Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TRONG ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN VĂN Quản lý tài chính là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của quản lý đơn vị sự nghiệp có thu. Thực tiễn hoạt động sản xuất kinh doanh cho thấy, không có một đơn vị nào thành công nếu công tác quản lý tài chính yếu kém, lỏng lẻo. Sự phối hợp nhịp nhàng, ăn ý, hiệu quả trong tất cả các khâu thuộc lĩnh vực quản lý tài chính như lập kế hoạch và sử dụng NSNN có hiệu quả; triển khai thực hiện tốt các dịch vụ khoa học công nghệ; luôn cập nhật kịp thời các Nghị định, thông tư về chính sách của nhà nước, theo dõi, đánh giá và điều chỉnh kịp thời kế hoạch tài chính; doanh thu, chi phí, công nợ khách hàng; thực hiện báo cáo cho các cấp lãnh đạo….
là nhân tố quyết định đến thành công của đơn vị. Theo Tổng cục Thống kê, số doanh nghiệp phải phá sản hoặc ngừng hoạt động năm 2013 là 60.737 doanh nghiệp, tăng 11, 9% so với năm trước. Không nằm tách biệt ra ngoài xu hướng đổi mới và hội nhập của đất nước, quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp có thu cũng đã gia nhập và từng bước tạo nên những khởi sắc mới, đem lại nhiều thuận lợi cho các cơ quan hành chính sự nghiệp. Hòa nhập với xu hướng chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và chủ trương xã hội hóa dịch vụ công, các đơn vị sự nghiệp ở Việt nam không còn đơn thuần thực hiện chỉ tiêu kế hoạch Nhà nước giao mà còn tự tổ chức cung ứng dịch vụ cho xã hội.
Nguồn tài chính của các đơn vị này không chỉ do ngân sách nhà nước cấp mà từng đơn vị đều khai thác thêm các nguồn thu từ hoạt động dịch vụ cho xã hội. Trong những năm gần đây, số thu từ hoạt động cung ứng dịch vụ không chỉ là nguồn thu bổ sung mà còn chiếm tỷ trọng ngày càng cao trong tổng nguồn kinh phí của đơn vị. Tuy nhiên, chuyển các đơn vị sự nghiệp của Nhà nước sang hoạt động theo cơ chế quản lý phù hợp với kinh tế thị trường là lĩnh vực vấp phải nhiều lúng túng ở nước ta. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Quản lý tài chính trong các đơn vị sự nghiệp có thu là một vấn đề nhận được sự quan tâm lớn từ phía các cơ quan nhà nước, các tổ chức, các cá nhân.
Cách tiếp cận vấn đề của các công trình nghiên cứu khá đa dạng, trong đó, có thể kể ra một số công trình như sau: - Luận văn thạc sĩ (2005) của Nguyễn Thu Thảo về đề tài:Hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính đối với ĐVSN có thu tại Viện khoa học Thủy Lợi, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội. - Luận văn thạc sĩ (2007) của Lê Thị Khánh Trang về đề tài: Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính tại Đại học Quốc Gia Hà nội theo hướng tự chủ tài chính, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội. Hai luận văn trên chủ yếu bàn về nội dung hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính đơn vị sự nghiệp có thu theo hướng tự chủ tài chính. Luận văn đã làm rõ được một số cơ sở lý luận chung về quản lý tài chính trong các đơn vị sự nghiệp như: khái niệm, vai trò và các yếu tố cấu thành của đơn vị hành chính sự nghiệp, một số nội dung về hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp.
Một luận văn khác cũng bàn về vấn đề này: - Luận văn thạc sĩ (2007)Trần Thanh Hà, Tăng cường quản lý tài chính tại Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng 1, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội nghiên cứu về công tác tăng cường quản lý tài chính tại Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng 1.Luận văn đã nêu rõ được tình hình chuyển đổi cơ chế bao cấp sang cơ chế tự chủ tài chính tại một đơn vị cụ thể: Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng 1. Tuy nhiên, luận văn mới chỉ đưa ra một số giải pháp nhỏ để tăng cường quản lý tài chính theo hướng tự chủ một phần kinh phí, chưa đưa ra được các giải pháp để tự chủ 100% kinh phí. Ngoài ra, còn một số luận văn khác, như: - Luận văn thạc sĩ(2005) của Hoàng Ngọc Tuấn về đề tài: “Một số giải pháp nhằm hoàn thiện quá trình quản lý tài chính tại Trung tâm dịch vụ báo chí Hà Nội”, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Luận án tiến sĩ(2006) của Đặng Minh Hiền về đề tài: “Một số giải pháp quản lý tài chính ở các Bệnh viện công Việt Nam”.
- Luận văn thạc sĩ“Quản lý tài chính ở Đại học Đà Nẵng, thực trạng và giải pháp” của tác giả Đỗ Văn Nhân - Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh - 2006. - Luận văn thạc sĩ“Quản lý tài chính tại Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh” của tác giả Nguyễn Xuân Trường - Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh năm 2010. - Luận văn thạc sĩ“Quản lý tài chính ở Đài Phát thanh và Truyền hình Ninh Bình” của tác giả Nguyễn Thị Tú Anh - Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh năm 2011. - Luận văn thạc sĩ“Quản lý tài chính ở Tỉnh ủy Thanh Hoá” của tác giả Lê Sỹ Nghiêm - Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh năm 2012.
