chương 1 quy định: “Thu ngân sách Nhà nước bao gồm các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí; các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước; các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân; các khoản viện trợ; các khoản thu khác theo quy định của pháp luật”. Theo quy định cụ thể của Nghị định số 163/2016/NĐ-CP ngày 21 tháng 12 năm 2016 của chính phủ và Thông tư số 342/2016/TT-BTC ngày 30 tháng 12 năm 2016 của Bộ Tài chính thì thu NSNN không bao gồm các khoản mang tính chất hoàn trả như vay nợ và viện trợ có hoàn lại. Cơ cấu thu ngân sách nhà nước là việc phân chia và xác định các nguồn thu của ngân sách nhà nước từ các hoạt động kinh tế, tài chính trong một quốc gia. Cơ cấu thu ngân sách thường bao gồm các thành phần chính sau: - Thuế: Đây là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước, bao gồm các loại thuế trực thu và gián thu.
+ Thuế trực thu: Đánh trực tiếp vào thu nhập hoặc tài sản của cá nhân và tổ chức, như thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế tài sản. + Thuế gián thu: Đánh vào việc tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ, như thuế giá trị gia tăng (VAT), thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế nhập khẩu. 8 - Phí và lệ phí: Các khoản thu từ các dịch vụ công do nhà nước cung cấp hoặc các khoản phí phải nộp theo quy định pháp luật, chẳng hạn như phí giao thông, lệ phí đăng ký kinh doanh. - Thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước: Gồm các khoản thu từ các doanh nghiệp nhà nước, tiền bán tài sản nhà nước, cổ tức và lợi nhuận được chia từ phần vốn góp của Nhà nước tại các doanh nghiệp.
- Thu từ dầu thô và tài nguyên thiên nhiên: Khoản thu từ khai thác và xuất khẩu tài nguyên thiên nhiên như dầu mỏ, than, khoáng sản. - Thu viện trợ và vay nợ: Các khoản thu từ các nguồn viện trợ không hoàn lại từ nước ngoài và các khoản vay trong nước và quốc tế. - Các nguồn thu khác: Bao gồm các khoản thu khác không nằm trong các mục trên, như tiền phạt hành chính, thu từ hoạt động xổ số, và các khoản thu nhập không thường xuyên khác. Cơ cấu thu ngân sách phản ánh tình hình kinh tế, chính sách tài chính, và chiến lược phát triển của một quốc gia.
Việc duy trì một cơ cấu thu ngân sách cân đối và bền vững là rất quan trọng để đảm bảo sự ổn định tài chính và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Quản lý thu ngân sách nhà nước cấp huyện 1. Khái niệm quản lý thu ngân sách nhà nước Quản lý thu NSNN là quá trình Nhà nước sử dụng hệ thống các công cụ chính sách, pháp luật để tiến hành quản lý thu thuế và các khoản thu ngoài thuế vào NSNN nhằm đảm bảo tính công bằng khuyến khích sản xuất kinh doanh phát triển. Quản lý thu NSNN được hiểu là quá trình xây dựng kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, theo dõi và đánh giá quá trình thực hiện kế hoạch thu NSNN.
Cơ quan thu NSNN là cơ quan tài chính, cơ quan thuế, cơ quan hải quan và cơ quan khác được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền giao hoặc ủy quyền tổ chức thực hiện nhiệm vụ thu NSNN [13]. Khái niệm quản lý thu ngân sách nhà nước cấp huyện Ngân sách huyện là một bộ phận của NSĐP. Việc quản lý ngân sách cấp huyện phải tuân thủ các nguyên tắc quản lý chung trong quản lý NSNN và do các cơ quan quản lý nhà nước thực hiện, trong đó các cơ quan quản lý nhà nước cấp huyện đóng vai trò chủ đạo. 9 Quản lý thu Ngân sách Nhà nước (NSNN) cấp huyện là quá trình tổ chức, điều hành, giám sát và kiểm soát các hoạt động thu ngân sách trên địa bàn huyện nhằm đảm bảo các khoản thu được thực hiện đúng quy định, đầy đủ và kịp thời.
Việc quản lý thu NSNN cấp huyện được thực hiện bởi các cơ quan nhà nước có thẩm quyền tại địa phương, bao gồm cơ quan thuế, kho bạc nhà nước, và các phòng ban chức năng của UBND cấp huyện. Mục tiêu của quản lý thu NSNN cấp huyện là đảm bảo nguồn lực tài chính cho các hoạt động chi tiêu công của địa phương, bao gồm chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên và các khoản chi khác được quy định trong ngân sách. Quản lý thu NSNN cấp huyện cũng hướng đến việc đảm bảo tính công bằng, minh bạch và hiệu quả trong việc thu thuế và các khoản thu khác từ các tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn huyện. Vai trò của quản lý thu ngân sách nhà nước cấp huyện Nhà nước là chủ thể quản lý, các mối quan hệ, các bộ phận của ngân sách cấp huyện là đối tượng, khách thể quản lý, vai trò quản lý của nhà nước đối với ngân sách cấp huyện một tất yếu, bời vì: Cấp huyện là một cấp chính quyền có ngân sách.
