Quản lý nhà nước về văn hóa từ thực tiễn quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội

Chuyên khảo phân tích Quản lý nhà nước về văn hóa từ thực tiễn quận hoàng mai thành phố hà nội, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Hà Anh Quyết
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Công Giao
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Về Văn Hóa Từ Thực Tiễn Quận Hoàng Mai, Thành Phố Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ VĂN HÓA
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của quản lý nhà nước về văn hóa
• 1.2. Nội dung, và phương pháp quản lý nhà nước về văn hóa
• 1.3. Các yếu tố tác động đến quản lý nhà nước về văn hóa
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ VĂN HÓA TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN HOÀNG MAI, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Bối cảnh địa phương tác động đến quản lý nhà nước về văn hóa trên địa bàn quận Hoàng Mai
• 2.2. Thực tiễn quản lý nhà nước về văn hóa ở quận Hoàng Mai, Thành phố Hà Nội
• 2.3. Tổ chức thực hiện pháp luật trong lĩnh vực văn hóa ở quận Hoàng Mai từ năm 2013 đến nay
• 2.4. Đánh giá chung công tác quản lý nhà nước về văn hóa ở quận Hoàng Mai
• 3. Chương 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ VĂN HÓA TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN HOÀNG MAI, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. Quan điểm về tăng cường quản lý nhà nước về văn hóa trên địa bàn quận Hoàng Mai
• 3.2. Giải pháp tăng cường quản lý nhà nước về văn hóa trên địa bàn quận Hoàng Mai
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý nhà nước về văn hóa tại quận Hoàng Mai

Quản lý nhà nước về văn hóa là một lĩnh vực quan trọng trong việc phát triển văn hóa tại quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội. Quận Hoàng Mai, với vị trí địa lý chiến lược, đã có những bước tiến đáng kể trong việc quản lý và phát triển các hoạt động văn hóa. Tuy nhiên, thực trạng quản lý nhà nước về văn hóa tại đây vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết. Việc hiểu rõ về khái niệm và vai trò của quản lý nhà nước trong lĩnh vực văn hóa sẽ giúp định hướng cho các chính sách và hoạt động cụ thể.

1.1. Khái niệm quản lý nhà nước về văn hóa

Quản lý nhà nước về văn hóa được hiểu là sự điều hành của nhà nước đối với các hoạt động văn hóa nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của nền văn hóa. Điều này bao gồm việc xây dựng các chính sách, quy định và tổ chức thực hiện các hoạt động văn hóa tại địa phương.

1.2. Vai trò của quản lý nhà nước trong phát triển văn hóa

Quản lý nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và phát triển văn hóa. Nó không chỉ giúp bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống mà còn thúc đẩy sự sáng tạo và phát triển các hoạt động văn hóa mới, đáp ứng nhu cầu của cộng đồng.

II. Thực trạng quản lý nhà nước về văn hóa tại quận Hoàng Mai

Thực trạng quản lý nhà nước về văn hóa tại quận Hoàng Mai cho thấy nhiều kết quả tích cực nhưng cũng tồn tại không ít vấn đề. Các hoạt động văn hóa đã được tổ chức thường xuyên, tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc thực hiện các chính sách văn hóa. Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa thật sự hiệu quả, dẫn đến việc quản lý văn hóa chưa đạt được hiệu quả như mong muốn.

2.1. Các hoạt động văn hóa nổi bật tại quận Hoàng Mai

Quận Hoàng Mai đã tổ chức nhiều hoạt động văn hóa phong phú như lễ hội, triển lãm nghệ thuật và các chương trình văn nghệ quần chúng. Những hoạt động này không chỉ thu hút sự tham gia của người dân mà còn góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng.

2.2. Những thách thức trong quản lý văn hóa

Mặc dù có nhiều hoạt động văn hóa diễn ra, nhưng vẫn tồn tại những thách thức như sự thiếu đồng bộ trong các chính sách, sự thiếu hụt nguồn lực và sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động văn hóa. Điều này cần được khắc phục để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về văn hóa.

III. Giải pháp tăng cường quản lý nhà nước về văn hóa tại quận Hoàng Mai

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về văn hóa tại quận Hoàng Mai, cần có những giải pháp cụ thể và đồng bộ. Việc cải cách các chính sách văn hóa, tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng là những yếu tố quan trọng. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện tình hình hiện tại mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

3.1. Cải cách chính sách văn hóa

Cần thiết phải cải cách các chính sách văn hóa để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của người dân. Việc xây dựng các chính sách linh hoạt, dễ tiếp cận sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về văn hóa.

