CHƯƠNG 1: TỎNG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VE HIỆU QUA KINH TE TRONG HOẠT ĐỘNG SAN XUẤT KINH DOANH, KHÁI NIỆM VE HOẠT ĐỘNG SAN XUẤT DIA CHAT VÀ NGUON VON NGOÀI NGÂN SÁCH 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Trong những năm gan đây, van đề nghiên cứu thực trạng và đề xuất các giải pháp nhằm nâng hiệu quả kinh tế trong hoạt động sản xuất kinh doanh trong các doanh nghiệp đã có nhiêu dé tài, công trình nghiên cứu đê cập đên, cụ thê: - _ Nguyễn Thị Thu (1989), Xây dung hệ thong chỉ tiêu kinh tế trong các đơn vị sản xuất kinh doanh nông nghiệp, Luận án phó tiễn sĩ khoa học kinh tế - Hà Nội. Tác giả đã chỉ ra được khái niệm chung về hiệu quả trong hoạt động sản xuất kinh doanh: “Hiệu quả kinh tế của một số hiện tượng (hoặc một quá trình) kinh tế là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực để đạt được mục tiêu đã xác định.”; bản chất, các yếu tố cũng như công thức biéu diễn phạm trù này. - Nguyễn Đình Đức (2011) Nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh cua công ty cơ khí 17 — Bộ Quốc Phong, Luận văn thạc sĩ Viện Quản trị Kinh doanh - trường Đại học Kinh tế quốc dân.
Tác giả đã: hệ thống hóa những vấn đề mang tính lý luận về hoạt động sản xuất kinh doanh và xác định được những nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp; trình bày sơ lược và đánh giá về hoạt động sản xuất cơ khí tại công ty cơ khí 17 — BQP, qua đó thấy được những kết quả đã đạt được cũng như những hạn chế và nguyên nhân. Trên cơ sở đó tác giả đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh tại doanh nghiệp. - Hà Thị Thúy Quỳnh (2011), Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn tại công ty cổ phan dau tư và xây dựng công trình 128 — CIENCOI, Luận văn thạc sĩ trường Đại học Xây dựng. Tác giả đã hệ thống hóa những vấn đề cơ bản về vốn, quản lý và hiệu quả sử dụng vốn tại doanh nghiệp, những nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn tại các Doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường; phân tích đánh giá thực trạng vốn, quản lý và hiệu quả sử dụng vốn tại công ty cô phần đầu tư và xây dựng công trình 128 - CIENCO1 dé rút ra những kết qua đạt được, hạn chế và nguyên nhân dan đến hiệu quả sử dụng vốn chưa cao trong thời gian qua; đề xuất đồng bộ các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn tại công ty, qua đó kiến nghị thực hiện các giải pháp.
- Nguyễn Đỗ Lĩnh (2002), Một số giải pháp nhằm mở rộng và nâng cao hiệu quả kinh tế trong hoạt động sản xuất địa chất từ nguồn vốn ngoài ngân sách ở Liên đoàn địa chất thủy văn — địa chất công trình miễn Bắc, Luận văn thạc sĩ Kinh tế trường Dai học Mỏ - Dia chất. Tác giả đã thu thập, tổng hợp và đánh giá thực trạng công tác hoạt động sản xuất địa chất từ nguồn vốn ngoài ngân sách ở Liên đoàn địa chất thủy văn — địa chat công trình miền Bắc trong 5 năm (1996 — 2000) tìm ra các nguyên nhân làm giảm hiệu quả trong hoạt động này, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp thị trường, công tác tổ chức quan lý, tổ chức thi công. hợp lý, nâng cao hiệu quả kinh tế trong hoạt động sản xuất địa chất từ nguồn vốn ngoài ngân sách. Các đề tài trên đã nêu lên thực trạng chung và đưa ra những giải pháp khái quát nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng tại các tổ chức (doanh nghiệp).
Các giải pháp đưa ra chỉ có tính chất chung chung áp dụng cho đối tượng doanh nghiệp chung chung, chưa thực sự tập trung đi sâu nghiên cứu đối tượng doanh nghiệp cụ thé là các doanh nghiệp đặc thù thuộc ngành địa chat. Đồng thời hiệu quả kinh tế được đánh giá trên các yếu t6 gắn liền giải pháp cu thể nào thì các tài liệu trước đây cũng chưa phân tích rõ ràng. Xuất phát từ lý do cần nghiên cứu cụ thé về hiệu quả kinh tế trong hoạt động sản xuất địa chất tại Liên đoàn Ban đồ địa chất miền Bắc noi tôi đang công tác cùng với sự dẫn dắt của giảng viên hướng dẫn, bản thân tôi hình thành ý tưởng cần nghiên cứu từ thực tiễn dé thực hiện đề tài: “Hiệu quả kinh tế trong hoạt động sản xuất địa chất từ nguồn vốn ngoài ngân sách ở Liên đoàn Bản đồ Địa chất miền Bắc. Hiệu quả kinh tế trong sản xuất kinh doanh 1.
