Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP 1. Cơ sở lý luận về quản lý tài chính tại trường Đại học công lập 1. Khái niệm về quản lý tài chính tại trường Đại học công lập 1. Khái niệm quản lý tài chính tại trường đại học công lập Có nhiều quan điểm khác nhau khi đưa ra cách hiểu vềtài chính, tuy nhiên cách hiểu được chấp nhận nhiều nhất là: Tài chính là một thuật ngữ được sử dụng khi đề cập tới vấn đề liên quan đến sự vận động của các dòng tiền phát sinh trên cơ sở các mối quan hệ giữa các chủ thể trong nền kinh tế.
Hoặc tài chính là quan hệ giữa các chủ thể trong nền kinh tế về giá trị. Hoặc Tài chính thểhiện là sựvận động của vốn tiền tệdiễn ra ởmọi chủ thể trong xã hội. Nó phản ánh tổng hợp các mối quan hệkinh tếnảy sinh trong phân phối các nguồn tài chính thông qua việc tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm đáp ứng các nhu cầu khác nhau của các chủ thể trong xã hội. Quan điểm tài chính như trên cho phép nhìn nhận đầy đủ, toàn diện về tài chính.
Quan điểm vừa chỉ ra mặt cụ thể- hình thức biểu hiện bên ngoài “vật chất” của tài chính - là các nguồn tài chính, các quỹtiền tệ; vừa vạch rõ mặt trừu tượng - bản chất bên trong của tài chính là các quan hệ kinh tế trong phân phối của cải dưới hình thức giá trị. Từ đó cho nhận thức rằng, quản lý tài chính trước hết là quản lý các nguồn tài chính, quản lý các quỹ tiền tệ, quản lý việc phân phối các nguồn tài chính, quản lý việc tạo lập, phân bổvà sử dụng các quỹ tiền tệ một cách chặt chẽ, hợp lý có hiệu quả theo mục đích đã định. Đồng thời, quản lý tài chính cũng chính là thông qua các hoạt động kể trên để tác động có hiệu quả nhất tới việc xử lý các mối quan hệ kinh tế- xã hội nẩy sinh trong quá trình phân phối các nguồn tài chính, trong quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ ở các chủ thể trong xã hội. Theo học thuyết về quản lý của các nhà quản trịhọc hiện đại như: Taylor, Herry Fayol, Harold Koontz,… có thể khái quát: quản lý là tác động có ý thức, bằng quyền lực, theo yêu cầu của chủ thể quản lý tới đối tượng của quản lý để phối hợp các nguồn lực nhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức trong môi trường biến đổi.
Theo LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 học thuyết quản lý tài chính của mình, Era Solomon cho rằng: Quản lý tài chính là việc sử dụng các thông tin phản ánh chính xác tình trạng tài chính của một đơn vị để phân tích điểm mạnh điểm yếu của nó và lập các kế hoạch hành động, kế hoạch sử dụng nguồn tài chính, tài sản cố định và nhu cầu nhân công trong tương lai nhằm đạt được mục tiêu cụ thể tăng giá trị cho đơn vị đó. Bản chất của quản lý tài chính trong mọi tổchức nói chung là giống nhau. Tuy nhiên, do đặc thù của mỗi ngành nên nó có những nét cơbản riêng. Các trường đại học công lập thuộc đơn vị sự nghiệp công lập, song có nhiều loại đơn vị sự nghiệp như: sự nghiệp giáo dục, đào tạo và dạy nghề; sự nghiệp y tế; sự nghiệp văn hóa thông tin; sự nghiệp thể dục - thể thao và đơn vị sự nghiệp khác.
Quản lý tài chính trong trường đại học nói chung và trường đại học công lập nói riêng sẽ có những nội dung giống như quản lý tài chính ở các doanh nghiệp, ví dụ, các trường cần cân bằng giữa chi phí đầu vào và chi phí đầu ra trong một thời gian dài cũng phải chịu các tác động của nhân tốthịtrường như: sựrủi ro, lợi nhuận, sựgia tăng giá cả,… Khái niệm quản lý tài chính tại trường đại học công lập như sau: Quản lý tài chính trường đại học công là quá trình tác động của Nhà nước tới hệ thống quản trị đại học công ( bộ máy quản trị đại học công) thông qua hệ thống các công cụ của nhà nước để thực hiện các chức năng cơ bản từ việc lập kế hoạch tài chính, tổ chức tạo nguồn lực và sử dụng nguồn tài chính đến kiểm tra, giám sát nhằm đạt được các mục tiêu đã đề ra. Đặc điểm quản lý tài chính tại trường Đại học công lập Là cơ quan đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng cao phục vụ cho thị trường lao động trong và ngoài nước, nên nó có những đặc điểm sau: Thứ nhất, bởi vì, đầu tư của các trường đại học dành cho việc sản xuất nguồn vốn con người, nguồn kinh phí của trường đại học phụ thuộc rất nhiều vào thương hiệu và chất lượng của trường, số lượng sinh viên. Việc các trường đại học sử dụng không có hiệu quả các nguồn lực sẽ làm giảm sự hỗ trợ của các tổ chức xã hội đối với nhà trường để bảo vệ thương hiệu của mình, trường đại học cần được sử dụng có hiệu quả các khoản tài trợ mà các khoản tài trợ này được thực hiện dựa trên các LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 kiến thức mới mà trường đại học cung cấp cho sinh viên và xã hội. Vì vậy, trường đại học cần sản sinh những kiến thức mới mà trường đại học cung cấp cho sinh viên và cho xã hội vượt xa uy tín hiện có của mình.
