Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về quản lý tài chính theo hướng tự chủ tại bệnh viện công lập. Chương 2: Phương pháp nghiên cứu. Chương 3: Thực trạng quản lý tài chính theo hướng tự chủ tại bệnh viện Lão khoa – Phục hồi chức năng Quảng Ninh. Chương 4: Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài chính theo hướng tự chủ tại bệnh viện Lão khoa – Phục hồi chức năng Quảng Ninh.
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH THEO HƯỚNG TỰ CHỦ TẠI BỆNH VIỆN CÔNG LẬP 1. Tổng quan các nghiên cứu 1. Những nghiên cứu trong nước Trong thời gian qua, đã có rất nhiều tác giả đã nghiên cứu về vấn đề quản lý tài chính cũng như cơ chế tự chủ tại bệnh viện dưới hình thức các bài báo, luận văn, các công trình nghiên cứu khoa học. Một số nghiên cứu nổi bật gần đây bao gồm: Nguyễn Thị Phương Anh (2019), đã chi tiết đặc điểm của bệnh viện y học cổ truyền và công tác quản lý tài chính tại các bệnh viện y học cổ truyền công lập bên cạnh đó cũng chỉ ra vai trò của công nghệ thông tin trong quản lý tại các bệnh viện y học cổ truyền.
Theo nghiên cứu, nếu nhà quản lý bệnh viện có nhận thức phù hợp nhạy bén về việc ứng dụng công nghệ thông tin và vai trò công nghệ thông tin trong quản lý thì tổ chức công tác kế toán, tài chính trong bệnh viện y học cổ truyền công lập sẽ thể được tiến hành một cách thuận lợi hơn. Từ đó, tác giả rút ra một số kết luận quan trọng đối với chính sách tự chủ tài chính tại các bệnh viện công lập như chủ động trong quản lý và huy động tài chính tại bệnh viện công lập, cải thiện hiệu quả cơ chế chính sách tự chủ tại các bệnh viện công lập cần sự phối hợp giữa Bộ Y tế, Bộ Tài chính và các ban, ngành liên quan. Thêm vào đó, cơ chế giám sát chặt chẽ hơn trong việc quản lý và vận hành bệnh viện, thực hiện chính sách tự chủ tài chính, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và đảm bảo mức chi trả hợp lý cho người sử dụng dịch vụ. 5 Trần Thế Cương (2016), đã nghiên cứu thực trạng tài chính của đơn vị công lập nói chung và bệnh viện công lập nói riêng trong định hướng tự chủ tài chính nói riêng thông qua hoạt động của BVCL trong điều kiện kinh tế thị trường và tác động đến các mục tiêu vĩ mô về kinh tế - xã hội.
Luận án đề cập đến nội hàm tự chủ tài chính đối với bệnh viện công lập trên góc độ quản lý, đồng thời làm rõ tác động của tự chủ tài chính tại các BVCL. Luận án đề xuất hệ thống các nhóm giải pháp, từ những giải pháp ở tầm vĩ mô, giải pháp vi mô, giải pháp trước mắt đến những giải pháp mang tính lâu dài. Mỗi nhóm giải pháp tác động đến những mặt riêng trong những điều kiện thực hiện cụ thể nhưng đều hướng đến mục tiêu hiệu quả, chất lượng mở rộng tự chủ tài chính đối với BVCL. Tính đến thời điểm hiện tại đã có khá nhiều nghiên cứu liên quan đến quản lý tài chính và cơ chế tự chủ tại các bệnh viện.
