PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài (tính cấp thiết của đề tài) Quá trình nhận thức của sinh viên đại học là tiếp thu những tri thức mới một cách sáng tạo và có phê phán ở trình độ cao những hiểu biết và kĩ năng cơ bản về nghề trong tƣơng lai. Với xu thế học hiện nay là: “học để biết, học để làm, học để làm ngƣời và học để cùng chung sống”. Do vậy, phƣơng pháp dạy học ở đại học càng có ý nghĩa quyết định đến trình độ của mỗi sinh viên khi tốt nghiệp.
Điều này đã đƣợc Luật Giáo dục Việt Nam đề cập trong mục 2 điều 40. Yêu cầu về nội dung, phƣơng pháp giáo dục đại học: “2. Phƣơng pháp đào tạo trình độ cao đẳng, trình độ đại học phải coi trọng việc bồi dƣỡng ý thức tự giác trong học tập, năng lực tự học, tự nghiên cứu, phát triển tƣ duy sáng tạo, rèn luyện kỹ năng thực hành, tạo điều kiện cho ngƣời học tham gia nghiên cứu, thực nghiệm, ứng dụng…” [7, tr.32-33] Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục ở mọi cấp và trình độ đào tạo đang đƣợc Đảng và Nhà nƣớc đặc biệt quan tâm. Trong các Văn kiện Đại hội X năm 2006 và duy trì ở Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI năm 2011, về nội dung đã vạch ra: “Tiếp tục nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, phát huy sức mạnh toàn dân tộc, đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, tạo nền tảng để đến năm 2020 nƣớc ta cơ bản trở thành nƣớc công nghiệp theo hƣớng hiện đại (Báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ƣơng Đảng khóa X)” [4, tr.148] ở mục “V- Phát triển giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, kinh tế tri thức; bảo vệ môi trƣờng” đã xác định: “Thực hiện đồng bộ các giải pháp phát triển và nâng cao chất lƣợng giáo dục, đào tạo.
Đổi mới chƣơng trình, nội dung, phƣơng pháp dạy và học, phƣơng pháp thi, kiểm tra theo hƣớng hiện đại; nâng cao chất lƣợng giáo dục toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tƣởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội. Xây dựng đội ngũ giáo viên đủ về số lƣợng, đáp ứng yêu cầu về chất lƣợng.216] Nhằm thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, cũng nhƣ quán triệt và cụ thể hoá các chủ trƣơng, định hƣớng đổi mới giáo dục và đào tạo, ngày 13 tháng 6 năm 2012, Thủ tƣớng Nguyễn Tấn Dũng đã ký quyết định phê duyệt "Chiến lƣợc phát triển giáo dục 2011-2020" số 711/QĐ-TTg. Chiến lƣợc phát triển giáo dục này, đã quán triệt bốn quan điểm chỉ đạo phát triển giáo dục, trong đó, đáng chú ý đến quan điểm 3 nhƣ là những định đề làm nền tảng cho sự đổi mới, sự hội nhập, sự phát triển giáo dục… Nội dung của quan điểm này là: “Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục theo hƣớng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa, hội nhập quốc tế, thích ứng với nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa, phát triển giáo dục gắn với phát triển khoa học và công nghệ, tập trung vào nâng cao chất lƣợng, đặc biệt chất lƣợng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành để một mặt đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc, đảm bảo an ninh quốc phòng; mặt khác phải chú trọng thỏa mãn nhu cầu phát triển của mỗi ngƣời học, 1 Luan van những ngƣời có năng khiếu đƣợc phát triển tài năng.8] Chiến lƣợc này đƣa ra 8 giải pháp, trong đó giải pháp 1 “Đổi mới quản lý giáo dục” là giải pháp đột phá và giải pháp 2 “Phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục” là giải pháp then chốt. Một trong những nội dung đƣợc quan tâm nhất của trƣờng chúng tôi trong giải pháp 2 là: “a) Củng cố, hoàn thiện hệ thống đào tạo giáo viên, đổi mới căn bản và toàn diện nội dung và phƣơng pháp đào tạo, bồi dƣỡng nhằm hình thành đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục đủ sức thực hiện đổi mới chƣơng trình giáo dục phổ thông sau năm 2015.
Tập trung đầu tƣ xây dựng các trƣờng sƣ phạm và các khoa sƣ phạm tại các trƣờng đại học để nâng cao chất lƣợng đào tạo giáo viên.10] Nhận thức đƣợc tầm quan trọng của phạm trù phƣơng pháp dạy học trong quá trình dạy học ở đại học. Trƣờng Đại học Sƣ phạm Kỹ thuật TP. HCM từ khóa tuyển sinh 2012- 2013 đã áp dụng chƣơng trình đào tạo 150 tín chỉ theo hƣớng tiếp cận CDIO càng đòi hỏi cán bộ giảng dạy và sinh viên tiếp cận và tổ chức dạy học có sự đan xen và thống nhất với nhau trong hành động dạy và học. Trong đó, giảng viên đóng vai trò là ngƣời điều khiển, ngƣời tổ chức và sinh viên là ngƣời tự chiếm lĩnh kiến thức và kĩ năng, kĩ xảo.
Trong vòng 10 năm gần đây Trƣờng Đại học Sƣ phạm Kỹ thuật TP.HCM đã tổ chức các khóa bồi dƣỡng về phƣơng pháp dạy học tích cực cho cán bộ giảng dạy, đặc biệt là các giáo viên trẻ. Xong việc áp dụng những động tác, cách thức hành động của giảng viên và sinh viên trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học vẫn còn hạn chế, chƣa phổ biến và chƣa đem lại kết quả thiết thực. Mặt khác, môn Lí luận dạy học (LLDH) là một trong số các môn học cơ bản thuộc khối kiến thức sƣ phạm. Nó có ý nghĩa quyết định đến năng lực sƣ phạm của sinh viên khối ngành sƣ phạm kỹ thuật sau khi tốt nghiệp.
