CHƯƠNG 1 L Ý L UẬN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦ CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1. Khái quát về hoạt động kinh d oanh của công ty chứng khoán Thông tư 210/2012/TT-B TC ngày 30/11/2012 của B ộ trưởng B ộ Tài chính hướng dẫn về thành lập và hoạt động CTCK quy định: “CTCK là doanh nghiệp hoạt động kinh doanh chứng kho án, thực hiện một, một số hoặc toàn bộ các nghiệp vụ: môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng kho án, tư vấn đầu tư chứng kho án”. Theo luật chứng khoán Việt Nam ,“CTCK là công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn được thành lập theo pháp luật của Việt Nam và được ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cấp giấy phép thực hiện một hoặc một số hoạt động kinh doanh.
tư vấn đầu tư chứng khoán.” Theo Nghị định 58/2012/NĐ-CP ngày 20/7/2012 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Chứng khoán đã quy định vốn ph p định cho các nghiệp v kinh doanh của CTCK tại Việt Nam là: - Môi giới chứng khoán: 25 tỷ đồng Việt Nam; - Tự doanh chứng khoán: 100 tỷ đồng Việt Nam; - Bảo lãnh phát hành chứng khoán: 165 tỷ đồng Việt Nam; - Tư vấn đầu tư chứng khoán: 10 tỷ đồng Việt Nam; 1. Hoat độngmôi giới ch ứng khoán Môi giới chứng khoán là hoạt động kinh doanh chứng khoán truyền thống trên TTCK, là đại diện trung gian mua, bán chứng khoán cho khách hàng, vì quyền lợi của khách hàng để nhận hoa hồng. Theo đó, công ty chứng khoán thực hiện đặt lệnh mua, bán theo yêu c u của khách hàng, khách hàng 6 phải chịu trách nhiệm đối với kết quả giao dịch của mình. CTCK sẽ phải chịu trách nhiệm trong truờng hợp đặt sai lệnh của khách hàng so với lệnh gốc và thực hiện thanh toán thay cho khách hàng.
Thông qua hoạt động môi giới, CTCK sẽ chuyển đếnkhách hàng các sản phẩm, dịch vụ tu vấn đầu tư và kết nối giữa NĐT b án chứng khoán với NĐT mua chứng khoán.Và trong những trườnghợp nhất định, hoạt động môi giới sẽ trở thành người bạn, người chia s ẻnhững lo âu, căng thẳng và đưa ra những l ời động viên kịp th ời cho nhà đầutư, giúp NĐT có những quyết định tỉ nh táo. Xuất phát từ yêu c ầu trên, nghề môi giới đò i hỏi phải có những phẩm chất, tư c ách đạo đức, kỹ năng mẫn cán trong công việc và với thái độ công tâm, cung cấp cho khách hàng những dịch v tốt nhất. Nhà môi giới không được xúi giục khách hàng mua, bán chứng khoán để kiếm hoa hồng, mà nên đưa ra những lời khuyên hợp lý để hạn chế đến mức thấp nhất về thiệt hạicho khách hàng. Hoạt động tự doanh ch ứng khoán Hoạt động Tự doanh chứng khoán là việc CTCK mua hoặc bán chứng khoán cho chính mình.
Khi thực hiện hoạt động tự doanh, CTCK có nhiều mục tiêu khác nhau như: đầu tư hưởng chênh lệch giá, đầu tư nắm quyền kiểm soát, bình ổn giá chứng khoán hoặc tạo thị trường cho các chứng khoán mới phát hành, sửa lỗi giao dịch phục vụ hoạt động Môi giới chứng khoán Giao dịch tự doanh là các giao dịch bằng chính nguồn vốn kinh doanh của CTCK nhằm phục vụ mục đích đầu tư kinh doanh thu lợi của chính công ty và gánh chịu mọi rủi ro từ việc đầu tư của mình. Hoạt động tự doanh của CTCK được thực hiện thông qua cơ chế giao dịch trên SGDCK hoặc thị trường OTC. Trên thị trường giao dịch tập trung, lệnh giao dịch của các CTC được đưa vào hệ thống và thực hiện tương tự như lệnh giao dịch của khách hàng. Trên thị trư ng OTC, các hoạt động này có thể được thực hiện 7 trực tiếp giữa công ty với c ác đối tác hoặc thông qua một hệ thống mạng thông tin.
