MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Năm 2012, lần đầu tiên sau gần 10 năm, tỷ lệ nợ xấu của các Ngân hàng thƣơng mại Việt Nam đƣợc NHNN công bố đạt mức trên 8%. Vấn đề xử lý nợ xấu ngân hàng đã trở thành một trong những đề tài nổi cộm không chỉ ở từng ngân hàng thƣơng mại mà cả trong các kỳ họp lãnh đạo cấp cao, các diễn đàn, hội thảo. Kết quả đến cuối tháng 8 năm 2013, mặc dù tỷ lệ nợ xấu đƣợc công bố có giảm, nhƣng vẫn ở mức cao và chất lƣợng tín dụng của hệ thống NHTM có thực sự khả quan hơn hay không thì còn nhiều ý kiến khác nhau.
Đồng thời, những giải pháp cho tình trạng nợ xấu cao hiện nay dƣờng nhƣ vẫn còn đang trong quá trình tìm kiếm. Nhìn lại quá khứ, có thể thấy tình trạng này cũng đã từng xảy ra ở trong nƣớc cũng nhƣ trên thế giới. Nó có thể là kết quả của các đợt khủng hoảng kinh tế và ngƣợc lại nó cũng có thể là nguyên nhân gây ra những cuộc khủng hoảng nghiêm trọng. Nhiều bài học kinh nghiệm đã đƣợc rút ra, nhiều biện pháp xử lý đã đƣợc áp dụng, nhƣng có thể nói không có một công thức chung hoàn toàn nào cho việc xử lý các khoản nợ này.
Đó là do mỗi quốc gia, mỗi ngân hàng, mỗi thời kỳ khác nhau có những đặc thù riêng. Đối với các ngân hàng thƣơng mại, dù trong thời kỳ nào thì các khoản nợ vay không hoặc có khả năng không thu hồi đƣợc luôn là một trong những khoản mục tài sản đƣợc quan tâm hàng đầu. Nhất là khi hoạt động tín dụng chiếm tỷ trọng cao trong tổng thu nhập của ngân hàng thì các khoản nợ này thậm chí có thể quyết định tính sống còn của ngân hàng. Tại Saigonbank, hoạt động tín dụng mang lại đến 80% thu nhập hàng năm, chất lƣợng tín dụng trong từng thời kỳ sẽ ảnh hƣởng rất lớn đến kết quả kinh doanh.
Vì vậy việc đảm bảo thu hồi vốn từ các khoản nợ vay là mục tiêu tuyệt đối mà ngân hàng hƣớng đến. Trên cơ sở đó, ban lãnh đạo ngân hàng đã có những các tổ chức về nhân sự, cơ chế, chính sách để quản lý các khoản vay có vấn đề. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan khác nhau, công tác quản lý các khoản nợ có vấn đề tại Saigonbank hiện nay còn nhiều hạn chế LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 Với bề dày hoạt động trên 25 năm, Saigonbank đã trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm cùng với quá trình xây dựng nền kinh tế thị trƣờng của đất nƣớc và từng là ngân hàng đi tiên phong trong nhiều lĩnh vực hoạt động nhƣ cho vay, thanh toán quốc tế, dịch vụ thẻ ATM, có thể nói ngân hàng đã đạt đƣợc những thành quả nhất định. Song đến nay, so với các ngân hàng thƣơng mại khác của Việt Nam về quy mô hoạt động tín dụng thì Saigonbank còn rất khiêm tốn.
