CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG NGÀNH BƯU ĐIỆN 1. Khái quát về quản lý phát triển cơ sở hạ tầng ngành bưu điện 1.1 Các khái niệm cơ bản a) Ngành Bưu điện Trên thực tế, Bưu điện được biết đến là một cơ sở do một hệ thống bưu chính cung cấp dịch vụ gửi, tiếp nhận, phân loại, xử lý, truyền tải hoặc cung cấp thư từ ủy quyền hoạt động. Tại bưu điện cung cấp đầy đủ các dịch vụ liên quan đến hoạt động vận chuyển như hộp thư, bưu chính hay chuyển phát hàng hóa. Ngoài ra, tại một số hệ thống bưu cục của bưu điện còn cung cấp một số dịch vụ phi bưu chính Ngành nghề kinh doanh của Bưu điện là: Thiết lập, quản lý, khai thác và phát triển mạng bưu chính công cộng, cung cấp các dịch vụ bưu chính công ích theo chiến lược, quy hoạch, kế hoạch do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt; Kinh doanh các dịch vụ bưu chính dành riêng theo quy định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền; Kinh doanh các dịch vụ bưu chính, phát hành báo chí, chuyển phát trong và ngoài nước; Tham gia các hoạt động cung cấp dịch vụ bưu chính quốc tế và các dịch vụ khác trong khuôn khổ các Điều ước quốc tế trong lĩnh vực bưu chính mà Việt Nam ký kết, gia nhập khi được Nhà nước cho phép; Kinh doanh các ngành, nghề khác theo quy định của pháp luật.
Bưu điện là đơn vị sản xuất kinh doanh, là một bộ phận cấu thành mạng Bưu chính công cộng, hoạt động kinh doanh và hoạt động công ích trong một dây truyền thống nhất cả nước. b) Cơ sở hạ tầng ngành bưu điện Cơ sở hạ tầng được hiểu là toàn bộ những điều kiện về vật chất, kỹ thuật, thiết chế xã hội… được trang bị các yếu tố vật chất phục vụ cho hoạt động sản xuất và đời sống con người. Cơ sở hạ tầng vừa có các yếu tố vật chất vừa phi vật chất và nó cũng là sản phẩm của quá trình đ ầu tư để làm nền tảng cho sự phát triển của toàn xã hội. Có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm cơ sở hạ tầng.
Trong bài viết này, tác giả giới thiệu khái niệm kết cấu hạ tầng là tổng hợp các công trình vật chất kỹ thuật có chức năng phục vụ trực tiếp cho nền kinh tế và đời sống, được bố trí trên một phạm vi nhất định. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Cơ sở hạ tầng luôn đóng một vai trò đặc biệt quan trọng, là nền tảng của sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội. Kinh tế càng phát triển thì yêu cầu phát triển cơ sở hạ tầng lại càng cao. Đó chính là s ản phẩm của quá trình đ ầu tư tạo nền tảng cho sự phát triển toàn diện của một xã hội.
Cơ sở hạ tầng ngành bưu điện là tổng thể các cơ sở vật chất kỹ thuật, các công trình, các phương tiện ngành bưu điện tồn tại trên một lãnh thổ nhất định được dùng làm điều kiện sản xuất và điều kiện sinh hoạt nói chung, đảm bảo sự vận hành liên tục, thông suốt của các luồng của cải vật chất, các luồng thông tin và dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu có tính phổ biến của sản xuất và đời sống. CSHT ngành bưu điện được chia thành 2 bộ phận chính: - Hạ tầng CSVC: Bưu cục, kho bãi, tuyến đường chuyển phát, phương tiện vận chuyển, cơ sở vật chất phục vụ, công cụ dụng cụ sản xuất. - Hạ tầng CNTT: Đường truyền, băng thông, mạng cáp ngầm, phần mềm. phục vụ các dịch vụ bưu chính truyền thống và phát triển dịch vụ bưu chính số.