Các công trình nghiên cứu trên chủ yếu đi vào nghiên cứu, phân tích hoạt động tài chính của từng loại hình đơn vị cụ thể, từ đó đưa ra một số giải pháp hoàn thiện quá trình quản lý tài chính của đơn vị. Nhìn chung, các công trình đã nghiên cứu về quản lý tài chính, quản lý tài chính các đơn vị sự nghiệp có thu trên những khía cạnh khác nhau và những loại hình đơn vị khác nhau, lĩnh vực kinh doanh khác nhau chủ yếu là phân tích các điểm mạnh và hoàn thiện các mặt chưa hoàn thiện. Tính đến thời điểm hiện tài thì chưa có công trình nào nghiên cứu quản lý tài chính tại Trung tâm Chứng nhận Phù hợp - Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng.Vì vậy, luận văn định hướng phân tích thực trạng quản lý tài chính tại Trung tâm Chứng nhận Phù hợp - Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, từ đó, đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại Trung tâm Chứng nhận Phù hợp, góp phần thúc đẩy phát triển dịch vụ hoạt động Khoa học và Công nghệ của Trung tâm và đem lại lợi ích kinh tế, giá trị gia tăng cho đơn vị. Qua đó có thể khẳng định rằng, đề tài luận văn có ý nghĩa thiết thực đối với hoạt động của Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng nói chung và Trung tâm Chứng nhận Phù hợp nói riêng trong thời gian tới.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TRONG ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU 1. Đơn vị sự nghiệp có thu 1. Khái niệm đơn vị sự nghiệp có thu Đơn vị sự nghiệp được các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thành lập và được Nhà nước cho phép thu các loại phí như học phí, viện phí, phí cầu, phí đường,.
để bù đắp một phần hay toàn bộ chi phí hoạt động, tăng thu nhập cho cán bộ, công chức và bổ sung tái tạo chi phí hoạt động thường xuyên của đơn vị được gọi là đơn vị sự nghiệp có thu. Một trong những chức năng quan trọng của Nhà nước khi chuyển dịch xây dựng và phát triển nền kinh tế theo định hướng là nền kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước là chức năng quản lý nhà nước. Để làm tốt chức năng này, nhà nước đã tự xây dựng cho mình một hệ thống các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp nhằm giúp nhà nước hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình. Trong đó, đơn vị sự nghiệp công là một mắt xích quan trọng thường xuyên được xem xét, củng cố và tạo điều kiện để phát triển kịp với đà phát triển chung của đất nước.
Hiện nay, khái niệm về đơn vị sự nghiệp có thu được hiểu như sau: Đơn vị sự nghiệp có thu là một loại đơn vị sự nghiệp công lập có nguồn thu sự nghiệp, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập, là đơn vị dự toán độc lập, có con dấu và tài khoảng riêng, tổ chức bộ máy kế toán theo quy định của Luật Kế toán. ĐVSN thuộc khu vực phi lợi nhuận, sự chi tiêu của các đơn vị này, theo con mắt của các nhà quản lý tài chính nhà nước, mất đi, không thu hồi lại được vốn gốc, mặc dù các đơn vị này vẫn tính khấu hao tài sản cố định. Trong quá trình hoạt động, các ĐVSN được Nhà nước trang trải kinh phí đáp ứng nhu cầu chi tiêu từ NSNN hoặc được bổ sung từ các nguồn khác. Đặc điểm hoạt động của các ĐVSN là rất đa dạng, bắt nguồn từ nhu cầu phát triển kinh tế xã hội và vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường.
Mục đích hoạt động của các ĐVSN là phục vụ lợi ích cộng đồng, xã hội, đất nước. Trong quá 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trình cung cấp hàng hóa và dịch vụ công cho xã hội, các ĐVSN được phép tạo lập nguồn thu nhập nhất định thông qua các khoản thu phí và các khoản thu từ cung ứng dịch vụ do Nhà nước quy định để trang trải các khoản chi tiêu. Quản lý tài chính ĐVSN phải tuân thủ theo những quy định pháp lý của Nhà nước. Tùy theo đặc điểm tạo lập nguồn thu của các ĐVSN, Nhà nước áp dụng cơ chế tài chính thích hợp để các ĐVSN thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình.
Phù hợp với xu hướng cải cách khu vực công trong bối cảnh hội nhập, Nhà nước thực hiện chính sách đổi mới cơ chế quản lý tài chính đối với các ĐVSN theo hướng nâng cao quyền tự chủ tài chính nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ công phục vụ xã hội. Hiệu quả hoạt động của ĐVSN không đơn thuần đo đếm bằng tiền, mà thường được tính bằng các giá trị phi tiền tệ. Chính vì thế, việc đánh giá hiệu quả hoạt động của các ĐVSN thường khó khăn.