CHƯƠNG 1 THƯ VIỆN THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 1. KHÁI QUÁT VỀ THƯ VIỆN THÀNH PHỐ HÀ NỘI 1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, văn hóa, xã hội của thành phố Hà Nội 1. Đặc điểm tự nhiên Hà Nội có vị trí địa lí quan trọng, có ưu thế đặc biệt so với các địa phương khác trong cả nước.
Hà Nội là thủ đô của nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, nằm ở trung tâm đồng bằng Bắc Bộ. Hà Nội nằm hai bên bờ sông Hồng, giữa vùng đồng bằng Bắc Bộ trù phú và nổi tiếng từ lâu đời, Hà Nội có vị trí và địa thế đẹp, thuận lợi để là một trung tâm chính trị, kinh tế, vǎn hóa, khoa học và đầu mối giao thông quan trọng của cả nước. Nghị quyết số 15/2008/QH12 ngày 29/5/2008 của Quốc hội có hiệu lực từ ngày 1/8/2008 về việc điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Hà Nội và một số tỉnh có liên quan, thành phố Hà Nội mới với sự hợp nhất toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số hiện tại của tỉnh Hà Tây, toàn bộ huyện Mê Linh, 4 xã Đông Xuân, Tiến Xuân, Yên Bình và Yên Trung của huyện Lương Sơn tỉnh Hòa Bình. Hà Nội được mở rộng hơn 3 lần và là thành phố lớn thứ 17 trên thế giới, với diện tích trên 3.300km2, dân số gần 6,5 triệu người, có 29 đơn vị hành chính quận, huyện, thị xã và 575 đơn vị xã, phường, thị trấn.
Thành phố Hà Nội ngày nay nằm ở trung tâm Bắc bộ, phía Bắc giáp tỉnh Thái Nguyên và tỉnh Vĩnh Phúc; phía Nam giáp tỉnh Hà Nam và tỉnh Hòa Bình; phía Đông giáp các tỉnh Bắc Giang, Bắc Ninh và Hưng Yên; phía Tây giáp tỉnh Hòa Bình và tỉnh Phú Thọ. Điểm cực Bắc của thành phố thuộc xã Bắc Sơn, huyện Sóc Sơn, ở tọa 0 0 độ 21 23’ vĩ độ Bắc và 105 50’ kinh độ Đông, giáp tỉnh Thái Nguyên. Điểm cực Nam thuộc xã Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, ở tọa độ 20033’ vĩ độ Bắc và 11 105047; kinh đô Đông, giáp tỉnh Hà Nam. Điểm cực Tây thuộc xã Thuần Mỹ, huyện Ba Vì, ở tọa độ 21010’ vĩ độ Bắc và 105017’ kinh độ Đông, giáp bờ phải sông Đà là tỉnh Phú Thọ.
Điểm cực Đông thuộc xã Lệ Chi, huyện Gia Lâm, ở tọa độ 21010’ vĩ độ Bắc và 106010’ kinh đô Đông, giáp tỉnh Bắc Ninh. Chạy dọc ranh giới phía Tây của thành phố hiện nay là các dãy núi Ba Vì (1281m), Viên Nam, Nương Ngái, Hương Sơn chở che cho cả đồng bằng Bắc bộ. Đồng bằng này thời cổ đại từng là một vịnh biển. Đó là một vùng đồi núi đã bị sụt võng xuống biển, vì vậy mà trong lòng đồng bằng vẫn tồn tại những đồi núi sót xưa vốn là những đỉnh cao của hệ thống núi bị sụt võng, như dãy Câu Lậu ở Thạch Thất, cụm núi đá vôi ở Quốc Oai, Chương Mỹ.
Ngoài ra, bờ vịnh cổ còn để lại bậc thềm phú sa cổ ở Ba Vì, Thạch Thất, Quốc Oai cao độ 30 đến 35 m trên mặt đồng bằng phù sa mới hiện tại [ 26, tr. Về điều kiện khí hậu - thủy văn, khí hậu Hà Nội mang đặc trưng của khí hậu vùng nhiệt đới gió mùa ẩm, mùa hè nóng, mưa nhiều và mùa đông lạnh, mưa ít. Mùa nóng từ tháng 5 tới tháng 9, kèm theo mưa nhiều, nhiệt độ trung bình 29,20C. Từ tháng 11 tới tháng 3 năm sau là khí hậu của mùa đông với nhiệt độ trung bình 15,20C.