Đặc điểm cơ sở hạ tầng ngành bưu điện bao gồm: - Cơ sở hạ tầng bưu điện được bố trí thành một chỉnh thể trong không gian để tạo điều kiện cho mọi tổ chức sản xuất và sinh hoạt, của tất cả cộng đồng dân cư trên lãnh thổ. - Các công trình cơ sở hạ tầng bưu điện được sử dụng liên tục theo thời gian, nó phải đáp ứng được giờ cao điểm trong ngày và hàng năm. - Các công trình cơ sở hạ tầng bưu điện vừa phục vụ cho xã hội trong điều kiện hoà bình, vừa phục vụ cho nhu cầu an ninh quốc phòng và bảo vệ độc lập chủ quyền trong chiến tranh. - Các công trình cơ sở hạ tầng bưu điện thường có thời gian sử dụng lâu dài, có giá trị lớn và chiếm một không gian rộng lớn để phục vụ cho đối tượng đông đảo.
- Giá trị các công trình cơ sở hạ tầng bưu điện được chuyển dịch từng phần vào sản phẩm hoặc tạo nên một bộ phận của quỹ tiêu dùng thường xuyên. - Các cơ sở hạ tầng bưu điện là điều kiện tiên quyết cho sự phát triển của xã hội. - Có kết nối chặt chẽ với CSHT của các ngành khác như viễn thông, giao thông, CNTT, điện lực,. - Chịu tác động mạnh mẽ bởi sự phát triển KHCN LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Vai trò và mục tiêu của quản lý nhà nước về phát triển cơ sở hạ tầng ngành bưu điện Bưu điện với vai trò cơ sở hạ tầng sản xuất gồm những hệ thống công trình phục vụ trực tiếp và chủ yếu cho hoạt động sản xuất kinh doanh như: thuỷ lợi, điện, kho bãi, cầu cảng,… Bưu điện thực hiện vai trò tác động đến sản xuất kinh doanh một cách tổng hợp và đa dạng trên nhiều phương diện khác nhau: - Tạo điều kiện cung cấp mọi thông tin cơ bản cần thiết cho sản xuất và thúc đẩy các hoạt động sản xuất kinh doanh, lựa chọn phương án tính toán tối ưu các yếu tố đầu vào và đầu ra.
Chính phủ kết hợp với các nhà khai thác Bưu chính giúp đỡ các doanh nghiệp vừa và nhỏ xuất khẩu hàng hóa (chuyên chở, làm thủ tục hải quan. Điều này thúc đẩy các ngành nghề tại các địa phương vùng sâu vùng xa, biên giới, hải đảo phát triển. Bên cạnh đó, chính phủ còn kết hợp với các doanh nghiệp Bưu chính thực hiện cải cách thủ tục hành chính như dịch vụ chuyển phát giấy tờ, thủ tục hành chính công đến tận người dân và ngược lại; Đại diện cho Nhà nước chi trả các chế độ chính sách cho người có công, người hưởng chế độ hưu và thực hiện thu hộ các loại phí, lệ phí cho Nhà nước. - Tác động mạnh mẽ đến quá trình chuyển đổi cơ cấu sản xuất và cơ cấu kinh tế xã hội, thúc đẩy phát triển sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
Sản xuất ngày càng mang tính xã hội hoá cao, từ đó nhu cầu trao đổi, truyền tải, thu nhận thông tin của các chủ thể kinh tế càng lớn. Vì vậy sự phát triển của dịch vụ Bưu chính có tác dụng thúc đẩy quá trình tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, xã hội theo hướng tiến bộ, nâng cao năng suất và hiệu quả trong nông nghiệp nông thôn, công nghiệp, các dịch vụ xã hội như giáo dục đào tạo, chăm sóc sức khỏe. Trong kinh doanh, dịch vụ Bưu chính là một phương tiện quan trọng để quảng cáo, phân phối hàng hóa và dịch vụ. Dịch vụ Bưu chính sau hàng thế kỷ tồn tại vẫn là phương tiện thông tin liên lạc phổ cập nhất, kinh tế nhất so với các phương tiện thông tin liên lạc khác.