3.2. Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan

Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng là rất quan trọng trong việc thực hiện các hoạt động văn hóa. Cần có các cơ chế rõ ràng để đảm bảo sự liên kết và hỗ trợ lẫn nhau giữa các cơ quan trong quản lý văn hóa.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về văn hóa tại quận Hoàng Mai

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc quản lý nhà nước về văn hóa tại quận Hoàng Mai đã có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục nghiên cứu và ứng dụng các giải pháp mới để nâng cao hiệu quả quản lý. Các kết quả từ nghiên cứu sẽ là cơ sở để xây dựng các chính sách văn hóa phù hợp hơn trong tương lai.

4.1. Kết quả đạt được trong quản lý văn hóa

Nhiều hoạt động văn hóa đã được tổ chức thành công, thu hút sự tham gia đông đảo của người dân. Điều này cho thấy sự quan tâm của chính quyền địa phương đối với việc phát triển văn hóa cộng đồng.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn quản lý văn hóa tại quận Hoàng Mai có thể được áp dụng cho các địa phương khác. Việc học hỏi và chia sẻ kinh nghiệm sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý văn hóa trên toàn quốc.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của quản lý văn hóa

Quản lý nhà nước về văn hóa tại quận Hoàng Mai cần được tiếp tục cải thiện và phát triển. Các chính sách văn hóa cần phải linh hoạt và phù hợp với thực tiễn. Hướng phát triển tương lai sẽ tập trung vào việc nâng cao chất lượng các hoạt động văn hóa, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời khuyến khích sự sáng tạo trong cộng đồng.

5.1. Định hướng phát triển văn hóa bền vững

Định hướng phát triển văn hóa bền vững sẽ giúp bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh hiện đại. Cần có các chương trình cụ thể để phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của quận Hoàng Mai.

5.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động văn hóa sẽ tạo ra một môi trường văn hóa phong phú và đa dạng. Sự tham gia này không chỉ giúp nâng cao đời sống văn hóa mà còn tạo ra sự gắn kết trong cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý nhà nước về văn hóa giữ vị trí then chốt trong việc bảo tồn bản sắc dân tộc và định hình trật tự xã hội, đặc biệt tại các đô thị đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Quận Hoàng Mai, cửa ngõ phía Nam của Thủ đô Hà Nội, chính thức đi vào hoạt động từ năm 2004 với quy mô dân số trên 87.511 hộ gia đình cùng 52 di tích lịch sử văn hóa đã được xếp hạng. Trong giai đoạn đô thị hóa nhanh chóng từ năm 2013 đến năm 2018, địa phương đối mặt với nhiều áp lực phức tạp như sự gia tăng dân số cơ học, sự bùng nổ của các loại hình kinh doanh dịch vụ giải trí, nguy cơ thương mại hóa lễ hội và tình trạng xuống cấp của các thiết chế văn hóa truyền thống.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu bảo tồn, phát triển các giá trị văn hóa Thăng Long - Hà Nội với thực tiễn quản lý hành chính nhà nước còn nhiều bất cập tại cấp quận. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể nhằm xây dựng hệ thống luận cứ khoa học, khảo sát toàn diện thực trạng thi hành pháp luật, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về văn hóa trên địa bàn quận Hoàng Mai nói riêng và các đô thị tại Việt Nam nói chung.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 14 phường trực thuộc quận Hoàng Mai trong giai đoạn 2013 – 2018, có sự đối sánh với các quận lân cận của Thành phố Hà Nội và định hướng phát triển đến giai đoạn 2020 – 2030. Ý nghĩa của công trình thể hiện rõ nét qua việc cung cấp cơ sở pháp lý và thực tiễn để nâng tỷ lệ phường đạt chuẩn văn minh đô thị từ mức 15% lên 29%, đồng thời chuẩn hóa hoạt động quản lý tại 701 tổ dân phố và 184 khu dân cư trên toàn địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết quản lý hành chính nhà nước, học thuyết Mác - Lênin về mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng, cùng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới. Công trình bám sát các quan điểm chỉ đạo trong Nghị quyết số 33-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, kết hợp với Nghị quyết số 23-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa X về tiếp tục xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuật trong thời kỳ mới.

