Chương 1 C S L LU N VỀ QU N L TÀI CH NH Đ I VỚI CH N TR NH MỤC TI U QU C IA XÂY DỰN NÔN THÔN MỚI 1.1 Khái niệm về Ngân sách nhà nước Theo Luật Ngân sách nước (NSNN) được Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 15/6/2015 [12]: “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. Ngân sách nhà nước gồm 2 loại đó là: Ngân sách địa phương: là các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho cấp địa phương hưởng, thu bổ sung từ ngân sách trung ương cho ngân sách địa phương và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp địa phương. Ngân sách trung ương: là các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho cấp trung ương hưởng và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp trung ương. Những khoản thu ngân sách nhà nước bao gồm toàn bộ các khoản thu từ thuế, lệ phí; toàn bộ các khoản phí thu từ các hoạt động dịch vụ do cơ quan nhà nước thực hiện, trường hợp được khoán chi phí hoạt động thì được khấu trừ; các khoản phí thu từ các hoạt động dịch vụ do đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước thực hiện nộp ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật; các khoản viện trợ không hoàn lại của Chính phủ các nước, các tổ chức, cá nhân ở ngoài nước cho Chính phủ Việt Nam và chính quyền địa phương; các khoản thu khác theo quy định của pháp luật.
Ngân sách nhà nước đư c chi cho những hoạt động: Chi đầu tư phát triển: xây đường, cầu bệnh viện, trường học.; chi dự trữ quốc gia: bổ sung 6 vào quỹ dự trữ nhà nước và dự trữ tài chính; chi thường xuyên: lương công nhân viên chức, chi cho an ninh, quốc phòng.; chi trả nợ lãi: trả các khoản vay trong nước, vay nước ngoài, vay viện trợ.; chi viện trợ: viện trợ cho người dân bị thiên tai, lũ lụt.; các khoản chi khác theo quy định của pháp luật.2 Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới 1.1 Khái niệm về Chương trình mục tiêu qu c gia Điều 4 Luật Đầu tư công 2014 có nêu: “ Chương trình mục tiêu quốc gia là chương trình đầu tư công nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội của từng giai đoạn cụ thể trong phạm vi cả nước”. Như vậy Chương trình mục tiêu quốc gia có thể hiểu là các Chương trình đầu tư từ nguồn tài chính công hoặc một phần từ nguồn tài chính công và các nguồn tài chính khác được huy động một cách hợp pháp. Chương trình mục tiêu quốc gia nhằm mục tiêu thực hiện các nhiệm vụ kinh tế-xã hội trong phạm vi toàn qu c. Như vậy xét về tính chất của Chương trình mục tiêu quốc gia mang ý nghĩa lớn lao trong việc ổn định tình kinh tế-xã hội, chăm lo đời sống nhân dân, an sinh xã hội và nâng tầm, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.
chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới là một Chương trình mục tiêu quốc gia. Sau đây Luận văn sẽ tìm hiểu về Khái niệm và đặc điểm của chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.2 Khái niệm và đặc điểm của chương trình mục tiêu qu c gia xây dựng nông thôn mới Nông thôn được định nghĩa theo Thông tư 54/2009/TT-BNNVPTNT, ngày 21/8/2009 của ộ nông nghiệp và phát triển nông thôn: “nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn, được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là U ND cấp xã” [3]. 7 Triển khai thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW nêu trên, ngày 04 tháng 6 năm 2010 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 800/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020. Như vậy có thể nói CTMTQGXDNTM là một chương trình tổng lực huy động mọi nguồn lực của Quốc gia để: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp l , gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch v ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa”[1].
Đặc thù của CTMTQGXDNTM so với các Chương trình MTQG khác: CTMTQGXDNTM là tổng hợp của các CTMTQG khác về cả nội dung, mục tiêu, nguồn vốn; CTMTQGXDNTM là Chương trình được triển khai toàn diện, đồng thời về các mặt kinh tế - văn hóa - chính trị - xã hội, sức ảnh hưởng rất lớn đến đời sống nhân dân lao động và mang ý nghĩa nhân văn to lớn trong việc thúc đẩy phát triển Nông thôn trong thời kỳ đổi mới; CTMTQGXDNTM với thời gian triển khai từ năm 2010-2020, với chủ trương huy động nguồn đóng góp của nhân dân và Nhà nước, phát huy tối đa tính tực chủ, sáng tạo của toàn dân. Sự cần thiết của chương trình mục tiêu qu c gia xây dựng nông thôn mới Trong những năm gần đây cùng với sự phát triển của kinh tế - xã hội, đất nước ta đã có những bước tiến vượt bực trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Trong đó khu vực nông thôn cũng từng bước tiến đến nếp sống 8 văn minh đô thị. Tuy nhiên những bước tiến trên còn bộc phát và manh mún tại một số nơi và một số thời điểm.