- Tạo tiền đề và điều kiện mở rộng thị trường trong nước, gắn thị trường trong nước với thị trường nước ngoài, thúc đẩy quá trình đưa đ ất nước chuyển mạnh sang kinh tế thị trường. - Góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi cơ chế kinh tế, phương thức quản lý tổ chức sản xuất. Hệ thống thông tin di động, truyền số liệu, Internet phát triển sẽ tạo ra một cuộc cách mạng trong quản lý kinh tế cả ở tầm vĩ mô và vi mô. Một mạng lưới Bưu chính hùng mạnh tiếp cận với tất cả mọi người dân, rất nhiều người LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 trong số đó không có các phương tiện thông tin liên lạc.
Bằng việc cung cấp dịch vụ phổ cập, ngành Bưu điện đưa mọi người tiếp cận đến nguồn thông tin, một yếu tố quan trọng để giảm nghèo đói trong kỷ nguyên Internet. Hơn nữa, dịch vụ Bưu chính còn liên kết con người với nhau và qua đó tăng cường sự phát triển xã hội và mối liên kết giữa con người. Bưu điện với vai trò cơ sở hạ tầng xã hội, viễn thông tạo ra những tiền đề cần thiết cho sự phát triển văn hoá – xã hội, cải thiện và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Vai trò của ngành Bưu điện được xác định tại điều 1 Pháp lệnh Bưu chính số 43/2002/PL-UBTVQH ký ngày 25/5/2002: “Nhà nước xác định Bưu chính là ngành kinh tế, kỹ thuật, dịch vụ thuộc kết cấu hạ tầng của nền kinh tế quốc dân.
Phát triển Bưu chính nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển nền kinh tế xã hội, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân và đảm bảo quốc phòng an ninh”. Bưu chính được gọi là cơ sở hạ tầng quan trọng của đất nước, cần phải phát triển nhanh, vững chắc hiện đại và bao phủ khắp cả nước, kể cả vùng sâu, vùng xa, biên giới hải đảo đồng thời góp phần đảm bảo an ninh quốc phòng. Nhà nước có chức năng đảm bảo các dich vụ thuộc cơ sở hạ tầng bưu điện cho quá trình phát triển kinh tế xã hội. Tính tất yếu của chức năng đảm bảo cho nền kinh tế các dịch vụ thuộc cơ sở hạ tầng bưu điện của Nhà nước xuất phát từ ba lý do: - Dịch vụ kết cấu hạ tầng bưu điện có vai trò to lớn đối với sự tăng trưởng và phát triển kinh tế.
Nó được coi như điều kiện tiên quyết cho phát triển kinh tế. Sản xuất không thể phát triển nếu không được đảm bảo về nguồn nhân lực, giao thông và thông tin liên lạc. - Dịch vụ hạ tầng bưu điện đòi hỏi một khối lượng vốn lớn, thời gian thu hồi vốn dài và việc thu hồi vốn khó khăn, thường là thu hồi gián tiếp, ít khi thu hồi trực tiếp. - Dịch vụ cơ sở hạ tầng bưu điện thường là những hàng hoá công cộng, những hàng hoá này không được các nhà sản xuất tư nhân quan tâm vì hai lý do: Thứ nhất, lợi ích của người sản xuất ra nó ít hơn nhiều so với lợi ích xã hội.
Thứ hai, đó là vấn đề sử dụng không trả tiền. Để đảm bảo cho nền kinh tế phát triển thuận lợi, thực hiện lợi ích xã hội, Nhà nước phải có trách nhiệm trong việc cung cấp, đầu tư cho các cơ sở hạ tầng cho sản xuất.