CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ TRẬT TỰ XÂY DỰNG 1. Khái niệm quản lý nhà nước về trật tự xây dựng Quản lý là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học, trong đó có cả ngành khoa học tự nhiên lẫn khoa học xã hội.Mỗi ngành khoa học nghiên cứu về quản lý từ góc độ riêng của mình và đưa ra định nghĩa riêng về quản lý. Nội dung thuật ngữ quản lý có nhiều cách diễn đạt khác nhau. Với ý nghĩa thông thường phổ biến thì quản lý có thể hiểu là hoạt động tác động một cách có tổ chức và định hướng của chủ thể quản lý vào một đối tượng nhất định để điều chỉnh các quá trinhg xã hội và hành vi của con người nhằm duy trì tính ổn định và phát triển của đối tượng theo mục tiêu đã định.
- Chủ thể quản lý: Là tác nhân tạo ra các tác động quản lý. Chủ thể luôn là con người hoặc tổ chức. Chủ thể quản lý tác động lên đối tượng quản lý bằng các công cụ với những phương pháp thích hợp theo những nguyên tắc nhất định. - Đối tượng quản lý: Tiếp nhận trực tiếp sự tác động của chủ thể quản lý.
Tùy theo từng loại đối tượng khác nhau mà người ta chia thành các dạng quản lý khác nhau. - Khách thể quản lý: Là sự tác động hay sự điều chỉnh của chủ thể quản lý, đó là các hành vi của con người các quả trình xã hội. Quản lý nhà nước là hoạt động của Nhà nước trên các lĩnh vực lập pháp, hành pháp và tư pháp nhằm thực hiện các nhiệm vụ, chức năng của Nhà nước. Nói cách khác, quản lý nhà nước là sự tác động bằng pháp luật của các 6 chủ thể quản lý mang quyền lực nhà nước tới các đối tượng quản lý nhằm thực hiện các chức năng đối nội và đối ngoại của Nhà nước.Như vậy tất cả các cơ quan nhà nước đều làm chức năng quản lý nhà nước.
Quản lý nhà nước mang tính quyền lực Nhà nước, pháp luật là phương tiện, công cụ chủ yếu để quản lý nhà nước nhằm duy trì sự ổn định và pháp triển của xã hội. Như vậy, quản lý nhà nước là một dạng quản lý xã hội đặc biệt, mang tính quyền lực nhà nước, sử dụng pháp luật để điều chỉnh hành vi của con người trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội do các cơ quan trong bộ máy nhà nước thực hiện, nhằm thỏa mãn nhu cầu hợp pháp của con người, duy trì sự ổn định và phát triển của xã hội. Quản lý nhà nước được hiểu theo 2 nghĩa: Theo nghĩa rộng: Quản lý nhà nước là điều hành của bộ máy nhà nước,là toàn bộ hoạt động của các tổ chức nhà nước,là sự tác động,tổ chức của quyền lực nhà nước trên các phương diện từ hoạt động lập pháp, hoạt động hành pháp, đến hoạt động tư pháp.Theo cách hiểu này,quản lý nhà nước là hoạt động của cả ba hệ thống cơ quan nhà nước: cơ quan lập pháp,cơ quan hành pháp, cơ quan tư pháp.Hay có thể hiểu là cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý và nhân dân lao động làm chủ”. Tuy vậy, nếu hiểu theo nghĩa hẹp: Quản lý nhà nước là hoạt động hành chính của cơ quan thực thi quyền lực nhà nước (quyền hành pháp) để quản lý, điều hành các lĩnh vực của đời sống xã hội theo quy định của pháp luật.
theo đó, quản lý hành chính nhà nước là hoạt độngquản lý được giới hạn trong các cơ quan hành pháp, đó là Chính phủ và UBND các cấp: hệ thống các cơ quan: quyền lực, xét xử và kiểm sát thực hiện quyền lập pháp và tư pháp không thuộc hệ thống quản lý hành chính nhà nước. Nếu tiếp cận khái niệm quản lý nhà nước dưới góc độ này, quản lý nhà nước bao gồm có hai chức năng cơ 7 bản: (1) Lập quy được thực hiện bằng việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật để hướng dẫn thực hiện pháp luật : (2) Tổ chức, điều hành, phối hợp các hoạt động kinh tế-xã hội để đưa luật pháp vào đời sống xã hội. Quản lý nhà nước do bộ máy hành chính nhà nước thực hiện rất đa dạng: quản lý nhà nước trên các lĩnh vực, nông nghiệp và phát triển nông thôn, công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng, y tế, giáo dục, an ninh quốc phòng v. Vì vậy, quản lý nhà nước trong lĩnh vực xây dựng chỉ là một bộ phận của quản lý nhà nước, do đó quản lý nhà nước về xây dựng có đầy đủ các đặc điểm của hoạt động quản lý, ngoài ra nó còn cón những đặc điểm riêng mà chỉ có trong xây dựng, bao gồm: - Đối tượng quản lý xây dựng là các công trình xây dựng trên địac bàn.
Công tác quản lý xây dựng gắn liền với yếu tố vị trí địa lý, thổ nhưỡng đất đai, chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như phong tục tập quán ở từng địa phương, thẩm mỹ, khí hậu thời tiết từng khu vực cho đến quy hoạch khu chức năng của từng đô thị… - Quản lý theo một thể thống nhất từ quy hoạch tổng thể đến quy hoạch chi tiết 1/2000, 1/1500. Gắn quy hoạch tổng thể Thành phố với Quy hoạch chi tiết từng đơn vị quận, phường. - Hoạt động quản lý xây dựng phải phù hợp với đặt điểm và điều kiện kinh tế xã hội và đặc điểm tự nhiêm của từng địa phương. - Quản lý xây dựng lấy cơ sở pháp lý là các điều luật về xây dựng, quy hoạch-kiến thức, luật đất đai, luật dân sự.
