Hoàn thiện công tác quản lý thuế giá trị gia tăng đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại Cục Thuế tỉnh Thừa Thiên Huế

Đề án quản lý thuế giá trị gia tăng với DN ngoài quốc doanh tại Cục Thuế Thừa Thiên Huế 2021-2023

• Tác giả: Bùi Vũ Khánh Như
• Người hướng dẫn: TS. Phan Khoa Cương
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Hoàn thiện công tác quản lý thuế giá trị gia tăng đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại Cục Thuế tỉnh Thừa Thiên Huế
• Loại tài liệu: Đề án thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý thuế GTGT doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại Huế

Khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế tỉnh Thừa Thiên Huế. Khối kinh tế này tạo nhiều việc làm và đóng góp ngân sách lớn. Quản lý thuế giá trị gia tăng là nhiệm vụ trọng tâm của Cục Thuế tỉnh Thừa Thiên Huế. Thuế giá trị gia tăng là sắc thuế gián thu quan trọng. Nguồn thu này chiếm tỷ trọng đáng kể trong cơ cấu thu nội địa của địa phương. Cơ quan thuế thực hiện quản lý thu theo cơ chế tự khai và tự nộp. Doanh nghiệp tự xác định nghĩa vụ thuế phát sinh. Cơ quan thuế hướng dẫn, đôn đốc và giám sát quy trình này. Việc quản lý hiệu quả nguồn thu giúp bảo đảm nguồn lực tài chính công. Mục tiêu quản lý thuế hướng đến sự minh bạch và công bằng xã hội. Môi trường đầu tư kinh doanh nhờ đó được cải thiện rõ rệt. Tuy nhiên, đặc thù khu vực ngoài quốc doanh có quy mô vốn phân tán và biến động liên tục. Các giao dịch diễn ra đa dạng qua nhiều kênh phân phối. Điều này đặt ra áp lực lớn cho đội ngũ công chức thuế trong công tác quản lý dòng tiền và hóa đơn chứng từ thực tế.

1.1. Khái niệm và đặc điểm thuế GTGT doanh nghiệp ngoài quốc doanh

Thuế giá trị gia tăng đánh trên phần giá trị tăng thêm của hàng hóa và dịch vụ. Sắc thuế này phát sinh trong quá trình sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng. Khu vực ngoài quốc doanh gồm các công ty tư nhân, hợp tác xã và hộ kinh doanh. Doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại Thừa Thiên Huế hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ du lịch và xây lắp. Quy mô đơn vị phần lớn thuộc nhóm vừa, nhỏ và siêu nhỏ. Trình độ kế toán và hệ thống kiểm soát nội bộ tại nhiều đơn vị chưa hoàn thiện. Cơ cấu tài sản cố định thấp và tỷ lệ luân chuyển vốn nhanh. Hàng hóa mua bán thường diễn ra với các khách hàng cá nhân. Điều này gây khó khăn cho việc kiểm soát chứng từ đầu ra đầu vào.

1.2. Vai trò của Cục Thuế Thừa Thiên Huế trong thu nộp ngân sách

Cục Thuế tỉnh Thừa Thiên Huế giữ vai trò huyết mạch trong việc bảo đảm dự toán thu ngân sách nhà nước. Cơ quan chỉ đạo các Chi cục Thuế triển khai thống nhất quy trình nghiệp vụ. Hoạt động quản lý bao gồm đăng ký thuế, xử lý hồ sơ khai thuế và thu nộp. Ngành thuế địa phương đẩy mạnh hiện đại hóa công nghệ thông tin. Cán bộ thuế hỗ trợ người nộp thuế qua các nền tảng số hóa đồng bộ. Tỷ lệ doanh nghiệp nộp tờ khai điện tử đạt mức rất cao. Nguồn thu thuế giá trị gia tăng tư nhân góp phần xây dựng hạ tầng kỹ thuật của tỉnh. Khoản thu này hỗ trợ tài chính cho các chương trình an sinh xã hội địa phương. Cơ quan thuế luôn hoàn thành kế hoạch thu ngân sách được giao.

II. Thực trạng và khó khăn trong quản lý thuế GTGT ngoài quốc doanh

Công tác quản lý thuế giá trị gia tăng đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh đối mặt nhiều thách thức gay gắt. Tình trạng kê khai doanh thu không trung thực còn diễn biến phức tạp. Nhiều đơn vị thương mại tìm cách bán hàng nhưng không xuất hóa đơn giao khách. Một số doanh nghiệp ghi giá bán trên hóa đơn thấp hơn thực tế thanh toán. Hành vi chuyển dịch dòng doanh thu từ thuế suất cao sang thuế suất ưu đãi vẫn tồn tại. Trong lĩnh vực xây dựng, vi phạm về thời điểm lập hóa đơn xảy ra khá phổ biến. Các nhà thầu tư nhân hoàn thành công trình và nhận thanh toán từ chủ đầu tư nhưng cố tình trì hoãn xuất hóa đơn. Chi cục Thuế qua kiểm tra đã phát hiện nhiều công trình quyết toán từ lâu nhưng chưa kê khai nộp thuế. Bên cạnh đó, ý thức chấp hành pháp luật thuế của chủ cơ sở kinh doanh chưa đồng đều. Khâu quản lý rủi ro chưa bao quát hết các giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt phát sinh mới. Lực lượng cán bộ thanh tra kiểm tra còn mỏng so với quy mô số lượng doanh nghiệp thành lập mới mỗi năm.

