ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Lý do chọn đề tài: Điểm mới quan trọng nhất trong chương trình giáo dục phổ thông mới môn Hoá học là đề cao tính thực tiễn, giảm sức nặng bài tập tính toán, chú trọng trang bị các khái niệm công cụ và phương pháp sử dụng công cụ, đặc biệt là giúp học sinh có kỹ năng thực hành thí nghiệm, kỹ năng vận dụng các tri thức hoá học vào việc tìm hiểu và giải quyết ở mức độ nhất định một số vấn đề của thực tiễn, đáp ứng được yêu cầu của cuộc sống. Trong nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã nêu rõ “Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học.
Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”. Mục đích của giáo dục ở nhà trường không chỉ đào tạo ra những con người nắm vững kiến thức khoa học, mà còn giỏi thực hành, có bàn tay khéo léo thực hiện được những điều mà bộ óc suy nghĩ, biết áp dụng những kiến thức lý thuyết vào thực tế cuộc sống. Thực tế cho thấy, kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT môn Hóa học năm học 2020- 2021 ở trường THPT Quỳ Hợp 2 tăng vượt trội so với các năm trước. Cụ thể: Năm 2019- 2020 điểm trung bình chung trong kì thi tốt nghiệp THPT môn Hóa học là 5,88 xếp thứ 39 toàn tỉnh.
Trong khi đó, năm học 2020- 2021 điểm trung bình chung môn Hóa học tăng lên 6,93 xếp thứ 28 toàn tỉnh, tăng 11 bậc so với năm trước. Để có được kết quả như trên, ngoài việc chú trọng hơn trong công tác rèn luyện kĩ năng giải bài tập trắc nghiệm cho học sinh, thầy giáo Phạm Văn Hùng đã phát huy hiệu quả những giờ dạy trên lớp, khai thác các thiết bị dạy học, tăng cường thực hành thí nghiệm tạo lòng say mê hứng thú học tập, ý chí vươn lên của các em từ đó bồi dưỡng năng lực tự học của học sinh. Hiện nay, để chuẩn bị tốt cho chương trình giáo dục Phổ thông mới, dạy học phù hợp với mục tiêu của chương trình giáo dục Phổ thông 2018, việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực người học, phát huy tính cực chủ động, tự học của học sinh là một trong những vấn đề ưu tiên hàng đầu. Một nhiệm vụ cơ bản của dạy học ở nhà trường ngoài việc đảm bảo cho học sinh nắm vững được kiến thức, hiểu đúng bản chất của một vấn đề, thì cần phải bồi dưỡng cho các em năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, để từ đó có thể sáng tạo ra những tri thức mới, phương pháp mới, cách giải quyết vấn đề mới, góp phần làm giàu thêm nền kiến thức của nhân loại.
Vì vậy việc dạy học nói chung và dạy học Hóa học nói riêng cần phải đổi mới mạnh mẽ về nội dung và phương pháp, nhất là đổi mới phương pháp dạy và học sao cho vai trò tự chủ của học sinh trong hoạt động xây dựng kiến thức ngày một nâng cao, để từ đó năng lực sáng tạo của họ 4 skkn được bộc lộ và ngày càng phát triển. Tiến tới mục tiêu “biến quá trình đào tạo thành tự đào tạo”. Trong chương trình Hóa học 12, phần đại cương về kim loại ở chương 5 là chương đầu tiên của chương trình Hóa học vô cơ 12, đây là phần lí thuyết cơ sở rất quan trọng để nghiên cứu tìm hiểu tính chất của kim loại và ion kim loại trong dung dịch. Để học sinh nắm rõ bản chất, hiểu đúng vấn đề và tích cực chủ động hơn trong lĩnh hội kiến thức.
Nhóm tác giả chúng tôi đã: khai thác tối đa các thiết bị dạy học, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, kết hợp với các phương pháp dạy học hiện đại và khéo léo lồng ghép kiến thức vào trong thực tiễn, đưa lí thuyết gắn với thực tế cuộc sống, từ đó hình thành khả năng tiếp nhận và làm chủ kiến thức của học sinh. Tuy nhiên hình thức tổ chức dạy học mới thường gặp không ít khó khăn do vấn đề thời gian, không gian, cách thức tổ chức, khả năng hợp tác, trình độ của học sinh, điều kiện cơ sở vật chất. Đa số các giáo viên trong tổ ngại nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học mới theo hướng phát triển năng lực học sinh, hoặc chưa quan tâm và sử dụng hiệu quả, hoặc chỉ tiến hành cho các tiết thao giảng hay dự giờ rút kinh nghiệm. Với những lí do cơ bản đó, tôi đã quyết định chọn đề tài sáng kiến: “ Biện pháp nâng cao hiệu quả khi dạy chƣơng đại cƣơng về kim loại – Hóa học 12.