Là cán bộ làm công tác tín dụng tại Saigonbank, tác giả nhận thấy một trong những nguyên nhân hạn chế sự phát triển của Saigonbank trong thời gian gần đây là hạn chế về năng lực quản lý các khoản nợ vay không hoặc có khả năng không thu hồi đƣợc, hay gọi tắt là các khoản nợ có vấn đề, nhằm giảm thiểu tổn thất xảy ra trong hoạt động tín dụng. Xuất phát từ thực tế đó tác giả đã chọn đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sỹ của mình là "Quản lý nợ có vấn đề tại Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Sài Gòn Công Thƣơng". Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết về quản lý nợ có vấn đề của ngân hàng thƣơng mại, đánh giá thực trạng quản lý nợ có vấn đề tai Saigonbank để đề xuất giải pháp tăng cƣờng quản lý nợ có vấn đề của Saigonbank trong thời gian tới. - Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về nợ có vấn đề, biện pháp phòng ngừa, phát hiện và quản lý nợ có vấn đề; kinh nghiệm quản lý, xử lý nợ xấu, nợ có vấn đề tại các NHTM trong nƣớc và trên thế giới.
- Phân tích thực trạng hoạt động cho vay và công tác quản lý nợ có vấn đề tại Saigonbank thông qua việc đánh giá thực trạng nợ có vấn đề từ năm 2009 đến năm 2012; chính sách tín dụng, quy trình, quy chế liên quan đến hoạt động quản lý nợ có vấn đề; tổ chức quản lý nợ có vấn đề; và các biện pháp xử lý nợ có vấn đề tại Saigonbank. Từ đó, đánh giá những mặt đạt đƣợc, những hạn chế và phân tích nguyên nhân hạn chế trong công tác quản lý nợ có vấn đề của Saigonbank. - Trên kết quả phân tích thực trạng quản lý nợ có vấn đề của Saigonbank, cơ sở lý thuyết và kinh nghiệm trong nƣớc, cũng nhƣ định hƣớng phát triển của Saigonbank, tác giả đề xuất một số giải pháp ở cấp vi mô và vĩ mô nhằm tăng cƣờng công tác quản lý nợ có vấn đề tại Saigonbank. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu: Quản lý nợ có vấn đề của Ngân hàng thƣơng mại - Phạm vi nghiên cứu: Quản lý nợ có vấn đề trong hoạt động cho vay tại Saigonbank. - Thời gian nghiên cứu: Từ năm 2009 đến năm 2012. Phƣơng pháp nghiên cứu Trong quá trình nghiên cứu tác giả sử dụng các phƣơng pháp sau: - Phƣơng pháp mô tả; - Phƣơng pháp thống kê, phân tích, tổng hợp số liệu dựa trên các báo cáo của các cơ quan chức năng, của Ngân hàng thƣơng mại, tài liệu trên các phƣơng tiện thông tin đại chúng: trên báo, tạp chí chuyên ngành, Internet; - Phƣơng pháp so sánh: theo thời gian, theo chỉ tiêu; 5. Kết cấu luận văn Chƣơng 1: Tổng quan về quản lý nợ có vấn đề tại Ngân hàng thƣơng mại.
Chƣơng 2: Thực trạng quản lý nợ có vấn đề tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công Thƣơng. Chƣơng 3: Giải pháp tăng cƣờng quản lý nợ có vấn đề tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công Thƣơng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ NỢ CÓ VẤN ĐỀ TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 TỔNG QUAN VỀ NỢ CÓ VẤN ĐỀ CỦA NHTM 1.1 Khái niệm nợ có vấn đề Hiện nay, chƣa có một tiêu chuẩn thống nhất ở cấp độ quốc tế để phân loại chất lƣợng các khoản mục tài sản, trong đó có các khoản nợ. Việc định nghĩa Nợ có vấn đề cũng nhƣ các khoản mục tài sản giảm sút chất lƣợng ở mỗi quốc gia là khác nhau.
