CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ CÔNG LẬP 1. Cơ sở lý luận về quản lý tài chính tại các trường cao đẳng nghề công lập 1. Khái niệm, đặc điểm, phân loại đơn vị sự nghiệp công lập 1. Khái niệm đơn vị sự nghiệp công lập Là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước trong các lĩnh vực như giáo dục, đào tạo, y tế, nghiên cứu khoa học, văn hóa, thể dục thể thao, du lịch, lao động -thương binh và xã hội, thông tin truyền thông và các lĩnh vực sự nghiệp khác được pháp luật quy định.
Đơn vị sự nghiệp công lập bao gồm: - Đơn vị sự nghiệp công lập được giao quyền tự chủ hoàn toàn về việc thực hiện các nhiệm vụ, tài chính, tổ chức bộ máy, nhân sự. - Đơn vị sự nghiệp công lập chưa được giao quyền tự chủ hoàn toàn về việc thực hiện các nhiệm vụ, tài chính, tổ chức về bộ máy, nhân sự. Đặc điểm của đơn vị sự nghiệp công lập Đơn vị sự nghiệp có thu có những đặc điểm sau đây: Thứ nhất, các đơn vị dự toán độc lập, có con dấu và tài khoản riêng, tổ chức bộ máy kế toán theo quy định của Luật Kế toán. Thứ hai, mỗi đơn vị sự nghiệp là sản phẩm mang lợi ích chung và có tính lâu dài, sản phẩm dịch vụ do hoạt động sự nghiệp tạo ra chủ yếu là những giá trị về tri thức, văn hóa, sức khỏe, đạo đức cho nhiều người, nhiều đối tượng, trên phạm vi rộng.
Nhìn chung, đại bộ phận các sản phẩm của đơn vị sự nghiệp là sản phẩm có tính phục vụ không chỉ bó hẹp trong một ngành hay một lĩnh vực nhất định, những sản phẩm đó khi tiêu dùng thường có tác dụng lan tỏa. 6 Thứ ba, được vay tín dụng ngân hàng hoặc quỹ hỗ trợ phát triển để mở rộng và nâng cao chất lượng hoạt động sự nghiệp, tổ chức cung ứng dịch vụ và tự chịu trách nhiệm trả nợ vay theo quy định của pháp luật. Thứ tư, được quản lý sử dụng tài sản nhà nước theo quy định đối với đơn vị hành chính sự nghiệp. Đối với tài sản cố định sử dụng vào sản xuất và cung ứng dịch vụ thực hiện trích khấu hao thu hồi vốn theo chế độ áp dụng cho các doanh nghiệp nhà nước.
Số tiền trích khấu hao tài sản cố định và tiền thu do thanh lý tài sản cố định thuộc ngân sách nhà nước được để lại đầu tư tăng cường cơ sở vật chất, đổi mới trang thiết bị của đơn vị. Thứ năm, được tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong việc xác định nhiệm vụ, xây dựng kế hoạch và tổ chức hoạt động, gồm: Một là đối với nhiệm vụ nhà nước giao hoặc đặt hàng, đơn vị được chủ động quyết định các biện pháp thực hiện để đảm bảo chất lượng, tiến độ Hai là tổ chức các hoạt động dịch vụ phù hợp với lĩnh vực chuyên môn, khả năng của đơn vị và đúng với quy định của pháp luật. Ba là được quyền liên doanh, liên kết với các tổ chức, cá nhân để hoạt động dịch vụ đáp ứng nhu cầu của xã hội theo quy định của pháp luật. Thứ sáu, riêng đối với đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo chi phí hoạt động, đơn vị tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động, tùy theo từng lĩnh vực và khả năng của đơn vị được: Một là quyết định mua sắm tài sản, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất từ quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp, vốn huy động, theo quy hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Hai là tham dự đấu thầu các hoạt động dịch vụ phù hợp với lĩnh vực chuyên môn của đơn vị. Ba là sử dụng tài sản để liên doanh, liên kết hoặc góp vốn liên doanh với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để đầu tư xây dựng, mua sắm máy móc thiết bị phục vụ hoạt động dịch vụ phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của đơn vị theo quy định hiện hành của nhà nước. 7 Thứ bảy, được thành lập các tổ chức sự nghiệp trực thuộc để hoạt động dịch vụ phù hợp với chức năng, nhiệm vụ được giao, phù hợp với phương án tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy. Thứ tám, được sáp nhập, giải thể các tổ chức trực thuộc (trừ những tổ chức sự nghiệp mà pháp luật quy định thẩm quyền này thuộc về Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ quản lý ngành, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh).
Thứ chín, được chủ động sử dụng số biên chế được cấp có thẩm quyền giao, sắp xếp và quản lý lao động phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của đơn vị theo pháp lệnh cán bộ công chức và chủ trương tinh giản biên chế của nhà nước. Những người thuộc diện tinh giản biên chế được hưởng chế độ quyền lợi do nhà nước quy định. Thứ mười, thủ trưởng đơn vị được quyết định ký hợp đồng thuê, khoán công việc đối với những công việc không cần thiết bố trí biên chế thường xuyên, ký hợp đồng và các hình thức hợp tác khác với chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước để đáp ứng nhu cầu chuyên môn của đơn vị. Thứ mười một, được tự chủ tài chính, được chủ động bố trí kinh phí để thực hiện nhiệm vụ, được ổn định kinh phí hoạt động thường xuyên ngân sách nhà nước cấp đối với đơn vị tự đảm bảo một phần chi phí theo định kỳ ba năm và hàng năm được tăng thêm theo tỷ lệ do Thủ tướng Chính phủ quy định.
