CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN DẠY HỌC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 3 THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các nghiên cứu ở ngoài nước Cùng với sự phát triển của xã hội, công tác dạy học không ngừng được đổi mới cả về mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức và đánh giá học sinh. Đối với phương Tây, vấn đề dạy học là học cái gì, học như thế nào, dạy như thế nào để học sinh tiếp thu kiến thức nhanh hơn và vận dụng kiến thức vào thực tế.
Họ đổi mới dạy học từng ngày từng giờ. Nhà trường cũng rất quan tâm đến mọi người, vì dạy đi đôi với hành, giảng dạy ở mọi cấp độ môn học.Tư duy giáo dục về học tập, học tập trải nghiệm đã có từ xa xưa nhưng nó mới thực sự phát triển và trở thành tư duy GD chính thống và phát triển và trở thành một trong những học thuyết tuyệt vời khi các bài báo nghiên cứu đã được xuất bản bởi các nhà tâm lý học và giáo dục nổi tiếng thế giới. Trải nghiệm được coi là một phương pháp giáo dục và là một xu hướng. Việc tổ chức dạy học và quản lý dạy học được các tác giả đã nghiên cứu: J.
Comensky (1592 -1670), trong cuốn "Phép giáo huấn vĩ đại" của ông, cho rằng quá trình dạy học phải dựa trên các hiện tượng mà học sinh quan sát được, những học sinh tự suy nghĩ để tìm ra chúng hơn là bắt chúng chấp nhận bất kỳ điều gì. Và ông đã vạch ra một số nguyên tắc dạy rất có giá trị, chẳng hạn như: các bài học phải thiết thực và dạy theo nguyên tắc cá nhân [1]. Trong bài nghiên cứu "Học từ kinh nghiệm", tác giả David A. Kolb đã đưa lý thuyết điều tra trực tiếp vào các hoạt động giáo dục trải nghiệm trong lớp học.
Kolb cũng chỉ ra trong lý thuyết này rằng “học hỏi từ kinh nghiệm là một quá trình học tập trong đó kiến thức và năng lực phát sinh thông qua việc chuyển đổi kinh nghiệm. Học từ trải nghiệm tương tự như học bằng cách làm những việc khác theo nghĩa nó gắn liền với trải nghiệm và cảm xúc cá nhân". Lý thuyết "học từ kinh nghiệm" là một cách tiếp cận có phương pháp học tập đối với lĩnh vực nhận thức 6 Nếu cho rằng mục đích chủ yếu của dạy học là hình thành và phát triển hệ thống tri thức khoa học, kĩ năng và hành động khoa học cho mỗi cá nhân thì mục đích của hoạt động giáo dục là phẩm chất, tư tưởng, ý chí và hình thành tình cảm, lòng say mê, giá trị sống, kỹ năng sống và các kỹ năng tổng hợp khác cần có của con người trong xã hội hiện đại. Để phát triển sự hiểu biết, chúng ta có thể thao túng nhận thức của học sinh, nhưng "để phát triển và hình thành các đặc điểm, học sinh phải thử nghiệm.
Như vậy, theo lý thuyết của Kolb, “kinh nghiệm sẽ làm cho việc học trở nên hiệu quả”, vì kinh nghiệm ở đây là kinh nghiệm “có định hướng” và “có”, chứ không phải kinh nghiệm “tự do” và vô định. Trong tập thứ ba của bộ sách “Giáo dục học”, tác giả T.Ilina nhận định: Giáo dục ngoài giờ lên lớp “bổ sung và đào sâu” công tác sư phạm trong nhà trường, mà “trước hết” là phương tiện thích hợp nắm bắt "món quà" của những "đứa trẻ" khơi dậy "sự quan tâm" và "thiên hướng" của học sinh đối với một "hoạt động" cụ thể. Đây là một hình thức vui chơi tổ chức cho học sinh chơi và là cơ sở để tổ chức thực hiện hành vi đạo đức nhằm rút kinh nghiệm về hành vi đó [3]. Bài nghiên cứu về “Các vấn đề quản lý trường học” của nhóm tác giả do P.