” Với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả quá trình dạy học hóa học ở trường THPT. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu về lý luận và thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác các thí nghiệm, sử dụng các phương pháp dạy học hiện đại trong chương đại cương về kim loại ở trường THPT Quỳ Hợp 2, đề xuất một số biện pháp nâng cao hiệu quả khi dạy chương đại cương về kim loại để học sinh nắm rõ bản chất, hiểu đúng vấn đề và tích cực chủ động hơn trong lĩnh hội kiến thức, nhằm nâng cao hiệu quả khi dạy chương đại cương về kim loại. Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu 3. Nghiên cứu cơ sở lý luận về các biện pháp nâng cao hiệu quả khi dạy chương đại cương về kim loại như: Sử dụng một số phần mềm hỗ trợ nâng cao hiệu quả khi dạy chương đại cương về kim loại, một số phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại phù hợp với mục tiêu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Khảo sát và đánh giá thực trạng sử dụng thiết bị dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin và áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại trong dạy chương đại cương về kim loại ở trường THPT Quỳ Hợp 2 3. Thiết kế và tổ chức dạy học 4 tiết giáo án mẫu trong chương đại cương về kim loại theo phương pháp dạy học hiện đại. Đối tƣợng nghiên cứu - Chương đại cương kim loại hóa học lớp 12. - Phương pháp để áp dụng kiến thức chương đại cương về kim loại 5.
Phƣơng pháp nghiên cứu 5. Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết Tiến hành thu thập tài liệu qua sách, báo, các văn bản liên quan đến đề tài. Trên cơ sở đó để phân tích, tổng hợp và rút ra những vấn đề cần thiết của đề tài. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn Sử dụng các phương pháp như: Thực nghiệm sư phạm, điều tra, khảo sát, quan sát sản phẩm, tổng kết kinh nghiệm, trao đổi, lấy ý kiến góp ý của giáo viên, lấy ý kiến điều tra học sinh.
Thời gian nghiên cứu Từ tháng 11/2020 đến tháng 01/ 2022 7. Những đóng góp mới của đề tài Đề tài đã nghiên cứu một số biện pháp nâng cao hiệu quả khi dạy chương đại cương về kim loại như: Khai thác một số phần mềm hỗ trợ dạy học, tìm hiểu môt số phương pháp, kỹ thuật dạy học phù hợp với nội dung của chương. Thiết kế 4 tiết giáo án mẫu trong chương đại cương về kim loại theo phương pháp dạy học hiện đại. Những phần mềm chúng tôi khai thác cũng như những PPDH mới được lựa chọn như phương pháp dạy học theo góc, phương pháp dạy học theo trạm, phương pháp tổ chức trò chơi.
rất chú trọng kỹ năng thực hành, vận dụng giải quyết các vấn đề thực tiễn, coi trọng việc tự học, tự khám phá, coi trọng hứng thú và coi trọng sự phù hợp của nhịp độ học, phong cách học ở HS. Trong đề tài nhóm tác giả chúng tôi đã thiết kế và tổ chức liên tiếp các hoạt động dạy học theo nhiều phong cách học khác nhau. Các nhiệm vụ và hình thức học tập được thay đổi trong từng hoạt động tạo hứng thú và kích thích tính tích cực của học sinh, bồi dưỡng năng lực sáng tạo cho HS. Đề tài cũng giúp GV nhìn nhận lại quá trình dạy học, thay vì dạy học theo phương pháp truyền thống truyền thụ kiến thức một chiều, HS học tập thụ động, mà GV cần biết lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp và biết áp dụng một cách linh hoạt, hiệu quả khi kết hợp được đa dạng các phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại.
Một trong những kết quả đáng ghi nhận là HS đã bắt đầu nhận thức được vai trò quan trọng của việc ứng dụng CNTT vào học tập môn Hóa học, hoàn thiện các kỹ năng cơ bản mà môn học yêu cầu. HS dần hình thành các thói quen về tinh 6 skkn thần trách nhiệm và có ý thức làm việc tập thể hơn. PHẦN 2: NỘI DUNG 1. Một số khái niệm cơ bản 1.
Thực hành thí nghiệm Thí nghiệm là nền tảng của việc dạy học. Nó giúp học sinh chuyển từ tư duy cụ thể sang tư duy trừu tượng và ngược lại. Khi làm thí nghiệm học sinh sẽ làm quen với TBDH và trực tiếp nắm bắt các tính chất lý, hoá của chúng. Từ đó các em hiểu được các quá trình vật lý, hoá học, sinh học và nắm vững các khái niệm, định luật, học thuyết của chúng.
Nếu không có thí nghiệm giáo viên sẽ tốn nhiều thời gian để giảng giải nhưng vẫn không rõ và hết ý vì không phải mọi thứ đều có thể diễn đạt được trọn vẹn bằng lời. Lời nói rất trừu tượng còn các thí nghiệm thì cụ thể. Học sinh tiếp thu kiến thức thiếu chính xác và vững chắc. Các em sẽ khó hiểu bài vì không có những biểu tượng rõ ràng, cụ thể về các chất, các hiện tượng lý, hóa, sinh học….
Ví dụ: Trong quá trình dạy môn hóa học, phản ứng tạo kết tủa nhôm hidroxit Al(OH)3 dạng keo, màu trắng. Nếu không có thí nghiệm thì học sinh không thể hình dung được dạng keo, màu trắng như thế nào. Học sinh sẽ chóng quên khi không hiểu bài, không có ấn tượng sâu sắc bằng các hình ảnh cụ thể. Thí nghiệm là cầu nối giữa lý thuyết và thực tế.
Nhiều thí nghiệm rất gần gũi với đời sống, với các quy trình công nghệ. Chính vì vậy thí nghiệm giúp học sinh vận dụng các điều đã học vào thực tế cuộc sống. Thực hành, thí nghiệm là học sinh tự mình trực tiếp tiến hành quan sát, tiến hành làm thí nghiệm.