CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ CUNG ỨNG NGUYÊN VẬT LIỆU TRONG DOANH NGHIỆP 1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, PHÂN LOẠI VÀ VAI TRÒ CỦA NGUYÊN VẬT LIỆU TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm nguyên vật liệu - Khái niệm: Theo Nguyễn Ngọc Huyền và cộng sự (2013): Nguyên vật liệu là phạm trù mô tả các loại đối tượng, được con người tác động trực tiếp hoặc gián tiếp nhằm biến đổi nó để tạo ra sản phẩm hoặc dịch vụ. Nguyên liệu là phạm trù mô tả đối tượng lao động được tác động vào để biến thành sản phẩm.
Nguyên liệu là những đối tượng chưa được chế biến, nó là sản phẩm của các ngành nông, lâm, thuỷ sản. Nguyên liệu là các sản phẩm tươi sống khó bảo quản rất dễ hao hụt và hư hại. Chính vì thế hoạt động thu mua nguyên liệu phải hợp lý đảm bảo vừa đủ cho sản xuất. Đặc điểm của nguyên vật liệu + Nguyên vật liệu thường tham gia vào một chu kỳ sản xuất và tiêu hao toàn bộ hoặc thay đổi hình dạng vật chất ban đầu để tạo thành hình thái của sản phẩm.
+ Nguyên vật liệu là một loại hàng tồn kho được doanh nghiệp dự trữ với mục đích phục vụ cho quá trình sản xuất kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp. Mỗi một loại nguyên vật liệu nhất định lại gắn liền với một thời hạn bảo quản nhất định. Vì vậy doanh nghiệp phải dựa vào đặc điểm này của nguyên vật liệu để có kế hoạch trong việc thu mua, dự trữ và bảo quản nguyên vật liệu cũng như sử dụng nguyên vật liệu sao cho hợp lý. + Nguyên vật liệu cùng các yếu tố vốn, lao động, công nghệ là các yếu tố đầu vào là các yếu tố cần thiết tạo ra sản phẩm vật chất.
6 + Chất lượng nguyên vật liệu ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm. + Nguyên vật liệu là những tài sản vật chất tồn tại dưới nhiều dạng khác nhau, phức tạp vì đời sống lý hóa nên dễ bị tác động bởi thời tiết, khí hậu và môi trường xung quanh. + Việc cung cấp nguyên vật liệu đúng số lượng, chủng loại, đảm bảo chất lượng và đúng lúc sẽ đáp ứng chiến lược sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, tung ra thị trường đúng loại sản phẩm, đúng thời điểm sẽ tạo ưu thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Tóm lại, nguyên vật liệu có đảm bảo chất lượng, đúng quy cách, đúng chủng loại thì sản phẩm mới được đảm bảo, phục vụ tốt nhu cầu của xã hội cũng như đảm bảo hơn điều kiện cạnh tranh cho doanh nghiệp trong cơ chế thị trường.
Phân loại nguyên vật liệu Nguyên vật liệu trong doanh nghiệp có rất nhiều loại khác nhau, nên để thuận tiện cho việc quản lý và hạch toán cần phải phân loại nguyên vật liệu theo 3 cách sau: Phân loại nguyên vật liệu theo vai trò, tác dụng của nó trong quá trình sản xuất kinh doanh. Đây là cách phân loại chủ yếu, theo cách phân loại này nguyên vật liệu được chia thành các loại sau: - Nguyên liệu vật chính: Là đối tượng lao động chính trong quá trình sản xuất của doah nghiệp. Nguyên vật liệu chính là vật chất chủ yếu tạo nên thực thể sản phẩm. Nguyên vật liệu chính phụ thuộc vào từng doanh nghiệp cụ thể, sản phẩm cụ thể như cây mía trong nhà máy chế biến đường, bông trong nhà mát dệt, sắt thép trong nhà máy chế tạo cơ khí,.