2.1. Hành vi trốn thuế và gian lận hóa đơn của doanh nghiệp

Nhiều đơn vị ngoài quốc doanh sử dụng các thủ đoạn tinh vi nhằm che giấu doanh thu chịu thuế. Doanh nghiệp bán lẻ thường thỏa thuận với khách hàng không lấy hóa đơn để giảm trừ giá thanh toán. Điều này làm thất thoát số thuế đầu ra lớn. Một số công ty dịch vụ ăn uống mua bán hóa đơn bất hợp pháp từ các đơn vị ma. Họ hợp thức hóa chi phí đầu vào nhằm tăng số thuế được khấu trừ. Trong ngành xây dựng dân dụng, việc hoàn thiện biên bản nghiệm thu nhưng không xuất hóa đơn ngay diễn ra nhiều nơi. Các bên viện cớ chủ đầu tư chậm giải ngân vốn. Hành vi này tạo ra kẽ hở tài chính nghiêm trọng gây thất thu ngân sách.

2.2. Hạn chế trong phân tích rủi ro và thanh tra kiểm tra thuế

Quy trình phân tích dữ liệu rủi ro tại cơ quan thuế cấp cơ sở còn gặp nhiều rào cản kỹ thuật. Hệ thống ứng dụng công nghệ thông tin chưa kết nối tự động với tài khoản ngân hàng của cá nhân kinh doanh. Nguồn thông tin xác minh chéo giữa cơ quan thuế và các cơ quan cấp phép đầu tư chưa thật sự thông suốt. Công tác thanh tra trực tiếp tại trụ sở người nộp thuế đòi hỏi nhiều nhân lực chuyên môn cao. Lực lượng thanh tra hiện tại chưa thể bao quát hết toàn bộ danh sách đơn vị có dấu hiệu nghi vấn. Việc kiểm tra hồ sơ khai thuế tại bàn chưa kịp thời phát hiện mọi giao dịch mua bán hóa đơn lòng vòng. Công tác xử lý vi phạm hành chính đôi khi chưa đủ sức răn đe.

III. Giải pháp nâng cao quản lý thuế GTGT ngoài quốc doanh ở Huế

Hoàn thiện công tác quản lý thuế giá trị gia tăng đòi hỏi hệ thống giải pháp đồng bộ và quyết liệt. Cục Thuế Thừa Thiên Huế cần đẩy mạnh phân loại người nộp thuế theo mức độ rủi ro. Cơ quan thuế tập trung nguồn lực kiểm tra chuyên sâu vào các ngành nghề trọng điểm như xây dựng cơ bản và thương mại bán lẻ. Việc triển khai hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền cần mở rộng triệt để. Ngành thuế tăng cường phối hợp với kho bạc nhà nước và các ngân hàng thương mại trên địa bàn. Sự kết nối dữ liệu liên ngành giúp phát hiện sớm các khoản thanh toán công trình chưa lập hóa đơn theo quy định. Công tác tập huấn chính sách pháp luật thuế cho khối doanh nghiệp tư nhân phải diễn ra thường xuyên hơn. Các buổi đối thoại trực tiếp giúp tháo gỡ vướng mắc cho kế toán doanh nghiệp. Cơ quan thuế đồng thời siết chặt kỷ luật kỷ cương công vụ của đội ngũ công chức. Cán bộ thuế phải giữ vững chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và nâng cao năng lực phân tích dữ liệu điện tử.

3.1. Ứng dụng công nghệ và dữ liệu lớn trong kiểm soát hóa đơn

Hệ thống hóa đơn điện tử toàn quốc tạo bước đột phá trong quản lý thuế giá trị gia tăng. Cục Thuế Thừa Thiên Huế cần tận dụng tối đa thuật toán trí tuệ nhân tạo để phân tích tự động chuỗi mua bán. Phần mềm đối chiếu giúp rà soát chênh lệch doanh thu và phát hiện hóa đơn khống tức thời. Cơ quan thuế chủ động thiết lập cảnh báo đối với các doanh nghiệp thay đổi doanh thu đột biến trong thời gian ngắn. Việc kiểm soát dòng hóa đơn số hóa loại bỏ tình trạng ghi lùi ngày xuất hóa đơn xây dựng. Dữ liệu tập trung cho phép truy vết dòng hàng hóa luân chuyển liên tỉnh một cách chuẩn xác. Ứng dụng công nghệ giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ khai thuế của doanh nghiệp.

