Luận văn thạc sĩ nâng cao hiệu quả công tác quản lý thuế giá trị gia tăng đối với các doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại cục thuế bắc giang

Luận văn về giải pháp nâng cao quản lý thuế GTGT cho doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại Cục Thuế Bắc Giang. Nghiên cứu chuyên sâu và đề xuất hiệu quả.

• Tác giả: Trương Nhật Linh
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thế Nữ
• Trường học: Trường đại học kinh tế - Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Nâng cao hiệu quả công tác quản lý thuế Giá trị gia tăng đối với các doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại Cục Thuế Bắc Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý thuế GTGT cho doanh nghiệp ngoài quốc doanh

Thuế Giá trị gia tăng (GTGT) là một trong những sắc thuế quan trọng nhất, đóng góp lớn vào ngân sách Nhà nước (NSNN). Đối với khu vực kinh tế năng động như doanh nghiệp ngoài quốc doanh, việc quản lý thuế GTGT hiệu quả không chỉ đảm bảo nguồn thu ổn định mà còn tạo ra môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch. Doanh nghiệp ngoài quốc doanh, với đặc thù linh hoạt và nhạy bén, chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong nền kinh tế. Tuy nhiên, chính những đặc điểm này cũng đặt ra nhiều thách thức cho công tác quản lý thuế. Một quy trình quản lý thuế chặt chẽ, từ khâu tuyên truyền, hỗ trợ đến thanh tra, kiểm tra thuế, là nền tảng để nâng cao tính tuân thủ của người nộp thuế. Nghiên cứu của Trương Nhật Linh (2019) tại Cục Thuế Bắc Giang đã chỉ ra rằng, việc hiểu rõ đặc điểm của khối doanh nghiệp này là yếu tố tiên quyết để xây dựng các giải pháp quản lý phù hợp. Các doanh nghiệp này có vai trò then chốt trong việc tạo việc làm, huy động nguồn lực xã hội và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Do đó, một chính sách quản lý thuế GTGT hợp lý sẽ vừa khuyến khích doanh nghiệp phát triển, vừa chống thất thu cho NSNN. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật thuế và quy trình quản lý là nhiệm vụ cấp thiết trong bối cảnh hội nhập kinh tế, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan thuế và cộng đồng doanh nghiệp.

1.1. Vai trò của thuế GTGT đối với ngân sách Nhà nước

Thuế GTGT là sắc thuế gián thu, được coi là nguồn thu ổn định và chiếm tỷ trọng lớn trong tổng thu ngân sách Nhà nước. Đặc điểm của loại thuế này là đánh vào tất cả các giai đoạn của quá trình sản xuất, lưu thông hàng hóa, dịch vụ, nhưng chỉ tính trên phần giá trị tăng thêm. Điều này giúp tránh được việc đánh thuế trùng lặp, đảm bảo tính trung lập kinh tế. Trong bối cảnh hội nhập, khi các sắc thuế liên quan đến xuất nhập khẩu có xu hướng giảm, vai trò của thuế GTGT càng trở nên quan trọng để bù đắp hụt thu. Một hệ thống quản lý thuế GTGT hiệu quả giúp nhà nước huy động đầy đủ nguồn lực tài chính để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ về phát triển kinh tế, an sinh xã hội, và cơ sở hạ tầng. Việc đảm bảo mọi doanh nghiệp ngoài quốc doanh thực hiện đúng nghĩa vụ nộp thuế là cơ sở để duy trì sự công bằng và ổn định cho nền kinh tế.

1.2. Đặc điểm của doanh nghiệp ngoài quốc doanh và nghĩa vụ thuế

Doanh nghiệp ngoài quốc doanh bao gồm nhiều loại hình như công ty TNHH, công ty cổ phần, doanh nghiệp tư nhân, hoạt động trong hầu hết các lĩnh vực kinh tế. Đặc trưng cơ bản của khối doanh nghiệp này là tính tự chủ cao, linh hoạt trong kinh doanh và luôn hướng tới mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. Tuy nhiên, theo luận văn của Trương Nhật Linh, đặc điểm này cũng dẫn đến nguy cơ rủi ro về thuế cao. Nhiều doanh nghiệp có trình độ quản lý hạn chế, hệ thống kế toán chưa chuẩn mực, dẫn đến sai sót trong kê khai thuế. Một bộ phận khác lại cố tình tìm cách trốn thuế, gian lận hóa đơn để giảm số thuế phải nộp. Do đó, việc thực hiện nghĩa vụ nộp thuế của các doanh nghiệp này đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ từ cơ quan thuế. Nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật thuế cho người nộp thuế là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của công tác quản lý.

II. Các thách thức trong quản lý thuế GTGT ở doanh nghiệp NQD

Công tác quản lý thuế GTGT đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh phải đối mặt với nhiều thách thức cố hữu. Thách thức lớn nhất đến từ các hành vi vi phạm pháp luật thuế ngày càng tinh vi. Các doanh nghiệp thường lợi dụng kẽ hở chính sách để thực hiện các hành vi gian lận hóa đơn, kê khai sai doanh thu hoặc chi phí đầu vào không hợp lệ nhằm giảm số thuế phải nộp hoặc tăng số thuế được hoàn. Thực trạng này không chỉ gây thất thu lớn cho ngân sách Nhà nước mà còn tạo ra môi trường cạnh tranh không lành mạnh. Bên cạnh đó, nhận thức và ý thức tuân thủ pháp luật của một bộ phận không nhỏ người nộp thuế còn hạn chế. Nhiều chủ doanh nghiệp chưa nắm vững các quy định về kê khai thuế, hóa đơn, chứng từ, dẫn đến sai sót không chủ ý nhưng vẫn gây ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý. Về phía cơ quan thuế, nguồn lực cho công tác thanh tra, kiểm tra thuế còn mỏng so với số lượng doanh nghiệp ngày càng tăng. Việc áp dụng công nghệ thông tin vào phân tích rủi ro về thuế tuy đã được triển khai nhưng vẫn cần hoàn thiện để có thể phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, ngăn chặn kịp thời các hành vi vi phạm.

