CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ VỐN LƯU ĐỘNG VÀ QUẢN TRỊ VỐN LƯU ĐỘNG 1.1 Vốn lưu động và nguồn hình thành vốn lưu động của doanh nghiệp 1.1 Khái niệm và đặc điểm của vốn lưu động 1.1 Khái niệm vốn lưu động Để tiến trình hoạt động sản xuất kinh doanh diễn ra bình thường và thường xuyên liên tục đòi hỏi doanh nghiệp phải có một lượng tài sản lưu động nhất định.Để hình thành các tài sản đó yêu cầu doanh nghiệp phải ứng ra một khoản vốn tiền tệ nhất định.Số vốn này được gọi là vốn lưu động. “Vốn lưu động là toàn bộ số vốn ứng trước mà doanh nghiệp bỏ ra để đầu tư hình thành tài sản lưu động thường xuyên cần thiết cho quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được thực hiện thường xuyên liên tục” 1.2 Đặc điểm của vốn lưu động Quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp diễn ra liên tục, VLĐ của doanh nghiệp chuyển hoá từ hình thái này qua hình thái khác. Sự vận động của VLĐ qua các giai đoạn có thể được mô tả bằng sơ đồ sau: T - H…. H’- T’ Đối với các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực thương mại quá trình vận động của VLĐ theo trình tự sau: T – H – T’ Sự vận động của VLĐ trải qua các giai đoạn và chuyển hoá từ hình thái SV: Nguyễn Văn Tùng Lớp:CQ49/11.08 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 2 Luận văn Tốt nghiệp ban đầu là tiền tệ sang các hình thái vật tư hàng hoá và cuối cùng quay trở lại tiền tệ ban đầu gọi là sự tuần hoàn của VLĐ.
Cụ thể sự tuần hoàn của VLĐ được chia thành các giai đoạn như sau: - Giai đoạn 1 (T - H): Khởi đầu vòng tuần hoàn, VLĐ dưới hình thái tiền tệ được dùng mua sắm các đối tượng lao động dự trữ cho sản xuất. Như vậy ở giai đoạn này VLĐ đã từ hình thái tiền tệ chuyển sang hình thái vốn vật tư hàng hoá. - Giai đoạn 2 (H…sản xuất….H’): Giai đoạn này doanh nghiệp tiến hành sản xuất ra sản phẩm, các vật tư dự trữ được đưa vào sản xuất. Trải qua quá trình sản xuất sản phẩm hàng hoá được hình thành.
Như vậy ở giai đoạn này VLĐ đã chuyển từ hình thái vốn vật tư hàng hoá chuyển sang hình thái vốn thành phẩm. - Giai đoạn 3 (H’ - T’): Doanh nghiệp tiến hành tiêu thụ sản phẩm và thu được tiền về và VLĐ đã từ hình thái vốn thành phẩm chuyển sang hình thái vốn tiền tệ trở về điểm xuất phát của vòng tuần hoàn vốn. Vòng tuần hoàn kết thúc. So sánh giữa T và T’ nếu T’ > T có nghĩa doanh nghiệp kinh doanh thành công vì đồng VLĐ đưa vào sản xuất đã sinh sôi nảy nở, doanh nghiệp được bảo toàn và phát triển được VLĐ và ngược lại.
Đây là nhân tố quan trọng đánh giá hiệu quả sử dụng của đồng VLĐ của doanh nghiệp. Do quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được tiến hành thường xuyên liên tục nên VLĐ của doanh nghiệp cũng tuần hoàn không ngừng, lặp đi lặp lại có tính chất chu kỳ gọi là sự chu chuyển của VLĐ. Do sự thường xuyên tồn tại các bộ phận khác nhau trên các giai đoạn vận động khác nhau của VLĐ, khác với VCĐ, khi tham gia vào các hoạt động sản xuất kinh doanh. VLĐ thay đổi hình thái biểu hiện, chu chuyển giá trị toàn bộ một lần vào giá trị sản phẩm và hoàn thành một vòng tuần hoàn sau mỗi chu kỳ sản xuất và Sv: Nguyễn Văn Tùng Lớp: CQ49/11.08 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 3 Luận văn Tốt nghiệp tiêu thụ sản phẩm.