3.2. Đổi mới phương thức thanh tra và phối hợp kiểm soát liên ngành

Phương thức thanh tra thuế chuyển mạnh từ dàn trải sang tập trung vào các điểm nghi vấn có trọng điểm. Cơ quan thuế lựa chọn đối tượng kiểm tra dựa trên tiêu chí chấm điểm rủi ro tự động. Ngành thuế Thừa Thiên Huế tăng cường ký quy chế phối hợp công tác với Công an tỉnh và Sở Tài chính. Các bên chia sẻ thông tin về dòng tiền giao dịch ngân hàng và hồ sơ nghiệm thu dự án. Đối với công trình xây dựng có vốn đầu tư công, chủ đầu tư chỉ được giải ngân khi nhà thầu xuất trình hóa đơn hợp pháp. Sự vào cuộc đồng bộ của các sở ngành giúp triệt tiêu đường dây buôn bán hóa đơn. Biện pháp này bảo vệ nguồn thu bền vững cho ngân sách tỉnh.

IV. Đánh giá và ứng dụng hoàn thiện quản lý thuế GTGT tại Cục Thuế Huế

Quản lý thuế giá trị gia tăng đối với khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh giữ vị trí chiến lược trong điều hành ngân sách tại Thừa Thiên Huế. Việc hoàn thiện hệ thống quản lý mang lại nhiều giá trị thực tiễn to lớn. Cơ quan thuế không chỉ chống thất thu ngân sách mà còn kiến tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho các thành phần kinh tế tư nhân. Quá trình triển khai đồng bộ các giải pháp số hóa và phân tích rủi ro giúp tối ưu hóa chi phí hành chính thuế. Người nộp thuế hưởng lợi nhờ thủ tục hành chính ngày càng đơn giản và thuận tiện. Tỷ lệ tự nguyện tuân thủ nghĩa vụ thuế của khối kinh tế tư nhân từng bước được cải thiện rõ rệt. Những kết quả đạt được từ đề tài nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học tin cậy cho công tác hoạch định chính sách thu tại địa phương. Cục Thuế tỉnh Thừa Thiên Huế tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy, xây dựng đội ngũ cán bộ tinh nhuệ, liêm chính nhằm đáp ứng các yêu cầu quản lý tài chính hiện đại.

4.1. Hiệu quả kinh tế xã hội từ việc nâng cao hiệu lực thu thuế

Nâng cao hiệu quả quản lý thuế giá trị gia tăng tạo nguồn thu ngân sách ổn định và bền vững cho tỉnh Thừa Thiên Huế. Nguồn vốn này tái đầu tư trực tiếp vào các dự án hạ tầng giao thông đô thị. Công tác an sinh xã hội và giáo dục trên địa bàn tỉnh nhờ đó được bảo đảm nguồn chi thường xuyên. Việc siết chặt quản lý thu thuế tạo dựng sân chơi bình đẳng giữa các thành phần kinh tế. Các doanh nghiệp tuân thủ tốt nghĩa vụ thuế không bị chèn ép bởi những đơn vị trốn lậu thuế. Môi trường cạnh tranh lành mạnh thúc đẩy thu hút nguồn vốn đầu tư tư nhân vào các ngành kinh tế mũi nhọn tại địa phương.

4.2. Khuyến nghị ứng dụng cho cơ quan thuế và người nộp thuế

Cục Thuế Thừa Thiên Huế cần đẩy mạnh ứng dụng hệ thống số hóa trong xử lý dịch vụ công trực tuyến. Đơn vị cần duy trì các kênh hỗ trợ tư vấn thuế 24/7 nhằm giải đáp khó khăn kịp thời cho người nộp thuế. Các chương trình vinh danh doanh nghiệp tiêu biểu chấp hành tốt nghĩa vụ thuế cần được tổ chức trang trọng hàng năm. Về phía doanh nghiệp ngoài quốc doanh, chủ doanh nghiệp cần nâng cao nhận thức tuân thủ pháp luật thuế. Doanh nghiệp cần kiện toàn bộ máy kế toán và áp dụng các giải pháp kế toán điện tử chuẩn hóa. Việc quản trị chứng từ minh bạch vừa giảm thiểu rủi ro pháp lý, vừa gia tăng uy tín của doanh nghiệp trên thương trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực kinh tế ngoài quốc doanh đóng vai trò là động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và đóng góp đáng kể vào nguồn thu ngân sách nhà nước tại các địa phương. Tại tỉnh Thừa Thiên Huế, nhóm doanh nghiệp này có bước phát triển mạnh mẽ về số lượng, tăng từ 784 đơn vị năm 2021 lên 997 đơn vị vào năm 2023, đạt mức tăng trưởng 27,17% sau hai năm. Trong tổng nguồn thu ngân sách từ khu vực ngoài quốc doanh, thuế giá trị gia tăng giữ vị thế hạt nhân khi chiếm tỷ trọng áp đảo, duy trì ổn định ở mức từ 62,05% đến 62,44% qua các năm. Riêng năm 2023, số thu thuế từ khu vực ngoài quốc doanh tại địa phương đạt 1.587 tỷ đồng, hoàn thành 100,45% kế hoạch dự toán giao trong bối cảnh tốc độ tăng trưởng GRDP của tỉnh suy giảm xuống mức 2,22%.