2.1. Phân tích các hành vi trốn thuế và gian lận hóa đơn GTGT

Hành vi trốn thuế và gian lận hóa đơn GTGT là vấn đề nhức nhối trong công tác quản lý thuế. Các hình thức phổ biến bao gồm: sử dụng hóa đơn bất hợp pháp; thành lập công ty "ma" để mua bán hóa đơn GTGT; kê khai khấu trừ thuế đầu vào của hàng hóa, dịch vụ không phục vụ sản xuất kinh doanh; hoặc không xuất hóa đơn khi bán hàng để che giấu doanh thu. Những hành vi này không chỉ gây tổn thất cho ngân sách Nhà nước mà còn làm méo mó thị trường. Việc phát hiện và xử lý các vi phạm này đòi hỏi cán bộ thuế phải có chuyên môn nghiệp vụ cao và sự hỗ trợ của các công cụ phân tích dữ liệu hiện đại. Tăng cường quản lý hóa đơn điện tử và kết nối dữ liệu với các cơ quan liên quan là giải pháp cần thiết để hạn chế tình trạng này.

2.2. Hạn chế về nhận thức pháp luật thuế của doanh nghiệp

Một rào cản lớn trong việc nâng cao hiệu quả quản lý thuế GTGT là trình độ nhận thức về pháp luật thuế của nhiều doanh nghiệp ngoài quốc doanh còn thấp. Nghiên cứu tại Cục Thuế Bắc Giang cho thấy nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp quy mô nhỏ và vừa, thường gặp khó khăn trong việc cập nhật các thay đổi chính sách thuế, thực hiện chế độ kế toán, và quy trình kê khai thuế phức tạp. Sự thiếu hiểu biết này có thể dẫn đến các sai phạm không cố ý nhưng vẫn bị xử phạt, gây ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của công tác tuyên truyền, hỗ trợ từ cơ quan thuế. Cần có những hình thức hỗ trợ đa dạng, dễ tiếp cận để giúp người nộp thuế hiểu đúng và thực hiện đủ nghĩa vụ của mình.

III. Phương pháp nâng cao tuân thủ pháp luật thuế GTGT tự nguyện

Để giải quyết các thách thức trong quản lý thuế GTGT, việc thúc đẩy tinh thần tuân thủ pháp luật tự nguyện của doanh nghiệp ngoài quốc doanh là hướng đi bền vững nhất. Thay vì chỉ tập trung vào các biện pháp cưỡng chế, cơ quan thuế cần xây dựng một mối quan hệ đối tác với người nộp thuế. Điều này bắt đầu từ việc cải thiện chất lượng công tác tuyên truyền và hỗ trợ. Thông tin về chính sách thuế cần được truyền tải một cách rõ ràng, kịp thời và qua nhiều kênh khác nhau để doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận. Đồng thời, việc giải đáp các vướng mắc phải nhanh chóng và chính xác, tạo sự tin tưởng cho doanh nghiệp. Song song đó, hiện đại hóa và đơn giản hóa các thủ tục hành chính thuế là yếu tố then chốt. Việc áp dụng công nghệ thông tin vào quy trình kê khai thuế, nộp thuế và hoàn thuế GTGT không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí cho doanh nghiệp mà còn tăng cường tính minh bạch, giảm thiểu tiêu cực. Một quy trình thông suốt, hiệu quả sẽ khuyến khích doanh nghiệp tự giác thực hiện nghĩa vụ thuế, từ đó nâng cao hiệu quả công tác quản lý thuế tổng thể.

3.1. Đẩy mạnh tuyên truyền hỗ trợ người nộp thuế hiệu quả

Công tác tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế là cầu nối giữa cơ quan thuế và doanh nghiệp. Để hoạt động này thực sự hiệu quả, cần đa dạng hóa các hình thức như tổ chức hội nghị đối thoại, các lớp tập huấn chuyên đề, xây dựng các video hướng dẫn trực quan, và phát triển các kênh tư vấn trực tuyến. Nội dung tuyên truyền cần tập trung vào những thay đổi chính sách mới, các lỗi sai thường gặp khi kê khai thuế, và quyền lợi của doanh nghiệp. Theo nghiên cứu, khi doanh nghiệp ngoài quốc doanh cảm thấy được hỗ trợ tận tình, mức độ hài lòng và ý thức tuân thủ pháp luật của họ sẽ tăng lên đáng kể. Cơ quan thuế cần xây dựng một đội ngũ cán bộ chuyên trách, am hiểu nghiệp vụ và có kỹ năng giao tiếp tốt để thực hiện nhiệm vụ quan trọng này.

3.2. Hiện đại hóa quy trình kê khai nộp thuế và hoàn thuế GTGT

Chuyển đổi số là xu hướng tất yếu trong công tác quản lý thuế. Việc triển khai hệ thống khai thuế và nộp thuế điện tử đã giúp giảm bớt gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Tuy nhiên, cần tiếp tục tối ưu hóa hệ thống, đặc biệt là trong quy trình xử lý hoàn thuế GTGT. Rút ngắn thời gian hoàn thuế, công khai, minh bạch các bước xử lý hồ sơ sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn về dòng tiền, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất kinh doanh. Bên cạnh đó, việc áp dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế cần được đẩy mạnh, giúp ngăn chặn gian lận hóa đơn và tự động hóa việc đối chiếu dữ liệu, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý thuế GTGT.

IV. Bí quyết quản lý rủi ro thuế GTGT và tăng cường thanh tra

Bên cạnh các giải pháp hỗ trợ, việc tăng cường quản lý dựa trên rủi ro và hiệu quả của công tác thanh tra, kiểm tra thuế là trụ cột không thể thiếu trong quản lý thuế GTGT. Quản lý rủi ro hiện đại không còn là việc kiểm tra dàn trải, mà là tập trung nguồn lực vào những doanh nghiệp ngoài quốc doanh có dấu hiệu vi phạm cao. Việc xây dựng một bộ tiêu chí đánh giá rủi ro khoa học, dựa trên phân tích dữ liệu lớn (big data) về hoạt động của doanh nghiệp, lịch sử tuân thủ, và các mối quan hệ kinh tế, sẽ giúp cơ quan thuế xác định chính xác đối tượng cần thanh tra. Mô hình tháp tuân thủ là một công cụ lý luận quan trọng, giúp phân loại người nộp thuế thành các nhóm khác nhau và áp dụng biện pháp quản lý phù hợp. Đối với những doanh nghiệp cố tình vi phạm, các biện pháp cưỡng chế nợ thuế và xử phạt nghiêm minh theo pháp luật thuế là cần thiết để đảm bảo tính răn đe. Sự kết hợp hài hòa giữa hỗ trợ và giám sát chặt chẽ sẽ tạo ra một hệ thống quản lý thuế vừa hiệu quả, vừa công bằng.

