CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN TRỊ TÀI SẢN NGẮN HẠN 1. Những vấn đề lý luận chung về quản trị tài sản ngắn hạn.Khái niệm tài sản ngắn hạn. Để tiến hành sản xuất kinh doanh, ngoài các tài sản dài hạn, doanh nghiệp cần phải có các tài sản ngắn hạn. Tài sản ngắn hạn của doanh nghiệp gồm 2 bộ phận: tài sản ngắn hạn sản xuất và tài sản ngắn hạn lưu thông.
- Tài sản ngắn hạn sản xuất: Gồm một bộ phận là những vật tư dự trữ để đảm bảo cho quá trình sản xuất được liên tục như nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu v.v… và một bộ phận là những sản phẩm đang trong quá trình sản xuất như: Sản phẩm dở dang, bán thành phẩm v.v… - Tài sản ngắn hạn lưu thông: Là những tài sản ngắn hạn nằm trong quá trình lưu thông của doanh nghiệp như: Thành phẩm trong kho chờ tiêu thụ, vốn bằng tiền, vốn trong thanh toán v.v… Trong quá trình sản xuất kinh doanh, tài sản ngắn hạn sản xuất và tài sản ngắn hạn lưu thông luôn thay thế cho nhau, vận động không ngừng nhằm đảm bảo cho quá trình tái sản xuất được tiến hành liên tục và thuận lợi. Để đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh được tiến hành thường xuyên, liên tục đòi hỏi doanh nghiệp phải có một lượng tài sản ngắn hạn nhất định. Như vậy, ta có khái niệm về tài sản ngắn hạn “Tài sản ngắn hạn là những tài sản có thời gian thu hồi vốn hoặc thanh toán trong vòng một năm hoặc một chu kỳ kinh doanh bình thường của doanh nghiệp”. Đặc điểm của tài sản ngắn hạn - Tài sản ngắn hạn liên tục thay đổi hình thái biểu hiện trong suốt quá trình kinh doanh, đối với các doanh nghiệp sản xuất hình thái tài sản ngắn Tống Bảo Linh Lớp: TCDN D – K12 Khóa luận tốt nghiệp 4 Học viện ngân hàng hạn: T-H-SX-H’-T’, đối với các doanh nghiệp thương mại hình thái tài sản ngắn hạn: T-H-T’.
- Giá trị tài sản ngắn hạn được chuyển dịch toàn bộ một lần vào mỗi chu kỳ kinh doanh. - Tài sản ngắn hạn hoàn thành một vòng tuần hoàn sau một chu kỳ kinh doanh. Tài sản ngắn hạn của doanh nghiệp được sử dụng cho các quá trình dự trữ, sản xuất và lưu thông. Quá trình vận động của tài sản ngắn hạn bắt đầu từ việc dùng tiền tệ mua sắm vật tư dự trữ cho sản xuất, tiến hành sản xuất và khi sản xuất xong doanh nghiệp tổ chức tiêu thụ để thu về một số vốn dưới hình thái tiền tệ ban đầu với giá trị tăng thêm.
Mỗi lần vận động như vậy được gọi là một vòng luân chuyển của tài sản ngắn hạn. - Toàn bộ giá trị tài sản ngắn hạn được thu hồi sau khi kết thúc một chu kỳ kinh doanh. Phân loại tài sản ngắn hạn 1. Phân loại theo hình thái biểu hiện Theo hình thái biểu hiện, tài sản ngắn hạn được chia thành ba loại: * Tiền và các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn - Tiền: bao gồm tiền mặt tại quỹ, tiền gửi ngân hàng, tiền đang chuyển.