Hệ thống khái niệm nền tảng bao gồm:

1. Quản lý nhà nước về văn hóa: Hoạt động chấp hành và điều hành của cơ quan hành chính nhà nước bằng quyền lực pháp luật, chính sách nhằm duy trì trật tự, định hướng và phát huy các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể.
2. Thiết chế văn hóa cơ sở: Hệ thống cơ sở vật chất, tổ chức bộ máy phục vụ nhu cầu sinh hoạt tinh thần, rèn luyện thể chất và nâng cao dân trí của nhân dân như nhà văn hóa, thư viện, sân thể thao.
3. Nếp sống văn minh đô thị: Hệ thống các chuẩn mực ứng xử văn hóa, tôn trọng pháp luật và bảo đảm trật tự mỹ quan trong không gian sinh hoạt đô thị.
4. Xã hội hóa hoạt động văn hóa: Quá trình huy động nguồn lực tài chính, vật chất và trí tuệ từ các tổ chức kinh tế - xã hội và nhân dân cùng tham gia phát triển văn hóa.

Cơ sở pháp lý của nghiên cứu căn cứ vào Điều 60 và Điều 62 Hiến pháp năm 2013, Luật Di sản văn hóa năm 2001 (sửa đổi, bổ sung năm 2009), Pháp lệnh Thư viện, Luật Quảng cáo, Luật Khiếu nại năm 2011, Luật Tố cáo năm 2018, Luật Xử lý vi phạm hành chính, Nghị định số 110/2018/NĐ-CP về quản lý và tổ chức lễ hội, và Chỉ thị số 05/CT-TTg về thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ các văn kiện pháp quy, báo cáo tổng kết giai đoạn 2013 – 2018 của UBND quận Hoàng Mai, Ban Tuyên giáo Quận ủy và Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hà Nội. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua quá trình công tác thực tế của tác giả tại địa phương.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm toàn bộ 14 đơn vị hành chính cấp phường, 701 tổ dân phố, 184 khu dân cư và 52 điểm di tích lịch sử trên địa bàn quận Hoàng Mai. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng để bao quát đầy đủ các mảng công tác: tổ chức bộ máy, bảo tồn di tích, tuyên truyền cổ động, thư viện và xây dựng nếp sống văn minh đô thị.

Tác giả sử dụng phương pháp phân tích luật học, phương pháp thống kê mô tả, phương pháp tổng hợp và phương pháp so sánh đối chiếu. Lý do lựa chọn các phương pháp này nhằm làm rõ sự tương thích giữa quy định pháp luật hiện hành và thực tế thi hành, đo lường chính xác các biến thiên số liệu qua các năm từ 2013 đến 2018, giúp nhận diện rõ ràng các nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn tới những tồn tại trong quản lý hành chính văn hóa cơ sở.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, công tác ban hành văn bản lãnh đạo, chỉ đạo được thực hiện với khối lượng lớn nhưng tổ chức bộ máy phải đối mặt với tình trạng quá tải biên chế. Trong giai đoạn 2013 – 2018, UBND quận Hoàng Mai đã ban hành 06 Đề án, 102 kế hoạch, 06 chương trình hành động, 24 hướng dẫn, 90 công văn chỉ đạo và 92 thông báo về lĩnh vực văn hóa. Tuy nhiên, Phòng Văn hóa và Thông tin quận được giao chỉ tiêu định biên 06 người nhưng thực tế phải bố trí 09 người (gồm 08 công chức biên chế và 01 cán bộ hợp đồng), vượt 03 người so với định biên do phải đảm nhiệm thêm mảng công nghệ thông tin trên địa bàn rộng lớn.

Thứ hai, công tác bảo tồn di sản văn hóa truyền thống ghi nhận sự tăng trưởng rõ rệt. Số lượng di tích lịch sử được xếp hạng tăng từ 42 di tích năm 2013 (30 cấp quốc gia, 10 cấp thành phố) lên 52 di tích năm 2018 (36 cấp quốc gia, 16 cấp thành phố), đạt mức tăng trưởng 23,8%. Toàn bộ 14/14 phường đã thành lập Ban quản lý di tích, bảo vệ và duy trì thường niên 14 lễ hội truyền thống đặc sắc như Hội vật Mai Động, Hội vật cầu Lĩnh Nam, Hội bơi chải Yên Sở, đồng thời huy động nguồn lực xã hội hóa hàng nghìn tỷ đồng để tu bổ các di tích tiêu biểu như chùa Nga My, đình Hoàng Mai, đền Lừ.

Thứ ba, các phong trào xây dựng đời sống văn hóa cơ sở đạt kết quả tích cực qua các chỉ số định lượng. Địa phương đã xây mới 48 nhà hội họp, nâng tỷ lệ khu dân cư có nhà hội họp lên 81% (149/184 khu dân cư). Tỷ lệ hộ gia đình đạt danh hiệu Gia đình văn hóa hàng năm duy trì ở mức trên 90% (năm 2014 đạt 55.511 hộ, chiếm 91%). Tỷ lệ tổ dân phố văn hóa đạt 83% (582/701 tổ). Tỷ lệ phường đạt chuẩn Văn minh đô thị tăng từ 15% năm 2013 (02/14 phường) lên mức 29% năm 2018 (04/14 phường gồm Giáp Bát, Tân Mai, Tương Mai, Mai Động).

Thứ tư, mạng lưới thư viện và phong trào văn nghệ quần chúng được duy trì hiệu quả. Thư viện quận quản lý 8.340 bản sách cùng 42 loại báo, tạp chí, phục vụ hơn 300 độc giả được cấp thẻ với hơn 10.000 lượt mượn sách và 14.000 lượt đọc sách mỗi năm. Mạng lưới 16 trường Trung học cơ sở và 18 trường Tiểu học sở hữu tổng cộng 156.850 bản sách. Bên cạnh đó, quận đã đón hơn 90 đoàn biểu diễn nghệ thuật chuyên nghiệp và không chuyên, đồng thời tổ chức dàn dựng hơn 80 đêm văn nghệ ngoài trời phục vụ các ngày lễ kỷ niệm lớn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên những kết quả tích cực là sự chỉ đạo sát sao của Quận ủy Hoàng Mai thông qua Hướng dẫn số 10-HD/BTG cùng các chiến dịch tuyên truyền quy mô lớn với gần 2.000 lượt pano, 10.000 cờ đuôi nheo, 16.000 cờ phướn và 100% các tuyến đường trên 7m đều lắp đặt biển tuyên truyền cổ động. Sự đồng thuận và nguồn lực đóng góp to lớn của nhân dân là yếu tố quyết định giúp bảo tồn vững chắc 52 di tích lịch sử và duy trì nếp sống văn hóa khu dân cư.

Tuy nhiên, khi đối sánh với số liệu trung bình toàn quốc (nơi 86,4% huyện có Trung tâm văn hóa và 53,2% xã phường có Trung tâm văn hóa thể thao), quận Hoàng Mai dù đạt tỷ lệ bao phủ thiết chế 81% ở khu dân cư nhưng vẫn còn 35 khu dân cư chưa có nhà hội họp. Tỷ lệ 29% phường chuẩn văn minh đô thị phản ánh sự chuyển biến chưa đồng đều giữa các khu vực đô thị mới và các làng cổ truyền thống. Tốc độ gia tăng dân số cơ học nhanh khiến bộ máy 09 nhân sự tại Phòng Văn hóa và Thông tin rơi vào tình trạng quá tải nghiêm trọng khi phải theo dõi địa bàn hơn 87.511 hộ gia đình.

Trong thực tế nghiên cứu, toàn bộ các chỉ số về tỷ lệ Gia đình văn hóa, Tổ dân phố văn hóa, Cơ quan văn hóa và Phường văn minh đô thị từ năm 2014 đến 2018 có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột đa trục và bảng tổng hợp ma trận đối chiếu. Cách trình bày này giúp làm rõ đường xu hướng tăng trưởng bền vững của các danh hiệu văn hóa, đồng thời chỉ ra các điểm trũng cần ưu tiên bổ sung nguồn lực quản lý hành chính trong giai đoạn tiếp theo.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống thể chế và nâng cao năng lực ban hành văn bản quản lý. UBND quận Hoàng Mai cần rà soát toàn bộ các quy chế quản lý di tích, văn hóa lễ hội và kinh doanh dịch vụ văn hóa, ban hành kế hoạch liên ngành định kỳ trước quý IV năm 2021 nhằm giảm thiểu 20% các hành vi vi phạm trật tự văn hóa đô thị và mê tín dị đoan.

Thứ hai, kiện toàn tổ chức bộ máy và nâng cao chất lượng đội ngũ công chức văn hóa. UBND Thành phố Hà Nội và Sở Nội vụ cần điều chỉnh nâng định biên chính thức cho Phòng Văn hóa và Thông tin quận từ 06 lên 09 đến 10 biên chế công chức. Đơn vị cần xây dựng kế hoạch đào tạo giai đoạn 2020 – 2025 bảo đảm 100% công chức cấp quận có trình độ đại học chuyên ngành và 100% cán bộ văn hóa - xã hội tại 14 phường được bồi dưỡng kiến thức pháp luật hành chính hàng năm.

Thứ ba, tăng cường đầu tư công và huy động nguồn vốn xã hội hóa cho hệ thống thiết chế văn hóa. HĐND và UBND quận Hoàng Mai cần ưu tiên phân bổ ngân sách đầu tư xây dựng mới 35 nhà hội họp khu dân cư còn thiếu để đạt tỷ lệ bao phủ 100% trước năm 2025. Đồng thời, địa phương cần thiết lập cơ chế ưu đãi nhằm thu hút nguồn vốn xã hội hóa đạt trên 50 tỷ đồng mỗi năm phục vụ trùng tu, chống xuống cấp cho toàn bộ 52 di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn.