4.1. Ứng dụng mô hình tháp tuân thủ trong quản lý rủi ro về thuế

Mô hình tháp tuân thủ phân loại hành vi của người nộp thuế thành bốn cấp độ: sẵn sàng tuân thủ, cố gắng tuân thủ, không muốn tuân thủ, và quyết tâm không tuân thủ. Tương ứng với mỗi cấp độ, cơ quan thuế sẽ có chiến lược ứng xử khác nhau. Với nhóm sẵn sàng tuân thủ, cần tạo điều kiện thuận lợi nhất. Với nhóm cố gắng nhưng gặp khó khăn, cần hỗ trợ, hướng dẫn. Với nhóm không muốn tuân thủ, cần tăng cường các biện pháp kiểm tra để ngăn chặn. Cuối cùng, với nhóm quyết tâm vi phạm, phải áp dụng các chế tài mạnh nhất. Việc áp dụng mô hình này giúp cơ quan thuế phân bổ nguồn lực hợp lý, tối ưu hóa hiệu quả công tác quản lý thuế và nâng cao tính tuân thủ tự nguyện.

4.2. Tối ưu hóa công tác thanh tra kiểm tra dựa trên dữ liệu

Công tác thanh tra, kiểm tra thuế cần chuyển từ phương pháp truyền thống sang dựa trên phân tích rủi ro và dữ liệu. Cơ quan thuế cần xây dựng một hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung, tích hợp thông tin từ nhiều nguồn khác nhau như hóa đơn điện tử, giao dịch ngân hàng, dữ liệu hải quan. Sử dụng các công cụ phân tích nâng cao, hệ thống có thể tự động phát hiện các dấu hiệu bất thường như doanh thu và chi phí biến động đột ngột, chuỗi mua bán hóa đơn đáng ngờ. Điều này cho phép các cuộc thanh tra, kiểm tra thuế được tiến hành có trọng tâm, trọng điểm, tăng tỷ lệ phát hiện vi phạm và giảm phiền hà cho các doanh nghiệp ngoài quốc doanh tuân thủ tốt.

4.3. Các biện pháp xử lý và cưỡng chế nợ thuế GTGT hiệu quả

Quản lý và thu hồi nợ thuế là khâu cuối cùng nhưng vô cùng quan trọng. Cần thực hiện phân loại các khoản nợ thuế (nợ có khả năng thu, nợ khó đòi) để có biện pháp xử lý phù hợp. Đối với các khoản nợ mới phát sinh, cần đôn đốc kịp thời. Đối với các doanh nghiệp chây ì, cần áp dụng kiên quyết các biện pháp cưỡng chế nợ thuế theo quy định của pháp luật như trích tiền từ tài khoản, phong tỏa tài sản. Công khai danh sách doanh nghiệp nợ thuế lớn cũng là một biện pháp hiệu quả để tăng áp lực tuân thủ. Việc xử lý nợ thuế dứt điểm không chỉ giúp tăng thu cho ngân sách Nhà nước mà còn đảm bảo sự công bằng giữa các người nộp thuế.

V. Kết quả thực tiễn quản lý thuế GTGT tại Cục Thuế Bắc Giang

Nghiên cứu điển hình tại Cục Thuế Bắc Giang giai đoạn 2015-2017 cung cấp cái nhìn thực tiễn về hiệu quả và hạn chế trong công tác quản lý thuế. Luận văn của Trương Nhật Linh đã phân tích chi tiết các số liệu, cho thấy những nỗ lực của cơ quan thuế địa phương trong việc triển khai các giải pháp quản lý. Kết quả thu thuế GTGT từ khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh đã có sự tăng trưởng, góp phần quan trọng vào việc hoàn thành dự toán thu ngân sách Nhà nước trên địa bàn. Công tác thanh tra, kiểm tra thuế đã phát hiện và truy thu hàng tỷ đồng tiền thuế gian lận, cho thấy hiệu quả của việc tăng cường giám sát. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra những tồn tại như tỷ lệ nợ thuế vẫn còn ở mức cao, và một số doanh nghiệp vẫn chưa thực sự hài lòng với các thủ tục hành chính. Các kết quả khảo sát mức độ hài lòng của doanh nghiệp là nguồn thông tin quý giá, giúp cơ quan thuế nhận diện những điểm yếu cần khắc phục, từ đó điều chỉnh chính sách và quy trình quản lý cho phù hợp hơn với thực tiễn, hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả quản lý thuế GTGT một cách toàn diện.

5.1. Phân tích số liệu thu và nợ thuế GTGT giai đoạn 2015 2017

Dữ liệu từ Cục Thuế Bắc Giang cho thấy, trong giai đoạn 2015-2017, số thu thuế GTGT từ doanh nghiệp ngoài quốc doanh có xu hướng tăng đều qua các năm. Tỷ trọng số thuế GTGT truy thu sau thanh tra, kiểm tra trên tổng số thu cũng ở mức đáng kể, phản ánh nỗ lực chống thất thu của cơ quan thuế. Tuy nhiên, tình hình nợ thuế GTGT vẫn là một thách thức. Tỷ lệ nợ đọng có xu hướng giảm nhẹ nhưng vẫn còn cao, đòi hỏi các biện pháp cưỡng chế nợ thuế quyết liệt hơn. Các con số này là minh chứng rõ ràng cho cả thành công và những điểm cần cải thiện trong công tác quản lý thuế tại địa phương, là cơ sở để hoạch định các giải pháp trong tương lai.

5.2. Đánh giá mức độ hài lòng của doanh nghiệp qua khảo sát

Khảo sát mức độ hài lòng của người nộp thuế là một chỉ tiêu định tính quan trọng. Kết quả khảo sát tại Bắc Giang chỉ ra rằng, doanh nghiệp đánh giá cao sự cải thiện trong thái độ phục vụ của cán bộ thuế và nỗ lực ứng dụng công nghệ thông tin. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng các thủ tục hành chính, đặc biệt là trong lĩnh vực hoàn thuế GTGT, vẫn còn phức tạp. Tần suất các cuộc thanh tra, kiểm tra đôi khi còn gây phiền hà cho doanh nghiệp tuân thủ tốt. Những phản hồi này cho thấy cơ quan thuế cần tiếp tục cải cách thủ tục, đồng thời áp dụng hiệu quả hơn nữa phương pháp quản lý rủi ro để giảm bớt gánh nặng kiểm tra cho các doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ pháp luật tốt.