Một điểm đáng lƣu ý là hiện nay trên thế giới các thuật ngữ nợ có vấn đề (problem loans), nợ xấu (bad loans) hay nợ không hiệu quả (non-performing loans) đƣợc sử dụng gần nhƣ tƣơng đƣơng nhau. Do đó, để có một khái niệm về nợ có vấn đề sát nhất với thực tế hoạt động tín dụng ngân hàng Việt Nam, có thể điểm qua một số định nghĩa nợ có vấn đề đang phổ biến: - Theo Nguyên trắc kế toán thừa nhận Hoa Kỳ (US GAAP), nợ có vấn đề là các khoản nợ luỹ kế quá hạn thanh toán từ 90 ngày trở lên. Tƣơng tự, theo định nghĩa của trang web tài chính Investopedia.com, nợ có vấn đề trong hoạt động ngân hàng là các khoản nợ vay sản xuất kinh doanh quá hạn trên 90 ngày hoặc nợ vay tiêu dùng quá hạn trên 180 ngày. - Theo Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) của Uỷ ban chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế, nợ có vấn đề là các khoản nợ không hiệu quả, cụ thể, đó là khoản nợ mà có chứng cứ khách quan cho thấy khả năng tổn thất, phổ biến nhất là phát sinh vấn đề có thể ảnh hƣởng đến dòng tiền trả nợ dự kiến trong tƣơng lai.
Nhƣ vậy, IFRS chú trọng đến khả năng hoàn trả của ngƣời vay bất luận khoản vay đã quá hạn thanh toán hay chƣa. Phƣơng pháp để đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng thƣờng là phƣơng pháp phân tích dòng tiền tƣơng lai hoặc xếp hạng khoản vay. - Tổ chức xếp hạng quốc tế Moody's xác định khoản nợ có vấn đề dựa vào quy định phân loại nợ của ngân hàng. Theo cách này thì nợ có vấn đề đƣợc tính bao gồm cả nợ có vấn đề theo Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) và US- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Ngoài ra, theo nguyên tắc kế toán kế toán thừa nhận của một số quốc gia thì nợ có vấn đề bao gồm các khoản nợ nghi ngờ và nợ có khả năng mất vốn * Khái niệm nợ có vấn đề tại Việt Nam Tại Việt Nam thời gian qua thuật ngữ "nợ xấu" thƣờng đƣợc sử dụng phổ biến hơn "nợ có vấn đề". Lý do quan trọng của thực tế này đó là nợ xấu, tỷ lệ nợ xấu là những chỉ tiêu chính thống đƣợc Ngân hàng Nhà nƣớc dùng để đánh giá "sức khoẻ" của các ngân hàng thƣơng mại và khái niệm nợ xấu cũng đƣợc định nghĩa rõ ràng tại Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN ban hành ngày 22/4/2005 về phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro của các tổ chức tín dụng. Theo đó, Nợ xấu là những khoản nợ được phân loại vào Nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn), Nhóm 4 (Nợ nghi ngờ) và Nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn) theo tiêu chuẩn phân loại nợ quy định tại quyết định này. Trƣớc khi quyết định 493/2005/QĐ-NHNN đƣa ra định nghĩa chính thức về nợ xấu, các khái niệm nợ quá hạn, nợ khó đòi, nợ tồn đọng đƣợc sử dụng phổ biến.
Sự thay đổi này phản ánh sự phát triển của nền kinh tế thị trƣờng và hệ thống ngân hàng thƣơng mại tại Việt Nam: - Giai đoạn trƣớc năm 2000, hệ thống NHTM Việt Nam chỉ có các quy định về nợ quá hạn, nợ khó đòi phát sinh do các nguyên nhân khách quan hoặc chủ quan trong hoạt động tín dụng của các NHTM. Các khoản nợ quá hạn trong thời kỳ này đƣợc phân thành các kỳ hạn: nợ quá hạn dƣới 90 ngày, nợ quá hạn từ 90 ngày đến 180 ngày, nợ quá hạn từ trên 180 ngày đến 360 ngày, nợ quá hạn trên 360 ngày, trong đó các khoản nợ quá hạn trên 360 ngày đƣợc gọi là nợ khó đòi. Theo quy định của Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam, các tổ chức tín dụng chỉ có thể chuyển nợ quá hạn đối với từng kỳ hạn trả nợ bị quá hạn, không đƣợc chuyển toàn bộ khoản vay sang nợ quá hạn.