Thứ tư, đẩy mạnh phong trào xây dựng đời sống văn hóa gắn với tiêu chí đô thị văn minh. Ban Chỉ đạo phong trào quận cần nâng tỷ lệ phường đạt chuẩn Văn minh đô thị từ 29% (04 phường) lên 50% (07 phường) vào năm 2025 và phấn đấu đạt 70% vào năm 2030. Toàn quận cần duy trì tỷ lệ Gia đình văn hóa thực chất trên 92%, Tổ dân phố văn hóa trên 85% và phát huy vai trò của 156.850 bản sách học đường trong việc bồi đắp văn hóa đọc cho thế hệ trẻ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ lãnh đạo và công chức quản lý nhà nước về văn hóa - thông tin cấp quận, huyện: Tài liệu cung cấp kinh nghiệm thực tế về quy trình ban hành hơn 100 văn bản quản lý, phương pháp điều hành bộ máy chuyên môn và các biện pháp thanh tra, kiểm tra dịch vụ văn hóa nhạy cảm tại địa bàn đô thị hóa nhanh.

Thứ hai, chính quyền cấp xã, phường và các Ban quản lý di tích cơ sở: Công trình mang lại cẩm nang hướng dẫn chi tiết về tổ chức 14 lễ hội truyền thống, mô hình quản lý 149 nhà hội họp khu dân cư và phương pháp bình xét công khai các danh hiệu văn hóa theo đúng quy chế dân chủ.

Thứ ba, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật Hiến pháp, Luật Hành chính, Quản lý văn hóa: Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật giá trị về phương pháp tiếp cận đa chiều, cách thức liên hệ giữa các điều khoản Hiến pháp 2013 với thực tiễn áp dụng pháp luật hành chính tại cơ sở.

Thứ tư, các chuyên gia hoạch định chính sách phát triển đô thị và nhà nghiên cứu văn hóa học: Cung cấp nguồn dữ liệu thực chứng tin cậy về biến động đời sống văn hóa dưới tác động của kinh tế thị trường, hỗ trợ xây dựng các mô hình cân bằng giữa bảo tồn 52 di tích lịch sử và phát triển kinh tế xã hội bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Đóng góp khoa học lớn nhất của luận văn là gì?

Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện lý luận và thực tiễn quản lý nhà nước về văn hóa dưới góc độ Luật Hiến pháp và Luật Hành chính tại một địa bàn đô thị hóa nhanh. Công trình cung cấp bộ dữ liệu thực tế tại 14 phường của quận Hoàng Mai trong giai đoạn 2013 – 2018, chỉ ra điểm nghẽn bộ máy và đề xuất 04 nhóm giải pháp khả thi đến năm 2030.

Tình hình bảo tồn di tích tại quận Hoàng Mai giai đoạn 2013 – 2018 đạt kết quả ra sao?

Số lượng di tích được xếp hạng của quận tăng từ 42 di tích năm 2013 lên 52 di tích năm 2018 (36 cấp quốc gia, 16 cấp thành phố). Toàn bộ 14 phường đều thành lập Ban quản lý di tích, huy động nguồn lực xã hội hóa hàng nghìn tỷ đồng để trùng tu các công trình lớn như chùa Nga My, đình Hoàng Mai và duy trì 14 lễ hội truyền thống hàng năm.

Thực trạng tổ chức bộ máy văn hóa cấp quận bộc lộ những khó khăn gì?

Phòng Văn hóa và Thông tin quận Hoàng Mai được giao định biên 06 người nhưng thực tế phải bố trí 09 cán bộ (08 biên chế, 01 hợp đồng) để cáng đáng thêm nhiệm vụ công nghệ thông tin. Số lượng nhân sự này chưa tương xứng với nhiệm vụ quản lý một địa bàn rộng lớn có 87.511 hộ gia đình và 14 đơn vị hành chính cấp phường.

Phong trào xây dựng đời sống văn hóa cơ sở tại quận đạt những chỉ số nào?

Giai đoạn 2013 – 2018, quận xây mới 48 nhà hội họp, đưa tỷ lệ khu dân cư có nơi sinh hoạt lên 81% (149/184 khu). Hàng năm tỷ lệ Gia đình văn hóa đạt trên 90%, Tổ dân phố văn hóa đạt 83% (582/701 tổ), và tỷ lệ phường chuẩn Văn minh đô thị tăng từ 15% (02 phường) lên 29% (04 phường).