Thứ hai, trong quản lý tài chính các trường đại học khó có thểcó sựrõ ràng, rành mạch giống như trong các doanh nghiệp. Bởi đầu ra của loại dịch vụ này là chất lượng đào tạo, do vậy, quản lý tài chính hiệu quảcần kết hợp cảba yếu tố: Trí lực (con người); vật lực (cơ sở vật chất); tài lực (nguồn tài chính). Thứ ba, nguồn thu trong các trường đại học công lập chủyếu là phần kinh phí nhà nước cấp phát, học phí từngười học và những nguồn thu khác được tạo ra từgiáo dục. Đối với nguồn thu từ học phí, các trường đại học công lập chưa được tự xác định mức thu, mức thu nằm trong khung nhà nước đưa ra.
Tuy nhiên, ở rất nhiều quốc gia (đặc biệt là các quốc gia đang phát triển) mức học phí mà các trường đại học công lập được phép thu phải đạt được mục đích dung hòa giữa chính sách học phí và chính sách xã hội. Thứ tư, các khoản chi cho các yếu tốhình thành nên chất lượng sản phẩm là tri thức. Vai trò quản lý tài chính tại trường Đại học công lập Việc quản lý sử dụng nguồn tài chính ở các trường Đại học công lập có liên quan trực tiếp đến hiệu quả kinh tế xã hội, đến hiệu quả các khoản tài chính do đó phải có sự quản lý, giám sát, kiểm tra nhằm hạn chế, ngăn ngừa các hiện tượng tiêu cực, tham nhũng trong khai thác và sử dụng nguồn lực tài chính đồng thời nâng cao hiệu quả việc sử dụng các nguồn tài chính. Chính vì vậy, việc quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp có thu nói chung và tại trường Đại học công lập nói riêng phải đặt lên hàng đầu vì: Thứ nhất, nguồn thu chủ yếu tại các đơn vị sự nghiệp chủ yếu bù đắp một phần hay toàn bộ khoản chi phí hoạt động thường xuyên của đơn vị, giúp giảm áp lực cấp kinh phí từ ngân sách nhà nước.
Việc cân đối thu thông qua các khoản phí, lệ phí và các khoản chi trong đơn vị sự nghiệp có thu là một vấn đề cần phải được xem xét hàng đầu nhằm thỏa mãn lợi ích của đơn vị cũng như lợi ích của toàn xã hội. Các khoản phí, lệ phí mà các đơn vị thu không thể quá cao để đáp ứng nhu cầu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 chi tiêu, nhưng cũng không thể quá thấp, vì sẽ tạo gánh nặng cho ngân sách nhà nước. Do đó, để dung hòa hai mặt lợi ích này, Nhà nước đã ban hành định mức thu cho phù hợp nhằm đảm bảo mức thu phù hợp, đồng bộ, thống nhất trong phạm vi cả nước, phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội trong các giai đoạn khác nhau. Những khoản thu do đơn vị sự nghiệp tự quy định mức thu phải được xem xét trên khía cạnh cân bằng thu, chi, chủ yếu là để bù đắp cho chi phí thường xuyên của đơn vị, đồng thời giúp giảm gánh nặng cho Ngân sách nhà nước.
Thứ hai, các khoản chi cho hoạt động sự nghiệp nói chung là hướng tới mục đích của cộng đồng, không vì mục tiêu lợi nhuận, không tạo ra của cải vật chất và không có tính hoàn trả trực tiếp. Chính vì vậy, các đơn vị sự nghiệp có thu - các trường Đại học công lập phải quản lý chi tiêu một cách có hiệu quả, theo quy định nhằm đảm bảo các khoản chi được sử dụng đúng mục đích, phù hợp với chức năng nhiệm vụ của từng đơn vị. Nếu xét về mặt lâu dài, các khoản chi sự nghiệp có ảnh hưởng tới phạm vi rộng, phát huy lợi ích của cộng đồng. Nên việc đánh giá hiệu quả của các khoản chi tiêu này rất khó khăn, đòi hỏi phải có thời gian thử nghiệm và phải quản lý các khoản chi sao cho thích đáng, phát huy tối đa hiệu quả là hết sức quan trọng.
Thứ ba, việc quản lý tài chính tại đơn vị sự nghiệp có thu giúp cho các đơn vị này thực hiện việc tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong việc quản lý tài chính. Giúp các đơn vị sự nghiệp có thu tự chủ trong các nguồn thu, nhằm giảm bớt gánh nặng cho ngân sách nhà nước. Đồng thời tự chủ động, sắp xếp tổ chức bộ máy, lao động theo yêu cầu của công việc, xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ, phân bổ nguồn tài chính của đơn vị, thực hiện kiểm soát, đánh giá hiệu quả và tuân thủ theo quy định của nhà nước, giảm bớt sự can thiệp trực tiếp của cơ quan chủ quản và cơ quan tài chính. Thứ tư, hoàn thiện việc quản lý tài chính cũng khuyến khích các đơn vị sự nghiệp tạo nguồn thu, tăng thu nhập cho cán bộ, công chức theo năng lực và hiệu quả công việc, nhằm tạo động lực làm việc, thúc đẩy năng suất lao động, đồng thời gắn trách nhiệm của Thủ trưởng đơn vị và cán bộ, công chức trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao theo quy định của pháp luật.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nội dung nghiên cứu quản lý tài chính tại trường Đại học công lập 1.