3 khảo sát bức tranh lập pháp tại Việt Nam và đưa ra giải pháp hoàn thiện:

• Thực trạng trong các IIA của Việt Nam: Tính đến năm 2023, Việt Nam đã ký kết 67 BIT và 28 FTA đa phương có điều khoản đầu tư. Phần lớn các BIT ký kết trong thập niên 1990 và 2000 đều mang tính một chiều, tập trung tối đa vào mục tiêu thu hút dòng vốn thông qua bảo hộ quyền lợi nhà đầu tư, hoàn toàn vắng bóng các điều khoản về môi trường. Toàn bộ hệ thống 67 BIT chỉ có 4 hiệp định ghi nhận điều khoản liên quan đến môi trường:
  • BIT Việt Nam - Nhật Bản (2003): Ghi nhận tại Lời mở đầu và Điều 21 về việc không nới lỏng biện pháp môi trường để khuyến khích đầu tư.
  • BIT Việt Nam - Phần Lan (2008).
  • BIT Việt Nam - Morocco (2012).
  • BIT Việt Nam - Thổ Nhĩ Kỳ (2014): Tại khoản 2 Điều 9 quy định biện pháp quản lý phi phân biệt đối xử vì mục tiêu môi trường, an toàn, sức khỏe không cấu thành truất hữu gián tiếp; đồng thời khoản 1 Điều 4 ghi nhận quyền ban hành các biện pháp phi phân biệt đối xử để bảo vệ cuộc sống, sức khỏe và bảo tồn tài nguyên không tái tạo.
  • Trong các FTA thế hệ mới: Nổi bật là Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). CPTPP đề cập đến bảo vệ môi trường ngay tại Lời mở đầu, ghi nhận tại Điều 9.16 (cho phép ban hành biện pháp phù hợp với mục tiêu bảo vệ môi trường), và điểm (d) khoản 3 Điều 9.10 quy định điều khoản ngoại lệ cho phép áp dụng các biện pháp môi trường cần thiết mà không bị cản trở bởi các điều khoản cấm yêu cầu hoạt động.
• Thực trạng pháp luật nội địa: Việt Nam đã thiết lập các cơ chế kiểm soát môi trường trong đầu tư thông qua Luật Đầu tư năm 2020 (bổ sung ngành nghề cấm kinh doanh gây hại môi trường, ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, quy định về đánh giá sơ bộ tác động môi trường), Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 (quy định chi tiết về Giấy phép môi trường - GPMT, đánh giá tác động môi trường - ĐTM), Hiến pháp năm 2013 (khoản 3 Điều 63), và Bộ luật Dân sự năm 2015 (Điều 608).
• Hệ thống kiến nghị đề xuất:
  • Đối với Chính phủ Việt Nam:
    1. Chủ động xây dựng Hiệp định đầu tư song phương mẫu (Model BIT) của Việt Nam, trong đó chuẩn hóa kỹ thuật soạn thảo các điều khoản ngoại lệ môi trường (kết hợp cả ngoại lệ chung theo khuôn mẫu GATT/GATS và điều khoản loại trừ truất hữu gián tiếp).
    2. Tiến hành rà soát, đàm phán sửa đổi và bổ sung các BIT truyền thống đã lỗi thời để tạo không gian pháp lý an toàn cho các cơ quan quản lý.
    3. Khi ban hành các chính sách, biện pháp bảo vệ môi trường trong nước, cơ quan nhà nước phải đảm bảo tính minh bạch, tuân thủ chặt chẽ trình tự luật định, dựa trên các căn cứ khoa học khách quan và không tạo ra sự phân biệt đối xử bất hợp lý giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI nhằm phòng ngừa rủi ro tranh chấp quốc tế.
  • Đối với các nhà đầu tư Việt Nam khi tham gia đầu tư ra nước ngoài: Nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật môi trường của nước sở tại; thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR); xây dựng phương án dự liệu rủi ro pháp lý đối với các thay đổi chính sách môi trường của quốc gia tiếp nhận đầu tư để bảo vệ dự án một cách chủ động.