Sv: Nguyễn Văn Tùng Lớp: CQ49/11.08 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 4 Luận văn Tốt nghiệp Trong thực tế sản xuất kinh doanh vốn lưu động không diễn ra theo một mô hình cố định nào cả mà chúng thường đan xen lẫn nhau theo từng đặc điểm của mỗi doanh nghiệp. Trong khi một bộ phận của vốn lưu động được chuyển từ khâu dự trữ sản xuất vào quá trình sản xuất thì một bộ phận khác lại chuyển hoá từ hình thái vốn hàng hoá thành phẩm sang giai đoạn hình thái vốn tiền tệ. Vốn lưu động chỉ tham gia vào một chu kỳ sản xuất kinh doanh, khi tham gia hoạt động sản xuất kinh doanh vốn lưu động được chuyển hoá toàn bộ một lần vào giá trị sản phẩm hàng hoá đồng thời được thu hồi lại sau một chu kỳ sản xuất kinh doanh và vốn lưu động cũng hoàn thành vòng chu chuyển. Do quá trình sản xuất diễn ra một cách thường xuyên liên tục vì vậy tuần hoàn của vốn lưu động cũng được lặp đi lặp lại có tính chất chu kỳ tạo thành sự chu chuyển của vốn lưu động.
Vốn lưu động có những đặc điểm khác vốn cố định. Do các TSLĐ có thời hạn sử dụng ngắn nên vốn lưu động cũng luân chuyển nhanh. Hình thái biểu hiện của vốn lưu động cũng luôn thay đổi qua các giai đoạn trong quá trình sản xuất kinh doanh: Từ hình thái vốn tiền tệ ban đầu trở thành vật tư hàng hóa dự trữ sản xuất , tiếp đến trở thành sản phẩm dở dang, bán thành phẩm, thành phẩm, và cuối cùng lại trở về hình thái vốn bằng tiền. Kết thúc mỗi chu kì kinh doanh, giá trị của vốn lưu động được dịch chuyển toàn bộ, một lần vào giá trị sản phẩm hàng hóa, dịch vụ sản xuất ra và được bù đắp lại khi doanh nghiệp thu được tiền bán sản phẩm hàng hóa, dịch vụ.
Quá trình này diễn ra thường xuyên, liên tục và được lặp lại sau mỗi chu kỳ kinh doanh, tạo thành vòng tuần hoàn, chu chuyển của vốn lưu động. Từ đặc điểm trên đặt ra cho công ty thực hiện công tác quản lý cần phải chú ý như: Sv: Nguyễn Văn Tùng Lớp: CQ49/11.08 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 5 Luận văn Tốt nghiệp - Phân bổ vốn lưu động ở các khâu kinh doanh hợp lý, trong mỗi khâu kinh doanh lại được chia ra nhiều thành phần nên công tác quản lý phải chặt chẽ đến từng khâu từng thành phần. - Phải đảm bảo hiệu quả sử dụng và khả năng thu hồi vốn cao - Vốn lưu động được luân chuyển theo từng vòng tuần hoàn liên tiếp nên mục tiêu của doanh nghiệp là phải tăng được vòng quay của vốn. Để tăng hiệu quả sử dụng vốn lưu động thì sản phẩm làm ra phải tiêu thụ được trong thời gian ngắn nhất để đảm bảo thu hồi được vốn và thanh toán các khoản nợ, các chi phí bán hàng cần thiết, đạt được chu kỳ kinh doanh như mong muốn.2 Phân loại vốn lưu động Để quản lý và sử dụng có hiệu quả VLĐ cần phân loại VLĐ của doanh nghiệp theo các tiêu thức nhất định.