- Nguyên vật liệu phụ: Là những loại vật liệu khi tham gia vào quá trình sản xuất, không cấu thành thực thể chính của sản phẩm nhưng có thể kết hợp với vật liệu chính làm thay đổi màu sắc, mùi vị, hình dáng bề ngoài, tăng thêm chất lượng của sản phẩm hoặc tạo điều kiện cho quá trình chế tạo sản phẩm 7 được thực hiện bình thường, hoặc phục vụ cho nhu cầu công nghệ, kỹ thuật, bảo quản đóng gói; phục vụ cho quá trình lao động. - Nhiên liệu: Là những thứ có tác dụng cung cấp nhiệt lượng trong quá trình sản xuất, kinh doanh tạo điều kiện cho quá trình chế tạo sản phẩm diễn ra bình thường. Nhiên liệu có thể tồn tại ở thể lỏng, thể rắn và thể khí như: Than, củi, gas, xăng dầu,. - Vật tư thay thế: Là những chi tiết, phụ tùng, máy móc, thiết bị dùng để sửa chữa hoặc thay thế cho những bộ phận máy móc thiết bị, phương tiện vận tải, công cụ, dụng cụ sản xuất… - Vật liệu và thiết bị xây dựng cơ bản: Là những loại vật liệu và thiết bị được sử dụng cho công việc xây dựng cơ bản.
Đối với thiết bị xây dựng cơ bản bao gồm cả thiết bị cần lắp, không cần lắp, công cụ, khí cụ và vật kết cấu dùng để lắp đặt vào công trình xây dựng cơ bản. - Phế liệu và vật liệu khác: Gồm những nguyên vật liệu bị loại bị loại ra trong quá trình sản xuất hay thanh lý nhưng vẫn vẫn thu hồi và có giá trị sử dụng nhằm giảm chi phí sản xuất kinh doanh. Phân loại nguyên vật liệu căn cứ vào nguồn cung cấp nguyên vật liệu: - Nguyên vật liệu mua ngoài - Nguyên vật liệu do đơn vị tự sản xuất - Nguyên vật liệu do các bên góp liên doanh - Nguyên vật liệu do cấp trên cấp. Phân loại nguyên vật liệu căn cứ vào mục đích và nơi sử dụng nguyên vật liệu: - Nguyên vật liệu trực tiếp dùng cho sản xuất, chế tạo sản phẩm - Nguyên vật liệu dùng cho nhu cầu quản lý phân xưởng, bộ máy quản lý của doanh nghiệp - Nguyên vật liệu dùng cho các mục đích khác.
Vai trò của nguyên vật liệu 8 - Nguyên vật liệu là một trong ba yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất trong doanh nghiệp (sức lao động, tư liệu lao động và đối tượng lao động) trực tiếp cấu tạo nên thực thể sản phẩm. - Nguyên vật liệu là một bộ phận của đối tượng lao động, là một bộ phận trọng yếu của quá trình sản xuất kinh doanh, nó chỉ tham gia vào một chu kỳ sản xuất kinh doanh nhất định và toàn bộ nguyên vật liệu được chuyển hết vào chi phí kinh doanh. Trong nhiều trường hợp, giá trị nguyên vật liệu chiếm tỷ trọng lớn khoảng 50-80% trong tổng giá thành. - Trong quá trình sản xuất không thể thiếu nhân tố nguyên vật liệu vì nếu thiếu nguyên vật liệu thì sẽ không thể sản xuất được hoặc bị gián đoạn.
- Chất lượng nguyên vật liệu ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm, chúng ta không thể có một sản phẩm tốt khi nguyên vật liệu làm ra sản phẩm đó kém chất lượng được. Do vậy cần có một kế hoạch đảm bảo nguồn nguyên vật liệu cho quá trình sản xuất được diễn ra thường xuyên liên tục, cung cấp đúng, đủ số lượng, quy cách, chủng loại nguyên vật liệu trên cơ sở đó mới nâng cao được các chỉ tiêu kinh tế, nâng cao uy tín doanh nghiệp, có lời và doanh nghiệp mới có thể tồn tại trên thương trường. Do vậy, việc quản lý nguyên vật liệu đòi hỏi doanh nghiệp phải thực hiện một cách chặt chẽ ở tất cả các khâu thu mua, bảo quản, dự trữ, sử dụng nhằm hạ thấp chi phí giá thành sản phẩm, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tăng lợi nhuận, thu nhập cho doanh nghiệp và tạo được vị thế cạnh tranh nhất định. CUNG ỨNG NGUYÊN VẬT LIỆU VÀ QUẢN TRỊ QUẢN TRỊ CUNG ỨNG NGUYÊN VẬT LIỆU 1.