Tiền là loại tài sản có tính thanh khoản cao nhất, đứng đầu tiên bên tài sản trên bảng cân đối kế toán. Loại tài sản này có thể dễ dàng chuyển đổi thành các tài sản khác hoặc thanh toán các nghĩa vụ tài chính cho doanh nghiệp, bởi vậy nó cho phép doanh nghiệp duy trì khả năng chi trả và phòng tránh rủi ro thanh toán. Tuy nhiên đây cũng là loại tài sản không hoặc gần như không sinh lợi bởi vậy việc giữ tiền mặt ở mức độ nào để vừa đảm bảo an toàn vừa tiết kiệm vốn lại là một câu hỏi quan trọng cần nhà quản trị tài chính quan tâm giải quyết. Tống Bảo Linh Lớp: TCDN D – K12 Khóa luận tốt nghiệp 5 Học viện ngân hàng - Đầu tư tài chính ngắn hạn * Các khoản phải thu - Các khoản phải thu: chủ yếu bao gồm các khoản phải thu từ khách hàng thể hiện ở số tiền mà các khách hàng nợ doanh nghiệp phát sinh trong quá trình bán hàng, cung ứng dịch vụ dưới hình thức bán trước trả sau.
Ngoài ra doanh nghiệp còn có thể phải ứng trước tiền mua hàng cho nhà cung ứng, từ đó hình thành khoản tạm ứng. * Hàng tồn kho bao gồm: - Hàng tồn kho trong khâu dự trữ: bao gồm vật tư dự trữ. Đây là các loại nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu, phụ tùng thay thế, vật đóng gói và công cụ dụng cụ phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. - Hàng tồn kho trong khâu sản xuất: bao gồm các sản phẩm dở dang.
- Hàng tồn kho trong khâu tiêu thụ: bao gồm thành phẩm. Đây là giá trị những sản phẩm đã được sản xuất xong, đạt tiêu chuẩn kỹ thuật và đã được nhập kho. Tác dụng của phân loại theo hình thái biểu hiện: Cho phép doanh nghiệp xem xét đánh giá mức tồn kho dự trữ và khả năng thanh toán của doanh nghiệp; biết được kết cấu tài sản ngắn hạn theo hình thái biểu hiện để có hướng điều chỉnh hợp lý và hiệu quả. Phân loại theo vai trò của tài sản ngắn hạn với quá trình sản xuất kinh doanh Theo tiêu thức này, tài sản ngắn hạn chia thành 3 loại chủ yếu sau: * Tài sản ngắn hạn trong khâu dự trữ sản xuất: - Nguyên vật liệu chính - Vật liệu phụ - Nhiên liệu Tống Bảo Linh Lớp: TCDN D – K12 Khóa luận tốt nghiệp 6 Học viện ngân hàng - Phụ tùng thay thế - Vật đóng gói - Công cụ, dụng cụ nhỏ * Tài sản ngắn hạn trong khâu trực tiếp sản xuất: - Sản phẩm đang chế tạo ( sản phẩm dở dang, bán thành phẩm) - Chi phí trả trước * Tài sản ngắn hạn trong khâu lưu thông: - Thành phẩm - Tiền - Các khoản phải thu - Các khoản đầu tư ngắn hạn, cho vay ngắn hạn Tác dụng của phân loại tài sản ngắn hạn theo vai trò đối với quá trình sản xuất kinh doanh: cho phép doanh nghiệp thấy được kết cấu tài sản ngắn hạn theo từng khâu của quá trình sản xuất kinh doanh.
Cho phép đánh giá tình hình phân bổ tài sản ngắn hạn trong các khâu và vai trò của từng thành phần với quá trình kinh doanh. Tạo cơ sở đưa ra các giải pháp tổ chức quản lý nhằm hợp lý hóa kết cấu tài sản ngắn hạn và tăng tốc độ luân chuyển tài sản ngắn hạn.Vai trò của tài sản ngắn hạn - Tài sản ngắn hạn là điều kiện vật chất không thể thiếu để đảm bảo cho quá trình kinh doanh được tiến hành bình thường và liên tục. Trong cùng một lúc, tài sản ngắn hạn của doanh nghiệp được phân bổ trên khắp các giai đoạn luân chuyển. Muốn cho quá trình tái sản xuất được liên tục doanh nghiệp cần phải đáp ứng đủ nhu cầu tài sản ngắn hạn.
