CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ VỐN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG NÔNG THÔN CỦA CHÍNH QUYỀN HUYỆN 1. Vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn 1. Khái niệm vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn Đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn (KCHTGTNT) là một hoạt động của đầu tư phát triển nhằm mục đích xây dựng thêm các công trình hạ tầng giao thông nông thôn, tạo ra các tài sản cố định góp phần vào sự tăng trưởng kinh tế. Như vậy đầu tư KCHTGTNT đóng vai trò quan trọng đến việc tăng sản lượng và thu nhập của từng địa phương.
Đầu tư phát triển KCHTGTNT có thể từ nguồn NSNN và nguồn ngoài NSNN (do các chủ thể khác trong xã hội). Trong phạm vi nghiên cứu này chúng ta chỉ xem xét vốn đầu tư XDCB từ nguồn NSNN. Như vậy, vốn đầu tư phát triển KCHTGTNT từ NSNN là toàn bộ các khoản chi phí mà NSNN phải bỏ ra trong suốt quá trình đầu tư để xây dựng hệ thống KCHTGT và được nhà nước quản lý tập trung theo kế hoạch hàng năm nhằm mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội trong tương lai, góp phần tăng trưởng và phát triển nền kinh tế quốc dân nói chung và từng địa phương nói riêng. Đặc điểm của vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn Khác với vốn đầu tư cho các lĩnh vực khác, vốn đầu tư phát triển KCHTGTNT có những đặc điểm riêng, gắn với KCHT kỹ thuật.
Những đặc điểm đó là: Một là, vốn đầu tư phát triển KCHTGTNT có quy mô lớn và thời gian thu hồi dài, thậm chí không thể thu hồi được. Đối với các nước đang phát triển như Việt Nam, để phát triển kinh tế - xã hội một cách bền vững, rất cần vốn đầu tưvào các lĩnh vực hạ tầng giao thông nông thôn. Các công trình này đều cần lượng vốn đầu tư lớn 7 và thời gian thu hồi vốn dài. Tùy theo cấp đường, phụ thuộc vào mặt cắt ngang, địa chất mà lượng vốn đầu tư đòi hỏi cho 1km đường có thể giao động từ 3-6 tỷ đồng/km theo thời giá hiện tại.
Do vậy, phương thức đầu tư và quản lý rất khó theo kiểu giao hẳn cho doanh nghiệp tự hạch toán. Hai là, vốn đầu tư phát triển KCHTGT thường có độ rủi ro cao, phụ thuộc vào các phương thức và chính sách huy động vốn. Vốn đầu tư dài hạn nói chung và vốn đầu tư phát triển KCHTGTNT nói riêng. Thường được đầu tư trong thời gian dài nên mức độ rủi ro cao (rủi ro về lãi suất, lạm phát và thay đổi trong chính sách của nhà nước, thiên tai,.) Ba là, vốn đầu tư phát triển KCHTGT thường đầu tư theo các dự án phát triển và được huy động từ nhiều nguồn.
KCHTGTNT là tài sản công cộng, thuộc quyền quản lý của nhà nước, có tính hệ thống, đồng bộ. Vì thế, việc đầu tư vào KCHTGTNT cần phải có chiến lược, mang tính dài hạn, đồng bộ. Nguồn vốn này đến từ nhiều kênh, phụ thuộc vào trình độ phát triển của quốc gia, khả năng huy động và quản lý vốn, mức độ phát triển của các loại thị trường tài chính, tiền tệ. Đối với các nước đang phát triển, nguồn vốn đầu tư cho phát triển KCHTGTNT chủ yếu dựa vào NSNN do mức độ rủi ro cao, thời gian thu hồi vốn dài, hiệu quả thấp nên khó thu hút các nguồn vốn tư nhân.
Bốn là, hiệu quả vốn đầu tư phát triển KCHTGT là hiệu quả kinh tế - xã hội tổng hợp. Nguyên tắc sử dụng vốn đầu tư nói chung là hiệu quả và có sinh lợi. Tuy nhiên, KCHTGTNT là sản phẩm công ích và là tài sản do nhà nước quản lý nên việc tính toán hiệu quả của vốn đầu tư xây dựng KCHTGTNT không chỉ là hiệu quả kinh tế như các loại vốn đầu tư thông thường mà cần xét đến hiệu quả kinh tế xã hội mà vốn đầu tư đó mang lại. Phân loại các nguồn vốn Vốn đầu tư phát triển KCHTGTNT với những đặc điểm riêng biệt cho nên đối tượng tham gia đầu tư chủ yếu là Nhà nước và vì vậy nguồn vốn chính ở đây sẽ là vốn ngân sách Nhà nước gồm ngân sách trung ương và địa phương.
Ngoài ra còn có vốn vay ODA, nguồn vốn của doanh nghiệp đầu tư. 8 Nguồn vốn NSNN: Đây là nguồn chi của ngân sách Nhà nước cho đầu tư. Là một nguồn vốn đầu tư quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Nguồn vốn này thường được sử dụng cho các dự án kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, hỗ trợ cho các dự án của doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực cần sự tham gia của Nhà nước, chi cho công tác lập và thực hiện các dự án quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội vùng, lãnh thổ, quy hoạch xây dựng đô thị và phát triển nông thôn.Vốn Ngân sách Nhà nước là nguồn đầu tư chính cho KCHT giao thông tĩnh.