Cung ứng nguyên vật liệu - Khái niệm về cung ứng nguyên vật liệu Hoạt động cung ứng nguyên vật liệu là hoạt động đảm bảo đầy đủ nguyên vật liệu cho quá trình sản xuất, ứng với từng thời kỳ, với số lượng, chất lượng theo yêu cầu. 9 - Vai trò cung ứng nguyên vật liệu Hoạt động cung ứng là hoạt động không thể thiếu trong bất kì doanh nghiệp nào. Là điều kiện tiền đề để đảm bảo hoạt động sản xuất kinh doanh có hiệu quả. Cung ứng tốt thì hoạt động kinh doanh diễn ra nhịp nhàng, ăn khớp và ngược lại.
Thông qua hoạt động cung ứng sẽ tạo ra áp lực buộc doanh nghiệp giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng suất lao động, đổi mới máy móc, thiết bị, công nghệ để đáp ứng yêu cầu của hoạt động sản xuất. Quản trị cung ứng nguyên vật liệu 1. Khái niệm quản trị cung ứng nguyên vật liệu Theo Nguyễn Ngọc Huyền và cộng sự (2013): Quản trị cung ứng nguyên vật liệu là tổng hợp các hoạt động quản trị, xác định nhu cầu và các chỉ tiêu dự trữ nguyên vật liệu, tổ chức mua sắm, vận chuyển và dự trữ hợp lý nhất nhằm đảm bảo luôn cung ứng đúng, đủ các loại nguyên vật liệu theo tiêu chuẩn chất lượng và thời gian phù hợp với hiệu quả nhất. Mục tiêu của quản trị cung ứng nguyên vật liệu + Quản trị cung ứng nguyên vật liệu nhằm đáp ứng yêu cầu về nguyên vật liệu cho sản xuất trên cơ sở có đúng chủng loại nơi nó cần và thời gian nó được yêu cầu.
+ Có tất cả chủng loại nguyên vật liệu mà doanh nghiệp cần tới. + Đảm bảo sự ăn khớp của dòng nguyên vật liệu để làm cho chúng sẵn có khi cần đến. Tóm lại, mục tiêu của hoạt động cung ứng là luôn đảm bảo cung ứng đầy đủ, đúng chủng loại, số lượng và chất lượng nguyên vật liệu cần thiết cho quá trình sản xuất với chi phí kinh doanh tối thiểu. Và để thực hiện được điều đó, phải thực hiện tốt công tác quản trị mua sắm, vận chuyển, dự trữ, bảo quản và xuất dùng, tức là thực hiện tốt công tác quản trị cung ứng nguyên vật liệu.
Vai trò của quản trị cung ứng nguyên vật liệu + Là một trong những khâu rất quan trọng, không thể tách rời các khâu khác trong quản trị doanh nghiệp. + Quản trị cung ứng nguyên vật liệu tốt sẽ tạo điều kiện tiền đề cho hoạt động sản xuất có thể tiến hành và có hiệu quả cao. + Tạo điều kiện cho hoạt động sản xuất diễn ra liên tục, không bị gián đoạn, góp phần đáp ứng tốt nhu cầu của khách hàng. Tiến độ sản xuất, nhịp điệu sản xuất phụ thuộc vào tính kịp thời và nhịp điệu trong việc đảm bảo nguyên vật liệu.
+ Nó quyết định tới chất lượng của sản phẩm, đáp ứng nhu cầu ngày càng khắt khe của khách hàng. + Nguyên vật liệu là một loại hàng tồn kho được dự trữ để đáp ứng cho nhu cầu sản xuất trong kỳ của doanh nghiệp. Nguyên vật liệu là thành phần thuộc về vốn lưu động. Giá trị nguyên vật liệu trong kho cuối niên độ không chỉ là giá trị trên báo cáo tài chính mà còn là chỉ tiêu để đánh giá khả năng hoạt động của doanh nghiệp thông qua chỉ tiêu vòng quay vốn lưu động.