Luận văn đề xuất giải pháp trọng tâm nào để phát triển văn hóa đọc và nghệ thuật quần chúng?

Tác giả đề xuất nâng cấp thư viện quận với 8.340 bản sách hiện có, phát huy hiệu quả 156.850 bản sách tại 34 trường học trên địa bàn, đồng thời duy trì tổ chức trên 80 buổi văn nghệ ngoài trời mỗi năm nhằm phục vụ đời sống tinh thần của nhân dân và hoàn thành các nhiệm vụ chính trị của Thủ đô.

Kết luận

• Luận văn hoàn thiện khung lý luận vững chắc về quản lý nhà nước đối với văn hóa nghệ thuật, văn hóa xã hội và di sản văn hóa dựa trên nền tảng Hiến pháp năm 2013 và các nghị quyết của Đảng.
• Khảo sát và đánh giá toàn diện bức tranh thực tiễn tại quận Hoàng Mai giai đoạn 2013 – 2018 với 52 di tích xếp hạng, 81% khu dân cư có nhà hội họp và tỷ lệ gia đình văn hóa trên 90%.
• Làm rõ nguyên nhân sâu xa của các tồn tại hành chính, đặc biệt là sự quá tải biên chế khi 09 cán bộ phải quản lý địa bàn 87.511 hộ dân đang trong quá trình đô thị hóa nhanh chóng.
• Đề xuất 04 nhóm giải pháp chiến lược về thể chế, nhân sự, tài chính xã hội hóa và chuẩn hóa nếp sống văn minh đô thị với lộ trình thực hiện cụ thể từ năm 2020 đến năm 2025.
• Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng cao cho cấp ủy, chính quyền địa phương và các cơ sở đào tạo luật học trên toàn quốc.

Đóng góp then chốt của luận văn là công trình khoa học chuyên sâu đầu tiên đánh giá trực tiếp, toàn diện công tác quản lý nhà nước về văn hóa tại quận Hoàng Mai dưới góc độ pháp luật hành chính. Bước tiếp theo trong giai đoạn 2020 – 2030 đòi hỏi chính quyền địa phương khẩn trương thể chế hóa các kiến nghị, mở rộng chuẩn văn minh đô thị ra toàn bộ 14 phường. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và học viên hãy tham khảo toàn văn công trình để áp dụng hiệu quả vào công tác thực tiễn và nghiên cứu chuyên môn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ VĂN HÓA 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của quản lý nhà nước về văn hóa 1. Khái niệm quản lý nhà nước về văn hóa Để định nghĩa được tổng thể khái niệm “QLNN về văn hóa”, đầu tiên cần giải đáp câu hỏi: Thế nào là QLNN? và Văn hóa là gì? Thứ nhất, QLNN hiểu theo nghĩa rộng là toàn bộ mọi hoạt động của nhà nước nói chung, mọi hoạt động mang tính chất nhà nước, nhằm thực hiện các nhiệm vụ, chức năng của nhà nước. Hiểu theo nghĩa hẹp là hoạt động quản lý do một loại cơ quan đặc biệt thực hiện mà Hiến pháp và pháp luật nước ta gọi là các cơ quan hành chính nhà nước, còn gọi là hoạt động chấp hành và điều hành nhà nước, hay thường gọi đơn giản là hoạt động chấp hành và điều hành [23, tr.

Thứ hai, khái niệm văn hóa theo Từ điển tiếng Việt do Nhà xuất bản Khoa học Xã hội xuất bản năm 1997 thì “Văn hóa bao gồm các thành tố về những thành tựu của loài người trong sản xuất, xã hội và tinh thần; sự hiểu biết về sự vật hay cách xử thế tích lũy bằng việc học tập có hệ thống hoặc thấm nhuần đạo đức và các phép tắc lịch sự, văn minh” [41, tr. Điều đó có nghĩa là văn hóa bao hàm các giá trị truyền thống, hướng con người trong hiện tại và tương lai đến Chân, Thiện, Mỹ. Theo định nghĩa của UNESCO: Văn hóa là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo (của cá nhân và cộng đồng) trong quá khứ và hiện tại. Qua các thế kỷ hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên hệ thống giá trị, truyền thống, thị hiếu - những đặc tính của dân tộc.