---

Kết quả và đóng góp

Công trình mang lại các kết quả nghiên cứu cụ thể gắn liền với hệ thống dữ liệu xác thực:

• Hệ thống hóa dữ liệu định lượng về điều khoản môi trường trong IIA: Phản ánh chính xác thực trạng phân bổ các dạng điều khoản môi trường trên phạm vi toàn cầu dựa trên 2.584 IIA đang có hiệu lực theo thống kê của UNCTAD (trong đó điều khoản ngoại lệ chiếm tỷ lệ cao nhất với 9,40%, cam kết trong Lời mở đầu chiếm 5,69%, và cam kết không hạ thấp tiêu chuẩn chiếm 4,76%).
• Làm rõ thực trạng cam kết đầu tư quốc tế của Việt Nam: Thống kê và chỉ ra điểm mất cân đối trong mạng lưới 67 BIT của Việt Nam khi có tới 63 BIT thiếu vắng hoàn toàn các điều khoản bảo vệ môi trường, chỉ có 4 hiệp định có ghi nhận (với Nhật Bản, Phần Lan, Morocco, Thổ Nhĩ Kỳ), qua đó nhận diện rủi ro pháp lý tiềm ẩn mà Việt Nam phải đối mặt trong các vụ kiện đầu tư quốc tế.
• Làm sáng tỏ các tiêu chuẩn trọng tài về ngoại lệ môi trường: Thông qua việc phân tích chuyên sâu ba án lệ UNCITRAL (Methanex, Chemtura, S.D. Myers), công trình rút ra nguyên tắc then chốt: một biện pháp môi trường chỉ được chấp nhận là ngoại lệ hợp pháp không làm phát sinh nghĩa vụ bồi thường khi thỏa mãn đồng thời các điều kiện: phục vụ lợi ích công cộng chính đáng, ban hành phi phân biệt đối xử, dựa trên chứng cứ khoa học xác thực, đáp ứng tiêu chuẩn "tính cần thiết" và không mang bản chất bảo hộ thị trường nội địa trá hình.
• Đề xuất định hướng lập pháp có tính khả thi: Khóa luận cung cấp cơ sở học thuật cho việc xây dựng BIT mẫu của Việt Nam và lộ trình rà soát, tái đàm phán các BIT truyền thống để bảo đảm sự hài hòa giữa an ninh pháp lý của nhà nước và nghĩa vụ bảo hộ nhà đầu tư.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận ghi nhận một số giới hạn nghiên cứu nhất định xuất phát từ phạm vi của một công trình tốt nghiệp cử nhân luật:

• Hạn chế về phạm vi khảo sát: Đề tài tập trung phân tích kinh nghiệm lập pháp của hai quốc gia tiêu biểu là Hoa Kỳ và Trung Quốc cùng các tranh chấp giải quyết theo cơ chế UNCITRAL trong khuôn khổ NAFTA. Do đó, công trình chưa mở rộng khảo sát kinh nghiệm của các khu vực có tiêu chuẩn bảo vệ môi trường cao như Liên minh Châu Âu (EU) hoặc các mô hình hiệp định đầu tư giữa các quốc gia đang phát triển thuộc khu vực châu Phi và Mỹ Latinh.
• Hạn chế về dữ liệu thực tiễn nội địa: Phần phân tích pháp luật Việt Nam chủ yếu tập trung vào bình luận các quy định pháp luật thực định (Luật Đầu tư 2020, Luật Bảo vệ môi trường 2020) và cam kết điều ước, chưa có điều kiện khảo sát số liệu thực tế về các vụ việc khiếu nại, đình chỉ dự án FDI vì vi phạm môi trường tại các địa phương ở Việt Nam để đánh giá mức độ tương thích giữa xử lý vi phạm nội địa và cam kết IIA.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Nghiên cứu sâu hơn về cơ chế giải quyết tranh chấp giữa Nhà nước và nhà đầu tư (ISDS) trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới mà Việt Nam tham gia như EVIPA, EVFTA.
  • Phân tích khả năng vận dụng quyền phản tố (counterclaim) của nước tiếp nhận đầu tư đối với các vi phạm nghĩa vụ môi trường của nhà đầu tư nước ngoài trong các thủ tục trọng tài quốc tế.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị ứng dụng và tham khảo rõ rệt đối với nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với hoạt động nghiên cứu và giảng dạy: Là tài liệu tham khảo giá trị cho giảng viên và sinh viên chuyên ngành Luật Thương mại quốc tế, Luật Kinh tế, Luật Môi trường và Quan hệ quốc tế. Đề tài cung cấp hệ thống lý luận hoàn chỉnh về các dạng điều khoản môi trường trong IIA và phương pháp tiếp cận án lệ trọng tài quốc tế.
• Đối với cơ quan quản lý nhà nước: Nội dung phân tích tại Chương 2 và các kiến nghị tại Chương 3 cung cấp luận cứ hữu ích cho các chuyên viên pháp lý của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương, Bộ Ngoại giao và Bộ Tài nguyên và Môi trường trong quá trình xây dựng chiến lược đàm phán các hiệp định đầu tư mới, rà soát sửa đổi các BIT cũ, hoặc thiết kế BIT mẫu của Việt Nam.
• Đối với cộng đồng doanh nghiệp và luật sư: Phân tích về 3 án lệ trọng tài quốc tế tại Mục 2.3 là nguồn dữ liệu thực tiễn giúp các luật sư tư vấn đầu tư và ban pháp chế doanh nghiệp nhận diện rủi ro pháp lý, hiểu rõ giới hạn của quyền quản lý nhà nước và xây dựng chiến lược tuân thủ môi trường khi đầu tư ra nước ngoài.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao lệnh cấm phụ gia xăng MTBE của bang California trong vụ việc Methanex v. United States không bị coi là hành vi truất hữu tài sản theo NAFTA?
Hội đồng trọng tài UNCITRAL xác định rằng lệnh cấm MTBE được ban hành hợp pháp theo đúng trình tự thủ tục, dựa trên các báo cáo khoa học rõ ràng về nguy cơ MTBE gây ô nhiễm nghiêm trọng nguồn nước ngầm và đe dọa sức khỏe cộng đồng. Biện pháp này mang tính chất quản lý công cộng, không có mục đích hay hệ quả phân biệt đối xử giữa nhà đầu tư nước ngoài và nhà sản xuất trong nước, đồng thời Hoa Kỳ không đưa ra cam kết giữ nguyên chính sách (standstill) đối với Methanex. Do đó, biện pháp thuộc thẩm quyền quản lý công của Nhà nước và không làm phát sinh nghĩa vụ bồi thường truất hữu.

2. Điểm khác biệt cốt lõi khiến Canada thắng kiện trong vụ Chemtura nhưng lại thua kiện trong vụ S.D. Myers là gì?
Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở "tính cần thiết" và "bằng chứng khoa học". Trong vụ Chemtura, lệnh hủy đăng ký thuốc trừ sâu lindane của Canada xuất phát từ nhận thức khoa học khách quan về mức độ độc hại của hóa chất và áp dụng bình đẳng cho mọi chủ thể. Ngược lại, trong vụ S.D. Myers, lệnh cấm tạm thời xuất khẩu rác thải PCB sang Hoa Kỳ không chứng minh được tính cần thiết vì Công ước Basel vẫn cho phép vận chuyển an toàn theo hiệp định song phương; thực chất Canada áp đặt lệnh cấm nhằm mục đích bảo hộ thị trường xử lý rác thải công nghiệp cho các doanh nghiệp trong nước, vi phạm nguyên tắc đối xử quốc gia (NT).