VI. Hướng đi tương lai cho công tác quản lý thuế GTGT hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả quản lý thuế GTGT đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh trong bối cảnh mới, cần có một tầm nhìn chiến lược và các giải pháp đồng bộ. Trước hết, việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật thuế là yêu cầu cấp bách. Các chính sách cần được xây dựng theo hướng đơn giản, minh bạch, dễ hiểu và phù hợp với thông lệ quốc tế, giảm thiểu kẽ hở cho các hành vi trốn thuế. Song song đó, xu hướng chuyển đổi số trong quản lý thuế phải được đẩy mạnh một cách toàn diện. Việc xây dựng một hệ sinh thái thuế số, kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế với các bộ, ngành và doanh nghiệp sẽ là nền tảng cho một nền hành chính thuế hiện đại, hiệu quả. Trọng tâm của cải cách là lấy người nộp thuế làm trung tâm, coi doanh nghiệp là đối tác đồng hành. Khi sự tuân thủ tự nguyện được nâng cao, gánh nặng quản lý sẽ giảm bớt, và cơ quan thuế có thể tập trung nguồn lực vào việc phân tích chính sách và chống lại các hành vi gian lận có quy mô lớn, góp phần xây dựng một môi trường kinh doanh lành mạnh và bền vững.

6.1. Định hướng hoàn thiện chính sách và pháp luật thuế GTGT

Hệ thống chính sách và pháp luật thuế GTGT cần được rà soát và sửa đổi định kỳ để bắt kịp với sự phát triển của kinh tế - xã hội. Định hướng cải cách bao gồm việc đơn giản hóa các mức thuế suất, làm rõ các quy định về đối tượng chịu thuế và không chịu thuế, và hoàn thiện các quy định về hoàn thuế GTGT để đảm bảo quyền lợi chính đáng cho doanh nghiệp. Việc tham khảo kinh nghiệm quốc tế trong việc xây dựng luật là cần thiết. Một hệ thống pháp luật rõ ràng, nhất quán sẽ là nền tảng vững chắc để nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp ngoài quốc doanh và tạo thuận lợi cho công tác quản lý thuế.

6.2. Xu hướng chuyển đổi số trong quản lý thuế doanh nghiệp

Tương lai của quản lý thuế GTGT gắn liền với chuyển đổi số. Điều này không chỉ dừng lại ở việc kê khai thuế qua mạng mà còn là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dữ liệu lớn (Big Data) vào quản lý rủi ro, dự báo nguồn thu và phát hiện gian lận. Xây dựng một cơ sở dữ liệu quốc gia về người nộp thuế, liên thông với các hệ thống dữ liệu khác của chính phủ, sẽ tạo ra một bức tranh toàn cảnh về hoạt động của doanh nghiệp. Việc này giúp công tác quản lý thuế trở nên chủ động, chính xác và hiệu quả hơn, giảm thiểu sự can thiệp thủ công và nâng cao tính minh bạch trong toàn bộ quy trình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh ngày càng khẳng định vị thế động lực nòng cốt trong tăng trưởng kinh tế địa phương. Năm 2017, tỉnh Bắc Giang ghi nhận mức tăng trưởng tổng sản phẩm ấn tượng 13,3%, quy mô GRDP đạt 69.060 tỷ đồng và tổng thu ngân sách Nhà nước đạt 5.625 tỷ đồng, vượt 21,7% so với dự toán pháp lệnh. Trong cơ cấu thu ngân sách, thuế giá trị gia tăng (GTGT) đóng vai trò then chốt khi nguồn thu nội địa đạt 4.625 tỷ đồng, bằng 119,8% kế hoạch. Với sự hình thành của hơn 20 khu và cụm công nghiệp lớn nhỏ, số lượng doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần tăng nhanh, tạo ra nguồn thu dồi dào nhưng cũng đặt ra thách thức quản lý thuế phức tạp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là tình trạng thất thu thuế GTGT, gian lận hóa đơn và nợ đọng thuế kéo dài trong khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Do quy mô nhỏ lẻ, ý thức tuân thủ chưa đồng đều và chế độ kế toán thiếu minh bạch, nhiều đơn vị đã thực hiện các hành vi trốn thuế tinh vi. Mục tiêu nghiên cứu tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng công tác quản lý thuế GTGT tại Cục Thuế tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2015-2017, từ đó xây dựng các giải pháp hoàn thiện quy trình quản lý và nâng cao hiệu quả thu ngân sách.

Ý nghĩa của công trình nghiên cứu được xác lập qua các chỉ số quản trị cụ thể: tối ưu hóa tỷ trọng thu thuế GTGT trên tổng thu ngân sách, giảm tỷ lệ nợ thuế GTGT xuống dưới ngưỡng an toàn 5%, đồng thời nâng cao chỉ số hài lòng của người nộp thuế thông qua việc hiện đại hóa thủ tục hành chính.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản lý thuế cổ điển của Adam Smith với 4 nguyên tắc trụ cột: tính công bằng theo khả năng nộp thuế, tính xác định rõ ràng về thời hạn và mức thuế, sự thuận tiện cho người nộp thuế, và chi phí hành chính thu thuế ở mức thấp nhất. Đồng thời, nghiên cứu tích hợp 12 nguyên tắc quản trị thuế hiện đại do Hiệp hội Kế toán công chứng Anh quốc (ACCA) ban hành, đặc biệt nhấn mạnh vào sự minh bạch, tính ổn định và khả năng kiểm soát tránh thuế.