Mặc dù đóng góp nguồn thu ngân sách lớn, công tác quản lý thuế giá trị gia tăng đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại Cục Thuế tỉnh Thừa Thiên Huế đối mặt nhiều thách thức gay gắt. Phần lớn các đơn vị trong khu vực này là doanh nghiệp vừa và nhỏ với vốn đăng ký bình quân khoảng 1 tỷ đồng, năng lực quản trị kế toán chưa đồng đều và khoảng 16% sở hữu công nghệ ở mức lạc hậu. Tình trạng gian lận kê khai, trốn tránh nghĩa vụ xuất hóa đơn và chiếm dụng tiền thuế còn diễn biến phức tạp.

Mục tiêu của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý thuế giá trị gia tăng, phân tích toàn diện thực trạng công tác thu thuế giai đoạn 2021-2023 và nhận diện các kẽ hở quản lý. Từ đó, tác giả đề xuất hệ thống giải pháp mang tính ứng dụng thực tiễn cao nhằm tăng cường bao quát nguồn thu, giảm tỷ lệ thất thu và hiện đại hóa quy trình quản lý thuế trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết quản lý thuế hiện đại gắn liền với khung pháp lý theo Luật Quản lý thuế năm 2019 và Luật Thuế giá trị gia tăng sửa đổi năm 2018. Quản lý thuế được xác định là quá trình cơ quan nhà nước xác lập cơ chế, biện pháp bảo đảm sự tuân thủ nghĩa vụ thuế của tổ chức, cá nhân, dựa trên nguyên tắc bình đẳng, minh bạch và quản lý rủi ro. Khung lý thuyết phân định 6 nội dung cơ bản: đăng ký thuế; kê khai, nộp thuế và ấn định thuế; tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế; kiểm tra, thanh tra thuế; hoàn thuế, miễn giảm thuế; quản lý nợ và cưỡng chế thu hồi nợ thuế.

Bản chất của thuế giá trị gia tăng là sắc thuế gián thu, có tính chất lũy thoái so với thu nhập và trung lập kinh tế cao, đánh vào phần giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ qua từng khâu từ sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng. Tại Việt Nam, thuế tiêu dùng bao gồm thuế giá trị gia tăng chiếm tỷ trọng khoảng 40% trong tổng thu ngân sách quốc gia hàng năm. Nghiên cứu cũng kết hợp lý thuyết hành vi tuân thủ thuế để phân tích khu vực kinh tế ngoài quốc doanh, vốn chiếm khoảng 50% tổng nguồn thu ngân sách từ thuế toàn quốc, nhận diện rõ những đặc tính về sở hữu vốn, quy mô vận hành và xu hướng tối thiểu hóa nghĩa vụ thuế của các chủ doanh nghiệp tư nhân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Niên giám thống kê tỉnh Thừa Thiên Huế, các báo cáo tổng kết tình hình kinh tế - xã hội của Ủy ban nhân dân tỉnh giai đoạn 2021-2023, cùng báo cáo chuyên môn của các phòng chức năng thuộc Cục Thuế tỉnh Thừa Thiên Huế như Phòng Kê khai - Kế toán thuế, Phòng Thanh tra - Kiểm tra số 2, và Phòng Nghiệp vụ - Dự toán - Pháp chế.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực tế trong quý 1 năm 2024 với 2 nhóm đối tượng:

• Nhóm 1 gồm 60 cán bộ công chức thuộc cơ quan Cục Thuế tỉnh và các Chi cục Thuế trực thuộc, nắm giữ vị trí lãnh đạo và chuyên viên trực tiếp quản lý thuế giá trị gia tăng.
• Nhóm 2 gồm lãnh đạo các doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn. Áp dụng công thức tính cỡ mẫu của Cochran (1977) với tỷ lệ lựa chọn p = 0,4, độ tin cậy 95% tương ứng giá trị Z = 1,96 và sai số cho phép e = 10%, cỡ mẫu tối thiểu được xác định là 92 doanh nghiệp. Để tăng tính đại diện và hạn chế hao hụt, tác giả tiến hành chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống đối với 130 doanh nghiệp ngoài quốc doanh từ danh sách tổng thể 997 đơn vị đang hoạt động tính đến cuối năm 2023, áp dụng bước nhảy k = 8.