Khái niệm về hiệu quả kinh tế trong sản xuất kinh doanh Đối với tất cả các doanh nghiệp, các đơn vi san xuất kinh doanh hoạt động trong nền kinh tế, với các cơ chế quản lý khác nhau thì có các nhiệm vụ mục tiêu hoạt động khác nhau. Ngay trong mỗi giai đoạn phát trién của doanh nghiệp cũng có các mục tiêu khác nhau. Nhưng có thê nói rằng trong cơ chế thị trường ở nước ta hiện nay, mọi doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh (doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, Công ty cô phần, Công ty trách nhiệm hữu hạn.) đều có mục tiêu bao trùm lâu dài là tối đa hoá lợi nhuận. Dé đạt được mục tiêu này mọi doanh nghiệp phải xây dựng cho mình một chiến lược kinh doanh và phát triển doanh nghiệp thích ứng với các biến động của thị trường, phải thực hiện việc xây dựng các kế hoạch kinh doanh, các phương án kinh doanh, phải kế hoạch hoá các hoạt động của doanh nghiệp và đồng thời phải tô chức thực hiện chúng một cách có hiệu quả.
Trong quá trình tổ chức xây dựng và thực hiện các hoạt động quản trị trên, các doanh nghiệp phải luôn kiểm tra, đánh giá tính hiệu quả của chúng. Muốn kiểm tra đánh giá các hoạt động sản xuất kinh doanh chung của toàn doanh nghiệp cũng như từng lĩnh vực, từng bộ phận bên trong doanh nghiệp thì doanh nghiệp không thé không thực hiện việc tính hiệu quả kinh tế của các hoạt động sản xuất kinh doanh đó. Vậy thì hiệu quả kinh tế của các hoạt động sản xuất kinh doanh là gì? Đề hiểu được phạm trù hiệu quả kinh tế của hoạt động sản xuất kinh doanh thì trước tiên chúng ta tìm hiểu xem hiệu quả kinh tế nói chung là gì. Từ trước đên nay có rât nhiêu tác giả đưa ra các quan điêm khác nhau về hiệu quả kinh tê : Một số quan điểm cho rằng hiệu quả kinh tế được xác định bởi tỷ số giữa kết quả dat được và chi phí bỏ ra để có được kết qua đó.
Điển hình cho quan điểm này là tác giả Manfred Kuhn, theo ông: "Tính hiệu quả được xác định bằng cách lấy kết quả tính theo đơn vị giá trị chia cho chi phí kinh doanh". Đây là quan điểm được nhiều nhà kinh tế và quản trị kinh doanh áp dụng vào tính hiệu quả kinh tế của các qúa trình kinh tế. Nordhaus (Trong giáo trình kinh tế do Viện quan hệ quốc tế - Bộ ngoại giao xuất bản, bản dịch Tiếng Việt 1991) thì : "Hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không thé tăng sản lượng một loạt hàng hoá ma không cắt giảm một loạt sản lượng hàng hoá khác. Một nền kinh tế có hiệu quả nằm trên giới hạn khả năng sản xuất của nó".
Thực chất của quan điểm này đã đề cập đến khía cạnh phân bố có hiệu quả các nguồn lực của nền sản xuất xã hội. Việc phân bổ và sử dụng các nguồn lực sản xuất trên đường giới han kha năng sản xuất sẽ làm cho nền kinh tế có hiệu quả cao. Có thé nói mức hiệu quả ở đây mà tác giả đưa ra là cao nhất, là lý tưởng và không thé có mức hiệu quả nao cao hơn nữa. Có một sô tác giả lại cho rang: “Hiệu qua kinh tế được xác định bởi quan hệ tỷ lệ giữa sự tăng lên của hai đại lượng kết quả và chỉ phí.
” Công thức biểu diễn phạm trù này: AK H=— AC AK: Phần gia tăng của kết quả AC: Phan gia tăng của chi phí sản xuất H: Hiệu suất sản xuất kinh doanh Các quan điểm này chưa đầy đủ và trọn vẹn. Nó mới chỉ đề cập đến hiệu quả của phần tăng thêm chứ không phải của toàn bộ phần tham gia vào quy trình kinh tế. Một khái niệm chung được nhiều nhà kinh tế trong và ngoài nước quan tâm chú ý và sử dụng phổ biến đó là : “Hiệu qua kinh tế của một số hiện tượng (hoặc một qua trình) kinh tế là một phạm trù kinh té phan anh trình độ lợi dụng các nguồn lực dé đạt được mục tiêu đã xác định.” Công thức biểu diễn phạm trù này: K H=— C H: Hiệu quả sản xuất kinh doanh K: Kết quả của quá trình sản xuất kinh doanh C: Chi phí của quá trình sản xuất kinh doanh (chi phí bỏ ra dé đạt được kết quả K) Quan điểm này đã đánh giá được tốt nhất trình độ sử dụng các nguồn lực ở mọi điều kiện “động” của hoạt động kinh tế. Theo quan niệm như thế hoàn toàn có thé tính toán được hiệu quả kinh tế trong sự vận động va biến đồi không ngừng của các hoạt động kinh tế, không phụ thuộc vào quy mô và tốc độ biến động khác nhau của chúng.
Từ định nghĩa về hiệu quả kinh tế như đã trình bày ở trên, chúng ta có thê hiểu hiệu quả kinh tế của hoạt động sản xuất kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (lao động, máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu và tiên vôn) nhăm đạt được mục tiêu mà doanh nghiệp đã xác định. Bản chất của hiệu quả kinh tế trong sản xuất kinh doanh và sự can thiết nâng cao hiệu quả kinh té a) Bản chất của hiệu quả kinh té trong hoạt động san xuất kinh doanh Thực chất khái niệm hiệu quả kinh tế nói chung và hiệu quả kinh tế của hoạt động sản xuất kinh doanh nói riêng đã khăng định bản chất của hiệu quả kinh tế trong hoạt động sản xuất kinh doanh là phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh doanh, phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (lao động, thiết bị máy móc, nguyên nhiên vật liệu và tiền vốn) dé đạt được mục tiêu cuối cùng của mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp — mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận.