Chương 1: Một số lý luận về quản lý thu trong các đơn vị sự nghiệp có thu công lập. Chương 2: Thực trạng quản lý thu các đơn vị sự nghiệp công lập có thu trên địa bàn huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang. Chương 3: Các kết luận nghiên cứu và giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý thu tại các đơn vị sự nghiệp công lập có thu trên địa bàn huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THU TRONG CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP CÓ THU 1.
Đơn vị sự nghiệp có thu - những vấn đề chung 1. Khái niệm và cách phân loại đơn vị sự nghiệp có thu Khái niệm đơn vị sự nghiệp, đơn vị sự nghiệp có thu được sử dụng thống nhất tại Nghị định số 43/2006/NĐ-CP. - Là các đơn vị công lập do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập, hoạt động trong các lĩnh vực sự nghiệp Giáo dục - Đào tạo và dạy nghề; sự nghiệp Y tế, Đảm bảo xã hội; sự nghiệp văn hoá - thông tin (bao gồm cả đơn vị phát thanh truyền hình ở địa phương), sự nghiệp Thể dục - Thể thao, sự nghiệp kinh tế và sự nghiệp khác. - ĐVSN được Nhà nước cho phép thu một số loại phí, lệ phí, được tiến hành hoạt động sản xuất cung ứng dịch vụ để bù đắp chi phí hoạt động, tăng thu nhập cho cán bộ, viên chức.
- Có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng, tổ chức bộ máy kế toán theo quy định của Luật kế toán. Tuy nhiên không phải tất cả các ĐVSN đều có khả năng thu và có nguồn thu. Nguồn thu của các đơn vị rất khác nhau ở từng lĩnh vực, từng ngành, từng địa phương. Vì vậy, một cơ chế tài chính chung cho tất cả các loại hình ĐVSN sẽ là không hiệu quả.
Căn cứ vào khả năng đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên, hay nói cách khác là căn cứ vào nguồn thu từ hoạt động cung ứng “dịch vụ công” của đơn vị có thể phân loại ĐVSN công lập thành 03 loại, cụ thể: + ĐVSN có thu đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động: là đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên (gọi tắt là ĐVSN tự bảo đảm chi phí hoạt động) + ĐVSN có thu đảm bảo một phần chi phí hoạt động: là đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động thường xuyên, phần còn lại được ngân sách (NS) nhà nước cấp (gọi tắt là ĐVSN tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động). + Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, đơn vị không có nguồn thu: là đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, đơn vị không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thường LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 xuyên do ngân sách nhà nước (NSNN) bảo đảm toàn bộ (gọi tắt là ĐVSN do NSNN bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động) Cách phân loại thứ hai là dựa vào lĩnh vực hoạt động của các ĐVSN, cụ thể: - ĐVSN hoạt động trong lĩnh vực giáo dục đào tạo. - ĐVSN hoạt động trong lĩnh vực y tế. - ĐVSN hoạt động trong lĩnh vực khoa học công nghệ, môi trường.
- ĐVSN hoạt động trong lĩnh vực văn hóa thông tin, thể dục thể thao. - ĐVSN hoạt động sự nghiệp kinh tế. Việc phân loại ĐVSN theo quy định trên, được ổn định trong thời gian 3 năm sau thời hạn 3 năm sẽ xem xét phân loại lại cho phù hợp. Trong thời gian ổn định phân loại, trường hợp ĐVSN có thay đổi chức năng, nhiệm vụ, tổ chức thì cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét điều chỉnh phân loại lại cho phù hợp.
Việc phân loại ĐVSN, phân biệt ĐVSN với cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan dự toán của các tổ chức chính trị - xã hội là cơ sở để tiếp tục đổi mới và nghiên cứu xây dựng cơ chế quản lý tài chính với từng loại hình đơn vị cho phù hợp và hiệu quả (Chính phủ, 2006) [11]. Cách xác định để phân loại đơn vị sự nghiệp Mức độ tự bảo đảm Tổng nguồn thu sự nghiệp chi phí hoạt động = x 100% thường xuyên Tổng chi hoạt động thường xuyên Trong đó: Tổng số nguồn thu sự nghiệp và tổng số chi hoạt động thường xuyên tính theo dự toán thu, chi của năm đầu thời kỳ ổn định. Căn cứ vào mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên, ĐVSN được phân loại như sau: - ĐVSN tự bảo đảm chi phí hoạt động, gồm: + ĐVSN có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên xác định theo công thức trên bằng hoặc lớn hơn 100%; + ĐVSN đã tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động từ nguồn thu sự nghiệp, từ nguồn NSNN do cơ quan có thẩm quyền của nhà nước đặt hàng. - ĐVSN tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động: Là ĐVSN có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên xác định theo công thức trên, từ trên 10% đến dưới 100%.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 - ĐVSN do NSNN bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động, gồm: + ĐVSN có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên xác định theo công thức trên, từ 10% trở xuống; + ĐVSN không có nguồn thu (Bộ Tài chính, 2006) [7]. Đặc điểm hoạt động của các ĐVSN có thu - Cơ quan hành chính nhà nước: là một bộ phận của bộ máy hành chính nhà nước, được sử dụng quyền lực nhà nước để thực hiện chức năng quản lý điều hành đối với mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. - ĐVSN: là đơn vị trực thuộc cơ quan hành chính nhà nước, do cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền thành lập, thực hiện hoạt động sự nghiệp, không có chức năng quản lý nhà nước. - ĐVSN có thu: Được thành lập nhằm cung cấp dịch vụ công cho xã hội không vì lợi nhuận mà vì lợi ích chung có những hoạt động phục vụ lợi ích tối thiểu cho xã hội, đảm bảo các quyền, nghĩa vụ cơ bản của con người, đảm bảo cuộc sống bình thường, an toàn.