Thứ mười hai, được chủ động xây dựng tiêu chuẩn, định mức và chế độ chi tiêu nội bộ, để đảm bảo hoạt động thường xuyên cho phù hợp với hoạt động đặc thù của đơn vị và tăng cường công tác quản lý, sử dụng kinh phí tiết kiệm, có hiệu quả trên cơ sở định mức kinh tế kỹ thuật và chế độ chi tiêu tài chính hiện hành của nhà nước. Thứ mười ba, đối với các khoản chi quản lý hành chính (công tác phí, hội nghị phí, điện thoại, công vụ phí….) chi hoạt động nghiệp vụ thường xuyên, tùy theo từng nội dung công việc, nếu xét thấy cần thiết, có hiệu quả, Thủ 8 trưởng đơn vị được quyết định mức chi cao hơn mức chi do nhà nước quy định trong phạm vi nguồn tài chính được sử dụng Thứ mười bốn, được xác định quỹ tiền lương, tiền công để trả cho người lao động trên cơ sở mức lương tối thiểu chung do nhà nước quy định. Phần thu nhập tăng thêm do Thủ trưởng cơ quan quyết định đối với đơn vị tự đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động, không quá ba lần quỹ tiền lương (đối với đơn vị tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động) và không quá hai lần (đối với đơn vị được ngân sách nhà nước đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động) Thứ mười lăm, được mở tài khoản tiền gửi ngân hàng để phản ánh các khoản thu, chi của hoạt động sản xuất, cung ứng dịch vụ, mở tài khoản tại kho bạc nhà nước để phản ánh các khoản kinh phí thuộc ngân sách nhà nước. Thứ mười sáu, đối với kinh phí chi hoạt động thường xuyên: trong quá trình thực hiện, đơn vị được điều chỉnh các nội dung chi, các nhóm mục chi trong dự toán chi được cấp có thẩm quyền giao cho phù hợp với tình hình thực tế của đơn vị, đồng thời gửi cơ quan quản lý cấp trên và Kho bạc Nhà nước nơi đơn vị mở tài khoản để theo dõi, quản lý, thanh toán và quyết toán.
Kết thúc năm ngân sách, kinh phí do ngân sách chi hoạt động thường xuyên và các khoản thu sự nghiệp chưa sử dụng hết, đơn vị được chuyển sang năm sau để tiếp tục sử dụng. Thứ mười bảy, đối với kinh phí chi cho hoạt động không thường xuyên: khi điều chỉnh các nhóm mục chi, nhiệm vụ chi, kinh phí cuối năm chưa sử dụng hoặc chưa sử dụng hết, thực hiện theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước và các văn bản hướng dẫn hiện hành. Thứ mười tám, hàng năm, sau khi trang trải các khoản chi phí, nộp thuế và các khoản nộp khác theo quy định; phần kinh phí tiết kiệm chi, chênh lệch thu lớn hơn chi của hoạt động dịch vụ (nếu có) thì đơn vị được sử dụng để trích lập quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp, chi trả thu nhập tăng thêm cho người lao động; quỹ khen thưởng, quỹ phúc lợi; quỹ khen thưởng và phúc lợi mức 9 trích không vượt quá ba tháng lương thực tế bình quân trong năm. Đối với đơn vị xét thấy khả năng tiết kiệm kinh phí không ổn định, có thể lập quỹ dự phòng ổn định thu nhập để bảo đảm thu nhập cho người lao động.
Thứ mười chín, khi nhà nước điều chỉnh các quy định về tiền lương, nâng mức lương tối thiểu hoặc thay đổi định mức, chế độ tiêu chuẩn chi ngân sách nhà nước thì các đơn vị sự nghiệp phải bảo đảm tự trang trải các khoản chi tăng thêm, theo chính sách chế độ mới từ các nguồn: Thu sự nghiệp, các khoản tiết kiệm chi, các quỹ của đơn vị. Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập Đơn vị sự nghiệp công lập được phân loại dựa theo các tiêu thức khác nhau: * Căn cứ theo lĩnh vực hoạt động, đơn vị sự nghiệp công lập gồm: - Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo; - Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực dạy nghề; - Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch; - Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực thông tin truyền thông và báo chí; - Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực khoa học và công nghệ; - Đơn vị sự nghiệp công hoạt động trong lĩnh vực sự nghiệp kinh tế và sự nghiệp khác. * Căn cứ vào mức độ tự chủ tài chính, theo Nghị định số 60/2021/NĐ-CP ngày 21 tháng 6 năm 2021 của Chính phủ đơn vị sự nghiệp công lập bao gồm: - Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư: Là đơn vị sự nghiệp có mức tự bảo đảm kinh phí chi thường xuyên bằng hoặc lớn hơn 100%. - Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên: Là đơn vị sự nghiệp có mức tự bảo đảm kinh phí chi thường xuyên bằng hoặc lớn hơn 100%.