Thông thường có các tiêu thức phân loại sau: Dựa vào hình thái biểu hiện, VLĐ được chia làm 2 loại: - Vốn bằng tiền và các khoản phải thu: + Vốn bằng tiền gồm: Tiền mặt tại quỹ,tiền gửi ngân hàng và tiền đang chuyển. Tiền là một tài sản có tính linh hoạt cao, doanh nghiệp có thể dễ dàng chuyển đổi thành các loại tài sản khác hoặc để trả nợ. Do vậy trong hoạt động kinh doanh đòi hỏi mỗi doanh nghiệp cần phải có một lượng tiền mặt cần thiết nhất định. + Các khoản phải thu: Chủ yếu các khoản thu từ khách hàng, thể hiện ở số tiền mà các khách hàng trả nợ doanh nghiệp phát sinh trong quá trình bán Sv: Nguyễn Văn Tùng Lớp: CQ49/11.08 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 6 Luận văn Tốt nghiệp hàng, cung ứng dịch vụ dưới hình thức bán trước trả sau.
Ngoài ra, vớimột số trường hợp mua bán vật tư khan hiếm, doanh nghiệp có thể ứng trước tiền mua hàng cho người cung ứng từ đó hình thành nên các khoản tạm ứng. - Vốn về hàng tồn kho: + Trong doanh nghiệp sản xuất vốn vật tư hàng hoá gồm: vốn vật tư dự trữ, vốn sản phẩm dở dang, vốn thành phẩm. + Trong doanh nghiệp thương mại, vốn về hàng tồn kho chủ yếu là giá trị các loại hàng hoá dự trữ Cách phân loại này tạo điều kiện cho việc xem xét đánh giá mức tồn kho dự trữ và khả năng thanh toán của doanh nghiệp. Mặt khác, thông qua cách phân loại này có thể tìm các biện pháp phát huy chức năng các thành phần vốn và biết được kết cấu VLĐ theo hình thái biểu hiện để định hướng điều chỉnh hợp lý có hiệu quả.
Dựa theo vai trò của VLĐ đối với quá trình sản xuất kinh doanh, VLĐ được chia thành các loại chủ yếu sau: - VLĐ trong khâu dự trữ sản xuất: bao gồm vốn nguyên vật liệu chính, vốn vật liệu phụ, vốn nhiên liệu, vốn phụ tùng thay thế, vốn vật đóng gói, vốn công cụ dụng cụ nhỏ. - VLĐ trong khâu trực tiếp sản xuất gồm các khoản: vốn sản phẩm đang chế tạo, vốn về chi phí trả trước - VLĐ trong khâu lưu thông gồm các khoản: vốn thành phẩm, vốn bằng tiền, vốn trong thanh toán, các khoản vốn đầu tư ngắn hạn về chứng khoán, cho vay ngắn hạn… Cách phân loại này cho phép biết được kết cấu vốn lưu động theo vai Sv: Nguyễn Văn Tùng Lớp: CQ49/11.08 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 7 Luận văn Tốt nghiệp trò. Từ đó, giúp cho việc đánh giá tình hình phân bổ VLĐ trong các khâu của quá trình luân chuyển vốn, thấy được vai trò của từng thành phần vốn đối với quá trình kinh doanh. Trên cơ sở đó, đề ra các biện pháp tổ chức quản lý thích hợp nhằm tạo ra một kết cấu VLĐ hợp lý, tăng được tốc độ luân chuyển VLĐ.
Trên đây là hai cách phân loại VLĐ chủ yếu. Mỗi cách phân loại đáp ứng những yêu cầu nhất định của công tác quản lý.3 Nguồn hình thành vốn lưu động trong doanh nghiệp Nguồn vốn lưu động của doanh nghiệp là nguồn vốn hình thành tài sản lưu động của doanh nghiệp. Có thể phân chia nguồn vốn của một doanh nghiệp theo nhiều tiêu thức khác nhau 1.1 Theo quan hệ sở hữu về vốn Theo quan hệ sở hữu về vốn, VLĐ được chia thành: Vốn chủ sở hữu và nợ phải trả. + Vốn chủ sở hữu: Là số vốn lưu động thuộc quyền sở hữu của chủ doanh nghiệp, doanh nghiệp có đầy đủ quyền chiếm hữu, quyền sử dụng,quyền chi phối, quyền định đoạt.
Tùy theo loại hình doanh nghiệp mà VCSH có nội dung cụ thể riêng, bao gồm: VLĐ được ngân sách nhà nước cấp, VLĐ đóng góp ban đầu, VLĐ tăng thêm từ lợi nhuận bỏ ra.