CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRONG ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN 1. Vốn ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ bản 1. Khái niệm và đặc điểm của vốn ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ bản 1. Khái niệm vốn ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ bản Theo Nguyễn Bạch Nguyệt, Từ Quang Phương (2007):“Đầu tư XDCB là một bộ phận của hoạt động đầu tư, đó là việc bỏ vốn để tiến hành các hoạt động xây dựng cơ bản nhằm tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng các tài sản cố định nhằm phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật cho nền kinh tế quốc dân.” Theo Phạm Nhựt Duy, Đoàn Ngọc Hiệp (2011): “Vốn đầu tư XDCB là các khoản vốn bỏ ra nhằm tạo ra các tài sản vật chất dưới dạng các công trình xây dựng hạ tầng kinh tế xã hội, đồng thời gắn với quản lý và sử dụng vốn theo phân cấp về đầu tư XDCB.
Công trình hạ tầng kinh tế - xã hội có thể là công viên, nhà máy, đường xá, bệnh viện, trường học…được cải tạo, mở rộng.” Như vậy, vốn NSNN trong đầu tư XDCB là các khoản vốn được nhà nước bỏ ra để đầu tư xây dựng các công trình thuộc kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội phục vụ đời sống của nhân dân và sự phát triển KT-XH địa phương. Từ các quan điểm trên, tác giả đề án rút ra định nghĩa vốn NSNN trong đầu tư XDCB đó là: Vốn NSNN trong đầu tư XDCB là khoản vốn bỏ ra nhằm tạo ra các tài sản vật chất dưới dạng các công trình xây dựng có nguồn gốc từ NSNN, được cơ quan quản lý đầu tư sử dụng để thực hiện dự án đầu tư nhằm mục tiêu phát triển kinh tế, hạ tầng xã hội của đất nước. Vốn NSNN trong đầu tư XDCB bao gồm tất cả các khoản vốn bỏ ra để xây dựng hoàn thiện dự án như: Vốn cho việc khảo sát, thiết kế và xây dựng, mua sắm, lắp đặt máy móc, thiết bị và các vốn khác trong tổng dự toán. Đặc điểm của vốn ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ bản Vốn NSNN trong đầu tư XDCB có những đặc điểm cụ thể như sau: - Nguồn đầu tư: Vốn NSNN trong đầu tư XDCB có nguồn gốc từ nguồn vốn NSNN và chủ yếu được dành cho đầu tư kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, không có khả năng thu hồi vốn trực tiếp.
4 - Dự án đầu tư: Sản phẩm đầu tư XDCB có tính đơn chiếc; mỗi hạng mục công trình, công trình có một thiết kế và dự toán riêng tùy thuộc vào mục đích đầu tư và điều kiện địa hình, địa chất, thủy văn, khí hậu, thời tiết… của nơi ĐTXD công trình. - Chủ thể thực hiện: Đầu tư XDCB có điểm khác cơ bản với đầu tư bằng vốn không phải của nhà nước là cơ chế quản lý. Do chủ sở hữu dự án đầu tư XDCB là nhà nước, chủ đầu tư chỉ là người sử dụng vốn nên cần có cơ chế quản lý chặt chẽ đi liền với việc kiểm tra, giám sát để hạn chế tiêu cực, thất thoát, lãng phí. Còn đầu tư không phải của nhà nước, chủ đầu tư là chủ sở hữu vốn đích thực nên cơ chế quản lý đơn giản, gọn nhẹ hơn.
- Mục tiêu đầu tư: Vốn NSNN trong đầu tư XDCB được sử dụng bằng vốn nhà nước và được tiến hành theo kế hoạch nhà nước, nhằm thực hiện mục tiêu chiến lược phát triển KTXH trong từng thời kỳ. Phân loại và vai trò của vốn ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ bản 1. Phân loại vốn ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ bản Có nhiều cách phân loại vốn NSNN trong đầu tư XDCB. Phù hợp với đề tài là cách phân loại theo nguồn vốn và đơn vị quản lý.
Theo đó vốn NSNN trong đầu tư XDCB gồm: - Vốn đầu tư XDCB do Trung ương quản lý (từ nguồn NSTW): Đó là phần vốn “ được giao cho các Bộ, ngành ở Trung ương để thực hiện các hoạt động đầu tư XDCB cho phát triển cơ sở hạ tầng theo ngành, lĩnh vực. Đối tượng đầu tư là những dự án, công trình lớn, có tác động lớn tới hạ tầng của vùng và cả nước hoặc các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội quan trọng, yêu cầu quản lý phức tạp. ” - Vốn NSNN trong đầu tư XDCB do địa phương quản lý (NSĐP): Là vốn đầu tư “ xây dựng dùng để đầu tư cho các dự án ĐTC thuộc quyền quản lí của địa phương. Nguồn vốn NSNN trong đầu tư XDCB này không chỉ là vốn đầu tư từ nguồn ngân sách địa phương mà còn bao gồm cả vốn đầu tư xây dựng do Trung ương hỗ trợ cho địa phương thông qua các nguồn hỗ trợ cân đối, hỗ trợ đầu tư XDCB có mục tiêu… ” Ngoài ra còn phân loại theo nội dung vốn NSNN trong đầu tư XDCB: - Vốn NSNN trong đầu tư XDCB do Trung ương hỗ trợ cân đối cho địa phương: là phần vốn hỗ trợ cho những địa phương có nguồn thu ngân sách thấp, ngân sách địa phương không thể tự cân đối để thực hiện được các mục tiêu ĐTXD cơ bản của chính quyền, do vậy ngân sách Trung ương cấp hỗ trợ vốn NSNN trong đầu tư XDCB để thực hiện nhiệm 5 vụ đầu tư của địa phương.