Nếu không quá trình sản xuất sẽ bị gián đoạn, gặp nhiều trở ngại, tăng chi phí và giảm hiệu quả hoạt động kinh doanh. Tống Bảo Linh Lớp: TCDN D – K12 Khóa luận tốt nghiệp 7 Học viện ngân hàng - Tài sản ngắn hạn có thời gian luân chuyển ngắn, tính thanh khoản cao nên đáp ứng khả năng thanh toán của doanh nghiệp. - Sự vận động của tài sản ngắn hạn phản ánh tình hình mua sắm vật tư, tình hình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp. - Giá trị tài sản ngắn hạn ở mỗi khâu cho biết số lượng vật tư, hàng hóa dự trữ sử dụng ở các khâu nhiều hay ít.
Tốc độ luân chuyển tài sản ngắn hạn phản ánh vật tư được sử dụng hiệu quả và tiết kiệm hay không, thời gian nằm ở khâu sản xuất và lưu thông có hợp lý hay không hợp lý. Thông qua tỷ trọng của tài sản ngắn hạn trong từng khâu và thời gian của mỗi khâu trong quá trình kinh doanh để điều chỉnh kết cấu tài sản ngắn hạn cho hợp lý nhằm sử dụng một cách tiết kiệm và hiệu quả. Quản trị tài sản ngắn hạn của doanh nghiệp Việc quản trị tài sản ngắn hạn có ảnh hưởng rất lớn đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp. Nếu không hoạch định và kiểm soát một cách thích hợp các loại tài sản ngắn hạn sẽ là một nguyên nhân dẫn đến sự thất bại của doanh nghiệp.
Nội dung quản trị tài sản ngắn hạn 1. Quản trị tiền a) Sự cần thiết phải quản trị tiền Tiền là một tài sản đặc biệt trong doanh nghiệp, việc quản trị tiền là một nội dung quan trọng không thể thiếu trong quản trị tài chính doanh nghiệp, bởi tiền là một tài sản có thể dễ dàng chuyển hóa thành các tài sản khác, do vậy nó chính là đối tượng của sự gian lận, tham ô hoặc lạm dụng trong doanh nghiệp. Quản lý tốt tiền mặt sẽ giúp cho doanh nghiệp luôn đảm bảo được khả năng thanh toán, đáp ứng kịp thời yêu cầu giao dịch hàng ngày như mua sắm vật tư hàng hóa, thanh toán các khoản chi phí cần thiết… mà nếu sử dụng một Tống Bảo Linh Lớp: TCDN D – K12 Khóa luận tốt nghiệp 8 Học viện ngân hàng loại tài sản khác có thanh khoản thấp thì có thể làm cho chi phí giao dịch cao hơn và mất nhiều thời gian hơn. Ngoài ra, quản lý tốt tiền mặt còn giúp doanh nghiệp có thể ứng phó với những nhu cầu vốn bất thường và tạo điều kiện cho doanh nghiệp có thể thu được nhiều chiết khấu trên hàng hóa.
Trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, việc gửi tiền là cần thiết, nhưng việc giữ tiền mặt phục vụ trong kinh doanh có những lợi thế sau: - Khi mua hàng hóa dịch vụ, nếu có đủ tiền mặt, doanh nghiệp có cơ hội thu được chiếu khấu trên hàng hóa mua trả đúng kỳ hạn, làm tăng hệ số khả năng thanh toán nhanh của doanh nghiệp. - Giữ đủ tiền mặt, duy trì tốt các chỉ số thanh toán ngắn hạn giúp doanh nghiệp có thể mua hàng với những điều kiện thuận lợi và được hưởng mức tín dụng rộng rãi. - Giữ đủ tiền mặt giúp doanh nghiệp tận dụng được những cơ hội thuận lợi trong kinh doanh do chủ động trong các hoạt động thanh toán chi trả. b) Mục tiêu quản trị tiền của doanh nghiệp Tiền là loại tài sản có tính thanh khoản cao nhất trong doanh nghiệp.
Một mặt tiền giúp cho doanh nghiệp đảm bảo khả năng chi trả, phòng ngừa rủi ro thanh toán, nhưng mặt khác nó lại là loại tài sản không hoặc gần như không sinh lời.