Ngân sách cấp huyện là một bộ phận hợp thành của hệ thống NSNN. Ngân sách huyện được hợp thành bởi các kế hoạch tài chính và dự toán kinh phí của các ngành, các cơ quan trực thuộc huyện là công cụ tài chính phục vụ việc thực hiện các nhiệm vụ KT-XH của chính quyền địa phương theo sự phân cấp quản lý. Quản lý thu NSNN cấp huyện đóng vai trò rất quan trọng thể hiện: Thứ nhất, quản lý thu NSNN cấp huyện là công cụ quản lý của chính quyền cấp huyện để kiểm soát, điều tiết các hoạt động SXKD của mọi thành phần kinh tế, kiểm soát thu nhập của mọi tầng lớp dân cư trong xã hội nhằm mục đích động viên sự đóng góp của người dân đảm bảo sự công bằng, hợp lý của địa phương. Thứ hai, quản lý thu NSNN cấp huyện chính là công cụ động viên, huy động các nguồn lực tài chính vào một phần vốn của NSTW hoạt động trên địa phương.
Thứ ba, quản lý thu NSNN cấp huyện là nhằm khai thác, phát hiện, tính toán chính xác các nguồn tài chính của địa phương để có thể động viên được và cũng đồng thời không ngừng hoàn thiện các chính sách, các chế độ thu để có cơ chế tổ chức quản lý thu hợp lý. 10 Thứ tư, quản lý thu NSNN cấp huyện góp phần tạo môi trường bình đẳng công bằng giữa các thành phần kinh tế, giữa các doanh nghiệp trong và ngoài nước. Với hình thức thu và mức thu thích hợp kèm với chế độ miễn giảm công bằng, thu NSNN tác động trực tiếp đến quá trình SXKD của các cơ sở. Nguyên tắc quản lý thu ngân sách nhà nước Thứ nhất, toàn bộ các khoản thu NSNN phải được dự toán tổng hợp đầy đủ vào NSNN: Nguyên tắc này nhằm giúp Quốc hội và HĐND các cấp khi quyết định dự toán thu ngân sách có thể xem xét tổng thể về tình trạng thu, khả năng bội chi ngân sách, mức vay, mức giới hạn an toàn quốc gia, nợ công, nợ chính phủ, từ đó lựa chọn các ưu tiên chi và tìm ra giải pháp quản lý phù hợp.
Ngoài ra tuân thủ tốt nguyên tắc này sẽ tránh được sự tùy tiện trong quản lý thu của các cơ quan thu và bảo đảm công bằng đối với người nộp thuế. Thứ hai, toàn bộ các khoản thu NSNN phải được nộp qua tài khoản của KBNN tại ngân hàng thương mại hoặc nộp trực tiếp tại KBNN: KBNN có chức năng quản lý tập trung, thống nhất ngân quỹ nhà nước để đáp ứng đầy đủ kịp thời nhu cầu thanh toán, chi trả của các đơn vị sử dụng ngân sách cũng như bảo đảm quản lý an toàn và sử dụng có hiệu quả ngân quỹ nhà nước. Trường hợp ở những địa bàn có khó khăn trong việc nộp qua ngân hàng hoặc nộp trực tiếp tại KBNN hoặc không tổ chức thu tiền tại địa điểm làm thủ tục hải quan, thì cơ quan thu được trực tiếp thu hoặc ủy nhiệm cho tổ chức thu tiền mặt từ người nộp NSNN và sau đó, phải nộp đầy đủ, đúng thời hạn vào KBNN. Thứ ba, các khoản thu NSNN phải hạch toán theo đúng chế độ kế toán nhà nước, đúng mục lục ngân sách nhà nước, đúng niên độ ngân sách: Tất cả các khoản thu NSNN phải được hạch toán bằng đồng Việt Nam.
Trường hợp nghiệp vụ kinh tế phát sinh là ngoại tệ, phải ghi theo nguyên tệ và đồng Việt Nam theo tỷ giá hối đoái thực tế hoặc quy đổi theo tỷ giá hối đoái do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố tại thời điểm phát sinh. Quy định này nhằm đảm bảo tính thống nhất trong hạch toán kế toán, quyết toán khi đồng Việt Nam là đơn vị tiền tệ chính thức của Việt Nam. Thứ tư, công khai thủ tục thu ngân sách nhà nước: 11 Cơ quan thu và KBNN phải thực hiện các quy định về thủ tục kê khai, thu, nộp, miễn giảm, gia hạn, hoàn lại các khoản thu bằng các hình thức niêm yết tại nơi giao dịch và công bố trên trang thông tin điện tử của các cơ quan này. Thực hiện tốt công khai thủ tục NSNN một mặt nhằm đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người nộp các khoản thu vào ngân sách, mặt khác tạo điều kiện thuận lợi cho họ thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước và tăng cơ hội tham gia vào quá trình quản lý thu, hạn chế các hành vi tiêu cực của cơ quan thu.
Trên cơ sở đó giảm chi phí tuân thủ và chi phí hành thu cho xã hội. Nội dung công tác quản lý thu ngân sách nhà nước cấp huyện 1. Lập dự toán thu ngân sách Lập dự toán thu NSNN cấp huyện là quá trình các đơn vị thu xác định mục tiêu, nhiệm vụ về thu và phương pháp thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ đó để trình các cơ quan có thẩm quyền quyết định. Đây là công việc khởi đầu có ý nghĩa quyết định đến toàn bộ các khâu của chu trình quản lý ngân sách nhà nước nói chung và quản lý thu NSNN cấp huyện nói riêng.
Kết quả của khâu này là dự toán thu ngân sách được các cấp có thẩm quyền quyết định và trở thành căn cứ pháp lý để tổ chức thu, theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện thu NSNN cấp huyện. Sự hiểu biết đầy đủ của các cơ quan liên quan về hệ thống khuôn khổ pháp lý, nội dung từng bước, phương pháp dự báo và quy trình phối hợp của các cơ quan, tổ chức liên quan trong lập kế hoạch thu là rất cần thiết.