Luận văn thạc sĩ quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh trái phiếu tại ngân hàng thương mại cổ phần kỹ thương việt nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích rủi ro trong hoạt động kinh doanh trái phiếu tại ngân hàng thương mại cổ phần kỹ thương việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Kim Thúy
• Người hướng dẫn: PGS, TS Nguyễn Thị Hiền
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Quản Trị Rủi Ro Trong Kinh Doanh Trái Phiếu Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Kỹ Thương Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TRÁI PHIẾU TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Tổng quan về hoạt động kinh doanh trái phiếu tại ngân hàng thương mại
• 1.1.1. Khái niệm trái phiếu
• 1.1.2. Phân loại trái phiếu
• 1.1.3. Đặc điểm của trái phiếu
• 1.1.4. Mục đích và đặc điểm cơ bản của hoạt động kinh doanh trái phiếu của ngân hàng thương mại
• 1.2. Rủi ro trong hoạt động kinh doanh trái phiếu tại ngân hàng thương mại
• 1.2.1. Khái niệm kinh doanh trái phiếu
• 1.2.2. Khái niệm rủi ro trong hoạt động kinh doanh trái phiếu
• 1.2.3. Phân loại rủi ro trong hoạt động kinh doanh trái phiếu
• 1.2.4. Nguyên nhân phát sinh rủi ro trong hoạt động kinh doanh trái phiếu
• 1.3. Quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh trái phiếu
• 1.3.1. Khái niệm quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh trái phiếu
• 1.3.2. Một số chỉ tiêu đánh giá công tác quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh trái phiếu của ngân hàng thương mại
• 1.3.3. Quy trình và nội dung công tác quản trị rủi ro kinh doanh trái phiếu tại ngân hàng thương mại
• 1.3.3.1. Nhận diện rủi ro
• 1.3.3.2. Đo lường rủi ro
• 1.3.3.3. Kiểm soát rủi ro
• 1.3.3.4. Xử lý rủi ro
• 1.4. Tóm tắt chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TRÁI PHIẾU TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN KỸ THƯƠNG VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan về Ngân hàng TMCP Kỹ Thương Việt Nam
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.2. Cơ cấu tổ chức
• 2.1.3. Tình hình hoạt động kinh doanh Ngân hàng TMCP Kỹ Thương Việt Nam giai đoạn 2018 – 2020
• 2.2. Thực trạng công tác quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh trái phiếu tại Ngân hàng TMCP Kỹ Thương Việt Nam giai đoạn 2018 – 2020
• 2.2.1. Thực trạng hoạt động kinh doanh trái phiếu tại Ngân hàng TMCP Kỹ Thương Việt Nam
• 2.2.2. Thực trạng công tác quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh trái phiếu tại Ngân hàng TMCP Kỹ Thương Việt Nam
• 2.3. Đánh giá công tác quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh trái phiếu tại Ngân hàng TMCP Kỹ Thương Việt Nam
• 2.3.1. Kết quả đạt được
• 2.3.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 2.4. Tóm tắt chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TRÁI PHIẾU TẠI NGÂN HÀNG TMCP KỸ THƯƠNG VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng công tác quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh trái phiếu tại Ngân hàng TMCP Kỹ Thương Việt Nam
• 3.1.1. Bối cảnh trong nước tác động tới hoạt động kinh doanh trái phiếu và công tác quản trị rủi ro tại Ngân hàng TMCP Kỹ Thương Việt Nam
• 3.1.2. Định hướng công tác quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh trái phiếu của Ngân hàng TMCP Kỹ Thương Việt Nam trong thời gian tới
• 3.2. Giải pháp tăng cường công tác quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh trái phiếu tại Ngân hàng TMCP Kỹ Thương Việt Nam
• 3.2.1. Nhóm giải pháp trực tiếp
• 3.2.2. Nhóm giải pháp hạn chế thiệt hại khi rủi ro kinh doanh trái phiếu xảy ra
• 3.2.3. Nhóm giải pháp hỗ trợ
• 3.3. Kiến nghị với Chính phủ
• 3.4. Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước
• 3.5. Tóm tắt chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Trị Rủi Ro Trong Kinh Doanh Trái Phiếu

Quản trị rủi ro trong kinh doanh trái phiếu là một lĩnh vực quan trọng trong hoạt động của ngân hàng thương mại. Hoạt động này không chỉ giúp bảo vệ lợi ích của ngân hàng mà còn đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính. Việc hiểu rõ về các loại trái phiếu, đặc điểm và rủi ro liên quan là điều cần thiết để thực hiện quản trị hiệu quả.

1.1. Khái Niệm Về Kinh Doanh Trái Phiếu

Kinh doanh trái phiếu là hoạt động mua bán trái phiếu nhằm thu lợi nhuận từ lãi suất. Trái phiếu có thể được phát hành bởi chính phủ hoặc doanh nghiệp, và mỗi loại trái phiếu đều có những đặc điểm riêng biệt.