Khung lý thuyết của đề tài vận dụng sâu sắc mô hình tháp tuân thủ (Compliance Pyramid) và lý thuyết quản lý rủi ro trong quản lý thuế hiện đại. Mô hình tháp tuân thủ phân tầng hành vi của doanh nghiệp thành 4 cấp độ: sẵn sàng tuân thủ, cố gắng tuân thủ, không muốn tuân thủ và quyết tâm trốn thuế; tương ứng với 4 chiến lược ứng xử của cơ quan quản lý gồm tạo điều kiện thuận lợi, hỗ trợ kỹ thuật, ngăn chặn giám sát và áp dụng toàn bộ chế tài pháp luật. Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa bao gồm: bản chất sắc thuế gián thu tiêu dùng nhiều giai đoạn của thuế GTGT, phương pháp khấu trừ thuế đầu vào theo ngưỡng doanh thu từ 1 tỷ đồng trở lên, và hiệu quả quản lý thu nợ thuế. Cơ sở pháp lý bám sát Luật Thuế giá trị gia tăng số 13/2008/QH12, Luật sửa đổi số 31/2013/QH13, Luật số 106/2016/QH13 và Luật Quản lý thuế hiện hành.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp trong mốc thời gian từ năm 2015 đến năm 2017:

• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua khảo sát thực tế bằng bảng hỏi sử dụng thang đo Likert 5 mức độ (từ 1: Hoàn toàn không hài lòng đến 5: Rất hài lòng). Tổng số phiếu phát ra là 150 phiếu, thu về 100 phiếu hợp lệ từ các cá nhân nắm giữ vị trí quản lý tài chính, giám đốc và kế toán trưởng tại các doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng để đảm bảo tính đại diện: 36% công ty trách nhiệm hữu hạn, 32% công ty cổ phần, 24% doanh nghiệp tư nhân, 5% công ty hợp danh và 3% hợp tác xã. Cơ cấu lĩnh vực gồm 34% thương mại - dịch vụ, 21% xây dựng, 20% sản xuất, 15% vận tải và 10% ngành nghề khác.
• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Trích xuất từ các báo cáo thu ngân sách, số liệu quyết toán, dữ liệu thanh tra, kiểm tra và hồ sơ quản lý nợ thuế lưu trữ tại các phòng ban chuyên môn của Cục Thuế tỉnh Bắc Giang.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp tổng hợp thống kê, phương pháp phân tích chỉ số và phương pháp so sánh đối chiếu chuỗi số liệu 3 năm liên tiếp. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này nhằm định lượng chính xác sự biến động của các chỉ tiêu hiệu quả, đồng thời lượng hóa các yếu tố định tính về mức độ hài lòng và tính phức tạp của thủ tục hành chính thuế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực tế tại Cục Thuế Bắc Giang giai đoạn 2015-2017 đã làm rõ 4 phát hiện căn bản:

• Thứ nhất, công tác thu ngân sách đạt kết quả khả quan nhưng cơ cấu thuế GTGT chưa thực sự bền vững. Mặc dù tổng thu nội địa năm 2017 đạt 4.625 tỷ đồng (vượt 19,8% kế hoạch), số thu từ khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh tăng trưởng qua từng năm nhưng tỷ trọng thuế GTGT phát sinh thực tế phải nộp so với tổng doanh thu vẫn còn dư địa thất thu lớn, đặc biệt ở nhóm doanh nghiệp xây dựng và thương mại chiếm 55% mẫu khảo sát.
• Thứ hai, mức độ tuân thủ nộp tờ khai có bước tiến lớn nhờ số hóa nhưng khâu nộp thuế còn chậm trễ. Tỷ lệ doanh nghiệp nộp tờ khai thuế GTGT điện tử đạt xấp xỉ 100%, tỷ lệ tờ khai đúng hạn duy trì trên 90%. Tuy nhiên, tỷ lệ nộp đúng hạn tiền thuế chỉ đạt khoảng 75-80%, dẫn đến tình trạng phát sinh tiền phạt chậm nộp 0,03%/ngày theo quy định Luật số 106/2016/QH13.
• Thứ ba, hiệu quả thanh tra, kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế tạo nguồn thu truy thu đáng kể. Số thuế GTGT truy thu và xử phạt sau thanh tra, kiểm tra tăng bình quân hơn 15% mỗi năm. Tỷ lệ số thuế GTGT truy thu sau thanh tra trên tổng số thuế GTGT thu được phản ánh sự thiếu tự giác trong việc hạch toán hóa đơn đầu vào của nhiều đơn vị.
• Thứ tư, nợ đọng thuế GTGT diễn biến phức tạp và thủ tục hoàn thuế còn gây trở ngại. Tỷ lệ nợ thuế GTGT trên tổng số thu thuế GTGT vẫn ở mức cao. Kết quả khảo sát định tính cho thấy hơn 35% doanh nghiệp đánh giá thủ tục hoàn thuế và các bước giải trình khi có chênh lệch hóa đơn còn rườm rà, tiêu tốn nhiều thời gian giao dịch trực tiếp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các tồn tại trên xuất phát từ cả hai phía cơ quan thuế và người nộp thuế. Về phía doanh nghiệp ngoài quốc doanh, hạn chế về năng lực tài chính và trình độ nghiệp vụ của đội ngũ kế toán dẫn đến các sai sót vô ý khi kê khai hóa đơn khấu trừ. Đồng thời, vì mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận sau thuế, một bộ phận doanh nghiệp đã lợi dụng kẽ hở trong việc mua bán hóa đơn bất hợp pháp để tăng số thuế đầu vào được khấu trừ.

Về phía cơ quan thuế, việc ứng dụng quản lý rủi ro tự động chưa bao phủ toàn diện các giao dịch kinh tế mới. Đội ngũ cán bộ thanh tra tuy có trình độ chuyên môn cao nhưng tỷ lệ biên chế còn mỏng so với tốc độ tăng trưởng nhanh của hàng nghìn doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh. So sánh với các nghiên cứu tương tự tại các tỉnh công nghiệp lân cận như Vĩnh Phúc hay Bắc Ninh, kết quả tại Bắc Giang cho thấy mô hình kê khai điện tử đã thành công về mặt tiếp nhận, nhưng quy trình hậu kiểm và xử lý nợ cần có công cụ phân tích dữ liệu chuyên sâu hơn.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả qua hai dạng trình bày:

• Bảng tổng hợp các chỉ tiêu định lượng giai đoạn 2015-2017, so sánh tốc độ tăng trưởng số thu thuế GTGT với tốc độ tăng trưởng GRDP 13,3% của tỉnh.
• Biểu đồ cột biểu diễn mức độ hài lòng của doanh nghiệp theo thang đo Likert, đối chiếu giữa các khâu tuyên truyền hỗ trợ, kê khai điện tử, hoàn thuế và thanh tra kiểm tra để nhận diện rõ mắt xích cần cải cách.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế GTGT đối với khu vực ngoài quốc doanh, Cục Thuế tỉnh Bắc Giang cần triển khai đồng bộ 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Đổi mới toàn diện công tác tuyên truyền và hỗ trợ người nộp thuế: Phòng Tuyên truyền - Hỗ trợ người nộp thuế chủ trì thiết lập hệ thống tư vấn đa kênh tự động, tổ chức hội nghị tập huấn định kỳ theo từng chuyên đề ngành nghề (xây dựng, thương mại, vận tải). Mục tiêu giảm 30% thời gian xử lý vướng mắc pháp lý cho doanh nghiệp, nâng tỷ lệ hài lòng chung lên trên 90% trong giai đoạn 2020-2022.
• Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong phân loại quản lý rủi ro hóa đơn: Phòng Công nghệ thông tin phối hợp với Phòng Kê khai và Kế toán thuế xây dựng thuật toán tự động rà soát, đối chiếu hóa đơn điện tử đầu vào - đầu ra. Mục tiêu sàng lọc chính xác 100% các doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro cao về hoàn thuế, giảm tỷ lệ kê khai sai sót xuống dưới 3% ngay trong năm đầu áp dụng.
• Nâng cao chất lượng thanh tra, kiểm tra chuyên sâu theo phương thức điện tử: Bộ phận Thanh tra - Kiểm tra thuế tăng cấp độ hậu kiểm tại bàn thông qua phân tích báo cáo tài chính, tập trung vào các nhóm ngành có tỷ lệ truy thu cao. Mục tiêu tăng hiệu suất phát hiện hành vi gian lận thuế thêm 20-25%, đồng thời rút ngắn 15% thời gian làm việc trực tiếp tại trụ sở doanh nghiệp.
• Thực thi quyết liệt quy trình quản lý và cưỡng chế thu hồi nợ đọng thuế: Phòng Quản lý nợ và Cưỡng chế nợ thuế phân loại chính xác các khoản nợ theo tuổi nợ (nợ dưới 90 ngày, nợ khó thu, nợ chờ xử lý), áp dụng kịp thời các biện pháp trích tiền từ tài khoản ngân hàng và phong tỏa hóa đơn. Mục tiêu hạ tỷ lệ nợ thuế GTGT xuống dưới mức 5% trên tổng thu ngân sách hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm độc giả chuyên môn:

• Cán bộ lãnh đạo và công chức ngành thuế: Cung cấp khung đánh giá định lượng về hiệu quả thu thuế GTGT và hướng dẫn chi tiết phương pháp áp dụng mô hình tháp tuân thủ vào quản lý rủi ro doanh nghiệp tại địa phương.
• Các nhà hoạch định chính sách kinh tế - tài chính: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm sinh động về hành vi tuân thủ thuế của khu vực kinh tế tư nhân tại một tỉnh trung du miền núi, làm cơ sở hoàn thiện Luật Quản lý thuế và Luật Thuế GTGT.
• Ban giám đốc và kế toán trưởng khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh: Giúp nắm bắt rõ các quy trình thanh tra, tiêu chí phân loại rủi ro của cơ quan thuế, từ đó chủ động hoàn thiện hệ thống sổ sách kế toán, tránh các rủi ro bị truy thu và xử phạt vi phạm hành chính.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa khảo sát định tính 100 mẫu Likert và phân tích chuỗi dữ liệu định lượng thứ cấp trong phân tích quản trị tài chính công.

Câu hỏi thường gặp

• Phương pháp chọn mẫu khảo sát trong luận văn được thực hiện như thế nào? Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên với 100 phiếu hợp lệ từ 150 phiếu phát ra. Mẫu bao quát 5 loại hình doanh nghiệp gồm công ty TNHH chiếm 36%, công ty cổ phần chiếm 32%, doanh nghiệp tư nhân chiếm 24%, công ty hợp danh chiếm 5% và hợp tác xã chiếm 3%, phản ánh đúng cơ cấu kinh tế tỉnh Bắc Giang.

• Bộ chỉ tiêu định lượng chính đánh giá hiệu quả quản lý thuế GTGT gồm những gì? Hệ thống chỉ tiêu gồm 4 thước đo: tỷ trọng số thuế GTGT thu được trên tổng thu ngân sách Nhà nước, chỉ số tuân thủ nộp tờ khai đúng hạn, tỷ lệ số thuế GTGT truy thu sau thanh tra kiểm tra trên tổng số thuế GTGT, và tỷ lệ nợ thuế GTGT trên tổng số thu thuế trong năm.

• Mô hình tháp tuân thủ hỗ trợ cơ quan thuế giải quyết bài toán trốn thuế ra sao? Mô hình tháp tuân thủ phân loại người nộp thuế thành 4 tầng hành vi. Thay vì áp dụng đồng loạt biện pháp xử phạt, cơ quan thuế áp dụng chiến lược chuyển dịch: tạo thuận lợi tối đa cho nhóm tự giác, hỗ trợ kỹ thuật cho nhóm có khó khăn, tăng cường giám sát nhóm né tránh và dùng biện pháp cưỡng chế pháp luật đối với nhóm cố tình trốn thuế.

• Vì sao quản lý thuế GTGT đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh lại phức tạp hơn doanh nghiệp Nhà nước? Khu vực ngoài quốc doanh có số lượng đông đảo, hoạt động phân tán trên nhiều lĩnh vực (thương mại dịch vụ chiếm 34%, xây dựng chiếm 21%), năng lực kế toán không đồng đều và chịu áp lực tối đa hóa lợi nhuận trực tiếp của chủ sở hữu, dẫn đến nguy cơ mua bán hóa đơn khống và trốn thuế cao hơn.

