Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lí quá trình dạy học ở trường trung học cơ sở Chương 2: Thực trạng quản lí quá trình dạy học tại các trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định Chương 3: Các biện pháp quản lí quá trình dạy học tại các trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định trong giai đoạn hiện nay. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN QUẢN LÍ QUÁ TRÌNH DẠY HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Ở Việt Nam, Nghị quyết II của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII đã ghi đậm: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học, phát triển mạnh phong trào tự học, tự đào tạo thường xuyên và rộng khắp trong toàn dân, nhất là thanh niên…” Điều 5 luật giáo dục năm 2005 cũng đã ghi: “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”. Tuy vậy phương pháp giáo dục cũng chỉ là một trong 6 thành tố đặc biệt quan trọng (mục tiêu, nội dung, phương pháp, giáo viên, học sinh, cơ sở vật chất) được điều chỉnh trực tiếp từ các nhà quản lí giáo dục, vì vậy muốn nâng cao chất lượng dạy học trước hết cần phải bồi dưỡng cán bộ quản lí để lực lượng này có một tư duy tổng thể, chỉ đạo quá trình dạy học.
Trong nhiều năm qua có nhiều công trình nghiên cứu lí luận dạy học, cách thức tổ chức tốt quá trình dạy học ở nhà trường đáp ứng nhu cầu trên. Chẳng hạn như: - Tác giả Đặng Quốc Bảo với "Một số khái niệm về quản lí giáo dục " (Trường cán bộ quản lí GD&ĐT Trung ương 1, Hà Nội, 1998) - Tác giả Trần Kiểm với "Quản lí giáo dục và quản lí trường học" (Viện khoa học GD Hà Nội 1990) - Tác giả Nguyễn Ngọc Quang với "Những khái niệm cơ bản về lí luận quản lí giáo dục" Trường cán bộ QL GD - ĐT TƯ1 - 1989) - Các tác giả Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo với "Quản lí giáo dục" (Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội - 2006) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 Nội dung chủ yếu trong các công trình trên đều quan tâm tới vị trí, vai trò, nhiệm vụ quản lí của hiệu trưởng trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục. Trong những năm gần đây, cũng đã có nhiều, công trình khoa học do đội ngũ cán bộ quản lí các trường trung học trong cả nước nghiên cứu về các biện pháp quản lí nhà trường để nâng cao chất lượng dạy học, chẳng hạn như các Luận văn thạc sĩ các tác giả: + Doãn Kim Chung với đề tài nghiên cứu “Một số biện pháp quản lí quá trình dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở trường trung học phổ thông Hải Phòng”. + Nguyễn Mạnh Cường với đề tài “Một số giải pháp nâng cao năng lực quản lí của Hiệu trưởng trường trung học tỉnh Lạng Sơn nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục”.
+ Đào Thị Ngân với đề tài “Một số biện pháp chỉ đạo hoạt động dạy học của người hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở trường tiểu học”. + Chu Thị Hoà với đề tài: “ Một số biện pháp xây dựng và phát triển đội ngũ hiệu trưởng trường Trung học cơ sở tại tỉnh Lạng Sơn”. + Đỗ Phi Liên với đề tài: “Biện pháp chỉ đạo nâng cao chất lượng dạy học của hiệu trưởng trường Trung học cơ sở ở thành phố Bắc Giang”. + Phạm Thị Tuyết Nhung với đề tài: “Những biện pháp quản lí hoạt động dạy và học của hiệu trưởng trường trung học phổ thông Nam Trực tỉnh Nam Định theo yêu cầu đổi mới giáo dục”.
Nội dung trọng tâm của những luận văn trên đề cập đến các biện pháp của nhà quản lí giáo dục nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục đối với đơn vị mình. Đây cũng là những kinh nghiệm quí cho đội ngũ quản lí vận dụng vào đơn vị trong những hoàn cảnh cụ thể. Như vậy, cho tới nay, vấn đề nâng cao chất lượng dạy học luôn được các nhà nghiên cứu quan tâm. Trong khi nhân loại đang chuyển dần sang nền kinh tế tri thức thì hơn bao giờ hết, vấn đề này được quan tâm nhiều hơn.