1.2. Đặc Điểm Của Trái Phiếu Trong Ngân Hàng

Trái phiếu có tính thanh khoản cao và thường được coi là công cụ đầu tư an toàn. Tuy nhiên, chúng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro như rủi ro lãi suất và rủi ro tín dụng.

II. Các Vấn Đề Rủi Ro Trong Kinh Doanh Trái Phiếu

Rủi ro trong hoạt động kinh doanh trái phiếu có thể ảnh hưởng lớn đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Việc nhận diện và phân loại các loại rủi ro là bước đầu tiên trong quản trị rủi ro.

2.1. Phân Loại Rủi Ro Trong Kinh Doanh Trái Phiếu

Rủi ro trong kinh doanh trái phiếu có thể được phân loại thành rủi ro lãi suất, rủi ro tín dụng và rủi ro thanh khoản. Mỗi loại rủi ro đều có những đặc điểm và cách thức quản lý riêng.

2.2. Nguyên Nhân Phát Sinh Rủi Ro

Rủi ro có thể phát sinh từ nhiều yếu tố như biến động lãi suất, tình hình kinh tế và chính sách tài chính. Việc phân tích các nguyên nhân này giúp ngân hàng có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

III. Phương Pháp Quản Trị Rủi Ro Trong Kinh Doanh Trái Phiếu

Để quản trị rủi ro hiệu quả, ngân hàng cần áp dụng các phương pháp và công cụ phù hợp. Việc xây dựng quy trình quản lý rủi ro rõ ràng là rất quan trọng.

3.1. Quy Trình Nhận Diện Rủi Ro

Quy trình nhận diện rủi ro bao gồm việc xác định các loại rủi ro có thể xảy ra trong hoạt động kinh doanh trái phiếu. Điều này giúp ngân hàng có cái nhìn tổng quan về các rủi ro tiềm ẩn.

3.2. Đo Lường Và Kiểm Soát Rủi Ro

Đo lường rủi ro giúp ngân hàng đánh giá mức độ ảnh hưởng của các rủi ro đến hoạt động kinh doanh. Kiểm soát rủi ro bao gồm việc áp dụng các biện pháp giảm thiểu rủi ro.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Quản Trị Rủi Ro Tại Ngân Hàng TMCP Kỹ Thương Việt Nam

Ngân hàng TMCP Kỹ Thương Việt Nam đã áp dụng nhiều biện pháp quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh trái phiếu. Việc này không chỉ giúp bảo vệ lợi ích của ngân hàng mà còn nâng cao uy tín trên thị trường.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Quản Trị Rủi Ro

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp quản trị rủi ro đã giúp ngân hàng giảm thiểu thiệt hại và nâng cao hiệu quả kinh doanh trái phiếu.

4.2. Hạn Chế Và Nguyên Nhân

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, ngân hàng vẫn gặp phải một số hạn chế trong công tác quản trị rủi ro. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu kinh nghiệm và công cụ quản lý hiện đại.

V. Kết Luận Về Quản Trị Rủi Ro Trong Kinh Doanh Trái Phiếu

Quản trị rủi ro trong kinh doanh trái phiếu là một yếu tố quan trọng quyết định sự thành công của ngân hàng. Việc nâng cao năng lực quản lý rủi ro sẽ giúp ngân hàng phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Quản Trị Rủi Ro

Trong bối cảnh thị trường tài chính ngày càng biến động, việc cải thiện công tác quản trị rủi ro sẽ là một thách thức lớn đối với ngân hàng.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Tương Lai

Ngân hàng cần đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân lực để nâng cao khả năng quản lý rủi ro. Việc này sẽ giúp ngân hàng thích ứng tốt hơn với những thay đổi của thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường tài chính Việt Nam trong giai đoạn 2018 – 2020 ghi nhận sự bùng nổ mạnh mẽ của thị trường trái phiếu, đóng góp từ 15% đến 22% vào tổng cơ cấu thu nhập của nhiều ngân hàng thương mại cổ phần hàng đầu. Tuy nhiên, sự tăng trưởng nóng của quy mô phát hành trái phiếu doanh nghiệp với tốc độ tăng trưởng trên 30% mỗi năm đã kéo theo nhiều nguy cơ tiềm ẩn về rủi ro thanh khoản, rủi ro lãi suất và rủi ro tín dụng. Đứng trước bối cảnh đó, vấn đề cấp thiết đặt ra cho các định chế tài chính là làm thế nào để vừa tối ưu hóa lợi nhuận danh mục tài sản Có, vừa kiểm soát nghiêm ngặt các tổn thất tài chính phát sinh.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng của tác giả Nguyễn Kim Thúy tập trung nghiên cứu chuyên sâu về công tác quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh trái phiếu tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Kỹ Thương Việt Nam (Techcombank). Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng hoạt động kinh doanh và quản trị rủi ro danh mục trái phiếu, nhận diện các nút thắt tồn tại, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp toàn diện nhằm nâng cao năng lực ứng phó rủi ro của ngân hàng.