Như vậy định nghĩa này, không chỉ thể hiện các giá trị truyền thống do con người sáng tạo trong quá khứ mà cả trong hiện tại nhưng mang đặc tính riêng của từng quốc gia, dân tộc.8] Trong khuôn khổ luận văn này, tác giả chia sẻ định nghĩa sau đây về văn hóa: “Văn hóa là toàn bộ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra nhờ lao động và hoạt động thực tiễn cải tạo tự nhiên, cải tạo xã hội và phát triển con người, nhằm thỏa mãn nhu cầu của con người và thúc đẩy sự tiến bộ của xã hội” [7, tr. 7 Từ những quan niệm về QLNN về văn hóa có thể đúc kết lại rằng: QLNN về văn hóa là “Sự quản lý của một Nhà nước đối với toàn bộ hoạt động văn hóa của quốc gia bằng quyền lực của nhà nước thông qua Hiến pháp, pháp luật và các cơ chế, chính sách nhằm đảm bảo sự phát triển của nền văn hóa” [30, tr. Về bản chất: QLNN về văn hóa là sự định hướng, tạo điều kiện, tổ chức điều hành của nhà nước, làm cho văn hóa phát triển theo hướng có ích cho con người, giúp cho xã hội không ngừng đi lên. “QLNN về văn hóa có thể hiểu theo nghĩa rộng, bao quát các hoạt động quản lý của cả bộ máy nhà nước, bao gồm hoạt động lập pháp của Quốc hội, hoạt động hành pháp của Chính phủ và các tổ chức hành chính địa phương và hoạt động tư pháp của Tòa án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân dân.

Tuy nhiên thông thường, QLNN về văn hóa được hiểu theo nghĩa hẹp, đó là hoạt động quản lý của các cơ quan hành pháp, của các tổ chức hành chính nhà nước từ Trung ương đến địa phương trong lĩnh vực văn hóa” [30, tr. Đặc điểm của quản lý nhà nước về văn hóa Khác với QLNN trên các lĩnh vực khác với ý nghĩa là sự định hướng lập kế hoạch, điều hành, tổ chức thực hiện, kiểm tra, đánh giá trên lĩnh vực văn hóa, QLNN về văn hóa còn có một số đặc điểm riêng biệt sau đây: Thứ nhất, QLNN về văn hóa là quản lý bằng pháp luật từ Trung ương đến địa phương với mục đích cuối cùng là quản lý tất cả các mặt của văn hóa một cách hài hòa, chuẩn mực và đúng đắn nhất. Thứ hai, QLNN về văn hóa cũng không thể đơn tuyến. Văn hóa có cơ sở là kinh tế xã hội, luôn luôn gắn liền với kinh tế xã hội.

Kinh tế xã hội của một quốc gia càng phát triển thì nền văn hóa cũng đứng trước những biến động ngay trong nội tại văn hóa dân tộc đó, cũng như những làn sóng tác động từ văn hóa nước ngoài. Chính vì vậy bắt buộc QLNN về văn hóa phải thay đổi tùy theo sự phát triển của nền kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, giữa kinh tế và văn hóa không phải lúc nào cũng phát triển theo cùng một hướng, mà còn do phản ánh của văn hóa đối với sự phát triển xã hội. Bởi vậy, QLNN về văn hóa không thể là sự dịch chuyển đơn thuần của mô hình quản lý kinh tế - xã hội.

8 Thứ ba, “QLNN về văn hóa khác với QLNN về hoạt động kinh tế kỹ thuật, khi giá trị các hoạt động văn hóa không chỉ căn cứ ở số lượng thành phẩm, mà chủ yếu ở tính sáng tạo, ở cái mới vun đắp cho tâm hồn con người, giúp cho con người (trong những hoàn cảnh cụ thể, xác định) lớn lên, vươn lên trước sự đòi hỏi tính mới phát triển của xã hội hiện tại. Bên cạnh những giá trị vật chất hữu hình, QLNN về văn hóa còn quản lý, bảo tồn, duy trì và phát huy những giá trị tinh thần phi vật chất mang lại trong đời sống xã hội” [30, tr. Thứ tư, QLNN về văn hóa căn cứ vào những hoàn cảnh cụ thể, những trường hợp cụ thể để xem xét chứ không theo lối tư duy dập khuôn, cứng nhắc, bởi vì văn hóa là sự sáng tạo, lựa chọn, chọn lọc của quần chúng nhân dân được thực hiện thông qua các đại biểu của mình là văn nghệ sĩ. Vì vậy, để định hướng, tổ chức điều hành, tạo điều kiện cho văn hóa phát huy, phát triển không ngừng theo hướng Chân, Thiện, Mỹ, việc QLNN về văn hóa sẽ giúp ích cho con người, giúp cho xã hội, cho nhân loại ngày càng phát triển đúng với quy luật tự nhiên.