Bảng câu hỏi sử dụng thang đo Likert 5 mức độ từ 1 (Rất không đồng ý) đến 5 (Rất đồng ý). Số liệu được xử lý bằng phần mềm Excel thông qua phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh chuỗi thời gian và phương pháp phân tổ, tổng hợp. Lý do lựa chọn các phương pháp này là vì chúng phù hợp với định hướng nghiên cứu ứng dụng, cho phép phản ánh trực quan quy mô, kết cấu tỷ lệ nguồn thu và đánh giá chính xác mức độ đồng thuận của đối tượng khảo sát đối với các tiêu chí quản lý.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, số lượng doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại Thừa Thiên Huế tăng trưởng mạnh mẽ nhưng tiềm ẩn nhiều biến động thiếu ổn định. Năm 2021 toàn tỉnh có 784 doanh nghiệp, năm 2022 tăng thêm 91 đơn vị lên 875 doanh nghiệp (tăng 11,6%), và đạt mốc 997 doanh nghiệp vào năm 2023 (tăng 13,9% so với năm 2022). Cơ cấu loại hình tập trung áp đảo ở công ty trách nhiệm hữu hạn với 481 đơn vị và công ty cổ phần với 461 đơn vị vào năm 2023, chiếm hơn 94% tổng số doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Ngược lại, loại hình doanh nghiệp tư nhân giảm từ 21 đơn vị năm 2021 xuống 19 đơn vị năm 2023, phản ánh xu hướng chuyển đổi cơ cấu vốn để bảo vệ quyền lợi sở hữu nhưng cũng làm gia tăng hiện tượng lập doanh nghiệp danh nghĩa để đối phó nghĩa vụ tài chính.

Thứ hai, thuế giá trị gia tăng giữ vai trò nguồn thu trụ cột từ khối ngoài quốc doanh nhưng công tác thực hiện dự toán có xu hướng giảm sút hiệu quả. Tỷ lệ đóng góp của thuế giá trị gia tăng trong tổng số thuế thu được từ doanh nghiệp ngoài quốc doanh lần lượt là 62,15% năm 2021, 62,44% năm 2022 và 62,05% năm 2023. Tuy nhiên, mức độ hoàn thành dự toán của sắc thuế này sụt giảm rõ rệt: năm 2021 đạt 133,63%, năm 2022 đạt 147,20%, nhưng sang năm 2023 chỉ đạt 95,50% với tổng thu 985 tỷ đồng so với kế hoạch dự toán 1.031 tỷ đồng.

Thứ ba, công tác thanh tra, kiểm tra bộc lộ nhiều hành vi trốn lậu thuế tinh vi. Các doanh nghiệp thương mại thường xuyên không xuất hóa đơn khi bán hàng hoặc ghi giá trị thanh toán trên hóa đơn thấp hơn thực tế. Điển hình trong lĩnh vực xây dựng cơ bản, nhiều doanh nghiệp hoàn thành công trình cấp xã nhưng chỉ nghiệm thu quyết toán qua biên bản để nhận giải ngân mà không xuất hóa đơn thuế giá trị gia tăng đầu ra, làm thất thoát nguồn thu lớn kéo dài qua nhiều năm ngân sách.

Thứ tư, biên chế ngành thuế sụt giảm tạo áp lực lớn lên chất lượng kiểm soát. Do thực hiện tinh giản biên chế theo Nghị định 39-NQ/TW, tổng số cán bộ công chức của Cục Thuế giảm liên tục từ 533 người năm 2021 xuống 504 người năm 2022 (giảm 5,44%) và còn 462 người năm 2023 (giảm tiếp 8,33%). Tỷ lệ cán bộ nam chiếm 53,9% và nữ chiếm 46,1%. Dù trình độ chuyên môn được nâng lên với 82,9% tốt nghiệp đại học và 12,1% sau đại học (56 người), sự thiếu hụt nhân lực trực tiếp đã hạn chế khả năng giám sát 997 doanh nghiệp ngoài quốc doanh đang hoạt động.

