Chương 1: Bối cảnh, tiền đề cho sự hình thành quan niệm về nhà nước của Ch. Montesquieu trong tác phẩm Bàn về tinh thần pháp luật Chương 2: Nội dung cơ bản của quan niệm về nhà nước của Ch. Montesquieu trong tác phẩm Bàn về tinh thần pháp luật 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com NỘI DUNG Chƣơng 1: BỐI CẢNH, TIỀN ĐỀ CHO SỰ HÌNH THÀNH QUAN NIỆM VỀ NHÀ NƢỚC CỦA CH. MONTESQUIEU TRONG TÁC PHẨM BÀN VỀ TINH THẦN PHÁP LUẬT 1.
Bối cảnh lịch sử Pháp và châu Âu thế kỉ XVII - XVIII Thế kỉ XVII – XVIII ở Châu Âu là thời kỳ hình thành và phát triển phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, với sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất, cùng với nó vai trò của giai cấp tư sản cũng được thừa nhận trong xã hội. Do yêu cầu phát triển công trường thủ công và các ngành công nghiệp, yêu cầu phát triển kỹ thuật chế tạo tàu biển và kỹ thuật quân sự mà các ngành như đóng tàu, in ấn, luyện kim… đã ra đời. Đáp ứng nhu cầu phát triển lực lượng sản xuất của chủ nghĩa tư bản, khoa học đặc biệt là khoa học tự nhiên, với những phát minh về kính hiển vi, kính viễn vọng, máy hút khí… đã thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của khoa học thực nghiệm. Trong đó những thành tựu có ảnh hưởng lớn đến tư duy lý luận như thuyết nhật tâm của Nicolas Copernic được coi là hành vi đầu tiên của con người chống lại uy quyền của nhà thờ phong kiến, từ đó trở đi khoa học tự nhiên được giải phóng khỏi thần học.
Isaac Newton là nhà vật lý vĩ đại của thế kỉ XVIII, đóng góp nổi bật nhất của ông là định luật vạn vật hấp dẫn, qua đó chứng minh mọi sự vật hiện tượng trên thế giới đều vận động và phát triển theo quy luật cơ học này. Trong sinh học Wiliam Harvey đã tìm ra sự tuần hoàn của máu trong cơ thể người, từ đó trong triết học hình thành quan điểm về mối quan hệ chặt chẽ giữa thể xác và ý thức. Toán học gắn với các phát minh của R. Decesscartes và Leibniz, các thành tựu khoa học này có ý nghĩa to lớn đối với sản xuất, đồng thời chúng là cơ sở thực tiễn để triết học duy vật giải thích thế giới, chống lại những tư tưởng bảo thủ tôn giáo.
Cùng với nó những phát hiện địa lý đã đem lại không gian thương mại mới cho các nước châu Âu trên phạm vi 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com toàn thế giới, khiến cho sự thông thương được tăng cường, tạo điều kiện phát triển hơn nữa nền sản xuất tư bản chủ nghĩa. Khát khao trở dậy vươn mình trong ánh bình minh của nền văn minh công nghiệp ấy của người châu Âu cùng với ước muốn giải phóng mình đã dẫn đến việc nổ ra nhiều cuộc cách mạng tư sản lớn, hình thành nên các quốc gia tư sản ở Tây Âu với tiềm lực về mọi mặt. Cuộc cách mạng tư sản đầu tiên nổ ra ở Hà Lan, sau đó cuộc cách mạng tư sản Anh (1642 -1648) báo hiệu giờ cáo chung của chế độ phong kiến châu Âu đã đến. Tiếp theo, đại cách mạng Pháp (1789 -1794) nổ ra đã có ảnh hưởng lớn tới lịch sử thế giới nói chung và lịch sử triết học châu Âu cận đại nói riêng.
