Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG THU HÚT GIÁO VIÊN GIỎI TẠI TRƯỜNG PHỔ THÔNG 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Việc thu hút, tuyển chọn giáo viên giỏi đến nay là chủ đề nghiên cứu được nhiều nhà khoa học quan tâm, trên nhiều khía cạnh khác nhau. Đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu ở những cấp độ khác nhau: bài báo khoa học, luận văn, luận án, sách chuyên khảo, trước hết cần kể tới: Dưới góc độ kinh tế học, thu hút giáo viên giỏi làm một phần quan trọng của quản trị nguồn nhân lực.
Trên thế giới, có nhiều quan điểm khác nhau về chính sách thu hút lao động được đưa ra bởi Maier và Lauler (1973), Bedeian (1993), Kreitner (1995), Higgins (1994) và khẳng định thu hút được nhân lực giỏi giúp cho người sử dụng lao động tồn tại và phát triển. Một vài tài liệu đề cập đến hai nhóm yếu tố ảnh hưởng đến thu hút người lao động: nhóm yếu tố thuộc bản thân người lao động và nhóm yếu tố môi trường. Các nhà nghiên cứu còn chỉ ra cách tiếp cận với tạo động lực theo hai cách khác nhau: các học thuyết về nội dung (của Maslow, Alderfer, McClelland, Herzberg) chỉ ra cách tiếp cận với các nhu cầu của lao động quản lý; nhóm học thuyết về quá trình (của Adams, Vroom, Skinner, E.Locke) tìm hiểu lý do mà mỗi người thể hiện hành động khác nhau trong công việc. Vận dụng các học thuyết trên, một vài nghiên cứu chỉ ra các yếu tố tạo động lực và các thực hiện.
Zimmer (1996) nhấn mạnh cần tuyển đúng và đối xử công bằng, coi trọng đào tạo. Gracia (2005) nhấn mạnh cần giúp nhân viên thấy rõ xu hướng, kỹ thật mới nhất trong ngành, tạo điều kiện để họ phát huy sáng kiến và ứng dụng trong công việc. Apostolou (2000) nhấn mạnh quan hệ giữa tạo động lực với sự lôi cuốn cấp dưới. Kovach (1987) chỉ ra 10 yếu tố ảnh hưởng đến chính sách Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thu hút người tài, trong đó công việc thích thú càng quan trọng khi thu nhập tăng, còn lương cao quan trọng hơn trong nhóm có thu nhập thấp.
Dưới góc độ giáo dục, thu hút giáo viên giỏi được nhiều nước trên thế giới quan tâm. Tại Phần Lan nghề giáo viên được xã hội tôn trọng và có tính chọn lọc cao, mọi giáo viên đều phải có bằng thạc sỹ. Để vào được trường Sư phạm, thí sinh phải qua hai vòng thi. Vòng thứ nhất tuyển chọn dựa vào đơn xin học và các văn bằng thí sinh có được.
Sau đó, những thí sinh được chọn sẽ tham gia kỳ thi đầu vào. Kỳ thi này bao gồm bài kiểm tra viết về kiến thức giáo dục và một cuộc phỏng vấn. Những thí sinh đạt điểm cao nhất sẽ được nhận vào học, chỉ có 10% thí sinh được trúng tuyển. Phần Lan cũng hạn chế chỉ tiêu tuyển sinh viên sư phạm, sao cho cung bằng cầu.
Ở Singapore chỉ những học sinh xuất sắc nhất mới được đào tạo để trở thành giáo viên. Singapore chọn lọc kỹ các sinh viên thi vào ngành sư phạm trước khi đào tạo họ và chỉ tiêu tuyển sinh tương đương với lượng giáo viên thiếu trong ngành. Ngay khi được tuyển chọn, sinh viên sẽ được Bộ giáo dục thuê và gần như chắc chắn được bảo đảm có việc làm. Nhờ đó số người được tuyển chọn để đào tạo không nhiều nên chất lượng đào tạo tốt đồng thời sát nhu cầu tuyển dụng khi tốt nghiệp.
Trung tâm nghiên cứu dạy học và chính sách (Center for the Study of Teaching and Policy) của Mĩ xác định các chính sách đối với giáo viên giỏi nằm trong hệ thống của việc thu hút, tuyển dụng và giữ chân người có năng lực trong ngành sư phạm; Phát triển các chuẩn mực, kiến thức và chuyên môn sư phạm cho giáo viên; Xây dựng các chính sách khuyến khích và các điều kiện của tổ chức để hỗ trợ công việc của giáo viên; Công nhận sự cố gắng của giáo viên một cách công bằng, phù hợp trong một môi trường giáo dục đa dạng và chia nhỏ; Đảm bảo rằng sự phát triển chuyên môn và việc thực hành Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giảng dạy của giáo viên cần làm tăng chất lượng học tập của học sinh. Các chính sách đối với giáo viên giỏi đòi hỏi thu hút ngay từ đầu những người có năng lực vào nghề sư phạm với các sự hỗ trợ và tạo động lực để họ phát triển, duy trì và ở lại trong ngành giáo dục. Để thực hiện chính sách này nhiều bang ở Mĩ đã xây dựng hệ thống các hỗ trợ tài chính mà các quận/ huyện có thể trả lương, tạo các cơ hội nghề nghiệp và quyền tự quyết cho những người có năng lực làm việc ở những ngành nghề khác làm nghề giáo viên. Và những người này đến lượt mình có trách nhiệm lớn với việc giảng dạy và giúp học sinh đạt chuẩn học tập cao [23].