• Những kết quả nổi bật về thu ngân sách tại tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn nghiên cứu là gì? Năm 2017, tổng thu ngân sách toàn tỉnh đạt 5.625 tỷ đồng, vượt 21,7% dự toán; trong đó thu nội địa đạt 4.625 tỷ đồng, bằng 119,8% kế hoạch. Tốc độ tăng trưởng GRDP của tỉnh đạt mức kỷ lục 13,3%, tạo nền tảng vững chắc cho việc mở rộng nguồn thu thuế GTGT.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thuế GTGT, khẳng định vai trò trụ cột của sắc thuế gián thu trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cắt giảm thuế quan xuất nhập khẩu.
• Phân tích thực chứng bức tranh quản lý thuế GTGT tại Cục Thuế Bắc Giang giai đoạn 2015-2017 thông qua việc kết hợp chuỗi dữ liệu ngân sách và kết quả khảo sát 100 doanh nghiệp ngoài quốc doanh.
• Chỉ rõ các điểm nghẽn trọng yếu trong công tác quản lý thuế gồm tỷ lệ nợ đọng thuế GTGT còn cao, tình trạng gian lận hóa đơn khấu trừ đầu vào và tính phức tạp trong thủ tục hoàn thuế.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi gắn liền với lộ trình chuyển đổi số, áp dụng trí tuệ nhân tạo trong kiểm soát rủi ro hóa đơn và hiện đại hóa quy trình cưỡng chế nợ thuế.
• Thiết lập định hướng mở rộng nghiên cứu sang đánh giá tác động của hóa đơn điện tử toàn diện và mô hình quản lý thuế theo chuỗi giá trị trong kỷ nguyên kinh tế số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

lời mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn đƣợc kết cấu gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình, cơ sở lý luận của công tác quản lý thuế giá trị gia tăng đối với các doanh nghiệp ngoài quốc doanh Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 3: Đánh giá hiệu quả của công tác quản lý thuế giá trị gia tăng đối với các doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại Cục thuế Bắc Giang Chƣơng 4: Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý thuế giá trị gia tăng đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại Cục thuế Bắc Giang 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH, CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu hiệu quả công tác quản lý thuế giá trị gia tăng đối với các doanh nghiệp ngoài quốc doanh Do điều kiện kinh tế xã hội khác nhau nên thuế GTGT đƣợc áp dụng ở các quốc gia cũng có những đặc điểm khác nhau, vì vậy công tác quản lý thuế GTGT ở mỗi nƣớc có những đặc điểm riêng phù hợp với điều kiện ở nƣớc đó. Ngay cả công tác quản lý thuế GTGT trong một quốc gia ở các địa phƣơng, các cấp khác nhau cũng có sự khác nhau tùy thuộc vào tình hình kinh tế, chính trị, xã hội ở mỗi địa phƣơng cũng nhƣ chức năng nhiệm vụ và quyền hạn của mỗi cấp, mỗi bộ phận.

Trong thời gian qua, các công trình nghiên cứu về thuế và quản lý thuế ở Việt Nam khá phong phú đa dạng, cụ thể: Bài viết của tác giả Minh Anh (2018) đăng trên trang thoibaotaichinhvietnam.vn đã thống kê về mức thuế suất GTGT của 112 nƣớc trên thế giới, trong đó có 88 nƣớc có mức thuế suất từ 12 - 25% (56 nƣớc có mức thuế suất từ 17 - 25%), còn lại 24 nƣớc phổ biến ở mức hơn 10%. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, thu từ hoạt động xuất nhập khẩu sụt giảm nhanh nên tỷ lệ huy động vào NSNN từ thuế, phí cũng giảm nhanh. Trên thế giới, tình trạng nợ công tăng cao khiến các nƣớc, kể cả các nƣớc phát triển, tiến hành cơ cấu lại thu NSNN theo hƣớng tăng cƣờng thu thuế giá thu (thuế GTGT và thuế tiêu thụ đặc biệt) để bù đắp do giảm thuế thu nhập và thuế nhập khẩu. Bài viết của tác giả Trung Kiên (2018) đăng trên trang tapchithue.vn đã công bố thống kê về hiệu quả công tác quản lý hành chính thuế.

Theo đó 3/6 chỉ tiêu đánh giá hệ thống thuế của Việt Nam đều đạt điểm số cao là quản lý hành chính thuế đạt 9/10 điểm, tính đầy đủ của nguồn thu ngân sách 8/10 điểm và tính lũy tiến hệ thống thuế 7/10. Báo cáo này cho thấy tính hiệu quả của công tác quản lý thuế nói chung đang đạt ở mức 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cao, tuy nhiên các khoản thu phí và lệ phí còn khá nhiều, đồng thời nguồn thu NSNN vẫn đang dựa nhiều vào thuế gián thu. Luận văn thạc sĩ của tác giả Trần Đại Nghĩa (2014) đã hệ thống hóa đƣợc những vấn đề lý luận về thuế GTGT và quản lý thuế GTGT. Đánh giá thực trạng công tác quản lý thuế GTGT tại Cục thuế tỉnh Vĩnh Phúc và đƣa ra các đề xuất, giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thuế GTGT tại Cục thuế Vĩnh Phúc, tuy nhiên các giải pháp chƣa có tính đột phá để cải thiện về cơ bản công tác quản lý thuế ở Việt Nam hiện nay.

Luận văn thạc sĩ của tác giả Trƣơng Thị Hồng Nhung (2013) đã hệ thống vấn đề pháp luật thuế giá trị gia tăng ở Việt Nam dƣới góc độ pháp lý, đƣa ra kết luận khoa học về thực trạng pháp luật quản lý thuế GTGT và thực tiễn áp dụng pháp luật quản lý thuế, kết luận về nguyên nhân của thực trạng để làm cơ sở cho việc xây dựng giải pháp hoàn thiện pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả pháp luật quản lý thuế GTGT ở Việt Nam. Luận văn mới chỉ dừng lại ở mặt lý luận, chƣa đề cập về hiệu quả hoạt động quản lý thuế trên địa bàn Việt Nam. Nhìn chung, các công trình trên đã nêu rõ đƣợc các căn cứ pháp lý, cơ sở lý luận về pháp luật thuế GTGT, quản lý thuế GTGT và cũng đƣa ra một số biện pháp, kiến nghị có ý nghĩa thực tiễn đối với công tác quản lý thuế GTGT. Tuy nhiên, ở mỗi quốc gia, mỗi địa phƣơng, cấp ngành khác nhau thì việc vận dụng chính sách và áp dụng các giải pháp không hoàn toàn giống nhau.