Thảo luận kết quả

Khi xem xét diễn biến số liệu qua các biểu đồ kết hợp cột và đường thể hiện mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế, tổng vốn đầu tư toàn xã hội và số thu ngân sách nhà nước, có thể thấy rõ độ trễ và tính nhạy cảm của thuế giá trị gia tăng trước các biến động vĩ mô. Sau giai đoạn tăng trưởng GRDP đạt 7,27% vào năm 2022 đưa thu ngân sách địa phương lên đỉnh 12.070 tỷ đồng, kinh tế năm 2023 hạ nhiệt xuống 2,22% khiến thu ngân sách giảm về 10.599 tỷ đồng (giảm 12,18%). Sự suy thoái của ngành dịch vụ du lịch, với mức tăng trưởng âm 0,79% năm 2023 do lượng khách quốc tế sụt giảm, đã ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi luân chuyển hàng hóa và doanh thu chịu thuế giá trị gia tăng của các đơn vị dịch vụ, thương mại tư nhân.

Nguyên nhân sâu xa của tình trạng thất thu thuế nằm ở năng lực hạch toán kế toán nội bộ của doanh nghiệp ngoài quốc doanh còn hạn chế. Nhiều chủ cơ sở kinh doanh tận dụng thói quen thanh toán bằng tiền mặt của người tiêu dùng để che giấu doanh thu. Khi đối chiếu với kinh nghiệm quản lý thuế tại Cục Thuế Thành phố Hà Nội và Cục Thuế tỉnh Quảng Bình, bài học then chốt được rút ra là cơ quan thuế địa phương cần chuyển trọng tâm từ kiểm tra thụ động sang kiểm soát rủi ro dựa trên dữ liệu hóa đơn điện tử và liên thông số liệu với hệ thống ngân hàng, Kho bạc Nhà nước. Nếu không xây dựng được tiêu chí phân loại rủi ro minh bạch, việc sụt giảm số lượng công chức thuế sẽ tiếp tục nới rộng khoảng trống giám sát nghĩa vụ nộp thuế của các doanh nghiệp tư nhân.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện công tác tổ chức và chuẩn hóa năng lực cán bộ thuế. Lãnh đạo Cục Thuế tỉnh Thừa Thiên Huế cần chỉ đạo tổ chức 100% cán bộ thuộc các bộ phận thanh tra, kiểm tra và quản lý nợ tham gia các khóa tập huấn chuyên sâu về phân tích báo cáo tài chính và phát hiện gian lận hóa đơn định kỳ 2 lần mỗi năm. Mục tiêu là tối ưu hóa hiệu suất làm việc của 462 công chức hiện có, bù đắp áp lực do tinh giản biên chế giai đoạn 2021-2023, bảo đảm mỗi công chức nắm vững quy trình xử lý rủi ro điện tử trong giai đoạn từ quý 3 năm 2024 đến hết năm 2025.

Thứ hai, siết chặt quy trình quản lý đăng ký, kê khai và kiểm soát nghĩa vụ thuế. Phòng Kê khai và Kế toán thuế cần thiết lập cơ chế đối chiếu tự động dữ liệu tờ khai thuế giá trị gia tăng hàng tháng, hàng quý với hệ thống hóa đơn điện tử, nâng tỷ lệ nộp tờ khai đúng hạn từ các doanh nghiệp ngoài quốc doanh lên trên 98%. Đồng thời, cơ quan thuế chủ động phối hợp với Sở Kế hoạch và Đầu tư để rà soát các doanh nghiệp xin giải thể, bỏ địa chỉ kinh doanh nhằm triệt tiêu thủ đoạn lập công ty ma để mua bán hóa đơn bất hợp pháp.

Thứ ba, đổi mới phương thức thanh tra, kiểm tra thuế theo tiêu chí quản lý rủi ro. Các Phòng Thanh tra - Kiểm tra thuế số 1, số 2 và số 3 cần ứng dụng công nghệ phân tích rủi ro tự động để lập danh sách kiểm tra trọng điểm, tập trung vào lĩnh vực bán lẻ, thương mại tiêu dùng và xây dựng cơ bản. Đối với các công trình nghiệm thu quyết toán cấp huyện, xã, cơ quan thuế phải thiết lập quy chế phối hợp bắt buộc với Kho bạc Nhà nước: chỉ thực hiện giải ngân thanh toán khi doanh nghiệp xuất trình đầy đủ hóa đơn giá trị gia tăng hợp pháp, phấn đấu thu hồi trên 90% số thuế thất thu trong lĩnh vực xây dựng tư nhân từ năm 2025.