Các nhà nghiên LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 cứu có chung quan điểm thể hiện trong các công trình của họ là khẳng định vai trò quan trọng của công tác quản lí trong việc nâng cao chất lượng dạy học. Việc quản lí quá trình dạy học ở các trường trung học cơ sở huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định còn nhiều hạn chế; cụ thể là đội ngũ hiệu trưởng chưa nhận thức được tầm quan trọng của 10 thành tố: thực hiện mục tiêu giáo dục; thực hiện chương trình và nội dung dạy học; đội ngũ giáo viên, học sinh, cơ sở vật chất, hình thức dạy học, đổi mới phương pháp dạy học, huy động nguồn lực, xây dựng môi trường giáo dục, tổ chức kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học – tác động trực tiếp đến chất lượng dạy và học. Cho đến nay chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu các biện pháp quản lí quá trình dạy học ở các trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định vì vậy công tác quản lí ở nơi đây chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, thiếu tính lí luận. Việc thực hiện nghiên cứu đề tài: “Quản lí quá trình dạy học tại các trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện Giao Thuỷ tỉnh Nam Định” là một phần quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy và học ở các trường THCS ở huyện Giao Thủy hiện nay.
Những khái niệm cơ bản : 1. Khái niệm quản lí Có nhiều tác giả đưa ra khái niệm quản lí theo các góc độ khác nhau: - Theo các tác giả H.Weihric: “Quản lí là thiết kế một môi trường mà trong đó con người cùng làm việc với nhau trong các nhóm có thể hoàn thành mục tiêu” [16;tr. - Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: Công tác quản lí là một tổ chức xét cho cùng là thực hiện hai quá trình liên hệ chặt chẽ với nhau "quản" và "lí". Quá trình "quản" gồm sự coi sóc giữ gìn, duy trì hệ ở trạng thái ổn định.
Quá trình "lí" gồm việc sửa sang, sắp xếp, đổi mới đưa hệ vào thế "phát triển"[3;tr. - Theo các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc: "Hoạt động quản lí là hoạt động có định hướng, có chủ định của chủ thể quản lí đến khách LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 15 thể quản lí trong một tổ chức làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục tiêu của tổ chức"[9;tr. - Theo Từ điển Tiếng việt: “Quản lí là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định” [41;tr. - Theo tác giả Nguyễn Minh Đạo: “Quản lí là sự tác động liên tục có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lí (người quản lí, tổ chức quản lí) lên khách thể quản lí (đối tượng bị quản lí) về các mặt chính trị, văn hoá, xã hội, kinh tế,…Bằng một hệ thống các các luật lệ, các chính sách nguyên tắc, các phương pháp và các biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đối tượng” [15;tr.
- Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lí là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lí đến tập thể những người lao động nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến” [37;tr. - Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Quản lí là một quá trình tác động có định hướng (có chủ đích), có tổ chức lựa chọn trong số các tác động có thể, dựa trên các thông tin về tình trạng của đối tượng và môi trường, nhằm giữ cho sự vận hành của đối tượng được ổn định và làm cho nó phát triển tới mục đích đã định” [18;tr. Như vậy, ta có thể hiểu: Quản lí là những tác động của chủ thể quản lí trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực trong và ngoài tổ chức một cách tối ưu nhằm đạt được mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất. Từ những định nghĩa trên có thể rút ra nhận xét sau: - Tuy cách diễn đạt khác nhau nhưng những định nghĩa trên đều thể hiện được bản chất của hoạt động quản lí, đó là: hoạt động quản lí nhằm làm cho hệ thống vận động theo mục tiêu đã đặt ra tiến đến trạng thái có chất lượng mới.
Trong quản lí có hai bộ phận khăng khít với nhau, đó là chủ thể và khách thể quản lí. chủ thể quản lí có thể là một cá nhân hay một nhóm người có LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 16 chức năng quản lí hay điều khiển tổ chức, làm cho tổ chức vận hành và đạt tới mục tiêu. khách thể quản lí bao gồm những người thừa hành nhiệm vụ trong tổ chức, chịu sự tác động, chỉ đạo của chủ thể quản lí nhằm đạt mục tiêu chung. Chủ thể quản lí làm nảy sinh các tác động quản lí, còn khách thể quản lí sản sinh ra vật chất và tinh thần có giá trị sử dụng, trực tiếp đáp ứng nhu cầu con người, đáp ứng mục đích của chủ thể quản lí.
Quản lí có 4 chức năng có quan hệ và tác động qua lại lẫn nhau và tạo thành chu trình quản lí, đó là các chức năng: kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra. mỗi chức năng có vai trò, vị trí riêng trong chu trình quản lí. Cụ thể là: - Kế hoạch hoá: là xác định mục tiêu, mục đích đối với thành tựu tương lai của tổ chức và các con đường, biện pháp, cách thức để đạt được mục tiêu, mục đích đó. - Tổ chức: là quá trình hình thành nên cấu trúc các quan hệ giữa các thành viên, giữa các bộ phận trong một tổ chức nhằm làm cho họ thực hiện thành công các kế hoạch và đạt được mục tiêu tổng thể của tổ chức.
- Lãnh đạo: lãnh đạo bao hàm việc liên kết, liên hệ với người khác và động viên họ hoàn thành những nhiệm vụ nhất định để đạt được mục tiêu của tổ chức.