3. Tính đến năm 2023, mạng lưới hiệp định đầu tư song phương (BIT) của Việt Nam ghi nhận bao nhiêu hiệp định có điều khoản về môi trường?
Trong tổng số 67 BIT mà Việt Nam đã ký kết tính đến năm 2023, chỉ có 4 hiệp định có điều khoản ghi nhận về bảo vệ môi trường, bao gồm: BIT Việt Nam - Nhật Bản (2003), BIT Việt Nam - Phần Lan (2008), BIT Việt Nam - Morocco (2012) và BIT Việt Nam - Thổ Nhĩ Kỳ (2014). Đại đa số các BIT còn lại hoàn toàn không chứa đựng quy định về môi trường.

4. Kỹ thuật pháp lý kiểm định hai bước từ Điều XX GATT 1994 được áp dụng như thế nào đối với ngoại lệ môi trường trong đầu tư quốc tế?
Khi một quốc gia viện dẫn lý do môi trường để miễn trừ trách nhiệm pháp lý theo điều khoản ngoại lệ, biện pháp đó phải vượt qua hai bước kiểm định:

• Bước 1 (Phạm vi): Biện pháp phải chứng minh được tính "cần thiết" để bảo vệ tính mạng, sức khỏe con người, động thực vật (theo Điều XX(b)) hoặc "liên quan trực tiếp" đến việc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên cạn kiệt song hành với các hạn chế tiêu dùng/sản xuất trong nước (theo Điều XX(g)).
• Bước 2 (Lời mở đầu - Chapeau): Biện pháp đó không được áp dụng theo cách thức tạo ra sự phân biệt đối xử tùy tiện, vô lý giữa các quốc gia có cùng điều kiện, hoặc tạo ra rào cản hạn chế trá hình đối với thương mại và đầu tư quốc tế.

5. Điểm sửa đổi mang tính bước ngoặt của BIT mẫu Hoa Kỳ năm 2012 so với BIT mẫu năm 2004 về nghĩa vụ môi trường là gì?
Tại Điều 12.2 của BIT mẫu năm 2012, Hoa Kỳ đã nâng cấp cam kết của các bên ký kết từ mức độ khuyến nghị mềm "cố gắng đảm bảo" (strive to ensure) trong BIT mẫu 2004 thành nghĩa vụ pháp lý mang tính khẳng định bắt buộc "phải đảm bảo" (shall ensure) rằng quốc gia thành viên không được miễn trừ hoặc xâm phạm luật môi trường trong nước để làm biện pháp khuyến khích, ưu đãi nhằm thu hút dòng vốn đầu tư.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lưu Thị Thùy Anh là một công trình nghiên cứu công phu, giải quyết thỏa đáng vấn đề lý luận và thực tiễn về cơ chế ngoại lệ môi trường trong pháp luật đầu tư quốc tế. Thông qua việc phân tích kinh nghiệm lập pháp của Hoa Kỳ, Trung Quốc cùng các án lệ trọng tài quốc tế tiêu biểu, công trình đã làm sáng tỏ các điều kiện pháp lý khắt khe để một biện pháp can thiệp vì môi trường của nước tiếp nhận đầu tư được miễn trừ trách nhiệm bồi thường truất hữu. Trên cơ sở nhận diện khoảng trống pháp lý lớn trong hệ thống 67 hiệp định đầu tư song phương của Việt Nam, khóa luận đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện khung pháp lý có giá trị thực tiễn cao, trọng tâm là xây dựng BIT mẫu nhằm bảo đảm sự hài hòa giữa mục tiêu thu hút dòng vốn FDI và yêu cầu bảo vệ môi trường, hướng tới phát triển bền vững quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: MOT SỐ VAN DE LÝ LUẬN VỀ QUY ĐỊNH NGOẠI LỆ VỀ MỐI TRƯỜNG TRONG PHÁP LUẬT BAU TƯ QUỐC TẾ 11. Khái nệm ngoại lệ về môi truờng trong pháp hạt đầu te quốc tế Host động đầu tơ uốc té xuất hiện khá sim từ hỏi tiên từ bên ki các công ty của Ảnh Pháp, Hà Lan. đầu hy vào châu A để thi thác ti nguyên hiên nhiên cho các công ty của chính quốc. Host động đầu h lúc này chi yÊu là các ông chủ ð dit "ước thục dân bỗ vẫn vào sin xuất kinh doanhở mage thuộc dia nh mue đích vơ véttii sin, bốc lột sc lao đồng nên đặc trưng bồi sự bắt bình ding Tris qua qué tình phat tiễn kinh tế xã hộ, host động đầu tơ dẫn xóa bổ tinh bất bình đẳng, công nh không còn be hẹp trong phạm vi khuôn khổ giữa các quốc gia chính quốc với quốc ga thuộc da và được gọi la "đầu tư nước ngoài".

