Chương 1): “Chương trình giáo dục thể hiện mục tiêu giáo dục, quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng, phạm vi và cấu trúc nội dung giáo dục, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dục, cách thức đánh giá kết quả giáo dục đối với các môn học ở mỗi lớp, mỗi cấp học hay trình độ đào tạo”. Đồng thời quy định chương trình giáo dục cụ thể đối với chương trình giáo dục đại học (Điều 42, Luật Giáo dục 2005): “Chương trình giáo dục đại học thể hiện mục tiêu giáo dục đại học quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng, phạm vi và cấu trúc nội dung giáo dục, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục, cách thức đánh giá kết quả giáo dục đối với các môn học, ngành, nghề, trình độ đào tạo của giáo dục đại học; bảo đảm liên thông với các chương trình giáo dục khác”. Quan niệm về CTĐT không đơn giản là cách định nghĩa mà nó thể hiện rất rõ quan điểm về đào tạo. Dù hiểu chương trình đào tạo theo cách nào đi nữa thì chương trình đào tạo luôn giữ một vị trí quan trọng, mang tính nền tảng của mọi quá trình tổ chức dạy và học.
Chính vì vậy việc xây dựng, thiết kế chương trình đào tạo đảm bảo chất lượng là rất cần thiết. Các cách tiếp cận chương trình đào tạo - Cách tiếp cận nội dung (content approach): CTĐT chỉ là bản phác thảo nội dung đào tạo. Với quan niệm này, giáo dục là quá trình truyền thụ nội dung - kiến thức. Đây là cách tiếp cận kinh điển trong xây dựng CTĐT, theo đó mục tiêu của đào tạo chính là nội dung kiến thức.
Cách tiếp cận này hiện nay rất phổ biến ở nước ta. Theo cách tiếp cận này, CTĐT chẳng khác gì bản mục lục của một cuốn sách giáo khoa. Phương pháp giảng dạy thích hợp với cách tiếp cận này phải nhằm mục tiêu truyền thụ được nhiều kiến thức nhất, người học thụ động nghe theo người dạy. Việc đánh giá kết quả học tập sẽ gặp khó khăn vì mức độ nông sâu của kiến thức không được thể hiện rõ ràng.
- Cách tiếp cận mục tiêu (objective approach): Vào giữa thế kỷ 20 cách tiếp cận mục tiêu bắt đầu được sử dụng ở Mỹ. Theo cách tiếp cận này, CTĐT phải được xây dựng xuất phát từ mục tiêu đào tạo. Dựa trên mục tiêu đào tạo người lập chương trình mới quyết định lựa chọn nội dung, phương pháp đào tạo cũng như cách đánh giá kết quả học tập. Mục tiêu đào tạo ở đây được thể 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hiện dưới dạng mục tiêu đầu ra: những thay đổi về hành vi của người học.
Cách tiếp cận mục tiêu chú trọng đến sản phẩm đào tạo và coi đào tạo là công cụ để tạo nên các sản phẩm với các tiêu chuẩn định sẵn. Theo cách tiếp cận này người ta quan tâm những thay đổi ở người học sau khi kết thúc khóa học về hành vi trong các lĩnh vực nhận thức, kỹ năng và thái độ. Mục tiêu đào tạo phải được xây dựng rõ ràng sao cho có thể định lượng được và dùng nó làm tiêu chí để đánh giá hiệu quả của quá trình đào tạo. Dựa vào mục tiêu đào đào tạo có thể đề ra nội dung kiến thức đào tạo, phương pháp giảng dạy cần thực hiện để đạt được mục tiêu đề ra và phương pháp đánh giá thích hợp theo các mục tiêu đào tạo.
Đối với việc xây dựng chương trình theo cách tiếp cận mục tiêu, điều quan trọng đầu tiên là xác định rõ mục tiêu đào tạo. Phương pháp tổng quát phân chia mục tiêu đào tạo theo 3 lĩnh vực nhận thức, kỹ năng và tình cảm thái độ của B. Bloom là cơ sở để tham khảo xác định các mục tiêu cụ thể. Để mô tả mục tiêu được rõ ràng, nhiều tác giả cho rằng một mục tiêu cụ thể phải được cấu thành bởi ba bộ phận: điều kiện (condition) mà trong đó hành vi được thực hiện, sự thực hiện (performance) hành vi có thể quan sát, và các tiêu chuẩn mực (standards) về mức độ có thể đạt được của hành vi.
- Cách tiếp cận phát triển (developmental approach): Theo Kelly, “CTĐT là một quá trình, và giáo dục là một sự phát triển” (curriculum as process and education as development). Câu nói đó phản ánh thực chất của cách tiếp cận phát triển. Giáo dục phải phát triển tối đa mọi năng lực tiềm ẩn trong mỗi con người, làm cho họ làm chủ được những tình huống, đương đầu được với những thách thức sẽ gặp phải trong cuộc đời một cách chủ động và sáng tạọ; giáo dục là quá trình tiếp diễn liên tục suốt đời, do vậy nó không thể được đặc trưng bằng chỉ một mục đích cuối cùng nào. Theo cách tiếp cận này người ta chú trọng đến phát triển sự hiểu biết ở người học hơn là truyền thụ nội dung kiến thức đã được xác định trước hay tạo nên sự thay đổi nào đó về hành vi ở người học.
Với quan điểm giáo dục là một quá trình, mức độ làm chủ bản thân tiềm ẩn ở mỗi người được phát triển một cách tối đa. Whitehead (1932) 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cũng đã từng nói giáo dục là nghệ thuật sử dụng kiến thức hơn là nắm được các “ý tưởng trơ trọi”. Vì quan niệm giáo dục là một sự phát triển, người thiết kế chương trình chú trọng nhiều đến khía cạnh nhân văn (humanity) của chương trình đào tạo. Cách tiếp cận này chú trọng đến lợi ích, nhu cầu của từng cá nhân người học, chú trọng đến những giá trị mà chương trình đem lại cho từng người học.
CTĐT theo tiếp cận phát triển xem cá nhân người học như một thực thể chủ động, độc lập suy nghĩ, và quá trình đào tạo giúp người học phát triển được tính tự chủ (autonomy), khả năng sáng tạo trong việc giải quyết vấn đề. Để có thể tự chủ, con người phải phát triển sự hiểu biết của mình cả về bề rộng lẫn chiều sâu, biết nhìn nhận thế giới một cách sáng tạo và cần có khả năng tự bổ khuyết tri thức của mình. Vì vậy, CTĐT phải đáp ứng tối đa mọi nhu cầu của người học. Việc xây dựng CTĐT theo modun cho phép người học với sự giúp đỡ của thầy có thể tự mình xác định lấy chương đào tạo cho riêng mình.
Theo Kelly, CTĐT chỉ thực sự có tính giáo dục nếu nội dung của nó bao gồm những cái mà người học quí trọng và thông qua việc kiên trì theo đuổi những cái đó người học phát triển được sự hiểu biết và mọi năng lực tiềm ẩn của mình. Như vậy, cách tiếp cận phát triển gắn với quan niệm “người học là trung tâm” (learner’s centered). Các bài giảng được tổ chức dưới dạng các hoạt động khác nhau nhằm giúp cho học viên lĩnh hội dần các kinh nghiệm học tập (learning experiences) thông qua việc giải quyết các tình huống, tạo cho sinh viên cơ hội được thử thách trước những thách thức khác nhau. Trong khi theo cách tiếp cận mục tiêu, người ta quan tâm nhiều đến việc học sinh sau khi học có đạt được mục tiêu hay không mà không quan tâm nhiều đến quá trình đào tạo thì theo cách tiếp cận phát triển người ta quan tâm nhiều đến hoạt động của người dạy và người học trong quá trình.
Người dạy phải hướng dẫn người học tìm kiếm và thu thập thông tin, gợi mở giải quyết vấn đề, tạo cho người học có điều kiện thực hành, tiếp xúc với thực tiễn, học cách phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề một cách sáng tạo. Nhìn chung theo cách tiếp cận này người ta luôn quan tâm đến vấn đề giá trị (value)- vấn đề đáng giá (worthwhile) của mọi hoạt động đào tạo. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phát triển chương trình đào tạo Liên quan đến CTĐT có các khái niệm thiết kế CTĐT (curriculum design) và phát triển CTĐT (curriculum development).
Thiết kế CTĐT theo nghĩa hẹp là một công đoạn của việc phát triển CTĐT. Tuy nhiên, người ta thường hiểu thuật ngữ thiết kế CTĐT theo nghĩa rộng đồng nhất với thuật ngữ phát triển CTĐT. Phát triển CTĐT có thể được xem như như một quá trình hoà quyện vào trong quá trình đào tạo, bao gồm 5 bước: 1. Phân tích tình hình: Đây là bước đầu tiên trong quá trình phát triển chương trình đào tạo.
Phân tích tình hình là xem xét tất cả các yếu tố có thể ảnh hưởng đến việc đưa ra các quyết định về mục tiêu, cấu trúc và nội dung của chương trình đào tạo. Phân tích tình hình là xác định và phân tích mọi điều kiện, mọi yếu tố có thể ảnh hưởng đến quá trình đào tạo, qua đó giúp cho những người xây dựng chương trình xác định được những cái cần đưa vào chương trình đào tạo. Đó là các yêu cầu đào tạo, các đặc điểm của học viên và môi trường đào tạo, nội dung kiến thức, mục tiêu đào tạo và mọi khía cạnh khác cần thiết cho việc xây dựng và thực thi chương trình đào tạo. Thông thường, trước khi xây dựng một chương trình đào tạo phải thu thập thông tin cần thiết, đầy đủ sẽ góp phần đảm bảo tính hiệu quả và tính khả thi của chương trình.
Phân tích xu thế phát triển của xã hội, tình hình kinh tế chính trị xã hội, nhu cầu về nguồn lực, trình độ phát triển của công nghệ, xu thế phát triển của ngành học và đặc điểm của người học trong xã hội hiện nay. Xác định mục đích chung và mục tiêu (aims and obectives): Mục tiêu đào tạo là các tiêu chí sản phẩm đào tạo phải đạt được, nói cách khác mục tiêu đào tạo là sự diễn đạt cụ thể những cái mà sinh viên có khả năng thực hiện được sau khi hoàn tất khóa học. Mục đích trong giáo dục là một cách xác định hình hài đầu ra của giáo dục. Theo Sowell, mục đích của giáo dục phải trả lời câu hỏi: "một chương trình giáo dục, một môn học dự định dẫn người học đi theo hướng nào?".
16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mục đích trong giáo dục chỉ đưa ra những phương hướng dự kiến mà không đề cập một cách dạy - học cụ thể nào. Ở mức độ nhất định, mục đích nêu lên những đặc trưng cơ bản người học cần đạt tới. Một chương trình giáo dục có mục đích là đào tạo sinh viên thành người có văn hóa, có nghĩa là mong muốn sinh viên đạt được những kỹ năng tư duy phê phán, nhạy cảm với những nền văn hóa đa dạng và biết chịu trách nhiệm về sự học của mình.