-Hoạt động quản lý xây dựng là một chuỗi các hoạt động từ quản lý quy hoạch xây dựng, lập dự án đầu tư xây dựng công trình, khảo sát thiết kế xây dựng công trình, cấp giấy phép, hoạt động thanh tra, kiểm tra hậu cấp phép (quản lý trật tự xây dựng). Như vậy, quản lý nhà nước về trật tự xây dựng: là hoạt động mang tính 8 chất quyền lực của cơ quan hành chính nhà nước, nhằm tạo ra các điều kiện để xác lập, duy trì và ổn định các quan hệ về trật tự xây dựng, theo quy định của pháp luật về trật tự xây dựng. Đây là một hoạt động có vai trò, vị trí rất quan trọng trong lĩnh vực trật tự xây dựng. QLNN về trật tự xây dựng là hoạt động chấp hành và điều hành của các cơ quan nhà nước, cá nhân có thẩm quyền được tiến hành trên cơ sở pháp luật, nhằm bảo vệ trật tự xây dựng.
QLNN về trật tự xây dựng được tiến hành trên các lĩnh vực: ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về trật tự xây dựng; tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về trật tự xây dựng; quản lý quy tắc trật tự xây dựng; quản lý kết cấu hạ tầng trật tự xây dựng… Từ những nhận thức chung về trật tự xây dựng, về QLNN có thể đi đến khái niệm: Quản lý nhà nước về trật tự xây dựng là hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước và cá nhân có thẩm quyền, trên cơ sở Hiến pháp, Luật để can thiệp vào lĩnh vực về trật tự xây dựng: nhằm điều chỉnh các hoạt động về trật tự xây dựng đi theo một quy tắc, một trật tự nhất định, đảm bảo đúng theo mục tiêu đã được xác định trước. Vai trò quản lý nhà nước về trật tự xây dựng Quản lý nhà nước về trật tự xây dựng các cơ quan hành chính nhà nước có vai trò, ý nghĩa rất quan trọng trong quản lý pháp luật về trật tự xây dựng thể hiện ở những điểm sau: Một là, nhà nước quyết định tốc độ nhanh hay chậm của sự phát triển kinh tế - xã hội. Xã hội càng phát triển đòi hỏi trật tự xã hội nói chung, trật tự xây dựng nói riêng càng hiện đại, phục vụ nhanh hơn, thuận tiện hơn, tiện nghi, văn minh hơn và an toàn hơn. trật tự xây dựng tốt sẽ tạo điều kiện phát triển kinh tế.
Có thể nói, sự phát triển của kinh tế – xã hội và mức độ bảo đảm trật tự xây dựng cũng là một trong những tiêu chí đánh giá mức độ phát triển kinh tế- xã hội của mỗi địa phương. Trong sự nghiệp xây dựng, phát triển đất 9 nước hiện nay, muốn CNH, HĐH đất nước. Vai trò của trật tự xây dựngkhông chỉ dừng lại ở góc độ phát triển kinh tế mà còn ở chỗ thúc đẩy phát triển xã hội. Ở đâu có trật tự xây dựng phát triển thì ở đó hoạt động hiệu quả hơn.
Nói cách khác, công tác quản lý nhà nước về trật tự xây dựng tốt thì nhu cầu đời sống dân sinh được đáp ứng tốt hơn. Hai là, nhà nước quyết định sự đảm bảo về trật tự xây dựng. Hoạt động trật tự xây dựng diễn ra ở mọi nơi, mọi lúc, trật tự xây dựng được bảo đảm thì mọi lợi ích chính đáng khác củatổ chức, cá nhân được đảm bảo, người dân có cuộc sống ổn định, nhu cầu phát triển kinh tế được thuận lợi là điều kiện góp phần để đảm bảo về công tác quản lý nhà nước về trật tự xây dựng. Như vậy, quản lý nhà nước về trật tự xây dựng là một bộ phận không thể tách rời, có quan hệ khăng khít với trật tự an toàn xã hội; trật tự xây dựng được đảm bảo thì mới góp phần đảm bảo trật tự an toàn xã hội.
trật tự an toàn xã hội được đảm bảo vững chắc sẽ là cơ sở, là điều kiện để giữ vững công tác quản lý nhà nước về trật tự xây dựng. Nội dung quản lý nhà nước về trật tự xây dựng Theo Luật xây dựng năm 2014 hoạt động xây dựng bao gồm: lập quy hoạch xây dựng; lập dự án đầu tư xây dựng công trình; khảo sát xây dựng; thiết kế xây dựng công trình; thi công xây dựng công trình; giám sát thi công xây dựng công trình; quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình; lựa chọn nhà thầu trong hoạt động xây dựng và các hoạt động khác liên quan đến xây dựng công trình. Quản lý nhà nước về trật tự xây dựng là hoạt động chấp hành và điều hành của các cơ quan nhà nước, cá nhân có thẩm quyền được tiến hành trên cơ sở pháp luật, nhằm đảm bảo về công tác quản lý nhà nước về trật tự xây dựng. Quản lý nhà nước về trật tự xây dựng có hiệu quả, các cơ quan hành 10 chính nhà nước theo thẩm quyền phải thực hiện các hoạt động xây dựng và ban hành các văn bản quản lý nhà nước về trật tự xây dựng.
Tổ chức thực hiện các văn bản quản lý nhà nước về trật tự xây dựng; xử lý vi phạm các quy định về trật tự xây dựng.