Tại một số nước, hoạt động tự doanh của c ác CTCK c ò n được thực hiện thông qua hoạt động tạo lập thị trường (Ví dụ như ở Mỹ). Trong hoạt động này, CTCK đóng vai nhà tạo lập thị trường, nắm giữ một số lượng nhất định của một số loại chứng khoán và thực hiện mua bán với các khách hàng nhằm hưởng phí giao dịch và chênh lệch giá. Khác với nghiệp v môi giới, CTCK ch làm trung gian thực hiện lệnh cho khách hàng để hưởng hoa hồng, trong hoạt động tự doanh CTCK kinh doanh bằng chính nguồn vốn của mình. Vì vậy, đò i hỏi CTCK phải có nguồn vốn rất lớn và đội ngũ nhân viên có trình độ chuyên môn, khả năng phân tích và đưa ra c ác quyết định đầu tư hợp lý, đặc biệt trong trường hợp đóng vai trò là nhà tạo lập thị trường.
Hoạt độngbảo lãnh phát hành ch ứng khoán Bảo lãnh phát hành chứng khoán là việc tổ chức bảo lãnh phát hành cam kết với tổ chức bảo lãnh thực hiện các thủ tục trước khi chào bán chứng khoán, nhận mua một ph n hay toàn bộ chứng khoán của tổ chức phát hành để bán lại hoặc mua số chứng khoán còn lại chưa phân phối hết của tổ chức phát hành hoặc hỗ trợ tổ chức phát hành trong việc phân phối chứng khoán ra công chúng. Bảo lãnh phát hành của CTCK sẽ giúp tổ chức phát hành nắm chắc khả năng hu động vốn và có kế hoạch s d ng vốn hu động. Đại lý phát hành chứng khoán là hoạt động trong đó CTCK nhận bán chứng khoán cho tổ chức phát hành trên cơ sở thoả thuận. So với bảo lãnh phát hành, đại lý phát hành có nội dung công việc hẹp hơn, chỉ bao gồm việc phân phối chứng kho án đến c ác NĐT.
Hoạt động Bảo lãnh phát hành chiếm tỷ lệ doanh thu khá lớn trong tổng doanh thu của CTCK. Các khoản thu từ hoạt động này được xuất phát từ các nguồn: 8 - Thu phí bảo lãnh phát hành, được tính bằng một tỷ lệ nhất định trên doanh số bảo lãnh phát hành. - Chênh lệch giá trong quá trình phân phối chứng khoán. - Phí quản lý, nếu CTCK là nhà bảo lãnh phát hành chính trong tổ hợp bảo lãnh phát hành.
Trên TTCK, tổ chức bảo lãnh phát hành không ch có CTCK mà còn bao gồm các tổ chức tài chính khác như ngân hàng đầu tư, nhưng thông thường việc CTCK nhận bảo lãnh phát hành thường kiêm luôn việc phân phối chứng kho án, c òn c ác ngân hàng đầu tư thường đứng ra nhận bảo lãnh phát hành (hoặc thành lập tổ hợp bảo lãnh phát hành) sau đó chuyển phân phối chứng khoán cho các CTCK hoặc các thành viên khác. CTCK khi thực hiện bảo lãnh phát hành, đại lý phát hành chứng khoán đò i hỏi phải có đầy đủ tiềm lực, chức năng thực hiện, trình độ chuyên môn cao và uy tín trên thị trường. Đây là hoạt động cao cấp tuy nhiên lại đem lại rủi ro lớn cho CTCK. Với hình thức bảo lãnh cam kết chắc chắn đang triển khai và thực hiện ở Việt Nam hiện nay, CTCK cam kết sẽ mua toàn bộ số chứng kho án trong đợt phát hành của tổ chức phát hành, sau đó sẽ bán ra công chúng.