Vốn tín dụng đầu tư phát triển nhà nước: Vốn tín dụng đầu tư phát triển nhà nước là nguồn vốn có vai trò quan trọng để thực hiện công tác quản lý và điều tiết nền kinh tế vĩ mô. Cùng với quá trình phát triển của đất nước, tín dụng đầu tư của Nhà nước ngày càng đóng vai trò đáng kể trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước có tác dụng tích cực trong việc giảm đáng kể sự bao cấp vốn trực tiếp của Nhà nước.Với cơ chế tín dụng, các đơn vị sử dụng nguồn vốn này phải đảm bảo nguyên tắc hoàn trả vốn vay. Chủ đầu tư là người vay vốn phải tính kỹ hiệu quả đầu tư, sử dụng vốn tiết kiệm hơn.
Vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước là một hình thức quá độ chuyển từ phương thức cấp phát ngân sách sang phương thức tín dụng đối với các dự án có khả năng thu hồi vốn trực tiếp. Những năm gần đây, khi nhu cầu đầu tư phát triển KCHTGTNT tăng cao thì đây được xem là kênh vốn giúp các địa phương giảm bớt khó khăn về áp lực không có vốn đầu tư các công trình thiết yếu. Nguồn viện trợ phát triển chính thức (ODA):ODA bao gồm các khoản viện trợ không hoàn lại, viện trợ có hoàn lại, hoặc tín dụng ưu đãi của các chính phủ, các tổ chức liên chính phủ, các tổ chức phi chính phủ, các tổ chức thuộc hệ thống liên hợp quốc, các tổ chức tài chính quốc tế dành cho các nước đang phát triển và chậm phát triển. ODA cùng với các nguồn vốn khác như tín dụng thương mại từ các ngân hàng, đầu tư trực tiếp nước ngoài, viện trợ cho không của các tổ chức phi chính phủ 9 (NGO), tín dụng tư nhân chủ yếu chảy vào các nước đang và chậm phát triển.
Vốn ODA dành cho Việt Nam đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng, nhất là hạ tầng giao thông và phát triển đô thị, trong đó có KCHTGTNT chiếm tỷ lệ khá cao trong tổng vốn ODA. Quản lý vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn của chính quyền huyện 1. Khái niệm và mục tiêu quản lý vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn của chính quyền huyện 1. Khái niệm quản lý vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn của chính quyền huyện Theo giáo trình QLNN về kinh tế 2010 của trường Đại học Kinh tế - Quốc dân đã định nghĩa thì “QLNN về kinh tế là quá trình hoạch định, tổ chức điều hành, kiểm soát các nguồn lực và hoạt động kinh tế của xã hội nhằm đạt được mục tiêu phát triển KT-XH với hiệu lực và hiệu quả cao một cách bền vững trong điều kiện môi trường luôn biến động”.
Quản lý vốn đầu tư phát triển KCHTGTNT là một nội dung một bộ phận của quản lý nhà nước về kinh tế. Do vậy từ khái niệm chung QLNN về kinh tế có thể hiểu quản lý vốn đầu tư phát triển KCHTGTNT của chính quyền cấp huyện như sau: Quản lý vốn đầu tư phát triển KCHTGTNT từ NSNN của chính quyền cấp huyện là quá trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện cấp phát, thanh, quyết toán và kiểm soát vốn đầu tư XDCB của chính quyền cấp huyện nhằm bảo đảm sử dụng vốn nhà nước được sử dụng đúng quy định của pháp luật, đúng mục đích và đạt hiệu quả cao nhất. Mục tiêu quản lý vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn của chính quyền huyện Quản lý vốn đầu tư phát triển KCHTGTNT từ NSNN nhằm bảo đảm: - Vốn đầu tư được sử dụng đúng quy định của pháp luật; - Phân bổ vốn đầu tư phát triển đúng mục đích, phù hợp với chiến lược, quy 10 hoạch, chính sách phát triển kinh tế xã hội của huyện; - Phân bổ kế hoạch vốn đầu tư phát triển KCHTGTNT đúng đối tượng và đúng tiến độ cho các công trình; - Sử dụng vốn đầu tư tiết kiệm, hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí. Nguyên tắc quản lý vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn của chính quyền huyện - Nguyên tắc kết hợp quản lý theo ngành với quản lý theo vùng lãnh thổ Để hình thành nên một dự án đầu tư phải kết hợp việc xây dựng định mức dự toán và đơn giá nguyên vật liệu.
Quản lý vốn đầu tư phát triển KCHTGTNT từ NSNN phải theo các quy định về định mức do Bộ Xây dựng và các Bộ quản lý xây dựng chuyên ngành ban hành, đồng thời cũng phải dựa trên các đơn giá nguyên nhiên vật liệu, nhân công ca máy do địa phương ban hành. - Nguyên tắc công khai minh bạch Các dự án đầu tư phát triển KCHTGTNT từ NSNN thực hiện công khai tài chính theo các nội dung sau: Công khai việc phân bổ vốn đầu tư hàng năm cho dự án, tổng mức đầu tư, tổng dự toán được duyệt, công khai việc lựa chọn các nhà thầu, công khai số liệu quyết toán theo niên độ ngân sách nhà nước hàng năm, công khai số liệu quyết toán dự án hoàn thành khi dự án đầu tư đã được phê duyệt quyết toán. Các đơn vị chủ đầu tư có trách nhiệm công khai các thông tin về dự án đầu tư kịp thời chính xác theo đúng thời gian quy định - Nguyên tắc tiết kiệm và hiệu quả cao.