Tuy nhiên nghiên cứu sâu về quản lý tài chính theo hướng tự chủ tại một bệnh viện cụ thể thì giai đoạn gần đây không có nhiều tác giả nghiên cứu. Đây sẽ là một hướng để phát triển và cập nhật đề tài tại thời điểm mới nhất. Những nghiên cứu nước ngoài Hassan Leli, Osman Addulahi, Benjamin Tsofa, AAS Open Res (2019), đã tìm hiểu phạm vi quyền tự chủ quản lý tài chính đã được cấp cho các bệnh viện công trong hệ thống y tế phi tập trung ở LMIC và những hình thức thỏa thuận trách nhiệm nào đã được sử dụng để tạo điều kiện cho cơ chế quản lý tài chính này. Chuyên đề đưa ra những phát hiện thực nghiệm về quản lý tài chính và tài chính cấp bệnh viện trong bối cảnh phân cấp trong LMIC các phát hiện về thỏa thuận trách nhiệm quản lý tài chính cấp bệnh viện.
Từ đánh giá trên, chuyên đề đưa ra kết luận về cải cách phân cấp lĩnh vực y tế đã được thúc đẩy và áp dụng rộng rãi trong vài thập kỷ qua ở các LMIC. Tuy nhiên, chuyên đề cũng chỉ ra một số hạn chế trong nội dung nghiên cứu khi có rất ít bằng chứng cho thấy những cải cách này đã cải thiện dòng vốn cho bệnh viện công, cải thiện quyền tự chủ quản lý tài chính hoặc trách nhiệm giải trình các cơ chế; để nâng cao hiệu quả hoạt động của các bệnh viện này ở cấp địa phương. 6 Viện Business & Economics, MMARAU Repository (2015), nghiên cứu, nhiều bệnh viện tại Kenya đang gặp khó khăn về vấn đề tài chính. Những điều này liên quan đến báo cáo chung về việc chiếm dụng quỹ của người đứng đầu Bệnh viện, kế toán hoặc thư ký đang ảnh hưởng đến sự phát triển của các bệnh viện ở Kenya.
Do đó, nghiên cứu nhằm mục đích thiết lập thực hành kiểm soát tài chính trong bệnh viện công liên quan đến các mục tiêu sau: Xác định nguồn và việc sử dụng quỹ ở các bệnh viện huyện Narok, kiểm tra kiểm soát tài chính sẵn có để kiểm tra hoặc kiểm soát việc giải ngân quỹ, xác định các thách thức quản lý tài chính đối đầu với ban quản lý Bệnh viện, đề xuất cách cải thiện thực hành kiểm soát tài chính tại Bệnh viện Kenya. Nghiên cứu đã làm sáng tỏ các thực tiễn kiểm soát tài chính trong quản lý tài chính của các Bệnh viện Kenya và đề xuất các cách cải thiện chúng. Nghiên cứu sử dụng thiết kế nghiên cứu mô tả và dân số mục tiêu của nghiên cứu thông qua khảo sát. Kết quả cho thấy hai nguồn quỹ chính cho Bệnh viện, tài khoản dòng ngân sách của chính phủ Kenya và các quỹ do nội bộ tạo ra.
Xu hướng thu chi của bệnh viện cho thấy chi vượt thu do mặt bằng giá thay đổi thường xuyên. Bệnh viện đã áp dụng các biện pháp kiểm soát hiệu quả để các giao dịch tài chính được hỗ trợ bởi các tài liệu hỗ trợ. University of South Africa (2009), đã điều tra và mô tả các bệnh viện công về quy trình quản lý có tham chiếu đến việc lập kế hoạch tài chính, tổ chức, lãnh đạo và kiểm soát nhằm xác định những khiếm khuyết trong quản lý tài chính của các bệnh viện công. Mục đích là để xác định những lỗ hổng trong việc quản lý các quy trình tài chính và đưa ra các hướng dẫn và chiến lược để cải thiện các quy trình này.
