Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập Chương 2: Thực trạng quản lý tài chính tại các cơ sở y tế công lập trên địa bàn huyện Mường La, tỉnh Sơn La Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện quản lý tài chính tại các cơ sở y tế công lập trên địa bàn huyện Mường La, tỉnh Sơn La thời gian tới.CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1. TỔNG QUAN VỀ ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1. Khái niệm về đơn vị sự nghiệp công lập Theo Quốc hội (2012) thì Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước [2, trang 1]. Đơn vị sự nghiệp công lập có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng.
Hoạt động của ĐVSNCL có những điểm khác với cơ quan hành chính nhà nước.Đơn vị sự nghiệp công lập gồm: - Đơn vị sự nghiệp công lập được giao quyền tự chủ hoàn toàn về thực hiện nhiệm vụ, tài chính, tổ chức bộ máy, nhân sự (đơn vị sự nghiệp công lập được giao quyền tự chủ). - Đơn vị sự nghiệp công lập chưa được giao quyền tự chủ hoàn toàn về thực hiện nhiệm vụ, tài chính, tổ chức bộ máy, nhân sự. Các đơn vị này chủ yếu là các Viện nghiên cứu, Bệnh viện, Trường học…trực thuộc cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Cơ quan hành chính thực hiện chức năng quản lý Nhà nước của mình, cung ứng các dịch vụ hành chính công.
Đây là trách nhiệm và nghĩa vụ của bộ máy Nhà nước với nhân dân và chỉ có Nhà nước mới có đủ thẩm quyền thực hiện chức năng đó. Nhà nước với tư cách là một tổ chức công quyền phải có nghĩa vụ cung cấp các dịch vụ này cho nhân dân, còn người dân có nghĩa vụ đóng góp cho Nhà nước dưới hình thức thuế. Quan hệ trao đổi các dịch vụ hành chính công không phản ánh quan hệ thị trường một cách đầy đủ: Người sử dụng dịch vụ có thể trả một phần hoặc không phải trả tiền cho việc sử dụng dịch vụ đó khi hưởng thụ. ĐVSNCL cung cấp dịch vụ công là những ĐVSNCL cung ứng các dịch vụ hành chính nhà nước hoặc các dịch vụ được nhà nước ưu tiên phát triển hoặc đảm 9 bảo nguồn để thực hiện, ví dụ như các bệnh viện cung cấp các dịch vụ được nhà nước đảm bảo một phần ngân sách để hoạt động.
Trong khi đó, do dịch vụ của ĐVSNCL cung ứng có thể có sự tham gia cạnh tranh của khu vực tư nhân nên các đơn vị này được phép khai thác và mở rộng nguồn thu từ các hoạt động sự nghiệp của mình, người sử dụng dịch vụ có thể phải chi trả cho việc sử dụng dịch vụ nên hình thành quan hệ mua bán, trao đổi. Đặc điểm của đơn vị sự nghiệp công lập Hoạt động của các ĐVSNCL có những đặc trưng cơ bản sau đây: - Hoạt động sự nghiệp có xu hướng cung cấp các loại hàng hóa, dịch vụ công cộng: Hoạt động sự nghiệp chủ yếu hướng tới nâng cao kiến thức, kỹ năng, các giá trị văn hóa, khoa học, nghệ thuật. Những kết quả đó thường rất khó đánh giá được giá trị bằng tiền, nhưng lại mang ý nghĩa góp phần làm tăng hiệu quả kinh tế - xã hội nói chung, tăng năng lực sản xuất của đất nước, nâng cao chất lượng đời sống vật chất và tinh thần của người dân, tăng phúc lợi xã hội, tạo hiệu ứng tích cực cho các lĩnh vực khác. Hơn nữa, những lợi ích đó không chỉ phục vụ cho người hưởng thụ trực tiếp mà còn dành cho cả những người khác.
Nhiều sản phẩm, dịch vụ của các ĐVSNCL có giá trị sử dụng tăng thêm khi người sử dụng tăng lên trong khi chi phí không thay đổi, chẳng hạn như hệ thống chiếu sáng công cộng, các chương trình phát thanh, truyền hình. Các hàng hóa, dịch vụ công cộng một khi đã được cung cấp ra thì thường khó hoặc không thể ngăn cản một hoặc một số người nào đó tiếp cận những hàng hóa, dịch vụ đó, nghĩa là bất kỳ ai cũng có thể tiếp cận với chúng nếu muốn. Do vậy, nhà nước cần phải đứng ra cung cấp các hàng hóa, dịch vụ công cộng với số lượng và chất lượng ngày một cao hơn để đảm bảo công bằng và tiến bộ cho xã hội. Nhờ những sản phẩm, dịch vụ công cộng do hoạt động sự nghiệp tạo ra mà quá trình sản xuất của cải vật chất của xã hội được thuận lợi và hiệu quả hơn.
10 Hoạt động sự nghiệp y tế, giáo dục - đào tạo, thể dục - thể thao giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Hoạt động sự nghiệp khoa học, văn hóa, văn nghệ. mang lại những hiểu biết cho người dân về tự nhiên, xã hội, làm phong phú thêm đời sống tinh thần, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống. - Hoạt động sự nghiệp không nhằm mục đích thu lợi nhuận trực tiếp.