Phạm vi nghiên cứu không gian được thực hiện tại Techcombank – một trong những ngân hàng tư nhân hàng đầu Việt Nam sở hữu vốn điều lệ hơn 35.000 tỷ đồng và mạng lưới 314 điểm giao dịch trên 45 tỉnh thành. Về thời gian, luận văn thu thập và phân tích dữ liệu thực nghiệm trong chu kỳ 3 năm từ 2018 đến 2020. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp bộ chỉ tiêu thực chứng giúp ngân hàng duy trì hệ số an toàn vốn CAR trên ngưỡng chuẩn 9%, kiểm soát tỷ lệ nợ xấu kinh doanh trái phiếu dưới mức 0,5%, đồng thời hỗ trợ tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản ROA đạt trên 2,5% và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu ROE đạt trên 20%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng khung chuẩn mực quốc tế Basel II làm nền tảng lý thuyết cốt lõi để phân tích an toàn vốn. Chuẩn mực này xây dựng trên 3 trụ cột vững chắc: Trụ cột I quy định tỷ lệ an toàn vốn bắt buộc tối thiểu (CAR) là 8% đối với rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường và rủi ro vận hành; Trụ cột II thiết lập quy trình rà soát giám sát nội bộ về mức độ đầy đủ vốn (ICAAP); Trụ cột III yêu cầu tính minh bạch và kỷ luật thị trường thông qua công khai thông tin rủi ro.

Bên cạnh Basel II, nghiên cứu kết hợp lý thuyết quản trị danh mục chứng khoán nợ của Frank J. Fabozzi và Steven V. Mann cùng mô hình quản trị tài sản Có – tài sản Nợ (ALM) do Peter Rose phát triển. Khung lý thuyết này làm rõ 5 khái niệm chuyên sâu:

• Kinh doanh trái phiếu: Hoạt động ngân hàng dùng nguồn vốn tự có và vốn huy động để thực hiện giao dịch mua bán hẳn, mua bán có kỳ hạn (repo, reverse repo), cầm cố, chiết khấu trái phiếu nhằm hưởng chênh lệch giá và lãi suất trái tức.
• Rủi ro lãi suất và khe hở lãi suất: Mức độ nhạy cảm của thu nhập lãi thuần (NII) và giá trị kinh tế của vốn chủ sở hữu (EVE) trước những biến động của đường cong lãi suất thị trường.
• Rủi ro tín dụng trái phiếu: Nguy cơ chủ thể phát hành mất khả năng thực hiện nghĩa vụ thanh toán một phần hoặc toàn bộ gốc và lãi khi đến hạn.
• Tỷ lệ dư nợ trên giá trị tài sản bảo đảm (LTV): Chỉ số đo lường tỷ lệ giữa giá trị trái phiếu đầu tư so với giá trị định giá của tài sản thế chấp, thường được thiết lập giới hạn từ 65% đến 80%.
• Hạn mức cắt lỗ (Stop Loss): Công cụ kiểm soát rủi ro thị trường tự động kích hoạt đóng hoặc giảm trạng thái nắm giữ khi mức giảm giá chạm ngưỡng cảnh báo từ 1,5% đến 3%.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu toàn bộ danh mục kinh doanh trái phiếu của Techcombank trong khoảng thời gian 36 tháng, tương ứng với toàn bộ các giao dịch phát sinh từ ngày 1/1/2018 đến ngày 31/12/2020. Quy mô khảo sát bao gồm hơn 120 hợp đồng đầu tư trái phiếu sơ cấp và thứ cấp thuộc các nhóm: trái phiếu Chính phủ, trái phiếu tổ chức tín dụng và trái phiếu doanh nghiệp. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm bao quát 100% các thương vụ có giá trị giao dịch lớn ảnh hưởng trực tiếp đến bảng cân đối kế toán.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán của Techcombank, báo cáo giám sát nội bộ của Khối Quản trị Rủi ro, cơ sở dữ liệu của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX). Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp quan sát thực địa quy trình phân tích tín dụng và giao dịch thực tế tại Hội sở chính.

Lý do lựa chọn kết hợp phương pháp phân tích định lượng (so sánh chuỗi thời gian, phân tích tỷ số tài chính, kiểm tra sức chịu đựng Stress Test, phân tích độ nhạy VaR) và định tính (mô tả, so sánh chuẩn mực) là để vừa đánh giá chính xác biến động số học của danh mục, vừa lý giải được bản chất cơ chế vận hành nội bộ trong điều kiện thị trường tài chính biến động.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô kinh doanh trái phiếu của Techcombank tăng trưởng vượt bậc trong giai đoạn 2018 – 2020, giữ tỷ trọng bình quân từ 12% đến 18% trên tổng tài sản có sinh lời. Hoạt động này đóng góp từ 15% đến 22% vào tổng thu nhập thuần ngoài lãi, khẳng định vị thế là một trong những mảng kinh doanh trụ cột bên cạnh hoạt động tín dụng truyền thống.