Mục đích của nghiên cứu được đề cập trong một cách tiếp cận định lượng áp dụng các thiết kế khám phá và mô tả. Một bảng câu hỏi tự quản lý được sử dụng để thu thập dữ liệu phù hợp với các mục tiêu của nghiên cứu. Kết luận chính rút ra từ nghiên cứu này là các ngành nghề chăm sóc sức khỏe khác nhau có nhận thức kém về phạm vi quản lý tài chính về nhu cầu tài chính, sử dụng các nguồn lực, phạm vi và chức năng của lãnh đạo và ủy quyền, và áp dụng các phương pháp kiểm soát tài chính phù hợp. Khoảng trống nghiên cứu Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về quản lý tài chính theo hướng tự chủ tại bệnh viện công, tuy nhiên vẫn còn một số khoảng trống cần được nghiên cứu và giải quyết như: - Sự ảnh hưởng của chính sách và quy định của chính phủ đối với quản lý tài chính tự chủ tại bệnh viện công.
- Tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực cho các cán bộ về quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ để đáp ứng các yêu cầu điều kiện thị trường mới. - Tài chính thông minh trong bệnh viện bằng việc sử dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo để tối ưu hóa quản lý tài chính, từ dự đoán dòng tiền, phân tích xu hướng thu chi đến đưa ra các dự đoán về tài chính dài hạn. Các vấn đề trên cần được nghiên cứu và giải quyết để giúp cho quản lý tài chính tự chủ tại bệnh viện công ngày càng hoàn thiện và hiệu quả hơn. Cơ sở lý luận về quản lý tài chính theo hướng tự chủ tại Bệnh viện công 1.
Khái quát về Bệnh viện công và cơ chế tự chủ của Bệnh viện công 1. Khái niệm, đặc điểm, phân loại Bệnh viện công a, Khái niệm Theo quan điểm của Tổ chức Y tế thế giới (WHO): Bệnh viện là một bộ phận của một tổ chức mang tính chất y học và xã hội, có chức năng đảm bảo cho nhân dân được săn sóc toàn diện về y tế cả chữa bệnh và phòng bệnh. Công tác ngoại trú của bệnh viện tỏa tới tận gia đình đặt trong môi trường của nó. Bệnh viện còn là trung tâm giảng dạy y học và nghiên cứu sinh vật xã hội.
Với quan niệm này ta nhìn bệnh viện không tách rời, biệt lập và phiến diện trong công tác chăm sóc sức khỏe nói chung. Rõ ràng bệnh viện đảm nhiệm một chức năng rộng lớn, gắn bó hài hoà trong lĩnh vực chăm sóc sức khoẻ và toàn xã hội. BVCL là ĐVSNCL hoạt động trong lĩnh vực y tế được xác định dựa vào các tiêu chuẩn sau: Có văn bản quyết định thành lập của cơ quan có thẩm quyền ở Trung ương hoặc địa phương; được NN cung cấp kinh phí và tài sản để thực hiện 8 nhiệm vụ chính trị, chuyên môn và được phép thực hiện một số khoản thu theo quy định của NN; có tổ chức bộ máy, biên chế và bộ máy quản lý tài chính kế toán theo chế độ NN quy định; là đơn vị độc lập, có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng mở tại Kho bạc NN. b, Đặc điểm Đặc điểm hoạt đông bệnh viện công bao gồm: Thứ nhất, BVCL là bệnh viện thuộc sở hữu Nhà nước, được phân bố phù hợp với sự phân cấp hành chính theo vùng, lãnh thổ và theo tuyến chuyên môn kỹ thuật… Thứ hai, BVCL hoạt động với mục đích chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ cho nhân dân, do đó BVCL xác định đặt mục tiêu chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân trên mục tiêu lợi nhuận.
Thứ ba, hoạt động khám chữa bệnh trong BVCL là một loại hình dịch vụ công đặc biệt. Thứ tư, BVCL có nhiệm vụ thực hiện các chính sách xã hội do Nhà nước giao. Thứ năm, nguồn tài chính cho đầu tư phát triển BVCL chủ yếu từ nguồn kinh phí NSNN, đây là đặc điểm cơ bản nhằm phân biệt BVCL với loại hình BV khác.