Trong con mắt của các nhà quản lý tài chính, chi tiêu của các đơn vị này là mất đi, không thu hồi lại được, mặc dù các đơn vị này vẫn tính khấu hao tài sản cố định. Trong quá trình hoạt động, các ĐVSNCL được nhà nước trang trải kinh phí đáp ứng nhu cầu chi tiêu hoặc được bổ sung kinh phí từ các nguồn khác - Hoạt động của các ĐVSNCL rất đa dạng, bắt nguồn từ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và vai trò của nhà nước đối với nền kinh tế thị trường. Mục đích hoạt động của các ĐVNS là phục vụ lợi ích của xã hội. Trong quá trình cung cấp các hàng hóa và dịch vụ công cho xã hội, các ĐVSNCL được phép tạo lập nguồn thu thông qua các khoản thu phí và các khoản thu từ cung ứng dịch vụ công do nhà nước quy định để bổ sung nguồn kinh phí trang trải cho các khoản chi tiêu.
Quản lý tài chính ở các ĐVSNCL phải tuân thủ theo những quy định pháp lý của nhà nước. Tùy theo đặc điểm tạo lập nguồn thu của các ĐVSNCL, nhà nước áp dụng các cơ chế tài chính thích hợp để ĐVSNCL thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình. Trong xu hướng cải cách khu vực công hiện nay, nhà nước thực hiện đổi mới cơ chế quản lý tài chính đối với các ĐVSNCL theo hướng nâng cao quyền tự chủ tài chính của họ nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ công phục vụ xã hội. - ĐVSNCL có những đặc điểm khác với cơ quan hành chính: Cơ quan hành chính là những tổ chức cung cấp trực tiếp các dịch vụ hành chính công cho người dân khi thực hiện chức năng quản lý nhà nước của mình.
Các dịch vụ hành chính công được cung cấp theo luật định, với chất lượng đồng nhất cho mọi người tiêu dùng và được chi trả trực tiếp bằng NSNN. Dịch vụ hành chính công là chức năng của cơ quan hành chính nhà nước, là trách nhiệm và nghĩa vụ của bộ máy nhà nước với nhân dân và chỉ có nhà nước 11 (chứ không phải là một tổ chức tư nhân nào khác) có đủ thẩm quyền thực hiện chức năng đó. Nhà nước với tư cách là một tổ chức công quyền phải có nghĩa vụ cung cấp các dịch vụ này cho nhân dân, còn người dân có nghĩa vụ đóng góp cho nhà nước dưới hình thức thuế. Như vậy, quan hệ trao đổi các dịch vụ hành chính công không phản ánh quan hệ thị trường mà phản ánh quan hệ nghĩa vụ của nhà nước và phương tiện thực hiện nghĩa vụ do xã hội công dân cung cấp.
Người sử dụng dịch vụ có thể trả một phần hoặc không phải trả tiền cho việc sử dụng dịch vụ công đó, nhưng phải đóng thuế để chi trả cho chúng. Chính vì vậy, cơ quan hành chính chỉ được tự chủ tài chính trong phần kinh phí NSNN cấp, không được tự do mở rộng dịch vụ và nguồn thu. Trong khi đó, dịch vụ của ĐVSNCL cung cấp có thể cạnh tranh với khu vực tư nhân và cung ứng theo nhu cầu nên các đơn vị này được phép khai thác và mở rộng nguồn thu từ các hoạt động sự nghiệp của mình. Đặc điểm này cho phép ĐVSNCL có thể hoạt động theo nguyên tắc tự chủ tài chính.
- ĐVSNCL có những điểm khác với doanh nghiệp sản xuất, cung ứng dịch vụ nói chung: Trong kinh tế thị trường, các doanh nghiệp phải tuân thủ nguyên tắc tối đa hóa lợi nhuận bằng cách tự bù đắp chi phí và có lãi. Doanh nghiệp phải hoạt động theo quy luật thị trường. ĐVSNCL không đặt nặng nguyên tắc tối đa hóa lợi nhuận và không hoàn toàn hoạt động theo cơ chế thị trường. Lĩnh vực sự nghiệp công tạo ra những sản phẩm đặc biệt vừa mang tính phục vụ chính trị - xã hội, vừa mang tính hàng hóa đòi hỏi phải bù đắp chi phí.
Những đơn vị tạo ra các sản phẩm, dịch vụ đó càng không thể hạch toán lỗ, lãi đơn thuần bởi sản phẩm, dịch vụ đó thuộc chức năng phục vụ nhân dân, phục vụ xã hội. Mặt khác, mỗi sản phẩm, dịch vụ này đều mang trong nó giá trị đã hao phí để tạo ra nó. Để tái sản xuất giản đơn, các ĐVSNCL phải thu từ NSNN và từ chi trả của người thụ hưởng sản phẩm, dịch vụ. Hiệu quả hoạt động của các ĐVSNCL không đơn thuần đo lường được 12 bằng tiền, mà thường được tính bằng các giá trị phi tiền tệ.
Chính vì vậy, việc đánh giá hiệu quả hoạt động của các ĐVSNCL thường rất khó khăn. Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập Dựa vào các tiêu thức khác nhau đơn vị sự nghiệp cũng được phân thành nhiều loại khác nhau: Căn cứ vào cấp quản lý đơn vị sự nghiệp gồm: - Đơn vị sự nghiệp ở Trung Ương như: + Đài tiếng nói Việt Nam + Đài truyền hình Việt Nam + Các bệnh viện, trường học do các cơ quan ở Trung Ương quản lý. - Đơn vị sự nghiệp có thu ở địa phương như: + Đài phát thanh truyền hình ở các địa phương, các bệnh viện trường học do địa phương quản lý. Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động thì đơn vị sự nghiệp công lập bao gồm - Đơn vị sự nghiệp giáo dục đào tạo.
Đây là các đơn vị sự nghiệp có chức năng đào tạo về nghề, về văn hóa. - Đơn vị sự nghiệp y tế. Đây là các đơn vị liên quan đến y tế, sức khỏe, kế hoạch hóa gia đình. - Đơn vị sự nghiệp văn hóa thông tin.