Thứ hai, cơ cấu danh mục nắm giữ có sự chuyển dịch linh hoạt theo hướng đa dạng hóa chủ thể phát hành. Tỷ trọng trái phiếu doanh nghiệp và trái phiếu tổ chức tín dụng tăng dần nhằm tối ưu hóa lợi suất sinh lời, trong khi trái phiếu Chính phủ được duy trì ở mức khoảng 25% đến 35% để đảm bảo dự trữ thanh khoản thứ cấp. Đáng chú ý, tỷ lệ tài sản bảo đảm trên quy mô kinh doanh trái phiếu luôn đạt mức an toàn cao từ 130% đến 145%, với hệ số LTV bình quân được kiểm soát chặt chẽ trong biên độ 68% – 74%.

Thứ ba, chất lượng tín dụng danh mục trái phiếu được kiểm soát ở mức vượt trội. Tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu từ kinh doanh trái phiếu tại Techcombank trong suốt giai đoạn 2018 – 2020 duy trì dưới 0,5% trên tổng dư nợ trái phiếu. Tỷ lệ này thấp hơn đáng kể so với tỷ lệ nợ xấu cho vay khách hàng của toàn hệ thống (thường dao động từ 1,5% đến 2,5%), cho thấy hiệu quả của bộ lọc thẩm định ban đầu.

Thứ tư, công tác trích lập quỹ dự phòng rủi ro được thực hiện chủ động và nghiêm túc. Tỷ lệ bao phủ dự phòng đối với các khoản đầu tư trái phiếu chưa niêm yết luôn tuân thủ đúng quy định phân loại nợ của Ngân hàng Nhà nước, tạo tấm đệm tài chính an toàn giúp ngân hàng chống chịu tốt trước các biến động tiêu cực của thị trường bất động sản và xây dựng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính giúp Techcombank đạt được kết quả quản trị rủi ro vượt trội là nhờ sớm chuyển đổi sang mô hình quản trị tập trung, ứng dụng hệ thống chấm điểm tín dụng nội bộ hiện đại và tận dụng sức mạnh cộng hưởng từ hệ sinh thái công ty con chứng khoán. Việc phân tách rõ ràng giữa ba tuyến phòng thủ (kinh doanh, quản trị rủi ro độc lập và kiểm toán nội bộ) đã hạn chế tối đa các sai sót tác nghiệp.

Khi so sánh với các nghiên cứu của Frank J. Fabozzi (2012) và TS. Nguyễn Duệ (2001), kết quả thực nghiệm tại Techcombank đã củng cố lý thuyết về việc tối ưu hóa đường cong lãi suất và đa dạng hóa danh mục giúp giảm hơn 25% độ lệch chuẩn rủi ro danh mục so với việc chỉ tập trung vào một phân khúc duy nhất.

Để nhà quản trị theo dõi trực quan, toàn bộ dữ liệu biến động có thể được mô tả qua Bảng tổng hợp trạng thái khe hở lãi suất phân kỳ theo 5 nhóm thời hạn (dưới 1 tháng, 1 – 3 tháng, 3 – 6 tháng, 6 – 12 tháng và trên 1 năm) kết hợp cùng Biểu đồ đường thể hiện tương quan giữa biến thiên lợi suất trái phiếu và chi phí huy động vốn bình quân, giúp phát hiện ngay lập tức trạng thái mất cân đối kỳ hạn.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra một số hạn chế: mô hình kiểm tra sức chịu đựng Stress Test chủ yếu áp dụng kịch bản tĩnh trong quá khứ, chưa cập nhật linh hoạt các cú sốc phi truyền thống; nguồn nhân lực chuyên sâu về định giá các cấu trúc trái phiếu phái sinh phức tạp còn thiếu hụt cục bộ.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cấp hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ tự động hóa. Khối Quản trị Rủi ro cần phối hợp với Khối Công nghệ thông tin Techcombank hoàn thiện thuật toán chấm điểm tín nhiệm doanh nghiệp phát hành theo thời gian thực trước quý 4 năm 2022. Target metric đặt ra là bao phủ 100% các đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp, tự động khống chế tỷ lệ LTV tối đa không quá 70% giá trị định giá tài sản bảo đảm độc lập.

Thứ hai, triển khai mô hình kiểm tra sức chịu đựng (Stress Test) động đa kịch bản. Hội đồng Quản lý Tài sản Nợ – Có (ALCO) chủ trì xây dựng các kịch bản kiểm tra định kỳ hàng tháng, mô phỏng cú sốc lãi suất thị trường tăng từ 150 đến 250 điểm cơ bản và thanh khoản thị trường sụt giảm 20%. Mục tiêu duy trì hệ số an toàn vốn CAR luôn đạt trên 10% trong mọi tình huống căng thẳng, hoàn thành áp dụng trước tháng 6 năm 2023.