Do vậy CTMQGXDNTM được Đảng và Chính phủ phát động trên toàn quốc và b t đầu và kết thúc cùng một thời gian là từ năm 2010-2020. Hơn nữa trong xu thế chung của hội nhập, việc triển khai CTMQGXDNTM là cấp bách và cần thiết trong bối cảnh một số Quốc gia đã triển khai và thành công với việc xây dựng NTM từ những năm 1980 như Hàn Quốc. Hơn nữa dưới sự lãnh đạo của Đảng CTMQGXDNTM được triển khai đồng bộ tại tất cả các địa phương trên cả nước khẳng định sự quyết tâm của Đảng và nhân dân trong công cuộc đổi mới đất nước mà vốn dĩ nước ta là một nước nông nghiệp. Do vậy CTMQGXDNTM càng mang ý nghĩa cấp bách, cần thiết và tính nhân văn trong đường lối chủ Chương của Đảng.3 Nội dung quản lý tài chính của chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới Nguồn tài chính của Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM có thể được hiểu là tổng hợp các nguồn tài chính khác nhau, trong đó bao gồm cả nguồn từ ngân sách nhà nước, nguồn tài chính huy động được từ các kênh tính dụng, nguồn tài chính từ đóng góp, xã hội hóa, tài trợ từ cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp và nguồn tài chính từ các hoạt động tài trợ khác.Trong tất cả các nguồn huy động thì sự đóng góp từ nhân dân là một nguồn tài chính đặc biệt, đó có thể là tài sản của nhân dân đóng góp thông qua việc hiến đất làm đường, hiến đất làm trường học, nhà văn hóa.; quyên góp tiền mặt từ nhân dân để làm đường giao thông, thủy lợi, đê kè.
để tăng gia phát triển sản xuất; hiến tài sản từ nhân dân bao gồm việc hiến máy cày, máy gặt, máy cơ khí, máy sản xuất từ các làng nghề. để nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh, tiêu thụ sản phẩm. Một trong những đặc thù của Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới là nguồn tài chính còn được thể 9 hiện qua việc đóng góp công sức lao động của chính những người dân để làm đường giao thông từ làng xã đến thôn xóm, hệ thống thủy lợi, trường học, trạm xá, cây trồng, vật nuôi trong suốt quá trình xây dựng NTM. Do vậy có thể nói nguồn tài chính của Chương trình xây dựng NTM là nguồn tài chính đa dạng phong phú, xuất phát từ ngân sách nhà nước nhưng lại phụ thuộc vào nguồn lực của toàn dân như điều kiện cần và đủ để chương trình thành công.
Luận điểm này đã được chứng minh qua kinh nghiệm của các nước đã thành công trong việc xây dựng NTM mà điển hình là nước làng giềng Trung Quốc và đối tác toàn diện của Việt Nam là Hàn Quốc. Xét về lý thuyết, người ta cũng có thể phân biệt nguồn tài chính có thực và nguồn tài chính dưới dạng tiềm năng. Ở đây nguồn tài chính tiềm năng có thể hiểu là tiềm lực từ nhân dân, đó là một sức mạnh lớn lao để Chương trình xây dựng NTM có thể thành công. Với tầm quan trọng của Chương trình xây dựng NTM, nguồn tài chính của Chương trình được huy động từ nhiều kênh khác nhau.
Nguồn tài chính sử dụng cho Chương trình xây dựng NTM, bao gồm: Các nguồn tài chính công; các nguồn tài chính thuộc sở hữu của các thành phần kinh tế tư nhân. Cụ thể hơn, Nguồn tài chính của Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới bao gồm: V n ngân sách nhà nước: vốn từ các Chương trình mục tiêu quốc gia và các Chương trình, dự án hỗ trợ có mục tiêu đang triển khai và sẽ tiếp tục triển khai trong những năm tiếp theo; V n b trí trực tiếp cho Chương trình; Nguồn v n trái phiếu Chính phủ; Nguồn v n tín dụng, bao gồm: Vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước và vốn tín dụng thương mại; V n đầu tư của doanh nghiệp; các khoản đóng góp tự nguyện của nhân dân trong xã và các nguồn v n h p pháp khác.1 Nguồn tài chính công Nguồn NSNN trực tiếp, Nguồn ngân sách được giao riêng cho Chương trình MTQG xây dựng NT để thực hiện các nhiệm vụ nhằm đạt được các mụ tiêu do Chương trình đề ra. Nguồn NSNN trực tiếp g n với nhiệm vụ chi cho việc khảo sát lập đề án xây dựng NTM, khảo sát thực trạng và phê duyệt quy hoạch xây dựng NTM, thực hiện nhiệm vụ điều chỉnh đề án, quy hoạch xây dựng NTM.Nguồn NSNN trực tiếp theo tiêu chí của Chương trình MTQG xây dựng NTM chiếm 17 tổng nguồn tài chính huy động được của Chương trình.