Giá mua là giá đã được ấn định, thường là thấp hơn gi á thị trường. Đây là hình thức mà CTCK phải chấp nhận mọi rủi ro do việc bảo lãnh phát hành đem lại mà không được trả các chứng kho án chưa b án hết cho tổ chức phát hành. Hoạt động tư vấn đầu tư ch ứng khoán Tư vấn đầu tư chứng khoán là việc các CTCK cung cấp cho nhà đầu tư kết quả phân tích, công bố báo cáo phân tích và khuyến nghị liên quan đến chứng khoán. Hoạt động này đòi hỏi nhiều kiến thức, kỹ năng chuyên môn và kinh nghiệm.
Mặt khác, tính trung thực của CTCK có t m quan trọng lớn trong công 9 việc thu hút khách hàng. Thông thường, hoạt động tư vấn đầu tư luôn đi kèm với các hoạt động khác như môi giới, bảo lãnh phát hành, lưu ký chứng khoán. Các hoạt động phụ trợ Bên cạnh các hoạt động hoạt động chính, CTCK còn triển khai một số các dịch vụ khác để cung cấp cho khách hàng: * Lưu kỷ chứng khoán Lưu ký chứng khoán là việc CTCK nhận ký gửi, bảo quản, chuyển giao chứng khoán cho khách hàng, giúp khách hàng thực hiện các quyền liên quan đến sở hữu chứng khoán. Khách hàng phải mở tài khoản lưu ký chứng khoán tại các CTCK nếu chứng kho án phát hành dưới hình thức ghi sổ hoặc ký gửri các chứng khoán nếu chúng được phát hành dưới hình thức chứng chỉ vật chất.
Đây là quy định bắt buộc trong giao dịch chứng kho án đồng thời cũng là phương tiện để c ác cơ quản quản lý thị trường quản lý, giám sát các giao dịch chứng khoán của khách hàng. * Tư vấn tài chính doanh nghiệp CTCK thực hiện phân t ch, đ nh gi thực trạng tình hình tài chính doanh nghiệp để tư vấn cho khách hàng các giải pháp tối ưu làm lành mạnh và nâng cao hiệu quả hoạt động tài chính của doanh nghiệp. Một số dịch v tư vấn tài chính doanh nghiệp như: + Tư vấn cổ phần hóa: CTCK thực hiện tư vấn, hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện quá trình cổ phần hóa đảm bảo cho quá trình cổ phần hóa của doanh nghiệp được thực hiện đồng bộ, hiệu quả khách quan, minh bạch, phù hợp với qu định của pháp luật và tiết kiệm tối đa cho doanh nghiệp th i gian và chi phí cổ ph n hóa. + Tư vấn phát hành: CTCK thực hiện khảo sát nhu cầu vốn của doanh nghiệp và hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng phương n ph t hành, thực hiện các thủ t c phát hành cổ phiếu, trái phiếu và các loại chứng khoán khác theo quy 10 định của pháp luật với phương án phát hành tối ưu nhất, huy động vốn cho hoạt động đầu tư phát triển của doanh nghiệp.
+ Tư vấn niêm yết: CTCK hỗ trợ doanh nghiệp các thủ tục để niêm yết cổ phiếu tại Sở Giao dịch chứng khoán và Trung tâm giao dịch chứng khoán, khảo s át và tư vấn cho doanh nghiệp, áp dụng quy chế quản trị công ty áp dụng cho các công ty niêm yết. + Tư vấn chuyển đổi mô hình hoạt động của doanh nghiệp: CTCK hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi hình thức hoạt động, hỗ trợ quá trình sắp xếp lại doanh nghiệp bằng các hình thức giao, bán khoán, cho thuê kinh doanh.