Các cuộc cách mạng tư sản đã làm cho giai cấp tư sản chính thức bước lên vũ đài chính trị và giành chính quyền thống trị ở các nước. Sự mở rộng giao lưu trao đổi hàng hóa góp phần phá vỡ những quan hệ phong kiến chật hẹp của nền kinh tế tự cung tự cấp. Sự giao lưu về kinh tế kéo theo sự giao lưu về văn hóa tư tưởng giữa các nước cũng ngày càng mở rộng. Phong trào văn hóa phục hưng phát triển đến đỉnh cao vào thế kỉ XVI và lan mạnh ra các nước tạo thành một làn sóng rộng lớn làm biến đổi xã hội sâu sắc.
Một loạt các trào lưu tư tưởng mới ra đời nhằm phản bác lại thực tiễn xã hội, trong phong trào này những giá trị văn hóa, tinh hoa của thời kỳ cổ đại ở Tây Âu được khôi phục. Có thể nói, sự quá độ từ chế độ phong kiến sang chế độ tư sản chủ nghĩa là nền tảng thực tiễn xã hội của triết học Tây Âu thế kỉ XVII – XVIII. Nền tảng thực tiễn ấy đã đưa tới một thế giới quan mới cho các nhà triết học thời kỳ này như: F. Locke và sau này là Ch.
Trước cuộc cách mạng 1789, Pháp là một nước quân chủ phong kiến. Nhà vua nắm trong tay mọi quyền lực và không chịu bất kỳ sự kiểm soát nào. Trong suốt thế kỉ XVIII, mặc dù là nước đứng thứ hai ở châu Âu sau Anh, song nhìn chung Pháp vẫn là nước nông nghiệp lạc hậu với phần đông dân số là nông dân. Công cụ và phương pháp sản xuất canh tác thô sơ, năng xuất lao 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động thấp.
Đất đai tập trung chủ yếu trong tay các lãnh chúa phong kiến. Các đời vua Lonis thay thế nhau đều tiếp tục tăng cường cách cai trị độc đoán và cuộc sống xa hoa lãng phí của các đời vua trước. Triều đình ra sức bóc lột dân chúng bằng thuế khóa nhằm phục vụ cho cuộc sống xa xỉ của tầng lớp quý tộc và không hề chú ý tới phát triển sản xuất. Hệ quả tất yếu của tình trạng đó là nạn mất mùa, đói kém xảy ra hàng năm liên tiếp ở khắp mọi nơi.
Cũng trong thế kỉ XVIII ở Pháp có một số địa chủ đã tổ chức sản xuất theo phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa trên đất đai của mình. Họ tập trung đất đai lại, xua đuổi những nông dân đang canh tác lâu đời trên mảnh đất đó đi nơi khác. Đồng thời họ ứng dụng các thành tựu kỹ thuật du nhập từ Anh vào quá trình sản xuất. Tuy nhiên, đó là công việc diễn ra hiếm hoi ở một vài nơi và cũng chưa có vai trò đáng kể trong nền kinh tế - xã hội Pháp.
Đại bộ phận người dân Pháp lúc bầy giờ vẫn canh tác theo phương thức sản xuất phong kiến lạc hậu. Do ảnh hưởng của cách mạng công nghiệp diễn ra sôi nổi ở eo biển Măng sơ, công nghiệp Pháp đến nửa cuối thế kỉ XVIII đã có sự phát triển. Ở một số nơi, người ta đã xây dựng nhà máy đường, xưởng đóng tàu, xưởng dệt, mỏ khai thác kim loại tương đối lớn. Ngoài ra, việc mua bán với nước ngoài cũng ngày một mở rộng “dọc theo biên giới từ phía bắc xuống đến tây nam, người ta thấy nhiều trung tâm kinh tế quan trọng: Ruăng và Havrơ, nơi tập trung công nghiệp vải sợi; hải cảng Năngtơ và Boođô trông ra Đại Tây Dương, nơi buôn bán hương liệu sầm uất với các đảo phương Đông: phố Lyông sản xuất hàng tơ lụa và nhung nổi tiếng châu Âu.