Nhƣng hoạt động giảng dạy môn này nói còn gặp không ít trở ngại nhƣ sinh viên (SV) chƣa phát huy tính tích cực, tự giác, tự lực. Số SV học lại sau mỗi học kỳ vẫn tiếp diễn. Nhằm góp phần cải thiện tình hình trên, việc thực hiện đề tài: “Vận dụng kĩ thuật dạy học tích cực trong giảng dạy môn Lí luận dạy học ở Trƣờng Đại học Sƣ phạm Kỹ thuật TP. HCM” càng trở nên cấp bách và cần thiết.
Đề tài này đƣợc hoàn thành sẽ góp thêm minh chứng về tính khoa học, tính hiệu quả, tính khả thi của các kĩ thuật dạy học tích cực. Đồng thời, với những ví dụ minh họa điển hình về vận dụng kĩ thuật dạy học tích cực góp phần thuận lợi cho giảng viên (GV) khi vận dụng trong giảng dạy của mình. Bên cạnh đó, giúp SV là những giáo viên trong tƣơng lai cũng có cơ hội tích lũy kinh nghiệm về vận dụng các kĩ thuật dạy học này cả lí thuyết lẫn thực tiễn để tìm tòi mở rộng và áp dụng chúng trong giảng dạy sau này. Mục tiêu nghiên cứu Vận dụng 10 kĩ thuật dạy học tích cực trong giảng dạy môn Lí luận dạy học theo chƣơng trình đào tạo 150TC ở Trƣờng Đại học Sƣ phạm Kỹ thuật TP.
Cách tiếp cận Theo hệ thống - cấu trúc, logic, phân tích- tổng hợp và thực tiễn. Giới hạn đề tài Cơ sở lí luận chỉ khái quát 10 kĩ thuật dạy học tích cực chƣa đƣợc trình bày ở đề tài cấp trƣờng năm 2013. Có rất nhiều kĩ thuật dạy học tích cực nhƣ: sơ đồ tƣ duy, sơ đồ khái niệm, động não, “ổ bi”, “bể cá”, tranh luận đồng ý – phản đối, hăn phủ bàn, kĩ thuật 635… trong đề tài chỉ vận dụng 10 kĩ thuật dạy học tích cực trong tổ chức dạy học môn Lí luận dạy học và theo qui trình tổ chức đã xây dựng trong đề tài 2013 Trƣờng Đại học Sƣ phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh.
Thực nghiệm sƣ phạm trong 4 lần/tuần ở 4 nhóm lớp vào học kỳ II năm 2014 - 2015 do ngƣời nghiên cứu giảng dạy tại Trƣờng Đại học Sƣ phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh. Đối tƣợng nghiên cứu Kĩ thuật dạy học tích cực môn Lí luận dạy học ở Trƣờng Đại học Sƣ phạm Kỹ thuật TP. Giả thuyết nghiên cứu Nếu vận dụng các kĩ thuật dạy học tích cực theo qui trình 4 giai đoạn thì sinh viên tích cực học tập và kết quả học tập của sinh viên ở môn Lí luận dạy học cao hơn.
Phƣơng pháp nghiên cứu Nhằm thực hiện mục tiêu nghiên cứu, các phƣơng pháp nghiên cứu dƣới đây đƣợc sử dụng để thu thập thông tin và xử lí dữ liệu: Phƣơng pháp nghiên cứu tài liệu: qua các bài báo khoa học, luận văn thạc sĩ giáo dục, các tài liệu về lí luận dạy học đại học, lí luận dạy học hiện đại nhằm thực hiện nhiệm vụ hệ thống cơ sở lí luận về kĩ thuật dạy học tích cực. Phƣơng pháp điều tra: Khảo sát sinh viên học môn Lí luận dạy học và phiếu đánh giá bài dạy từ trợ giảng nhằm xác định tình hình vận dụng kĩ thuật dạy học cũng nhƣ tính tích cực của sinh viên học môn này. Phƣơng pháp quan sát: Qua phiếu quan sát do ngƣời nghiên cứu soạn và đƣợc SV tham gia trong buổi học quan sát và ghi nhận nhằm xác định tình hình vận dụng kĩ thuật dạy học và tính tích cực học tập của các em. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm: tiến hành ở 4 nhóm sinh viên học môn Lí luận dạy học vào học II năm học 2014-2015 nhằm đánh giá tính khả thi, tính khoa học, tính thực tiễn và tính hiệu quả của việc vận dụng các kĩ thuật dạy học tích cực và xác định tính tích cực học tập của sinh viên trong dạy và học môn Lí luận dạy học.
Phƣơng pháp toán thống kê: xử lí số liệu qua điều tra và số liệu về kết quả học của sinh viên trong 4 nhóm học môn Lí luận dạy học vào học II năm học 2014-2015 và xử lí số liệu qua đánh giá bài dạy của trợ giảng. 3 Luan van PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ KĨ THUẬT DẠY HỌC 1. Sơ lƣợc về kĩ thuật dạy học và tổ chức dạy học theo kĩ thuật dạy học tích cực 1. Trên thế giới Nhiều tác giả đề cập đến dạy học tích cực, mặc dù không có tên gọi là kĩ thuật dạy học nhƣ ở Việt Nam, xong về nội dung chi tiết của các phƣơng pháp này, theo cách nhìn nhận của các tác giả Việt Nam là tƣơng đồng với nghĩa kĩ thuật dạy học.