Thứ tư, hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin và tăng cường quản lý nợ thuế. Phòng Công nghệ thông tin cùng Phòng Quản lý nợ và cưỡng chế nợ thuế cần số hóa toàn bộ quy trình theo dõi nợ đọng, phân loại nợ có khả năng thu hồi và nợ khó thu, đặt mục tiêu kéo giảm tỷ lệ nợ đọng thuế giá trị gia tăng xuống dưới 5% tổng thu ngân sách hàng năm. Cơ quan thuế cần công khai danh tính các doanh nghiệp chây ỳ nợ thuế trên các cổng thông tin đại chúng định kỳ hàng tháng, kết hợp áp dụng biện pháp phong tỏa tài khoản ngân hàng và dừng thông quan hàng hóa theo đúng quy định của Luật Quản lý thuế 2019.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Lãnh đạo và cán bộ công chức thuộc ngành thuế: Luận văn cung cấp bức tranh thực tế về công tác quản lý thu thuế giá trị gia tăng tại địa bàn cấp tỉnh, đưa ra mô hình tổ chức bộ máy và quy trình xử lý rủi ro giúp tối ưu hóa nguồn lực nhân sự trong điều kiện tinh giản biên chế.
• Chủ doanh nghiệp ngoài quốc doanh và kế toán trưởng: Tài liệu làm rõ các quy định pháp luật về nghĩa vụ kê khai, khấu trừ, hoàn thuế giá trị gia tăng, chỉ ra các lỗi sai phạm phổ biến về hóa đơn chứng từ, giúp doanh nghiệp chủ động chuẩn hóa sổ sách kế toán và phòng tránh rủi ro pháp lý.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế: Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu ứng dụng, quy trình thiết kế bảng hỏi khảo sát với cỡ mẫu Cochran 92 đơn vị, cùng hệ thống số liệu thực chứng giai đoạn 2021-2023.
• Cơ quan hoạch định chính sách và chính quyền địa phương: Nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học để Ủy ban nhân dân các cấp ban hành quy chế phối hợp liên ngành giữa cơ quan thuế, Kho bạc Nhà nước và các sở ban ngành nhằm nuôi dưỡng và bao quát nguồn thu ngân sách bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Thuế giá trị gia tăng chiếm tỷ trọng bao nhiêu trong tổng thu từ doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại Thừa Thiên Huế? Trong giai đoạn 2021-2023, thuế giá trị gia tăng chiếm tỷ trọng từ 62,05% đến 62,44% trong tổng số thu từ khối ngoài quốc doanh. Riêng năm 2023, sắc thuế này đạt 985 tỷ đồng trên tổng số 1.587 tỷ đồng nộp ngân sách của khối doanh nghiệp tư nhân.

2. Cỡ mẫu khảo sát doanh nghiệp trong nghiên cứu được xác định theo phương pháp nào? Tác giả áp dụng công thức chọn mẫu xác suất của Cochran (1977) với tỷ lệ p = 0,4, độ tin cậy 95% và sai số cho phép 10%, xác định cỡ mẫu tối thiểu là 92 doanh nghiệp. Thực tế, tác giả đã tiến hành khảo sát 130 đơn vị bằng kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống với bước nhảy k = 8 từ tổng số 997 doanh nghiệp ngoài quốc doanh.

3. Các hành vi gian lận thuế giá trị gia tăng phổ biến nhất tại địa phương là gì? Những hành vi chủ yếu gồm: bán hàng không xuất hóa đơn giá trị gia tăng trong kinh doanh bán lẻ, ghi giá bán trên hóa đơn thấp hơn giá trị thực tế, kê khai sai thuế suất từ mức cao xuống mức thấp, và không xuất hóa đơn khi thanh toán các công trình xây dựng cơ bản.

4. Biến động nhân sự tại Cục Thuế Thừa Thiên Huế giai đoạn 2021-2023 diễn ra như thế nào? Thực hiện chủ trương tinh giản biên chế, tổng số cán bộ công chức của Cục Thuế giảm liên tục từ 533 người năm 2021 xuống 504 người năm 2022 và còn 462 người năm 2023 (giảm tổng cộng 13,32%). Tuy nhiên, chất lượng chuyên môn tăng lên với 82,9% đạt trình độ đại học và 12,1% đạt trình độ sau đại học.

5. Giải pháp then chốt nào giúp ngăn chặn thất thu thuế giá trị gia tăng trong lĩnh vực xây dựng? Cơ quan thuế cần phối hợp chặt chẽ với Kho bạc Nhà nước và ban quản lý dự án các cấp, quy định bắt buộc doanh nghiệp thi công phải xuất trình hóa đơn giá trị gia tăng hợp pháp thì mới được giải ngân thanh toán giá trị quyết toán công trình, thay vì chỉ căn cứ vào biên bản nghiệm thu kỹ thuật.

