Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thông điệp phòng chống bạo lực gia đình trên các tờ báo mạng điện tử Chương 2: Thực trạng quản lý thông điệp về phòng chống bạo lực gia đình trên các tờ báo mạng điện tử thuộc diện khảo sát Chương 3: Vấn đề đặt ra và giải pháp, kiến nghị tăng cường quản lý thông điệp phòng chống bạo lực gia đình trên các tờ báo mạng điện tử thuộc diện khảo sát 10 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THÔNG ĐIỆP PHÒNG, CHỐNG BẠO LỰC GIA ĐÌNH TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ 1. Hệ thống khái niệm liên quan đến đề tài 1. Quản lý Trong đời sống xã hội, quản lý xuất hiện khi có hoạt động chung của con người. Quản lý điều khiển, chỉ đạo hoạt động chung của con người, phối hợp các hoạt động riêng lẻ của từng cá nhân tạo thành hoạt động chung thống nhất của tập thể hướng tới mục tiêu đã định trước.
Trong Từ điển tiếng Việt, quản lý là “trông nom, coi giữ” là “trông coi và giữ gìn theo những yêu cầu nhất định. Tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định” [31, tr. Trong cuốn “Khoa học Tổ chức và Quản lý”, tác giả Đặng Quốc Bảo thì: “Quản lý là một quá trình lập kế hoạch, tổ chức, hướng dẫn và kiểm tra những nỗ lực của các thành viên trong một tổ chức và sử dụng các nguồn lực của tổ chức để đạt được những mục đích cụ thể” [3, tr.14-15] hoặc “là một tiến trình bao gồm tất cả các khâu: lập kế hoạch, phân công, điều khiển và kiểm soát các nỗ lực của cá nhân, bộ phận và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực khác của các tổ chức để đạt được mục tiêu đã đề ra” [3, tr. Định nghĩa này có thể hiểu, về công việc, quy trình của hoạt động quản lý; hoạt động quản lý có tổ chức và có kế hoạch cụ thể mới có thể đạt được những mục đích đặt ra.
Quan điểm khác lại cho rằng, “quản lý là sự tác động của chủ thể vào khách thể quản lý nhằm thực hiện các mục tiêu chung của tổ chức” [3, tr. Định nghĩa này tập trung nói về các nhóm đối tượng trong quản lý và mục đích của việc quản lý. Bên cạnh đó, Căn cứ pháp lý: Điều 3 Luật Báo chí 2016 thì: “Hoạt động báo chí là hoạt động sáng tạo tác phẩm báo chí, sản phẩm báo chí, sản 11 phẩm thông tin có tính chất báo chí; cung cấp thông tin và phản hồi thông tin cho báo chí; cải chính thông tin trên báo chí; xuất bản, in, phát hành báo in; truyền dẫn báo điện tử và truyền dẫn, phát sóng báo nói, báo hình. Theo đó ta có thể hiểu quản lý trong hoạt động của các cơ quan báo chí là sự tác động có định hướng, thống nhất của chủ thể là người đứng đầu cơ quan báo chí (như tổng biên tập đối với báo in, báo điện tử, tổng giám đốc đối với báo nói và báo hình) lên mọi hoạt động của cơ quan báo chí, từ đó có các ấn phảm báo chí nhằm đảm bảo haotj động đúng pháp luật, đúng tôn chỉ mục đích, thực sự là vũ khí sắc bén về tư tưởng của Đảng, nhà nức diễn đàn của nhân dân.
Thông điệp Trong từ điển tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học, thông điệp được định nghĩa như sau: “Thông điệp. Công văn ngoại giao quan trọng do nước này gửi cho một hay nhiều nước khác. Báo cáo do tổng thống gửi cho quốc hội để trình bày tình hình và chính sách. Bức thư công khai gửi cho mọi người hoặc cho một nhóm người nhất định (thường dùng với nghĩa bóng).