- Vốn NSNN trong đầu tư XDCB do Trung ương cấp hỗ trợ đầu tư có mục tiêu: là vốn thực hiện các chương trình, mục tiêu, nhiệm vụ có phạm vi theo vùng, theo ngành hoặc toàn quốc nhằm đạt được những mục tiêu nhất định của chính sách đầu tư XDCB trong từng thời kì. Vai trò của vốn ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ bản Thứ nhất, vốn NSNN trong đầu tư XDCB là một trong những công cụ điều hành của Nhà nước, góp phần điều tiết nền kinh tế, đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô: Vốn đầu tư XDCB tạo nền tảng cho kinh tế phát triển, đồng thời thúc đẩy và dẫn dắt đầu tư đối với các thành phần kinh tế khác. Vốn đầu tư XDCB là công cụ kinh tế quan trọng để Nhà nước trực tiếp tác động đến các quá trình KT-XH, điều tiết vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giữ vững vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước. Thứ hai, Vốn NSNN trong đầu tư XDCB góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu của nền kinh tế: Một trong những đối tượng sử dụng vốn đầu tư XDCB là đầu tư vào các lĩnh vực kết cấu hạ tầng kinh tế của toàn bộ nền kinh tế.
Thứ ba, vốn NSNN trong đầu tư XDCB là nguồn lực cơ bản để thực hiện xoá đói giảm nghèo, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo, thực hiện chính sách công bằng trong xã hội. Ngoài ra, vốn NSNN trong đầu tư XDCB còn đầu tư vào các công trình thuộc lĩnh vực khoa học công nghệ, y tế, giáo dục, văn hoá xã hội. đều là những khoản đầu tư có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của một quốc gia. Quản lý vốn ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ bản trên địa bàn huyện 1.
Khái niệm và mục tiêu quản lý vốn ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ bản 1. Khái niệm quản lý vốn ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ bản Võ Hồng Phúc (2007), cho rằng: “Quản lý là sự tác động có chủ đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý một cách liên tục, có tổ chức, liên kết các thành viên trong tổ chức hành động nhằm đạt tới mục tiêu với kết quả tốt nhất”. Theo Ngô Thắng Lợi (2013): “Quản lý vốn đầu tư XDCB là sự tác động có mục đích của chủ thể quản lý là cơ quan tài chính công vào việc huy động, phân phối và sử 6 dụng vốn đầu tư XDCB để đạt được hiệu quả đầu tư một cách cao nhất trong điều kiện cụ thể xác định.” Đối với mục đích sử dụng vốn NSNN trong đầu tư XDCB chủ yếu đầu tư cho các công trình, dự án hạ tầng KT-XH thì hiệu quả không đơn thuần là lợi nhuận hay hiệu quả kinh tế nói chung, mà quan trọng hơn là hiệu quả tổng hợp, hiệu quả KT-XH của đầu tư thực hiện các công trình, dự án công cộng nhằm phục vụ lợi ích của người dân và xã hội. Để quản lý hiệu quả cần phải có cơ chế quản lý phù hợp.
Một cơ chế quản lý thông thường bao gồm những quy định về nội dung, trình tự công việc cần làm; tổ chức bộ máy để thực thi công việc và những quy định về trách nhiệm khi thực hiện các quy định đó. Vì vậy, để làm rõ khái niệm quản lý Vốn NSNN trong đầu tư XDCB tại địa phương, chúng ta cần xem xét các khía cạnh có liên quan, bao gồm mục tiêu quản lý, chủ thể, đối tượng quản lý, các nguyên tắc quản lý và vai trò của công tác quản lý nhà nước đối với Vốn NSNN trong đầu tư XDCB. Từ các quan điểm trên, tác giả đề án rút ra khái niệm: Quản lý Vốn NSNN trong đầu tư XDCB tên địa bàn huyện là sự tác động có mục đích của chủ thể quản lý là chính quyền huyện vào đối tượng quản lý là nguồn vốn ngân sách nhà nước đầu tư cho các dự án đầu tư XDCB trên địa bàn nhằm sử dụng nguồn vốn một cách hiệu quả trong điều kiện xác định. Mục tiêu quản lý vốn vốn ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng cơ bản trên địa bàn huyện Quản lý vốn NSNN trong đầu tư XDCB trên địa bàn huyện hướng đến những mục tiêu cụ thể: Thứ nhất, giảm thất thoát, lãng phí: Quản lý vốn NSNN trong đầu tư XDCB tại địa phương nhằm sử dụng hợp lý, tiết kiệm và khai thác có hiệu quả nguồn vốn đầu tư XDCB một cách tiết kiệm, minh bạch và hiệu quả nhất.
Đồng thời, quản lý vốn NSNN trong đầu tư XDCB phải gắn với việc bảo vệ môi trường sinh thái, chống mọi hành vi tham ô, lãng phí trong sử dụng vốn đầu tư và khai thác hiệu quả các kết quả đầu tư. Thứ hai, đảm bảo chi đúng, chi đủ, theo quy định về vốn đầu tư: Thực hiện đúng những quy định pháp luật và yêu cầu kinh tế kỹ thuật trong lĩnh vực đầu tư. Quản lý hoạt động đầu tư nhằm đảm bảo chi đúng, chi đủ theo quy định về vốn đầu tư cho quá trình thực hiện đầu tư, xây dựng công trình theo đúng quy hoạch và thiết kế được duyệt.