“Dit tơ quốc tế" và "đâu hy nước "ngoái" Tá ha tên gợi khác nhau cia cùng mét loại hoạt động, Thuật ngữ “đu te nước ngoài" được sử dụng khi xem xét host động đầu tư từ quốc gia này sang quốc gia Xhác ding trin góc đô mốt quốc gia, con xét tiên phương dién tổng thé nên kính té thể giới thi hoạt động nay được goi là " âu tu quốc tẾ “Theo pháp luật nội địa của các quốc gia, khái niêm đầu tơ quốc tế hoặc được cảnh nghĩa rổ răng hoặc gp với nh nghĩa về đầu ty nồi chung (bao gm cả đầu hr trong nước và đầu tơ nước ngoà). Ví dụ như trong pháp luật Việt Nam, khá niệm 1987 sửa „ bổ sung năm 1990, 1992; Luật Diu he nước ngoài tại Việt Nam năm 1996 cửa đỗ, bỗ sang năm 2000 và Luật Đầu hư năm 2005. Đền Luật Đẳu tr2014 và Luật Đâu tr 2020, khá niệm đều tr trực Hiếp hay đầu tư gián tiếp nước ngoài rong Luật Đâu hz2005 đã không con xuất hiện nữn mà chỉ côn duy nhất mét khó niệm đó là "đầu hriảnh doanhi" "rong xu hướng toàn cầu hóa kính t, đầu bơ quốc Ế ngày cảng trở nên phổ biển và đồng vai trò quan trong tên thể giới Hiện may, có nhiều khá niệm khác nhau vé 10 đâu tơ quốc tổ được đưa ra ty vào mục ich cũng nh góc độ nhin nhận. Dưới góc đô ngôn ngõ, đầu tư được hiễu là "vi bổ vốn cổng sức nhằm muc đích anh lời"® ‘Theo quan đển luật hoc, Từ din Luật học Black's Law Dictionary, đầu ne Gawestment) được nh nghĩa là "sự chỉ phí cũa cái vật chất nhằm mục dich lâm gia tầng giả tị tài sẵn hay tm ld lợi nhuên "* Tại hội thio của Hiệp hội Luật que té 3 Henxinid Phin Lax) năm 1966, đầu tw nước ngoài được đảnh nghĩa là “sie dị chyễn vá từ nước cũa người une sang nước cia người sit ng nhầm vậy cheng 6-dé xi nghiệp kinh doanh hoặc dich vu" Š Định nghĩa này đã cap dén mét về của hoạt đông đâu hela “sứ dt chuyẩn vẫn ” và “rến hành hoạt đồng sản xuất lạnh doar Trong hiệp dinh đầu tr song phương (Bilaterel international treaty- BIT), đều tr thường được hiểu theo ngiễa rồng là “Tất cử các loại từi sẵn” và im một danh, ết fa đầu hiển quen tớ hoạt đồng lanh doch thắt lập mỗi quan hệ lanh tễ lâu đài trên lãnh thổ cũa Bên lệ kết aa phù hợp vớt pháp luật cia nước đó, cụ thé nhưng không chỉ bao gen a) Đông sốn và bắt đồng căn cũng như các quyẫn tài sốn khác như thể chấp, cẩn cổ và các uyễn trơng te khác phù hợp với pháp luật cũa Bên ký kắtnơi có tài sẵn ) Lot nhiên tt dine quyền đồi tiên và các quyên khác có giả trị lạnh liên quan +) Cổ phần od phẫu hay bắt cứ hình thức tham gia vào cổng ty mio khác Quin ở hit công nghiệp và quyển sở hữu trí ti ninc sing chỗ du đáng công nighiép,quy tinh kỹ thuật cing nine nhấn hiệu hàng hóa wy tn thương ma, bí quyết anh doanh, và các quyên hương te Newt Lin, Dean Teva Việt Nai, Nob.