TS Nguyễn Văn Dững (Chủ biên) và TS. Đỗ Thị Thu Hằng, thông điệp được hiểu là: “Thông điệp là nội dung thông tin được trao đổi từ nguồn phát đến đối tượng tiếp nhận. Thông điệp chính là những tâm tư, tình cảm, mong muốn, đòi hỏi, ý kiến, hiểu biết, kinh nghiệm sống, tri thức khoa học - kỹ thuật… được mã hóa theo một hệ thống ký hiệu nào đó”. Cũng trong cuốn sách này, chủ biên đã đưa ra mô hình truyền thông như sau: 12 Hình 1.
Mô hình truyền thông (Nguồn: Giáo trình Truyền thông: Lý thuyết và kĩ năng cơ bản – PGS.TS Nguyễn Văn Dững, PGS.TS Đỗ Thị Thu Hằng biên soạn) Thông qua mô hình trên, ta có thể thấy rõ vị trí của thông điệp trong quá trình truyền thông. Thông điệp là một thành tố cơ bản và là mảnh ghép không thể thiếu của chu trình truyền thông. Thuật ngữ “thông điệp” được sử dụng như một khái niệm then chốt trong khoa học báo chí. Lý thuyết báo chí học khẳng định, “thông điệp” là một thành tố đóng vai trò quan trọng trong chu trình truyền thông.
Trong cuốn Truyền thông lý thuyết và kỹ năng cơ bản (xuất bản 2012), tác giả Đỗ Thị Thu Hằng đã chia thông điệp thành các loại như sau: Thông điệp đích là thông điệp của cả chiến dịch truyền thông hướng tới. [17] Tóm lại, thông điệp được hiểu là một phát ngôn hoàn chỉnh cả về nội dung và hình thức dành cho một nhóm đối tượng trong hoàn cảnh cụ thể nhằm hướng tới mục tiêu của truyền thông. Phòng, chống bạo lực gia đình Bạo lực: Theo Tổ chức Y tế Thế Giới – WTO: “Bạo lực là việc đe dọa hay dùng 13 sức mạnh thể chất, quyền lực đối với bản thân,người khác, đối với một nhóm người hay một cộng đồng mà gây ra hay làm tăng khả năng gây ra tổn thương, tử vong, tổn hại về mặt tâm lý, ảnh hưởng đến sự phát triển hay gây ra sự mất mát.” Bạo lực gia đình Theo Viện Khoa học xã hội thì: “Bạo hành gia đình là những hành vi đánh đập, cưỡng bức tình dục; cưỡng bức tâm lý, nhục mạ, đe dọa, khủng bố tinh thần, cô lập nạn nhân với xã hội và cưỡng kiểm soát tiền bạc, bao vây kinh tế đối với người trong gia đình mình”. Bạo lực gia đình cũng được xem là một trong những tác nhân chính làm tan vỡ hôn nhân, hạnh phúc gia đình.
Vấn nạn bạo lực gia đình có xu hướng trầm trọng hơn, đa dạng hơn, phức tạp hơn đã và đang để lại những hậu quả thương tâm, đau xót cho nhiều gia đình, tạo ra những thiệt hại to lớn cho toàn xã hội. Nếu không được giải quyết kịp thời, bạo lực gia đình sẽ đe doạ đến sự phát triển bền vững của gia đình, làm xói mòn các giá trị văn hoá truyền thống tốt đẹp của dân tộc, làm suy yếu động lực phát triển và là rào cản đối với tiến trình phát triển bền vững của đất nước. Báo mạng điện tử Trên thế giới loại hình báo điện tử có nhiều tên gọi khác nhau như online newpaper (báo chí trên mạng/trực tuyến), e-journal (Electronic journal- báo chí điện tử), e-zine (Electronic magazine- tạp chí điện tử),… Ở Việt Nam, thuật ngữ báo điện tử được sử dụng khá phổ biến, chẳng hạn báo Nhân Dân điện tử, Lao động điện tử, Thanh niên điện tử,… ngoài ra còn nhiều tên gọi khác như: báo mạng, báo chí internet, báo trực tuyến, báo mạng điện tử,…Tuy nhiên để dễ dàng cho việc nắm bắt nhất và cũng phù hợp xu thế người dùng tác giả sẽ nghiên cứu báo điện tử thông qua định nghĩa báo mạng điện tử được quy định trong Luật Báo chí năm 2016. Theo đó, tại khoản 6 Điều 3 Luật Báo chí năm 2016 thì “Báo mạng điện tử là loại hình báo chí sử 14 dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng, gồm báo mạng điện tử và tạp chí điện tử” [.