Kết luận

• Đề tài đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thuế giá trị gia tăng và quản lý thuế đối với khu vực ngoài quốc doanh trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá sâu sắc thực trạng thu ngân sách tại Cục Thuế tỉnh Thừa Thiên Huế giai đoạn 2021-2023, khẳng định thuế giá trị gia tăng luôn chiếm hơn 62% nguồn thu của khối doanh nghiệp tư nhân.
• Nhận diện chính xác 4 kẽ hở quản lý lớn liên quan đến hành vi không xuất hóa đơn, gian lận quyết toán công trình xây dựng, nợ đọng kéo dài và áp lực thiếu hụt nhân sự do tinh giản biên chế từ 533 xuống 462 người.
• Đề xuất 8 nhóm giải pháp khả thi, đồng bộ từ đổi mới kiểm tra rủi ro, đẩy mạnh hóa đơn điện tử đến ký kết quy chế phối hợp liên ngành giải ngân vốn đầu tư.
• Nghiên cứu đặt ra lộ trình tiếp theo cho cơ quan thuế địa phương trong việc xây dựng cơ sở dữ liệu lớn phục vụ giám sát thuế tự động đến năm 2030, đồng thời kêu gọi các cơ quan ban ngành và cộng đồng doanh nghiệp cùng chung tay xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, thực hiện nghiêm túc nghĩa vụ thuế vì sự phát triển bền vững của quê hương Thừa Thiên Huế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬ VÀ THỰC TIỄ VỀ QUẢ LÝ THUẾ GIÁ TRN GIA TĂ G ĐỐI VỚI DOA H GHIỆP 1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬ VỀ QUẢ LÝ THUẾ 1.1 Khái niệm về thuế Căn cứ khoản 1 Điều 3 Luật Quản lý thuế 2019, thuế là một khoản nộp ngân sách nhà nước bắt buộc của tổ chức, hộ gia đình, hộ kinh doanh, cá nhân theo quy định của các luật thuế.2 Đặc điểm về thuế - Thuế là khoản đóng góp có tính chất bắt buộc vào gân sách nhà nước Thuộc tính cơ bản của thuế là tính bắt buộc là đặc điểm cơ bản khi nói về thuế. Bất kể cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp nào khi đủ điều kiện cũng đều cần phải nộp thuế và nộp theo những hình thức phù hợp. - Thuế là khoản đóng góp mang tính quyền lực N hà nước định ra việc thu thuế bởi vì 90% nguồn thu của ngân sách nhà nước chính là từ thuế. Thuế được xem là khoản đóng mang tính quyền lực bởi nếu không có khoản này, N hà nước sẽ không đủ tiềm lực để duy trì các hoạt động hay thực hiện các chức năng quan trọng.

Chính vì vậy, đảm bảo việc thu thuế được thực hiện đầy đủ là trách nhiệm quan trọng của các cơ quan có thN m quyền, cơ quan thuế địa phương. N gười lao động nếu có hành vi trốn thuế hay không thực hiện đúng nghĩa vụ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. - Thuế không mang tính đối giá hay hoàn trả trực tiếp N gười nộp thuế khi đã đủ điều kiện nộp thuế theo Pháp luật bắt buộc phải có nghĩa vụ đóng thuế, cho dù đã nhận được lợi ích công cộng hay chưa. Thuế không mang tính đối giá, hoàn trả trực tiếp mà nó dùng để nộp vào ngân sách N hà nước.

Chính phủ sẽ sử dụng tiền đó để chi tiêu cho mục đích phục vụ cộng đồng. 7 - Thuế là khoản đóng mang tính vĩnh viễn N gười nộp thuế thực hiện nghĩa vụ nộp thuế cho N hà nước không so sánh với việc cho N hà nước vay tiền nên không có nghĩa vụ phải hoàn trả, thuế mang tính vĩnh viễn để phục vụ lợi ích an sinh xã hội,… 1.3 Vai trò của thuế Thuế là một khoản đóng có vai trò quan trọng và cần thiết trong các hoạt động đời sống, vai trò của thuế phải kể đến như: • Thuế giúp tăng thu nhập vào ngân sách N hà nước, góp phần lớn trong việc giải quyết các vấn đề an sinh, phúc lợi xã hội theo chính sách. Bên cạnh đó, thuế cũng là nguồn lực để xây dựng cơ sở vật chất, hạ tầng công cộng, phục vụ cho đời sống • Khuyến khích các hoạt động kinh tế nhất định. Chẳng hạn, chính phủ có thể áp dụng thuế ưu đãi để thúc đN y đầu tư vào các lĩnh vực mới, hoặc thuế bảo vệ để bảo vệ các ngành công nghiệp trong nước khỏi sự cạnh tranh không cân bằng • Thuế hỗ trợ việc cân bằng giữa khoảng cách giàu nghèo, giảm thiểu phân biệt tầng lớp trong xã hội.

Bởi người nộp nhiều thuế hơn hầu hết đều là những chủ thể có mức thu nhập cao hơn • Giúp tăng trưởng kinh tế, xã hội, thúc đN y nguồn nhân lực cũng như hiệu suất làm việc • Đảm bảo tính công bằng, minh bạch trong các khoản và thu nhập của mỗi cá nhân, tổ chức, đóng góp vào quá trình phân phối lại các tài nguyên và cơ hội trong xã hội • Thuế cũng có thể được sử dụng để kiểm soát lạm phát.4 Hệ thống thuế 1.