Thành ghả HỖ Chí Mon 2000, 9% “Blade's Law Dic, Centemisl ition, Sith Eaton 1991, 01525 ˆTruong Đạ học Ngọ Hương 201), ido nbn Bre ge ý, V C Noo: Đụihọc Quấc (Chữbiên) nà Nộp m 19 "OECD, Tươnchal Bmestuent Las: Öinzenving Concepts and Tracking mations, 3008, 9 u 2) Nhương quyẫn hanh donnh theo luật hoi theo hợp đồng bao gẵn nhương quyển liên quantới tà nguyên tên nhiên với đẫu lận Khon dedd hông có bản chất là mua lạ đời 10 phần trầm cỗ phiẫu hoặc quyển bỗ phiêu của công ty trên tụ trường chứng khoán maining loci đu hrcó bein chất đồ sé không được điều chỉnh bởi Hiệp inh ney "Bắt cứ thay đỗi nào về lành thức lê tài sẵn hp quyên tài sẵn được đẫu hự hoặc tá tia nr sẽ không ảnh hường đẫn đc tình của đầu hr với đâu hiện sự thay đổi đó phi hop với pháp luật của Bên lý dt no tiếp nhận đầu hr Khả niém đầu tơ theo định ngấa này có pham vĩ khá rộng V mặt hình thức đâu tr ngoài 05 loại ti sin được để cập đến ð trong khoản 1 Điễu 1 BIT Việt Nam - Thổ Nhĩ Ky, con bao gm các loại tái sẵn không có trong danh sich do chữn cum tir ‘not loa tải sản”. “không chỉ bao gém”. VỀ phương điện Tính vục host động kính tẾ oie đầu tự lĩnh vục hoạt động có thể khá lớn, bãi “bắt sứ thay đổi nào về lành thức li tài sẵn hay quyền tài sẵn được i tue hoặc tái \ hrzẽ không ảnh hướng iin đặc tinh cia dt nhưng đẳng thời vẫn phi dim bảo đều kiên “sự thay đổi .đ phù hẹp với pháp luật của Bên lệ kẳt nơi tấp nhận đẫu ne”. Việc quy đính một khái niém rông về đâu tr giúp cho phạm vi bảo dim đầu từ nước ngoài được réng ‘hon, qua dé bảo đảm nha đầu tư nước ngoài được bảo vệ tốt hơn, giúp họ có niềm tin, "hơn trong việc đầu tư vào quốc ga sở tạ.

