Lời giới thiệu: Xuất phát từ thực tế giảng dạy môn Sinh học trong thời gian qua có nhiều đổi mới về nội dung và phương pháp giảng dạy để phát huy năng lực của học sinh trong các tiết học. Xuất phát từ tình hình thực tế học tập của học sinh, các em thường có thói quen học tập thụ động dẫn đến kết quả học tập chưa cao, các em chưa yêu thích môn học, chưa tìm được mối liên hệ với các môn học khác, chưa ứng dụng được kiến thức vào thực tế đời sống. Đây cũng chính là cơ sở để nảy sinh sáng kiến của tôi về :“Sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực vào dạy chủ đề tích hợp: Quang hợp ở thực vật - Sinh học 11”. Chủ đề này đã làm giảm sự chồng chéo các nội dung kiến thức ở các môn học, giảm gánh nặng cho HS.
Chủ đề này đã giúp GV và HS ít hao phí công sức và tiền của, thời gian. Chủ đề này GV đã áp dụng các kĩ thuật dạy học tích cực cùng với việc sử dụng âm thanh, ánh sáng phòng học, ngôn ngữ cơ thể để duy trì năng lượng và trạng thái hưng phấn của học sinh. Học sinh được hoạt động nhiều mà vẫn thấy thỏa mái, không uể oải và mệt mỏi. Kiến thức HS tiếp thu một cách nhẹ nhàng, khắc sâu hơn.
Qua chủ đề này HS có ý thức cao hơn về việc trồng rừng và bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường sống, tuyên truyền tới gia đình và địa phương mình. Chủ đề này đã giải quyết được vấn đề nảy sinh trong thực tiễn. Nguyên nhân của hiện tượng hiệu ứng nhà kính làm tăng nhiệt độ trái đất như hiện nay gây nhiều hậu quả nghiêm trọng. Áp dụng nâng cao năng suất cây trồng cho hiệu quả kinh tế, thúc đẩy tạo ra các giống mới vừa tiết kiệm diện tích nhưng năng suất kinh tế lại cao.
Vai trò của việc bón phân Page 1 skkn hợp lí giúp bảo về môi trường sống và tạo ra những sản phẩm cây trồng ngon và sạch… Chủ đề này đã mang lại hiệu quả thiết thực trong thực tế khi áp dụng. Chủ đề được các em tìm hiểu kĩ qua mạng internet, qua tạp chí,… và trình bày dưới dạng Powerpoint. Qua học chủ đề HS đã phát triển năng lực: nghiên cứu khoa học, tìm tòi sáng tạo, tự học, năng lực sử dụng công nghệ thông tin để tìm hiểu về các vấn đề quang hợp với năng suất cây trồng, quang hợp và môi trường sống, phân bón với năng suất cây trồng và môi trường, năng lực hợp tác thông qua hoạt động nhóm,. Đặc biệt với chủ trương đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục Việt Nam, đặc biệt tới đây có thêm bộ sách giáo khoa mới có môn Khoa học tự nhiên (là những chủ đề tích hợp của các môn Vật lí, Hoá học, Sinh học) thì chủ đề này được thực hiện bây giờ sẽ giúp học sinh đỡ bỡ ngỡ, làm quen dần và có thể đưa vào chương trình sách giáo khoa mới.
Qua thực tế giảng dạy và thực nghiệm qua bảy tiết dạy bản thân tôi tự nhận thấy mình có thêm hiểu biết sâu sắc về kiến thức trong bài học, trau dồi thêm kiến thức môn Sinh học và kiến thức các môn học có liên quan; quá trình thiết kế bài giảng khoa học, hiệu quả và đã chú trọng tới việc phát triển năng lực cho học sinh trong bài học. Về phía học sinh các em học tập sôi nổi, chủ động hơn trong việc tìm tòi, nắm bắt kiến thức. Qua ý nghĩa thực tiễn của sáng kiến từ đó tôi đề xuất ý kiến với tổ chuyên môn, ban chuyên môn nhà trường về việc đưa tích hợp liên môn và các kĩ thuật dạy học tích cực vào giảng dạy các môn học. Tên sáng kiến: “Sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực vào dạy học chủ đề tích hợp: Quang hợp ở thực vật - Sinh học 11”.
Tác giả sáng kiến : Họ và tên : Nguyễn Thị Kim Anh Ngày 25 tháng 03 năm 1984 Trình độ chuyên môn: Cử nhân khoa Sinh học Page 2 skkn Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên dạy Sinh trường THPT Triệu Thái Điện thoại: 0918098480. Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Nguyễn Thị Kim Anh 5. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: - Về kiến thức: tích hợp các môn học trong bài học: Bài 17: Quang hợp (Sinh học 10), Bài 8: Quang hợp ở thực vật (Sinh học 11), Bài 9: Quang hợp ở các nhóm thực vật C3, C4 và CAM (Sinh học 11), Bài 10: Ảnh hưởng của các nhân tố ngoại cảnh đến quang hợp ở thực vật (Sinh học 11), Bài 11: Quang hợp và năng suất cây trồng (Sinh học 11), Bài 13: Thực hành: Phát hiện diệp lục và carotenoit (Sinh học 12). - Về đối tượng: Học sinh khối 11.
Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử, (ghi ngày nào sớm hơn) Năm học 2017- 2018. Mô tả bản chất của sáng kiến: 1. Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến: Kiến thức về vai trò của các nguyên tố khoáng với cây trồng (Sinh học 11), quang hợp (Sinh học 10, 11), vai trò của các nguyên tố khoáng (Sinh học 10) kiến thức về ánh sáng và hiện tượng hiệu ứng nhà kính – nguyên nhân và hậu quả (Vật lý), kiến thức về loại phản ứng oxi hóa – khử, các phản ứng axit – bazơ (Hóa học), bón phân hợp lí tăng năng suất cây trồng và giảm thiểu ô nhiễm môi trường (Công nghệ 10) và kiến thức về Văn học trong giải thích câu tục ngữ có mối liên hệ với nhau. Trong đó phân bón với năng suất cây trồng và môi trường là một đơn vị kiến thức rất quan trọng và được ứng dụng nhiều trong thực tiễn trồng trọt ở đại đa số gia đình của các em học sinh.
Thông qua học chủ đề Page 3 skkn này học sinh nhận thức được hậu quả của việc bón phân dư thừa, bón phân không đủ liều lượng từ đó hiểu và vận dụng, tuyên truyền tới gia đình và địa phương về bón phân hợp lí. Đặc biệt các em nhận thấy được vai trò quan trọng của cây xanh với toàn bộ sinh giới trong đó có với con người để tuyên truyền đến mọi người có ý thức bảo vệ rừng, trồng cây xanh bảo vệ môi trường sống. Khi tích hợp các nội dung kiến thức như trên đảm bảo được tính logic về nội dung và logic nhận thức của HS. Từ đó hình thành năng lực tư duy logic và tư duy khoa học ở HS.
Tích hợp giúp GV có thời gian để tổ chức các hoạt động phát triển năng lực cho HS bằng cách sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực. Chủ đề quang hợp ở thực vật liên quan đến 6 bài học trong chương trình phổ thông: Bài 17: Quang hợp (Sinh học 10) Bài 8: Quang hợp ở thực vật (Sinh học 11) Bài 9. Quang hợp ở các nhóm thực vật C3, C4 và CAM (Sinh học 11) Bài 10: Ảnh hưởng của các nhân tố ngoại cảnh đến quang hợp ở thực vật (Sinh học 11). Bài 11: Quang hợp và năng suất cây trồng (Sinh học 11).
Bài 13: Thực hành: Phát hiện diệp lục và carotenoit (Sinh học 12) Đặc biệt theo xu thế tất yếu của xã hội thì dạy học theo chủ đề, dạy học tích hợp liên môn, dạy học sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực để phát triển năng lực cho học sinh đang được coi trọng. Chính vì những lí do trên tôi quyết định chọn đề tài: “Sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực vào dạy chủ đề tích hợp: Quang hợp ở thực vật - Sinh 11”. Cơ sở lí luận: Công văn 5341/BGDĐT-VP Tập huấn cán bộ quản lý, giáo viên trung học phổ thông về tổ chức dạy học các chủ đề tích hợp, liên môn Page 4 skkn ngày 16/10/2015 và công văn 3790/BGDĐT-GDTrH Về tổ chức cuộc thi 'Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn' và cuộc thi 'Dạy học theo chủ đề tích hợp ngày 07/08/2015, tôi đã thực hiện chủ trương đổi mới đồng bộ mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học và kiểm tra, đánh giá chất lượng giáo dục; gắn liền giáo dục trong nhà trường với thực tiễn cuộc sống; góp phần hình thành năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trung học vào dạy học theo chủ đề tích hợp: Quang hợp ở thực vật. Tôi đã đi nghiên cứu sâu vào một số kĩ thuật dạy học tích cực được ứng dụng để dạy chuyên đề này gồm: * Kĩ thuật tóm tắt nội dung tài liệu theo nhóm Hoạt động này giúp HS hiểu và mở rộng hiểu biết của các em về những tài liệu đọc bằng cách thảo luận, nghe, đặt câu hỏi và trả lời câu hỏi.
Cách thực hiện như sau: HS làm việc theo nhóm nhỏ, đọc to tài liệu được phát, thảo luận về ý nghĩa của nó, chuẩn bị trả lời các câu hỏi về bài đọc. Đại diện nhóm trình bày các ý chính cho cả lớp. Sau đó, các thành viên trong nhóm lần lượt trả lời các câu hỏi của các bạn khác trong lớp về bài đọc * Kĩ thuật đọc tích cực Kĩ thuật này nhằm giúp HS tăng cường khả năng tự học và giúp GV tiết kiệm thời gian đối với những bài học / phần đọc có nhiều nội dung nhưng không quá khó đối với HS. Cách tiến hành như sau: GV nêu câu hỏi/yêu cầu định hướng HS đọc bài/phần đọc.
HS làm việc cá nhân: Đoán trước khi đọc: Để làm việc này, HS cần đọc lướt qua bài đọc/phần đọc để tìm ra những gợi ý từ hình ảnh, tựa đề, từ/cụm từ quan trọng. Page 5 skkn Đọc và đoán nội dung : HS đọc bài/phần đọc và biết liên tưởng tới những gì mình đã biết và đoán nội dung khi đọc những từ hay khái niệm mà các em phải tìm ra. Tìm ý chính: HS tìm ra ý chính của bài / phần đọc qua việc tập trung vào các ý quan trọng theo cách hiểu của mình. Tóm tắt ý chính.
HS chia sẻ kết quả đọc của mình theo nhóm 2, hoặc 4 và giải thích cho nhau thắc mắc (nếu có), thống nhất với nhau ý chính của bài / phần đọc đọc. HS nêu câu hỏi để GV giải đáp (nếu có). Lưu ý: Một số câu hỏi GV thường dùng để giúp HS tóm tắt ý chính: Em có chú ý gì khi đọc. ? Em nghĩ gì về.
? Em so sánh A và B như thế nào? A và B giống và khác nhau như thế nào? * Kĩ thuật viết tích cực Trong quá trình thuyết trình, GV đặt câu hỏi và dành thời gian cho HS tự do viết câu trả lời.