Mạng lưới sông ngòi trên địa bàn Hà Nội khá dày, thuộc hai hệ thống sông chính là sông Hồng và sông Thái Bình. Hệ thống sông Hồng ở địa phận Hà Nội dài khoảng 54km, bao gồm một số sông nhánh như sông Nhuệ, sông Đáy, sông Tích, sông Đuống. Đặc điểm kinh tế, văn hóa, xã hội Hà Nội có vị trí địa lýí - chính trị quan trọng, có ưu thế đặc biệt so với các địa phương khác, “là trái tim của cả nước, đầu não chính trị – hành chính quốc gia, trung tâm lớn về văn hóa, khoa học, giáo dục kinh tế và giao dịch quốc tế”, là vùng đất “địa linh nhân kiệt” với lịch sử ngàn năm văn hiến, nơi 12 hội tụ, kết tinh, lan tỏa và phát sáng các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Hà Nội được Đảng và Nhà nước chỉ đạo tập trung đầu tư về mọi mặt trong quá trình xây dựng và phát triển thủ đô; có điều kiện thuận lợi trong việc tiếp cận những thành tựu khoa học công nghệ và tinh hoa văn hóa thế giới, giải quyết kịp thời, hiệu quả những vấn đề kinh tế- xã hội phát sinh có liên quan trong quá trình toàn cầu hóa, hội nhập khu vực và quốc tế.
* Kinh tế Hà Nội với vị thế là thủ đô, lợi thế thuận tiện nằm ở trung tâm đồng bằng Bắc Bộ, đầu mối giao thông của các tuyến đường sắt, đường bộ và hàng không, nằm trong trục kinh tế Hà Nội – Hải Phòng- Quảng Ninh tạo cho Hà Nội những cơ hội to lớn. Thủ đô Hà Nội là địa bàn có bước phát triển tương đối toàn diện, hiện đại và vững chắc, đứng thứ hai trong cả nước về tốc độ phát triển kinh tế, về đóng góp ngân sách Nhà nước cũng như tiềm năng và lợi thế huy động các nguồn vốn đầu tư cho phát triển. Kinh tế thủ đô phát triển với cơ cấu kinh tế công nghiệp - dịch vụ - nông nghiệp. Các ngành dịch vụ, du lịch bảo hiểm giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế của thành phố.
Mục tiêu “Phát triển kinh tế thủ đô với tốc độ tăng trưởng cao, bền vững, cơ cấu hợp lý; đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế trong nước và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế.9] được thành phố hết sức coi trọng. Trong những năm qua kinh tế thủ đô đã tăng trưởng liên tục đạt mức cao hơn so với bình quân chung của cả nước. GDP trong 5 năm gần đây đều đạt mức tăng trưởng khá: Năm 2005: 10,8%; Năm 2006: 11,2%, Năm 2007: 11,2%; Năm 2008: 10,58% [5, tr. Năm 2008, 2009 là năm nền kinh tế Việt Nam nói chung và kinh tế Hà Nội nói riêng gặp rất nhiều khó khăn.
Đó là lạm phát, khủng khoảng tài chính, suy thoái kinh tế ở mức độ toàn cầu; Đó là thiên tai với quy mô, mức độ lớn 13 chưa từng có; Đó là vấn đề mở rộng địa giới hành chính với nhiều công việc” ổn định và tổ chức lại bộ máy hành chính Đảng, chính quyền, đoàn thể, vấn đề chỉ đạo, điều hành công việc. Tuy nhiên, Thủ đô Hà Nội đã khắc phục mọi khó khăn để vượt qua mọi thử thách. Với tốc độ tăng trưởng 10,5% và 6,9% thu nhập bình quân đầu người tăng từ 28,6 triệu đồng năm 2008 lên 32 triệu đồng năm 2009. Cơ cấu kinh tế cũng tiếp tục có sự chuyển dịch theo hướng tích cực, tập trung đầu tư vào ngành công nghiệp và dịch vụ, giảm tỷ trọng trong nông nghiệp.