Những hoạt động theo pháp luật công nên mọi đối tượng thụ hưởng đều có điều kiện và khả năng như nhau, không phân biệt hoàn cảnh cụ thể về xã hội, chính trị hay kinh tế. Về nguyên tắc dịch vụ công do nhà nước cung cấp không phải là dịch vụ thương mại, do đó không tồn tại trong môi trường cạnh tranh hoàn hảo và cũng không vì mục tiêu lợi nhuận hay nói cách khác việc trao đổi dịch vụ công không thông qua quan hệ thị trường một cách đầy đủ. Có tư cách pháp nhân, có con dấu và được mở tài khoản tại kho bạc nhà nước (KBNN) để phản ánh các khoản kinh phí trong và ngoài NSNN theo qui định của Luật NS nhà nước (Phan Thị Cúc, 2002) [12]. Vai trò của đơn vị sự nghiệp trong nền kinh tế Qua thực hiện Nghị định 43/2006/NĐ-CP đã thấy được vai trò của ĐVSN trong nền kinh tế.
Các ĐVSN công lập thuộc các lĩnh vực: Giáo dục - Đào tạo, Y tế, Văn hoá, Thể dục Thể thao, sự nghiệp kinh tế. được giao quyền TCTC đã chủ động sử dụng nguồn kinh phí NSNN giao để thực hiện nhiệm vụ có hiệu quả; đồng thời chủ động sử dụng tài sản, nguồn nhân lực để phát triển và nâng cao chất lượng hoạt động cung cấp dịch vụ công (khám chữa bệnh, đào tạo.), phát triển nguồn thu. ĐVSN được tự chủ trong việc huy động các nguồn vốn để đầu tư tăng cường cơ sở vật chất, đổi mới trang thiết bị, phát triển hoạt động sự nghiệp; thông qua các hình thức vay vốn các tổ chức tín dụng, vay vốn kích cầu, huy động vốn của cán bộ viên chức trong đơn vị, liên kết lắp đặt thiết bị cùng khai thác. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 Nguồn thu của các ĐVSN thuộc các bộ, cơ quan Trung ương quản lý cùng với nguồn kinh phí tiết kiệm 10% chi hoạt động thường xuyên NSNN giao, đã góp phần bảo đảm bù đắp một phần nhu cầu tiền lương tăng thêm theo quy định của Chính phủ; trong đó các đơn vị tự bảo đảm chi phí hoạt động tự bảo đảm toàn bộ tiền lương, NSNN không phải bổ sung kinh phí do thay đổi chế độ tiền lương; đối với các đơn vị tự bảo đảm một phần kinh phí một phần thu sự nghiệp được huy động để bù đắp một phần nguồn tiền lương tăng thêm theo quy định giảm chi từ nguồn NSNN (Bộ Tài chính, 2012) [6].
Hoạt động của các ĐVSN là một bộ phận của nền kinh tế và có vị trí quan trọng đặc biệt trong nền kinh tế quốc dân. Trong thời gian qua đã có nhiều đóng góp cho sự ổn định và phát triển kinh tế xã hội của đất nước thể hiện: - Cung cấp các dịch vụ công có chất lượng cao cho xã hội, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của nhân dân, góp phần cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho nhân nhân. - Thực hiện các nhiệm vụ chính trị được giao như: đào tạo và cung cấp nguồn nhân lực có chất lượng và trình độ; khám chữa bệnh, nghiên cứu và ứng dụng các kết quả khoa học, công nghệ; cung cấp các sản phẩm văn hoá, nghệ thuật.phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. - Đối với từng lĩnh vực hoạt động sự nghiệp, các ĐVSN công đều có vai trò chủ đạo trong việc tham gia đề xuất và thực hiện các đề án chương trình lớn phục vụ phát triển kinh xã hội của đất nước.
- Thông qua hoạt động thu phí, lệ phí theo quy định của nhà nước đã góp phần tăng cường nguồn lực cùng với NSNN đẩy mạnh đa dạng hoá và XHH nguồn lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội. Thực hiện chủ trương XHH hoạt động sự nghiệp của nhà nước, trong thời gian qua các ĐVSN ở tất cả các lĩnh vực đã tích cực mở rộng các loại hình, phương thức hoạt động, một mặt đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của nhân dân. Đồng thời qua đó cũng thu hút sự đóng góp của nhân dân cho sự phát triển của hoạt động sự nghiệp, của xã hội. Cơ chế quản lý tại đơn vị sự nghiệp có thu Quản lý thu là một bộ phận và là một khâu của quản lý kinh tế - xã hội mang tính tổng hợp.
Trong đơn vị sự nghiệp, nhà nước là chủ thể quản lý, đối tượng quản lý là tài chính của các đơn vị sự nghiệp.