Zimi, MI Kondakov, N.Xaxerdotop đề cập đến những nguyên tắc quản lý của Lênin về phương hướng bình dân học vụ để tạo cơ sở lý luận khoa học cho quản lý giáo dục. Đây là bài nghiên cứu về vấn đề quản lý giáo viên được dịch ra tiếng Việt năm 1985 [4]. Bài nghiên cứu “Tuyển tập Tâm lý học” của tác giả J. Chúng ta biết rằng thử nghiệm giúp tăng cường sự phát triển của trẻ, sự hiểu biết được xây dựng thông qua sự tham gia tích cực của trẻ vào môi trường; thông qua tương tác với môi trường, trẻ em thay đổi kiến thức hiện có, kinh nghiệm trong quá khứ thường ảnh hưởng đến kinh nghiệm hiện tại và tương lai.
7 Giữa thế kỷ 20, bài báo "Trải nghiệm và Giáo dục" chỉ ra những hạn chế của giáo dục phổ thông và đưa ra những hiểu biết sâu sắc về vai trò của trải nghiệm trong giáo dục. Vì triết lý giáo dục nhấn mạnh vai trò của "trải nghiệm", Dewey cũng nhận thấy rằng những trải nghiệm "giáo dục" có ý nghĩa giúp cải thiện hiệu quả giáo dục bằng cách kết nối kiến thức đã học với thực tế cuộc sống. Vì các nghiên cứu trên thế giới đã đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau của hoạt động trải nghiệm như: khái niệm trải nghiệm, vai trò của trải nghiệm, đặt mục tiêu, giải quyết vấn đề, thiết kế hoạt động trải nghiệm kế hoạch. Giới thiệu những điều cơ bản, nghiên cứu đã được xác nhận Điều này dựa trên các hoạt động thực tế và trải nghiệm giúp học sinh có cơ hội sáng tạo, suy nghĩ và học tập tích cực tiếp thu kiến thức.
Các nghiên cứu trong nước Trong suốt các thời kỳ lịch sử, các quốc gia luôn mong muốn có một nền giáo dục phát triển. Vấn đề quản lý dạy và học trong nhà trường được nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau không chỉ của các tác giả nước ngoài mà còn của nhiều học giả trong nước. Chương trình giáo dục phổ thông mới do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành (2018), phân biệt rõ 2 giai đoạn: - Giai đoạn giáo dục cơ bản (Từ lớp 1 đến lớp 9) - Giai đoạn giáo dục nghề nghiệp (Từ lớp 10 đến lớp 12). Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể mới này theo mô hình phát triển năng lực thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm chắt lọc kiến thức cơ bản, thiết thực, hiện đại và đào tạo “phương pháp tích hợp” và “phát triển Phẩm chất và năng lực” của học sinh, đáp ứng sự mong đợi của nhà trường và cộng đồng [1].
Đồng Tác giả Nguyễn Thị Hằng và Nguyễn Thị Kim Dung, trong bài "nghiên cứu" “Khái niệm về hoạt động trải nghiệm và một số cách thức tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh” có gọi hoạt động “trải nghiệm” là 8 làm việc “tập thể” trên tinh thần “tự cung tự cấp”, với nỗ lực giáo dục nhằm phát triển khả năng sáng tạo và nhân cách của mỗi “con người” trong tập thể. Đó là những hoạt động giáo dục được tổ chức gắn với trải nghiệm, cuộc sống mà học sinh được trải nghiệm và sáng tạo Điều này giả định rằng các hình thức và phương pháp tổ chức các hoạt động thử nghiệm rất đa dạng và linh hoạt, học sinh hành động độc lập và thử nghiệm là ưu tiên hàng đầu. Qua đây tác giả cũng đưa ra một số phương pháp cơ bản cung cấp cho giáo viên cần trang bị để tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh: phương pháp nêu vấn đề [10] − Phương pháp đóng vai; − Phương pháp làm việc nhóm; − Phương pháp trò chơi,… Được dựa theo tính chất, mục đích của từng hoạt động cụ thể như : điều kiện, khả năng của học sinh, giáo viên có phương án lựa chọn ra một hoặc nhiều phương pháp phù hợp Điều quan trọng là phương pháp được chọn phải khuyến khích được tính chủ động, năng lượng tích cực, sự sáng tạo của học sinh và tận dụng tối đa những kinh nghiệm có được qua những trải nghiệm các em có được. Theo tác giả Bùi Ngọc Diệp, trong bài nghiên cứu “Phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm ở trường THCS”, tác giả đã trình bày quan điểm của mình về hoạt động trải nghiệm: Hoạt động trải nghiệm: Hoạt động trải nghiệm được tiến hành ở trường THCS.