Tuy nhiên, điều đó cũng làm gia ting phạm vũ trách nhiệm của quốc gia tiếp nhận đầu ty trong quan hệ đều tư quốc tí” Nhân chung, có thể nit ra inh nghĩa một cách khái quất như sau: Diu tư quốc tẾà việc nhà đầu h của mốt quốc ga (gháp nhãn hoặc cả nhân) đưa vẫn hoặc tất cã tii sản góp vốn hợp pháp sang mốt quốc gia khác dé thục hiện hoạt đông sin xuất ảnh doanh hoặc các hoạt động khác nhim thu lợi nhuận hoặc đạt các hiệu quả kin tẾ- xã hội. Vé bin chit, đu bơ quốc là nự dịch chuyén các ti sin hữu hình và vô hình tr quốc gia này sang quốc ga khác nhằn mục dich kai thác chúng tại quốc ga do để “Tần Vật Đông (Gà nhm) C019), Tớc qo số Hữu t sân cũa nhà đầu nước ngoài và BÃI Đường: song pháp ute đt ude: Nững rất đ phép và kind nghiện cho út Na, ĐỒ ting cia kos học cáp trường, Trưng Đạt học Luit TP Hồ Chỉ Minh, 24 2 sinh lời thông qua việc quản lý trực tiếp hoặc gián tiép các tai sẵn d6.® Trong bồi cảnh. thương mại quốc tổ hiện nay, đầu he quốc tế không chỉ được hiển là sự dich chuyển t sẵn từ lãnh thổ quốc gia này sang lãnh thổ quốc gia khác ma con được hiễu réng hơn là ar dich chuyển qua lãnh thổ hãi quan’ Vide chuyển dịch các tài sin hữu hin như máy móc hit bi hoặc vốn đã tiết lập và văn hinh mốt doanh nghiệp sân xuất ảnh doanh tei quốc gia tp nhận đầu tơ (bao gần việc mua xây đụng và phát tiến nhà ming xe cô.) sẽ được coi là đầu tr trực tiấp nước ngoài (ditect foreign investment) Trong khi đ, việc chuyển dịch vẫn nhằm mục đích mua cỗ phần, trú hiễu hoặc các công cụ đầu từ khác của một côngty địa phương dang hoạt động nhằm "hướng lọ túc từhoạt động kinh doanh của công ty này va không hướng tới kiểm soát công ty đó sẽ được Hiểu là đầu tr gián tiếp (portfolio investment) Các host động đều tr quốc tê đều chiu mr điều chỉnh của phép luật đầu tr quốc tẾ Luật diu tư quốc té la mét fin vục pháp luật bao gém tổng thể các quy pham pháp Tý quốc tế điều chink méi quan hệ chủ yêu giữa nước nhận đầu tư và nhà đầu tư nước "ngoài trong vin đề khuyên khích va bảo hộ đầu tư nước ngoài 1Ì Nguén của pháp luật đều tư quốc tẾ bao gém các hiệp định đầu te quốc tẾ, tập quán quốc tẾ, các nguyên tắc chung của pháp luật, án lê Có thể thấy răng, đầu tư quốc té mang lạ nhiễu lọ ích đặc iệt cho những quốc gia nhận đều hzlà nước đang phát triển Tuy nhiên, đầu tự cũng có thé ảnh hang êu cục đến kinh t, xã hột oie quốc ge tiếp nhận đầu tự khi nhà đầu tr cổ gắng chay theo lợi nhuận mà bổ qua việc bảo vệ mối ường hoặc không quan tâm đến các lợi ch công công của quée ga tip nhân đầu tư 1. Ngoại lệ vỀ moi tường trong pháp luật din tr quốc tế na "Dndtngh date vet quy tống lang oe gìa ng dd vĩ qng hàn cà mức cs clnis ng gun ung tế ng men cea yen ec ne Gai ge i'n tự fin đc yn.

Cám Tag Det lọc Lập tạ No C010. Mot em Serle Slee Ea (ie 900 hy Dr pk 9, cova Nena ash TRÀ 10m Ts Vat Dag hả nhận) 01, đc nd ht cea stem ngà bh đường Ta và oD tone pl Sar ening i aon ng ho PM Re agin ak Ere Shing, tong Đọc La Bổ Gath 27 “Nó vn gue CHÌD, oh Ld đảm gi ti Yn Hộ, Ct ee, Nes 13 Hiên nay, có khá nhiều ngudn luật điều chinh hoạt động đầu h quốc ta, trong đồ các hiệp dinh đều bơ song phương (BIT) là nguồn luật chủ yên. Các bên ký kết BIT gin diy 8ã chủ trọng đưa ra các quy định vé béo vé mồi trường với tin suất ngày, cảng tăng Khoản3 Điều2 BIT Hungary Liên Bang Nga (1995) quy din về vin để này như sau “Biệp dinh nay Không ngăn cản mỗi Bin ý ht áp dang các biên pháp cản tết đ day trì quốc phòng an minh quốc gia và tat hự công công bảo về mốt trường dao đức và sức khỏe công dng’.