Chính vì vậy, học viên đã linh hoạt khi tham khảo những nội dung mà bản thân cho là phù hợp đối với đơn vị nghiên cứu, để tránh áp dụng một cách máy móc, không hiệu quả cho thực tiễn việc nghiên cứu giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý thuế GTGT đối với các doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Khoảng trống nghiên cứu Thứ nhất, Luận văn là nghiên cứu khoa học riêng về quản lý thuế GTGT đối với các doanh nghiệp ngoài quốc doanh do Cục thuế tỉnh Bắc Giang quản lý trong giai đoạn 2015-2017. Các giải pháp đề xuất đƣa ra nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế GTGT 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] gắn với việc phân tích tình hình kinh tế, chính trị, xã hội, tính đặc thù của doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Giang. Thứ hai, Luận văn cũng đƣa ra các chỉ tiêu định tính, định lƣợng cụ thể để đánh giá hiệu quả công tác quản lý thuế GTGT đối với các doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại Cục thuế Bắc Giang.

Các chỉ tiêu này đƣợc xây dựng, phân tích, so sánh, đánh giá để thấy đƣợc ý nghĩa cũng nhƣ sự biến động của chúng. Những vấn đề cơ bản về doanh nghiệp ngoài quốc doanh 1. Khái niệm doanh nghiệp ngoài quốc doanh Doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, đƣợc đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm thực hiện các hoạt động kinh doanh. Theo hình thức sở hữu tài sản, các doanh nghiệp ở Việt Nam đƣợc chia thành hai loại doanh nghiệp là doanh nghiệp Nhà nƣớc và doanh nghiệp ngoài quốc doanh.

Trong đó: Doanh nghiệp ngoài quốc doanh là hình thức doanh nghiệp không thuộc sở hữu Nhà nƣớc, trừ khối hợp tác xã, toàn bộ vốn, tài sản, lợi nhuận đều thuộc sở hữu tƣ nhân hay tập thể ngƣời lao động, chủ lao động doanh nghiệp hay chủ cơ sở sản xuất kinh doanh chịu trách nhiệm toàn bộ về hoạt động sản xuất kinh doanh và toàn quyền quyết định phƣơng thức phân phối lợi nhuận sau khi đã hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế mà không chịu sự chi phối nào từ các quyết định của Nhà nƣớc hay cơ quan quản lý. Doanh nghiệp ngoài quốc doanh bao gồm nhiều loại hình nhƣ công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty hợp danh, doanh nghiệp tƣ nhân và hợp tác xã. Đặc điểm của doanh nghiệp ngoài quốc doanh Doanh nghiệp ngoài quốc doanh ở nƣớc ta có một số đặc điểm, cụ thể nhƣ sau: 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Thứ nhất, doanh nghiệp ngoài quốc doanh có đặc điểm riêng về sở hữu. Đây là đặc trƣng cơ bản nhất để phân biệt giữa doanh nghiệp ngoài quốc doanh và doanh nghiệp Nhà nƣớc.

Chủ doanh nghiệp chịu trách nhiệm toàn bộ về hoạt động sản xuất kinh doanh và toàn quyền quyết định phƣơng thức phân phối lợi nhuận sau khi đã hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế. Do đó, họ luôn tìm mọi cách để có thể đạt đƣợc lợi nhuận cao nhất bằng cách trốn, tránh thuế bằng nhiều thủ đoạn tinh vi. Vì vậy việc quản lý thuế đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh cần đƣợc cơ quan thuế chú trọng tập trung, quản lý chuyên nghiệp. Thứ hai, doanh nghiệp ngoài quốc doanh là đối tƣợng kinh tế chiếm số lƣợng lớn, phân bổ rộng rãi trong hầu hết các lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh dƣới nhiều loại hình.

Do đó cũng gây khá nhiều khó khăn trong việc quản lý đối tƣợng nộp thuế. Thứ ba, về trình độ, năng lực quản lý, chuyên môn nghiệp vụ của các doanh nghiệp ngoài quốc doanh. So với những doanh nghiệp Nhà nƣớc và doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài thì phần lớn ở các doanh nghiệp ngoài quốc doanh trình độ quản lý còn chƣa cao, chƣa đƣợc đào tạo chính quy về các chuyên môn nghiệp vụ. Vì vậy, nhìn chung hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp ngoài quốc doanh còn thấp, số đông doanh nghiệp ngoài quốc doanh hoạt động ở lĩnh vực thƣơng mại và dịch vụ, mục đích chính là mua đi bán lại lấy lợi nhuận chênh lệch giá, một số nhỏ hoạt động ở lĩnh vực sản xuất thì đa số sử dụng máy móc thiết bị cũ kỹ, chƣa áp dụng đƣợc nhiều kỹ thuật, công nghệ mới, trình độ quản lý không cao do đó năng suất lao động còn thấp, chất lƣợng sản phẩm sụt giảm.

Thứ tư, về ý thức chấp hành pháp luật, đặc biệt là pháp luật thuế. Đặc điểm này phụ thuộc khá nhiều vào trình độ năng lực quản lý cũng nhƣ chuyên môn ở các doanh nghiệp. Hiện nay ở nƣớc ta, số đông chủ doanh nghiệp ngoài quốc doanh có trình độ văn hóa chƣa cao, do đó nhận thức về pháp luật nói chung và pháp luật thuế nói riêng rất thấp, biểu hiện rõ nhất là đa số doanh nghiệp không thực hiện tốt chế độ kế toán, không thực hiện kê khai theo quy định. Thực trạng này đòi hỏi công tác quản lý thuế của Nhà nƣớc 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] phải thật sự có hiệu quả để giải quyết các vi phạm về thuế của các doanh nghiệp ngoài quốc doanh một cách đúng đắn.

Với những đặc điểm trên, doanh nghiệp ngoài quốc doanh gây nhiều khó khăn hơn là thuận lợi đối với công tác quản lý của cán bộ thuế, đòi hỏi phải có phƣơng hƣớng, biện pháp để tăng cƣờng hiệu quả công việc. Vai trò của doanh nghiệp ngoài quốc doanh đối với sự phát triển kinh tế xã hội ở nước ta Với quan điểm phát triển kinh tế bằng con đƣờng công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nƣớc, tất yếu cần có sự tham gia của mọi thành phần kinh tế. Trong đó việc thu hút vốn của khu vực kinh tế ngoài quốc doanh có ý nghĩa quan trọng để kích thích đầu tƣ phát triển kinh tế, góp phần đẩy nhanh công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nƣớc. Doanh nghiệp ngoài quốc doanh có thể kinh doanh trong hầu hết các lĩnh vực kinh tế đƣợc pháp luật cho phép.