Thứ ba, thiết lập cơ chế giám sát sau đầu tư và cảnh báo sớm tự động. Phòng Quản lý Rủi ro Tín dụng tiến hành kiểm tra thực địa định kỳ 6 tháng/lần mục đích sử dụng vốn của doanh nghiệp phát hành. Áp dụng hệ thống hạn mức cắt lỗ Stop Loss tự động ở mức 2% đối với danh mục kinh doanh ngắn hạn, hạn chế tối đa thiệt hại tài chính phát sinh, thực hiện thường xuyên liên tục trong giai đoạn 2022 – 2024.

Thứ tư, đa dạng hóa danh mục và nâng cao năng lực đội ngũ phân tích. Khối Nguồn vốn và Thị trường Tài chính đẩy mạnh tái cơ cấu danh mục, duy trì tỷ lệ trái phiếu có tính thanh khoản cao (trái phiếu Chính phủ, tín phiếu Ngân hàng Nhà nước) tối thiểu 30% tổng danh mục kinh doanh trái phiếu. Tổ chức đào tạo cấp chứng chỉ quốc tế CFA, FRM cho 80% cán bộ chuyên trách quản trị rủi ro nguồn vốn trong vòng 18 tháng.

Kiến nghị vĩ mô: Đề xuất Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính sớm hoàn thiện khung pháp lý về sàn giao dịch trái phiếu doanh nghiệp tập trung, ban hành quy chế bắt buộc xếp hạng tín nhiệm độc lập cho tất cả các tổ chức phát hành ra công chúng nhằm tăng cường tính minh bạch toàn ngành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Ban điều hành và cán bộ quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại cổ phần. Sử dụng luận văn như một cẩm nang đối sánh thực tiễn để xây dựng quy trình nhận diện rủi ro, phân bổ hạn mức LTV từ 65% đến 80% và thiết lập khung đo lường an toàn vốn đạt chuẩn quốc tế cho danh mục đầu tư quy mô trên 20.000 tỷ đồng.

Nhóm 2: Chuyên viên phân tích đầu tư và cấu trúc sản phẩm tại các công ty chứng khoán, quỹ đầu tư tài chính. Khai thác các phương pháp định giá, mô hình quản lý dòng tiền repo/reverse repo và công cụ kiểm soát rủi ro thanh khoản nhằm tối ưu hóa danh mục trái phiếu doanh nghiệp đạt tỷ suất lợi nhuận từ 8,5% đến 10,5%/năm.

Nhóm 3: Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế học. Tài liệu cung cấp hệ thống cơ sở lý luận chuẩn hóa, phương pháp luận nghiên cứu định lượng chặt chẽ cùng hệ thống số liệu thực chứng chi tiết phục vụ công tác giảng dạy các học phần Quản trị ngân hàng thương mại, Thị trường chứng khoán và Đo lường rủi ro tài chính.

Nhóm 4: Cơ quan thanh tra, giám sát ngân hàng và các nhà hoạch định chính sách tài chính. Tham khảo bức tranh thực tế về mối quan hệ giữa trái phiếu doanh nghiệp và hệ thống ngân hàng giai đoạn 2018 – 2020 để hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật, sửa đổi bổ sung các quy định về an toàn hoạt động ngân hàng sát với thực tế vận hành.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao hoạt động kinh doanh trái phiếu của ngân hàng thương mại lại tiềm ẩn rủi ro lãi suất cao?

Khi lãi suất thị trường tăng 1%, giá thị trường của các trái phiếu có kỳ hạn dài đang nắm giữ sẽ sụt giảm mạnh theo nguyên lý định giá chiết khấu dòng tiền. Nếu ngân hàng buộc phải bán trái phiếu trên thị trường thứ cấp để bù đắp thanh khoản, ngân hàng sẽ phải ghi nhận tổn thất vốn thực tế từ chênh lệch giá tiêu cực.

Tỷ lệ LTV trong kinh doanh trái phiếu tại Techcombank được hiểu và quản lý như thế nào?

Tỷ lệ LTV (Loan-to-Value) là tỷ lệ phần trăm giữa giá trị trái phiếu ngân hàng đầu tư so với giá trị định giá của tài sản bảo đảm. Techcombank duy trì LTV trong biên độ an toàn từ 65% đến 75%, đồng thời yêu cầu tổng giá trị tài sản bảo đảm phải đạt từ 120% đến 150% quy mô khoản đầu tư để phòng ngừa rủi ro vỡ nợ.

Trụ cột I của Basel II tác động như thế nào đến danh mục trái phiếu của ngân hàng?

Trụ cột I yêu cầu ngân hàng duy trì tỷ lệ vốn tự có tối thiểu 8% trên tổng tài sản có rủi ro quy đổi. Khi ngân hàng tăng tỷ trọng trái phiếu doanh nghiệp (hệ số rủi ro thường từ 100% đến 150%), ngân hàng phải trích lập thêm vốn pháp định, ngược lại trái phiếu Chính phủ có hệ số rủi ro 0% giúp cải thiện hệ số CAR.

