BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN 1. Lời giới thiệu: Tính tích cực (TTC) là một phẩm chất vốn có của con người , do để tồn tại và phát triển con người luôn phải chủ động , hăng hái cải biến môi trường tự nhiên , cải tạo từng lớp. Bởi vậy , hình thành và phát triển TTC từng lớp là một trong những nhiệm vụ chủ yếu của giáo dục. TS Vũ Hồng Tiến – Học viên thanh thiếu niên Việt Nam : “Về bản chất là TTC nằm ở khát vọng thông hiểu , cố gắng về trí lực và có nghị lực cao trong qúa trình chiếm lĩnh tri thức.
TTC nhận thức trong hoạt động Học hỏi có liên hệ chặt chẽ với động cơ Học hỏi. Động cơ đúng tạo ra hứng thú. hứng thú là tiền đề của tự giác. Hứng thú và tự giác là hai nhân tố tạo nên tính hăng hái.
Tính hăng hái sản sinh nếp tư duy độc lập. Nghĩ suy độc lập là mầm mống của sáng tạo. Ngược lại , phong cách Học hỏi hăng hái độc lập sáng tạo sẽ phát triển tự giác , hứng thú , bồi dưỡng động cơ Học hỏi.”Tuy nhiên sử dụng phương pháp dạy học thụ động, thiên về thuyết trình ghi chép thụ động thông thường khó tạo nên TTC trong học tập của học sinh. Bản thân tôi tin rằng học sinh cần phải học trong hạnh phúc và học để hạnh phúc.
Học tập là 1 quyền lợi của học sinh, nhưng quyền lợi ấy có thể trở nên nặng nề nếu mỗi giờ học đều mang tính thụ động, khối lượng kiến thực lí thuyết nặng nề, kết quả phản ảnh bởi những bài kiểm tra đánh giá 1 chiều, nhiều áp lực thành tích. Tôi luôn muốn học sinh của tôi có thể học tập trong không khí tích cực, vui vẻ, cảm nhận được việc tìm kiến tri thức là niềm vui. Chính vì vậy tôi đã có ý tưởng biến những nội dung học tập thành những trò chơi với những phần quà nhỏ bé hoặc những điểm cộng cho những nỗ lực xứng đáng trên con đường tìm kiến tri thức của học trò. Trò chơi với tính hấp dẫn tự thân, có tiềm năng lớn để trở thành một phương tiện dạy học hiệu quả.
Nếu được khai thác và áp dụng hợp lý, trò chơi dạy học sẽ giúp nâng cao hứng thú học tập, kích thích tư duy của học sinh. Thông qua sự trao đổi thông tin, dự giờ, tập huấn cùng nhiều đồng nghiệp tôi nhận thấy việc sử dụng trò chơi trong dạy học không còn xa lạ với nhiều môn học ở nhà trường THPT, đặc biệt là các trường thành phố, nơi có nhiều thuận lợi về cơ sở vật chất, phương tiện hiện đại, sớm cập nhập nững phương pháp mới, tuy nhiên ở khu vực 1 skkn nông thôn, việc sử dụng các trò chơi trong dạy học còn nhiều cản trở bởi nhiều lí do về cơ sở vật chất, thiết bị, không gian phòng học, bố trí lớp học, khả năng áp dụng công nghệ thông tin của giáo viên…, phần nhiều giáo viên vẫn sử dụng cách giảng dạy truyền thống là chủ yếu với ưu thế là khối lượng kiến thức truyền tải lớn, nhưng lại không thật sự phát huy được tính tích cực và hạn chế về việc hình thành năng lực trong quá trình học tập của học sinh. Xuất phát từ ý tưởng trên, tôi đã tìm hiểu, nghiên cứu xây dựng, áp dụng thử và viết sáng kiến kinh nghiệm với đề tài: “ Thiết kế và sử dụng trò chơi nhằm phát huy tính tích cực trong dạy học chương trình địa lí 11 cơ bản” nhằm tạo ra môi trường học tập tích cực, giảm áp lực từ học tập cũng như kiểm tra đánh giá cho việc học tập của học sinh hiệu quả hơn. Tên sáng kiến: Thiết kế và sử dụng trò chơi nhằm phát huy tính tích cực trong dạy học chương trình địa lí 11 cơ bản 3.
Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Sáng kiến áp dụng vào dạy học môn địa lí 11 nhằm phát triển tư duy, nâng cao tính tích cực của học sinh. Thông qua các trò chơi, học sinh tự thân khám phá lĩnh hội các kiến thức địa lí, kĩ năng, năng lực của mình và tăng sự sự hứng thú với môn học. Ngày sáng kiến được áo dụng lần đầu: - Sáng kiến được áp dụng lần đầu tiên vào tháng 10 năm 2018 5. Mô tả bản chất của sáng kiến 5.Cơ sở lí luận của sáng kiến 5.
Tính tích cực trong học tập: Theo các nhà tâm lý học: tính tích cực học tập là thái độ cải tạo của chủ thể đối với khách thể, thông qua sự huy động ở mức độ cao các chức năng tâm lí nhằm giải quyết những vấn đề học tập, nhận thức (Nguyễn Ngọc Bảo); tính tích cực là lòng mong muốn hành động được nãy sinh một cách không chủ định và gây nên những biểu hiện bên ngoài hoặc bên trong của hoạt động (Okon); tính tích cực là trạng thái hoạt động của chủ thể (L. Khaclamop); tính tích cực nhận thức được thể hiện bằng nhiều dấu hiệu, như sự căng thẳng, sự tưởng tượng mạnh mẽ, sự phân tích tổng hợp sâu sắc (Rodak). TTC Học hỏi thể hiện ở những dấu hiệu như: hăng hái trả lời các câu hỏi của thầy giáo , tu bổ các câu trả lời của bạn , thích phát biểu ý kiến của mình trước Sự tình nêu 2 skkn ra; hay nêu thắc mắc , đòi hỏi giải thích cặn kẽ những Sự tình chưa đủ rõ; chủ động vận dụng kiến thức , kĩ năng đã học để nhận thức Sự tình mới; tập kết để ý vào Sự tình đang học; bền chí hoàn tất các bài tập , không nản trước những tình huống khó khăn… TTC học tập biểu hiện qua các cấp độ từ thấp lên cao như: – Bắt chước: gắng sức a dua mẫu Bắt đầu làm của thầy , của bạn… – Tìm tòi: Đứng riêng ra giải quyết Sự tình nêu ra , tìm cách giải quyết khác nhau về một số vấn đề… – Sáng tạo: tìm ra cách giải quyết mới , độc đáo , hữu hiệu. Tính tích cực giữ một vai trò đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả các quá trình học tập.
Chỉ khi hứng thú và tìm được sự tích cực trong quá trình học tập HS có thể giảm mệt mỏi, tăng sự chú ý, thúc đẩy tính tích cực tìm tòi, sáng tạo. Hứng thú tạo nên ở HS sự tích cực học tập, khao khát đi vào tìm hiểu, khám phá tri thức. Tính tích cực sự kết hợp giữa nhận thức với xúc cảm tích cực và hành động, nghĩa là có sự kết hợp giữa hiểu biết về đối tượng với sự thích thú với đối tượng và tích cực hoạt động với đối tượng. Những dấu hiệu đặc thù riêng của tính tích cực đó là những biểu hiện về hành vi và hoạt động của chủ thể trên lớp: + Tập trung chú ý trong giờ học + Khi theo dõi bài giảng, cá nhân tham gia vào bàn bạc, thảo luận vấn đề giáo viên đặt ra cho cả lớp.
+ Nảy sinh các câu hỏi trong quá trình học tập. Khi hứng thú, cá nhân muốn đi sâu vào bản chất của đối tượng nhận thức, do đó nảy sinh các câu hỏi và sự tìm tòi lời giải đáp cho các câu hỏi đó. - Những dấu hiệu của tích cực có liên quan với sự thay đổi hành vi của cá nhân ở ngoài giờ học: Cá nhân tranh luận với nhau về vấn đề đặt ra, suy nghĩ về nội dung bài học. - Những dấu hiệu liên quan đến cách sống của cá nhân ở nhà là biểu hiện của độ bền vững, phát triển cao của hứng thú học tập: Ở nhà cá nhân thường đọc loại sách gì, sử dụng thời gian rảnh rỗi như thế nào, lựa chọn hình thức ngoại khóa nào… 5.
Trò chơi 3 skkn Một số nhà tâm lý – giáo dục học theo trường phái sinh học như K. cho rằng trò chơi là do bản năng quy định, chơi chính là sự giải tỏa năng lượng dư thừa.Piagie cho rằng, trò chơi là hoạt động trí tuệ thuần túy, là một nhân tố quan trọng đối với sự phát triển trí tuệ;… Theo tác giả Đặng Thành Hưng thì trò chơi là một thuật ngữ có hai nghĩa khác nhau tương đối xa: - Một là kiểu loại phổ biến của chơi. Nó chính là chơi có luật (tập hợp quy tắc định rõ mục đích, kết quả và yêu cầu hành động) và có tính cạnh tranh hoặc tính thách thức đối với người tham gia. - Hai là những thứ công việc được tổ chức và tiến hành dưới hình thức chơi, như chơi bằng chơi, chẳng hạn: học bằng chơi, giao tiếp bằng chơi, rèn luyện thân thể dưới hình thức chơi.
Các trò chơi đều có luật lệ, quy tắc, nhiệm vụ, yêu cầu tức là có tổ chức và thiết kế, nếu không có những thứ đó thì không có trò chơi mà chỉ có sự chơi đơn giản. Như vậy, trò chơi là tập hợp các yếu tố chơi, có hệ thống và có tổ chức, luật hay quy tắc chính là phương tiện gắn kết và tổ chức tập hợp đó. Trò chơi trong dạy học Khái niệm: Trò chơi trong dạy học về bản chất chính là các hoạt động học tập được tổ chức với hình thức trò chơi dưới sự tổ chức, định hướng của giáo viên, nhằm đạt được các mục tiêu dạy học khác nhau thay vì cách thức thuyết trình giảng giải thông thường. Trò chơi có thể được tổ chức với các mục đích khác khau nhau: Khởi động bài học, ôn tập kiến thức cũ, khai thác kiến thức mới… Sử dụng trò chơi trong dạy học sẽ làm tăng sự chú ý với nội dung bài học và tăng sự chủ động học tập của học sinh, mặt khác ngoài kiến thức và kĩ năng trò chơi còn giúp học sinh hình thành phát huy nhiều năng lực như hợp tác, tư duy, phán đoán… những mục tiêu khó đạt được hơn với cách tổ chức dạy học truyền thống thông thường.
Cấu trúc chung của trò chơi dạy học Trò chơi dạy học có mọi đặc điểm của một trò chơi thông thường. Nhưng về mặt cấu trúc, trò chơi dạy học kết hợp giữa các yếu tố chơi và các yếu tố sư phạm trong một tổ hợp hoạt động và quan hệ hiện thực. Đó là một cấu trúc phức tạp bao gồm các thành tố sau: 4 skkn - Mục đích chơi: là nhiệm vụ học tập của học sinh trong khi tham gia chơi hay theo dõi bạn chơi. Khi kết thúc trò chơi, mức độ đạt được của mục đích chơi được phản ánh ở kết quả mà học sinh thu được.
Kết quả đó cũng là kết quả giải quyết nhiệm vụ học tập.