Các ngành xây dựng, tài chính, bưu chính viễn thông. cũng tăng lên đáng kể. Cơ cấu nông nghiệp chuyển dịch theo hướng tỷ trọng chăn nuôi, thủy sản, dịch vụ và giảm ngành trồng trọt. Hiệu quả sản xuất nông nghiệp tăng lên, giá trị sản xuất đất nông nghiệp đạt 131triệu đồng (năm 2008 là 122 triệu đồng).
Thu ngân sách Nhà nước trên địa bàn đạt 73.520 tỷ đồng, tăng 4,7% so với dự toán. Năm 2009, tổng sản phẩm nội địa tăng 6,67%, trong đó ngành công nghiệp tăng 6,85%, các ngành dịch vụ̣ tăng 7,43%, ngành nông, lâm, thủy sản tăng 0,08%. Khách quốc tế đến Hà Nội cả năm là 1029 ngàn lượt khách, khách nội địa là 6718 ngàn lượt khách, tăng 1,8%. Doanh thu vận chuyển hàng hóa tăng 12%; doanh thu vận chuyển hành khách tăng 20,6%.
Năm 2009, doanh thu bưu chính viễn thông tăng 13,9% so năm trước, vốn đầu tư phát triển đạt 23.635,7 tỷ đồng, tăng 7,2%. Hà Nội còn có ưu thế trong công tác tuyên truyền quảng bá và thu hút đầu tư, sản xuất tiêu thụ các sản phẩm hàng hóa, mở rộng các dịch vụ công nghệ cao, dịch vụ tài chính – ngân hàng, dịch vụ đối ngoại du lịch. * Văn hóa: Trong xu thế phát triển hiện đại, nối tiếp truyền thống văn hóa Thăng Long, vị thế văn hóa của thủ đô Hà Nội ngày càng được khẳng định, thể hiện 14 sự tỏa sáng và dẫn dắt các vùng văn hóa trong cả nước. Vị thế đó đã được khẳng định trong Nghị quyết 15-NQ/TW của Bộ Chính trị: “Xây dựng văn hóa thủ đô giàu bản sắc dân tộc và truyền thống Thăng Long – Hà Nội”.
Pháp lệnh thủ đô cũng nêu: “Phát triển văn hóa – xã hội của thủ đô nhằm tạo lập môi trường văn hóa – xã hội văn minh lành mạnh”. Cùng với quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tiến trình hội nhập khu vực và quốc tế, nền văn hóa các nước nói chung và thủ đô Hà Nội nói riêng đã có những chuyển biến mới, đa dạng hơn. Sự gia nhập của các thành tố văn hóa hội tụ về đây càng trở nên đa dạng, từ nhiều kênh, nhiều chiều khác nhau, hoặc từ dân cư ở mọi miền đất nước đổ về, sự sáp nhập địa giới hành chính, từ đội ngũ trí thức được đào tạo từ nước ngoài về hoặc từ sự hợp tác quốc tế ngày càng mở rộng. Những yếu tố đó góp phần tạo được diện mạo văn hóa thủ đô ngày càng phong phú, đa dạng hơn.
Hà Nội là một trong hai trung tâm văn hóa lớn nhất của Việt Nam. Trên địa bàn tập trung nhiều thư viện, bảo tàng, nhà hát cũng như các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh. Các cơ quan thông tấn, báo chí, xuất bản cấp quốc gia đều đóng tại Hà Nội. Tin tức của mọi vùng lãnh thổ trên đất nước cũng được phát ra từ đây trên sóng phát thanh và truyền hình.
Hàng trăm tờ báo và tạp chí, hàng nghìn đầu sách mới của gần 40 nhà xuất bản trung ương phát hành khắp nơi, ra cả nước ngoài, làm phong phú đời sống văn hóa của nhân dân và giới thiệu hình ảnh Việt Nam và bạn bè thế giới. Các hoạt động biểu diễn nghệ thuật ở Hà Nội cũng diễn ra rất sôi nổi và đa dạng. Hà Nội là nơi tập trung 49 trường đại học và cao đẳng, 38 trường trung học chuyên nghiệp, 21 trường dạy nghề, 112 viện nghiên cứu (chiếm 86% tổng số các viện nghiên cứu trong cả nước), phần lớn các chuyên gia đầu ngành đang công tác, nghiên cứu khoa học và giảng dạy ở thủ đô. Ngoài ra còn 15 nhiều tổ chức, doanh nghiệp hoạt động trong các ngành công nghệ hiện đại, tiên tiến.