Mục tiêu là “giáo dục” những con người “có mục đích, có đạo đức", cầu tiến, sáng tạo, biết cách truyền đạt kiến thức, áp dụng các phương pháp "tích cực" vào thực tế, biết "chia sẻ và quan tâm" đến những người xung quanh. [9] Hoạt động "trải nghiệm" về cơ bản là hoạt động tập thể với ý nghĩa tự điều chỉnh của từng cá nhân nhằm phát huy tính năng động sáng tạo, sự khác biệt của từng cá nhân trong nhóm, trong tập thể. Và các thử nghiệm tổ chức khác: hoạt động câu lạc bộ; tổ chức trò chơi, 9 luật chơi; tổ chức diễn đàn; tương tác với các kịch bản; tham dự cuộc thi dã ngoại; tổ chức sự kiện; hoạt động giao lưu; hoạt động sinh hoạt phong trào; hoạt động nhân đạo. Tùy theo điều kiện văn hóa, khí hậu, đặc điểm vùng miền, điều kiện kinh tế, xã hội của từng nơi mà nhà trường lựa chọn hình thức tổ chức cho phù hợp, đạt hiệu quả về nội dung [4].
Hoạt động trải nghiệm: Hoạt động cốt lõi trong CT giáo dục phổ thông mới, tác giả Đinh Thị Kim Thoa trao đổi về sự khác biệt giữa học qua hành, học qua hành và học từ lời nói. và trải nghiệm là những phương pháp học tập hiệu quả gắn liền với chuyển động, xử lý tài liệu và thực tế cuộc sống. Học hỏi từ Kinh nghiệm giúp học sinh có được kiến thức và kinh nghiệm, nhưng theo các cách tiếp cận khác, nơi kinh nghiệm được tính và giáo viên coi trọng sự xúc phạm cao hơn và chỉ cần thực hành. sự sáng tạo trong cuộc sống dần biến thành kỹ năng và khả năng… [4].
Trong bài báo nghiên cứu “Hoạt động trải nghiệm sáng tạo từ kinh nghiệm giáo dục quốc tế và vấn đề Việt Nam”, tác giả Đỗ Ngọc Thống phân tích trải nghiệm giáo dục về hoạt động trải nghiệm của học sinh khác nhau. Đặc biệt là liên quan đến Vương quốc Anh, Hàn Quốc và Việt Nam. Theo tác giả, giáo dục sáng tạo là một yêu cầu quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông của nhiều quốc gia. Không có sự phát triển nếu không có sự sáng tạo.
Sáng tạo đòi hỏi sự nỗ lực, hoạt động và tư duy độc lập của mỗi cá nhân. Trong chương trình giáo dục của mỗi quốc gia, ngoài các hoạt động dạy và học theo chủ đề còn có chương trình hoạt động ngoại khóa. Ở đó, sinh viên có thể tiếp thu và thử thách những trải nghiệm trong thế giới thực thông qua nhiều hoạt động phong phú. Vừa khắc sâu kiến thức đã lĩnh hội, vừa có cơ hội vận dụng một cách sáng tạo tùy theo tình huống.