Bang Texas (Mĩ) đã đưa ra một loạt các chính sách để thu hút người giỏi đến với nghề sư phạm: Tăng thêm các chương trình học bổng như “Dạy cho Texas” và tạo thêm nhiều cơ hội tài chính như các chương trình tài trợ người làm công tác giảng dạy Texas để thu hút những người theo đuổi nghê giáo viên, tạo các điều kiện thuận lợi và dễ dàng cho những người thi tuyển vào các trường sư phạm (thi bằng trắc nghiệm qua máy tính, tăng cường công tác tuyên truyền qua các phương tiện thông tin đại chúng về tính chất cao quí của nghề giáo viên), Có các chương trình tư vấn hệ thống cho các giáo viên mới vào nghề để họ có thể phát triển tốt chuyên môn của mình (Sid. Bang Texas (Mĩ) cụ thể hóa các chính sách đối với giáo viên giỏi như sau: (1) Trợ cấp vốn cho các chương trình hợp tác trường đại học và trường phổ thông giúp các trường phổ thông và các trường đại học làm việc cùng nhau để nâng cao chất lượng học tập của học sinh, công việc giảng dạy của giáo viên và chất lượng đầu vào của các trường đại học. Các nghiên cứu ở Việt Nam Việt Nam vốn là nước có truyền thống xem trọng và sử dụng người tài. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mấy thế kỷ trước, trong bài văn bia khoa Nhâm Tuất (1442), Thân Nhân Trung đã nói: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”.
Năm 1070 Văn Miếu được xây dựng và năm thứ hai đời Lý Thánh Tông, người ta tiến hành đắp tượng Chu Công, Khổng Tử là những người thầy nho giáo đầu tiên. Đời Trần Minh Tông, Chu Văn An được cử làm quan Quốc Tử giám Tư nghiệp (hiệu trưởng) và thầy dạy trực tiếp của các hoàng tử và được vua Trần Nghệ Tông cho thờ ở Văn Miếu bên cạnh Khổng Tử. Đảng và Nhà nước luôn quan tâm đến đội ngũ giáo viên, khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của đội ngũ nhà giáo trong sự nghiệp đào tạo thế thệ tương lai cho đất nước cũng như nêu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của giáo viên, giảng viên được qui định trong các điều luật của Luật Giáo dục, điều lệ trường phổ thông, cao đẳng và đại học. Chỉ thị 40 của Ban Bí thư về việc xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục đã nói về việc sử dụng, đãi ngộ giáo viên và cán bộ quản lý, trong đó đề cập đến việc thu hút tri thức quốc tế và tri thức Việt Nam đang sống và làm việc ở nước ngoài về giảng dạy tại Việt Nam, đồng thời có chế độ phụ cấp ưu đãi thích hợp cho nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục [1].
Trong thời gian qua đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu vấn đề chính sách thu hút giáo viên giỏi tại các trường phổ thông ngoài công lập. Những nghiên cứu này thường tập trung nghiên cứu và đưa ra những giải pháp nhằm thu hút đội ngũ giáo viên. Trong các nghiên cứu đến thời điểm hiện nay, đa phần các nghiên cứu tập trung về chính sách thu hút người tài ở tất cả các đơn vị sử dụng lao động trọng đó doanh nghiệp, đơn vị. Về thu hút giáo viên giỏi tại các trường phổ thông ít được nghiên cứu đi sâu.
Trong phạm vi cho phép có thể kể đến một số nghiên cứu sau: Phạm Thành Nghị chủ trì đề tài cấp Bộ “Nghiên cứu việc bồi dưỡng cán bộ giảng dạy đại học và giáo viên dạy nghề” đã chỉ ra những yếu kém và thiếu Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hụt về phương pháp sư phạm trong công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên vào những năm 90 của thế kỷ trước; Đề tài cấp Bộ B2003-38-72 “Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ viên chức trường đại học kinh tế quốc dân trong quá trình xây dựng trường trọng điểm quốc gia” chỉ ra những yêu cầu mới đối với người giáo viên trong thời đại mới. Nghiên cứu về hoạt động thu hút giáo viên tại các trường phổ thông được nhắc đến trong nghiên cứu của Đỗ Thị Mỹ Duyên (2014) “Chính sách thu hút giảng viên giỏi trường cao đẳng sư phạm Đăk Lăk”. Luận văn Thạc sỹ Trường Đại học Kinh tế quốc dân [8]. Đề tài nghiên cứu đánh giá về những thành công, hạn chế của các chính sách trong thu hút giảng viên giỏi trong nhà trường.
Trên cơ sở đó luận văn đã đề ra một số giải pháp nhằm thu hút, tạo động lực cho đội ngũ giảng viên tại trường như sau: - Đầy mạnh đa dạng các hình thức tuyển dụng. - Hoàn thiện công tác tiền lương, tiền thưởng, phúc lợi xã hội. - Hoàn thiện công tác khen thưởng. - Công tác đào tạo và phát triển nguồn lực.
- Xây dựng môi trường làm việc tích cực. Nghiên cứu của Phạm Thành Luân (2014) có nghiên cứu đề tài “Xây dựng văn hóa nhà trường tạo động lực làm việc cho giáo viên ở các trường THPT huyện Điện Biên trong giai đoạn hiện nay” Luận văn thạc sỹ, Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội [17].