Giấy phép hoạt động báo chí của báo mạng điện tử do Bộ Thông tin và Truyền thông cấp. Báo điện tử có những điểm đặc thù như: (i) Khả năng cập nhập thông tin nhanh chóng và phong phú. Thông tin của báo điện tử hiện nay là sự hội tụ của cả báo giấy (text), báo tiếng (audio). (ii) Có khả năng tương tác nhiều chiều.
(iii) Có sức chứa to lớn cả về không gian và thời gian - dung lượng của thông tin gần như không hạn chế. (iv)Có vai trò to lớn trong xã hội, cụ thể: Báo điện tử ra đời góp phần tạo ra bước ngoặt trong quá trình truyền tin và tiếp nhận thông tin đồng thời làm thay đổi cách làm báo. Bên cạnh đó, báo điện tử cũng đã góp phần tăng cường mối quan hệ giữa nhà báo, công chúng và nguồn tin cũng như góp phần tăng hiệu quả xã hội của báo chí Trong luận văn này, tác giả sử dụng khái niệm báo điện tử như sau: Báo điện tử là một loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức của một trang web, phát hành trên mạng Internet, có ưu thế trong chuyển tải thông tin một cách nhanh chóng, tức thời, đa phương tiện và tương tác cao. Cơ sở chính trị - pháp lý về quản lý thông điệp phòng, chống bạo lực gia đình trên báo mạng điện tử 1.
Cơ sở chính trị Hiện nay, gia đình có vai trò quan trọng trong việc định hướng, hình thành nhân cách và giáo dục con người trở thành những công dân tốt, có đủ thể lực và trí lực để có những đóng góp tích cực cho sự phát triển chung của xã hội. Liên hợp quốc đã lấy năm 1994 làm Năm quốc tế gia đình để các nước trên thế giới cũng nhận thức rõ vai trò quan trọng của gia đình đối với sự phát triển bền vững đất nước. Từ đó, mỗi quốc gia cần củng cố sự vững chắc của gia đình và phát huy giá trị của gia đình trở thành nhân tố quan trọng để ổn 15 định và phát triển bền vững đất nước. Ở Việt Nam, chúng ta nhận thức đúng vị trí, vai trò quan trọng của gia đình trong sự tiến bộ, phát triển của xã hội và hạnh phúc của mỗi cá nhân.
Ðối với mỗi người dân Việt Nam, gia đình luôn là mối quan tâm hàng đầu, là tổ ấm của mỗi người để mọi người quan tâm và chia sẻ tình yêu thương. Xây dựng hạnh phúc gia đình là xây dựng tổ ấm, quan tâm, chăm sóc và chia sẻ tình yêu thương giữa các thành viên. Quá trình đất nước đổi mới và hội nhập quốc tế đã mang lại nhiều cơ hội, điều kiện thuận lợi để gia đình Việt Nam tiếp thu những hệ giá trị văn hóa mới và bổ sung, phát triển hệ giá trị văn hóa gia đình truyền thống. Tuy nhiên, vấn đề gia đình và văn hóa gia đình hiện nay cũng đang gặp không ít những khó khăn, thách thức.