Thứ năm, “QLNN về văn hóa theo nghĩa hẹp là quản lý cái phần tĩnh, cái bề nổi còn quản lý phát triển văn hóa là quản lý cái phần động, phần chìm, cái phần nảy sinh, tương tác trong sự vận động của đời sống văn hóa. Theo nghĩa rộng, nếu xem xét văn hóa là tổng thể những giá trị mà con người đã sáng tạo và tích lũy trong quá trình hoạt động thực tiễn nhằm cải biến tự nhiên, xã hội và bản thân thì quản lý phát triển văn hóa mới là chức năng đích thực của QLNN về văn hóa” [ 30, tr. QLNN về văn hóa về thực chất là sự tác động vào quá trình hình thành và vận động của hệ giá trị theo những mục tiêu định sẵn, nhưng vẫn có sự chuyển đổi dưới tác động của không gian, thời gian và chủ thể đối với hệ giá trị vốn đã ổn định. Vai trò của quản lý nhà nước về văn hóa Văn hóa có vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống xã hội, là năng lực sáng tạo, trí tuệ, tài năng, đạo đức của con người, là trụ cột phát triển bền vững của mỗi quốc gia, dân tộc và nhân loại.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, văn hóa càng được khẳng định, có vai trò quan trọng, nhất là trong điều tiết, cân bằng sự phát triển của đất nước, không để tốc độ sự phát triển nhanh, dẫn tới những hệ lụy khó lường về văn hóa và cả về kinh 9 tế, xã hội, v. Trong sự tồn tại và phát triển của văn hóa thì quản lý văn hóa đóng vai trò rất quan trọng. Một quốc gia có nền tảng văn hóa hòa nhập và phát triển thì nhân dân phát huy được sức sáng tạo, bản sắc văn hóa và sức mạnh khối đại đoàn kết của toàn dân tộc. Thứ nhất, “trên phương diện vĩ mô, QLNN về văn hóa sẽ góp phần định hướng, điều chỉnh sự phát triển của văn hóa quốc gia, giúp hiện thực hóa các chủ trương, đường lối văn hóa của Đảng cầm quyền, từ đó tác động đến mục tiêu, bản chất của văn hóa dân tộc” [ 30, tr.

Thứ hai, “trên phương diện vi mô, QLNN về văn hóa giúp tạo ra sự ổn định và đồng thuận trong xã hội thông qua hoạt động quản lý văn hóa trong các lĩnh vực, địa bàn, nhóm dân cư cụ thể là sẽ giúp kiểm soát sự tùy tiện, sai lệch trong khi thực thi các cơ chế, chính sách của Nhà nước trên lĩnh vực văn hóa. QLNN về văn hóa tốt sẽ giúp xây dựng, hoàn thiện thể chế văn hóa ngày càng được kiện toàn theo hướng thiết thực, hiệu quả” [ 30, tr. QLNN về văn hóa tốt đồng nghĩa với việc xây dựng, ban hành hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đồng bộ, có giá trị pháp lý cao trên lĩnh vực văn hóa, tạo điều kiện để hoạt động quản lý ngày càng thuận lợi, qua đó, tạo điều kiện cho sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế trong kinh doanh và hoạt động văn hóa, khuyến khích sự mở cửa, giải phóng các nguồn lực, huy động được sự tham gia của toàn xã hội chung tay xây dựng và phát triển văn hóa. Thứ ba, “QLNN về văn hóa hình thành nên các chuẩn mực giá trị xã hội, lành mạnh hóa các quan hệ xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân.

Điều này thể hiện qua, các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp được bảo tồn và phát huy, bản sắc văn hóa dân tộc không bị mai một, hòa tan trong quá trình hội nhập và toàn cầu hóa. QLNN về văn hóa đảm bảo các giá trị văn hóa mới, tiến bộ được xác lập, củng cố trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc những cái hay, cái đẹp của văn hóa nhân loại đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa ngày càng cao và đa dạng của người dân” [ 30,tr. Cơ chế QLNN về văn hóa tốt không chỉ đáp ứng nhu cầu của người dân mà còn, khuyến khích được sức sáng tạo văn hóa, nghệ thuật của các chủ thể văn hóa, tạo điều kiện gia tăng và đa dạng hóa các sinh hoạt văn hóa và loại hình giải trí. Nói 10 cách khác, QLNN về văn hóa cần khuyến khích được nhiều nguồn lực tham gia xây dựng và phát triển văn hóa đất nước.

Thứ tư, “QLNN về văn hóa cũng làm cho văn hóa trở thành một tác nhân kích thích sự phát triển kinh tế - xã hội của nhiều địa phương.