Về phía đông giáp giới nước Đức có Anhat và Lôren, trù phú nguyên liệu với những lò luyện kim lớn. Tình hình thương nghiệp cũng khá phát triển, Pháp mở rộng buôn bán với nhiều nước ở châu Âu, châu Mỹ và phương Đông. Buôn bán nô lệ da đen đã đem lại lãi xuất lớn cho ngành thương nghiệp Pháp. Tuy nhiên, chế độ phong kiến áp dụng quy chế khắt khe như thuế nặng, sự kiểm soát chặt chẽ, sản xuất theo khuôn mẫu bắt buộc đã ngăn cản sự phát triển của 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com công thương nghiệp.
Và nhìn chung, nửa cuối thế kỉ XVIII những yếu tố tư bản chủ nghĩa đã nảy sinh và phát triển khá rõ trong lòng chế độ chuyên chế Pháp. Song với tính chất bảo thủ trì trệ, nhà nước quân chủ phong kiến đã tìm mọi biện pháp để ngăn cản sự phát triển của chủ nghĩa tư bản. Và do đó, việc xóa bỏ sợi dây ràng buộc của phong kiến với sự phát triển của lực lượng sản xuất đang đi lên đã trở thành một yêu cầu khách quan và tất yếu của lịch sử nước Pháp khi đó. Xã hội Pháp thế kỉ XVII được chia làm ba đẳng cấp là: tăng lữ, quý tộc và “đẳng cấp thứ ba” bao gồm tất cả những tầng lớp còn lại: tư sản, nông dân, bình dân thành thị.
Trong ba đẳng cấp đó, tăng lữ là đẳng cấp trên, được hưởng mọi đặc quyền đặc lợi của xã hội, và có liên hệ chặt chẽ về dòng họ, tuy chiếm một số ít trong xã hội nhưng bản thân họ lại giữ vị trí thống trị nước Pháp phong kiến. Đẳng cấp thứ ba họ là những người chiếm số đông trong xã hội nhưng lại không có chút quyền lực chính trị nào. Sự phân biệt ba đẳng cấp trong xã hội Pháp lúc đó được quy định theo công thức: tăng lữ phục vụ nhà vua bằng lời cầu nguyện, quý tộc bằng lưỡi kiếm, đẳng cấp thứ ba phục vụ tăng lữ và quý tộc bằng của cải. Cùng với sự phát triển của công thương nghiệp, bước sang thế kỉ XVIII, giai cấp tư sản ngày càng có thế lực hơn về kinh tế.
Họ nắm trong tay nhiều xí nghiệp, nhà máy, các ngành nội – ngoại thương, thậm chí cả một số ruộng đất nhất định. Bọn quý tộc thiếu tiền ăn chơi phải vay nợ của các nhà tư sản mới. Giai cấp tư sản vừa giàu có lại có tri thức nên họ nhanh chóng trở thành những người đại diện cho phương thức sản xuất mới tiến bộ trong xã hội. Giai cấp tư sản mong muốn tham gia chính quyền, xóa bỏ sự ngặt nghèo các luật lệ của đất nước chuyên chế để phát triển công thương nghiệp.
Những mong muốn của giai cấp tư sản hoàn toàn phù hợp với nguyện vọng của đa số nhân dân trong xã hội Pháp lúc bấy giờ. Vì thế, giai cấp tư sản Pháp nhanh chóng chiếm đa số dân chúng ủng hộ làm cách mạng chống lại chế độ phong kiến. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Có thể thấy khá rõ tình hình xã hội Pháp lúc đó tồn tại những mâu thuẫn mà tính chất của chúng phức tạp hơn so với các nước khác cùng thời ở châu Âu. Hầu hết các nhà Khai sáng Pháp như Montesquieu, Vonte, Rousseau đều sinh thời trong điều kiện lịch sử này.
Và chính yếu tố thời đại đó đã ảnh hưởng không nhỏ tới tư tưởng của các triết gia. Cuộc đại cách mạng năm 1789 là tiếng chuông cáo chung với chế độ phong kiến Pháp và mở ra một thời đại mới trong lịch sử nước Pháp. Đây là cuộc cách mạng tư sản sâu sắc và toàn diện nhất trong lịch sử nhân loại chống lại chế độ phong kiến.