Ngân hàng xử lý thế nào khi chủ thể phát hành trái phiếu vi phạm nghĩa vụ thanh toán nợ?

Ngân hàng sẽ kích hoạt quy trình xử lý 4 bước: yêu cầu mua lại trái phiếu trước hạn, phong tỏa và tiến hành thanh lý tài sản bảo đảm theo hợp đồng thế chấp, yêu cầu bên thứ ba thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh thanh toán nếu có, hoặc khởi kiện ra tòa án kinh tế để bảo toàn nguồn vốn đã đầu tư.

Sự khác biệt giữa mô hình khe hở lãi suất tĩnh và mô hình động trong đo lường rủi ro là gì?

Mô hình tĩnh chỉ đo lường chênh lệch tài sản Có và tài sản Nợ nhạy cảm lãi suất dựa trên số liệu lịch sử hiện có trên bảng cân đối. Mô hình động tích hợp thêm các giả định dự báo về dòng tiền mới, biến động hành vi rút tiền gửi trước hạn của khách hàng và biến thiên đường cong lãi suất trong tương lai.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý luận quản trị rủi ro kinh doanh trái phiếu của ngân hàng thương mại trên cơ sở tích hợp chuẩn mực an toàn vốn Basel II và các mô hình lượng hóa tổn thất hiện đại.
• Đánh giá toàn diện thực trạng danh mục kinh doanh trái phiếu tại Techcombank giai đoạn 2018 – 2020, làm nổi bật kết quả tăng trưởng thu nhập song hành cùng tỷ lệ nợ xấu được kiểm soát dưới ngưỡng 0,5%.
• Xây dựng bộ chỉ tiêu lượng hóa rủi ro đa chiều bao gồm tỷ lệ dự phòng tổn thất, tỷ lệ LTV, tỷ lệ tài sản bảo đảm, tỷ lệ nợ quá hạn và trạng thái khe hở lãi suất phân kỳ.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp thực thi mang tính đột phá với lộ trình rõ ràng, hướng tới mục tiêu duy trì tỷ lệ an toàn vốn CAR trên 10% và thiết lập hạn mức Stop Loss tự động từ 1,5% đến 2%.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc cho các cơ quan quản lý trong việc hoàn thiện khung pháp lý về xếp hạng tín nhiệm bắt buộc và phát triển thị trường trái phiếu minh bạch, bền vững.

Đóng góp chính của luận văn là tạo lập mô hình quản trị rủi ro thực chứng có khả năng nhân rộng cho toàn hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Về lộ trình tiếp theo trong giai đoạn 2022 – 2025, các định chế tài chính cần ưu tiên số hóa toàn diện quy trình thẩm định và áp dụng trí tuệ nhân tạo vào dự báo rủi ro thanh khoản. Các nhà quản trị, chuyên viên tài chính và học viên cao học hãy tham khảo, trích dẫn toàn văn công trình nghiên cứu này để tối ưu hóa quy trình quản trị rủi ro danh mục chứng khoán nợ trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TRÁI PHIẾU TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về hoạt động kinh doanh trái phiếu tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm trái phiếu Hiện nay, trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng hay lĩnh vực thị trường chứng khoán có nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, các văn bản quy phạm pháp luật đã đề cập đến một số khái niệm khác nhau có liên quan đến lĩnh vực trái phiếu bao gồm: khái niệm “chứng khoán” (Securities), khái niệm “chứng khoán nợ” (Debt securities), khái niệm “trái phiếu” (Bond). Nhìn chung các khái niệm này thường được dùng không thống nhất, dễ gây hiểu lầm cho người đọc.

Do đó, việc phân tích nội dung các khái niệm trên là cần thiết, đồng thời sẽ góp phần làm rõ hơn về khái niệm trái phiếu. Cụ thể: Về khái niệm “Chứng khoán” và “Chứng khoán Nợ” Theo khoản 3, điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng Khoán năm 2010: Chứng khoán là bằng chứng xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với tài sản hoặc phần vốn của chủ thể phát hành. Chứng khoán được thể hiện dưới hình thức chứng chỉ, bút toán ghi sổ hoặc dữ liệu điện tử, bao gồm các loại sau đây: Cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ; Quyền mua cổ phần, chứng quyền, quyền chọn mua, quyền chọn bán, hợp đồng tương lai, nhóm chứng khoán hoặc chỉ số chứng khoán; Hợp đồng góp vốn đầu tư; Các loại chứng khoán khác do Bộ Tài chính quy định. Mặt khác, theo Giáo trình thị trường chứng khoán (2002) của Trường đại học Kinh tế Quốc dân đã đề cập đến các nội dung: Chứng khoán là những giấy tờ có giá và có khả năng chuyển nhượng, xác định số vốn đầu tư (tư bản ban đầu); chứng khoán xác nhận quyền sở hữu hoặc quyền đòi nợ hợp pháp, bao gồm các điều kiện về thu nhập và tài sản trong một thời hạn nào đó.

Theo tính chất của chứng khoán, chứng khoán được phân thành: Chứng khoán Vốn; Chứng khoán Nợ; Các chứng khoán phái sinh. 13 Chứng khoán Nợ, điển hình là trái phiếu, tín phiếu là một loại chứng khoán quy định nghĩa vụ của người phát hành (người đi vay) phải trả cho người đứng tên sở hữu chứng khoán (người cho vay) một khoản tiền nhất định bao gồm cả gốc và lãi trong những khoảng thời gian cụ thể. Xét trong phạm vi lĩnh vực hạch toán kế toán ngân hàng, chẳng hạn văn bản số 7459/NHNN-KTTC ngày 30/08/2006 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành đã quy định tại Khoản 1 Mục B (Giải thích từ ngữ) như sau: Chứng khoán Nợ là loại chứng khoán mà bên phát hành phải thực hiện những cam kết mang tính ràng buộc đối với người nắm giữ chứng khoán theo những điều kiện cụ thể về thời hạn thanh toán, số tiền gốc, lãi suất (trái phiếu, kỳ phiếu. Như vậy, qua các định nghĩa trên có thể hiểu : Chứng khoán là bằng chứng xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với tài sản hoặc phần vốn của chủ thể phát hành.

Thuật ngữ “Chứng khoán Nợ” có ý nghĩa hẹp hơn thuật ngữ “Chứng khoán” do chỉ đề cập đến nội dung xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với một phần vốn nợ của chủ thể phát hành. Đồng thời trái phiếu là một loại chứng khoán Nợ. Về khái niệm “Trái phiếu” Theo Khoản 3, Điều 6 Luật Chứng khoán ban hành năm 2006: Trái phiếu là loại chứng khoán xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với một phần vốn nợ của chủ thể phát hành. Theo giáo trình Những vấn đề cơ bản về chứng khoán và thị trường chứng khoán (2013) của Uỷ ban chứng khoán Nhà nước: Trái phiếu là một loại chứng khoán quy định nghĩa vụ của người phát hành (người vay tiền) phải trả cho người nắm giữ chứng khoán (người cho vay) một khoản tiền xác định, thường là trong những khoảng thời gian cụ thể, và phải hoàn trả khoản vay ban đầu khi nó đáo hạn.

Như vậy, có nhiều định nghĩa khác nhau về trái phiếu. Tuy nhiên, nhìn chung nó thường được đề cập đến như là sự thể hiện cam kết của người phát hành sẽ thanh toán một số tiền xác định vào một ngày xác định trong tương lai với một mức lãi suất xác định cho người chủ sở hữu trái phiếu. Thị trường trái phiếu là thị trường phát hành và giao dịch các loại trái phiếu của Chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức khác theo quy định của pháp luật. Trái phiếu 14 sẽ được phát hành lần đầu trên thị trường sơ cấp qua nhiều phương thức khác nhau như bảo lãnh phát hành, đấu thầu v.

Sau đó, các trái phiếu này sẽ tiến hành giao dịch trên thị trường thứ cấp. Thành viên tham gia trên thị trường trái phiếu bao gồm chủ thể phát hành, chủ thể đầu tư, các tổ chức trung gian tài chính. Trong các chủ thể tham gia trên thị trường trái phiếu, ngân hàng thương mại vừa đóng vai trò là chủ thể phát hành trái phiếu nhằm huy động vốn phục vụ cho hoạt động của mình, và đặc biệt vừa là chủ thể đầu tư trái phiếu hoặc trung gian tài chính nhằm tìm kiếm lợi nhuận, đảm bảo thanh khoản và nâng cao thương hiệu của mình trên thị trường. Thuật ngữ “Đầu tư” (Investing) và “Kinh doanh” (Trading) xuất hiện khá nhiều trong các tài liệu trong nước và nước ngoài.

Trong lĩnh vực tài chính, hai thuật ngữ này đều nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận trên thị trường tài chính, nhưng theo các cách thức khác nhau. Cụ thể, hoạt động đầu tư thường chủ yếu gắn liền với việc mua và nắm giữ các công cụ đầu tư như cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ hoặc các công cụ đầu tư khác trong khoảng thời gian dài (có thể vài năm hoặc dài hơn) nhằm tìm kiếm lợi nhuận trên cơ sở hưởng lãi (trái tức, cổ tức v. Còn hoạt động kinh doanh thì liên quan đến việc thường xuyên mua và bán cổ phiếu, hàng hóa, ngoại tệ hoặc các công cụ tài chính khác trong khoảng thời gian ngắn nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận trên cơ sở chênh lệch giá. Đối với khái niệm “hoạt động kinh doanh trái phiếu của NHTM” cho đến nay mặc dù đã có nhiều nghiên cứu đề cập đến nhưng nhìn chung khái niệm này vẫn còn chưa có sự thống nhất và thể hiện rõ ràng.

Ở các lĩnh vực nghiên cứu khác nhau, một số khái niệm liên quan được sử dụng như khái niệm “hoạt động đầu tư chứng khoán”, hoặc khái niệm “đầu tư vào chứng khoán”, hoặc khái niệm “kinh doanh chứng khoán của NHTM” v. Cụ thể: Trong sách chuyên khảo “Bank Management and Financial Services” của Peter Rose (9h Edition, 2013) đã đề cập đến “hoạt động đầu tư chứng khoán” trong ngân hàng chủ yếu đầu tư vào các loại chứng khoán sau: tín phiếu và trái phiếu Chính phủ, tín phiếu và trái phiếu công ty, các loại chứng khoán nợ khác và một số cổ phiếu được 15 pháp luật cho phép. Việc nắm giữ các loại chứng khoán này có vai trò quan trọng đối với danh mục tài sản của ngân hàng như đem lại thu nhập, nâng cao tính thanh khoản, tăng cường mức độ đa dạng hóa, hạn chế rủi ro và ít nhất một phần thu nhập của ngân hàng sẽ không phải chịu thuế. Trong sách chuyên khảo “Quản trị ngân hàng thương mại” của GS.TS Lê Văn Tư (2005) cũng đề cập đến nội dung “ đầu tư vào chứng khoán” là loại hình phổ biến nhất trong tài sản có của các NHTM tại các nước đã phát triển.

Ngân hàng thương mại thực hiện nghiệp vụ đầu tư vào chứng khoán nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận, nâng cao khả năng thanh khoản, đa dạng hóa các dịch vụ kinh doanh nhằm phân tán rủi ro. Ngoài ra, tác giả cũng đề cập đến khái niệm “kinh doanh chứng khoán của NHTM” là việc mua đi bán lại các loại chứng khoán bằng vốn của mình bỏ ra. Đặc điểm của hình thức kinh doanh này là ngân hàng luôn luôn mua chứng khoán của khách hàng bằng tiền của mình và bán cho khách hàng từ dự trữ của mình. Đồng thời, việc thực hiện các nghiệp vụ này đối với khách hàng không vì mục đích ăn hoa hồng, mà là lợi nhuận chênh lệch giữa thị giá mua và thị giá bán.

Nghĩa là ngân hàng sẽ tìm cách mua các chứng khoán với giá thấp nhất, bán chúng với giá cao nhất. Trong lĩnh vực hạch toán kế toán ngân hàng, ví dụ như trong sách chuyên khảo “Kế toán ngân hàng” (2007) của đồng chủ biên TS Nguyễn Thị Thanh Hương và NGƯT. Vũ Thiện Thập, đã đề cập đến các nội dung liên quan đến “nghiệp vụ đầu tư chứng khoán của TCTD” và “nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán của TCTD”. Cụ thể, TCTD mua, bán chứng khoán nhằm mục đích sinh lời thông qua 02 (hai) kênh: qua chênh lệch giá và qua lãi nắm giữ giấy tờ có giá.

Hai mục tiêu trên của TCTD có ảnh hưởng tới công tác kế toán các hoạt động này. Ngoài ra, các tác giả cũng đã đề cập đến sự phân biệt giữa 02 (hai) nghiệp vụ này thông qua hệ thống các tài khoản kế toán khác nhau. Cụ thể: + Để phản ánh nghiệp vụ đầu tư chứng khoán của TCTD, trong hệ thống tài khoản kế toán của các TCTD quy định các tài khoản cấp I là 15 – Chứng khoán đầu tư sẵn sàng để bán, và 16 – Chứng khoán đầu tư giữ đến ngày đáo hạn. 16 + Để phản ánh nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán của TCTD, kế toán sử dụng các tài khoản cấp I số 14 – Chứng khoán kinh doanh.

Tuy nhiên, tại khoản 19, điều 6 Luật Chứng Khoán ban hành năm 2006 giải thích về khái niệm “kinh doanh chứng khoán” như sau: Kinh doanh chứng khoán là việc thực hiện nghiệp vụ môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán, lưu ký chứng khoán, quản lý quỹ đầu tư chứng khoán, quản lý danh mục đầu tư chứng khoán. Như vậy, theo quy định này khái niệm “kinh doanh chứng khoán” là tương đối rộng, không chỉ bao gồm việc mua, bán chứng khoán mà còn thực hiện các nghiệp vụ khác về dịch vụ như bảo lãnh phát hành, tư vấn đầu tư, lưu ký v. nhằm thu lợi nhuận. Nhìn chung, còn nhiều các công trình nghiên cứu hay các quan điểm khác đã phản ánh các nội dung liên quan đến hoạt động kinh doanh trái phiếu, tuy nhiên chưa có nội dung nào đã đề cập cụ thể phản ánh về khái niệm “hoạt động kinh doanh trái phiếu của NHTM” là gì.