CHƯƠNG 1 2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN 3 VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ KHOẢNG TRỐNG KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI LUẬN VĂN 1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu TTLĐ là một vấn đề quan trọng trong khoa học kinh tế. Những lý luận về TTLĐ trong đó có công tác QLNN về TTLĐ đã thu hút sự quan tâm, chú ý của các nhà khoa học từ cổ điển đến hiện đại.
Xuất phát từ góc độ, thời điểm và mục đích nghiên cứu của mỗi tác giả đã hình thành nhiều trường phái khác nhau đối với QLNN về TTLĐ và cho đến nay nhiều công trình nghiên cứu vẫn còn nguyên giá trị cả về mặt lý luận và thực tiễn. Các nghiên cứu liên quan đến thị trường lao động - Nền tảng của việc nghiên cứu về TTLĐ phải kể đến các công trình nghiên cứu sau: A.Smith, 1776, với tác phẩm Nghiên cứu về bản chất và nguyên nhân sự giàu có của các dân tộc; và D. Những nguyên lý của kinh tế chính trị học, được coi như là nền tảng của việc nghiên cứu về TTLĐ. Các tác phẩm đã tạo dựng cơ sở khoa học cho học thuyết về giá trị – lao động; đã đặt lao động vào trung tâm kinh tế và những nghiên cứu khoa học; những vấn đề cơ bản của sản xuất hàng hóa đã được đưa ra, về vấn đề cung – cầu lao động, về tiền lương và lợi nhuận, … Các tác phẩm đã chỉ ra rằng nguồn lực sức lao động là nội dung căn bản của TTLĐ.
Mác, 1984, với tác phẩm Tư bản.Mác đã kế thừa lý thuyết căn bản về phạm trù giá trị và lao động của các nhà kinh tế học cổ điển.Mác đã nghiên cứu về hàng hóa sức lao động với tư cách là một loại hàng hóa đặc biệt; trong quá trình sử dụng, hàng hóa sức lao động có thể tạo ra một lượng giá trị mới lớn hơn giá trị bản thân nó.Mác cũng chỉ rõ tiền lương hay tiền công là giá cả của hàng hóa sức lao động. Những nội dung về sức lao động, hàng hóa sức lao động và giá cả hàng hóa sức lao động đã được C.Mác nghiên cứu một cách cụ thể. 4 - Khi nền kinh tế thị trường phát triển, TTLĐ trở thành một bộ phận quan trọng trong hệ thống thị trường, TTLĐ trở thành đối tượng được nghiên cứu một cách trực tiếp. Và những ấn phẩm của các nhà kinh tế học đương đại được xem là có nhiều nội dung liên quan trực tiếp đến các vấn đề của TTLĐ.
Cụ thể như: Mikylski K. Thị trường lao động ở Nga: Vần đề hình thành và điều tiết. Ấn phẩm đề cập đến điều kiện hình thành TTLĐ và sự điều tiết của NN về TTLĐ. Hoặc hai nhà khoa học người Mỹ Erenberg Ronald và Smith Robert, 1996.
Kinh tế lao động ngày nay. Lý thuyết và chính sách của nhà nước. TTLĐ được phân tích thông qua mối quan hệ cung – cầu với hệ số giữa người lao động và số lượng chỗ việc làm được điều tiết. - Ở Việt Nam, sau khi TTLĐ được hình thành và ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong nền kinh tế thị trường, các nhà khoa học dựa trên nền tảng hệ thống lý luận có trước đã vận dụng vào thực tiễn trong nước, nhằm có hệ thống lý luận và thực tiễn sinh động để soi rọi lại những nội dung liên quan đến TTLĐ ở Việt Nam.
Có thể nêu một số tài liệu và công trình nghiên cứu có liên quan xung quanh vấn đề này như: Phạm Đức Chính, 2006. Thị trường lao động, cơ sở lý luận và thực tiễn ở Việt Nam. Hà Nội: Nxb. Chính trị quốc gia.
Nội dung tác phẩm phân tích cơ sở lý luận của TTLĐ như những lý thuyết về TTLĐ, việc làm, thất nghiệp, một số vấn đề có tính lý luận về nguồn lao động, vấn đề thất nghiệp và bảo hiểm thất nghiệp, những yếu tố cấu thành và điều tiết TTLĐ, mối quan hệ giữa cung – cầu sức lao động và tiền lương,. Trên cơ sở lý luận chung và kinh nghiệm của các quốc gia, tác giả đưa ra những nội dung lý luận vận dụng linh hoạt về TTLĐ trong điều kiện của Việt Nam như: khung khổ lý thuyết về TTLĐ, nguồn lao động. Tác giả Trần Minh Nguyệt, 2011. Kinh tế lao động.
Hà Nội: Bộ tài nguyên và môi trường. Giáo trình nghiên cứu về các quan hệ kinh tế xã hội xuất hiện trong quá trình lao động dưới ảnh hưởng của những yếu tố khác mang tính kỹ thuật, tổ chức, cán bộ… Những khía cạnh chính được đề cập đến trong cuốn giáo trình bao gồm các phạm trù: lao động, nguồn lao động, sức lao động, TTLĐ, việc làm, thất nghiệp, tiền lương và di chuyển lao động. Các nghiên cứu liên quan đến quản lý nhà nước về thị trường lao động Liên quan đến công tác QLNN về TTLĐ đã có một số nghiên cứu đề xuất quan điểm, định hướng giải pháp nhằm hoàn thiện công tác QLNN về TTLĐ. - Lê Xuân Bá và Nguyễn Thị Kim Dung và Trần Hữu Hân, 2003.
Một số vấn đề phát triển TTLĐ ở Việt Nam. Hà Nội: Nxb. Khoa học và Kỹ thuật. Công trình nghiên cứu làm rõ một số vấn đề liên quan đến lý luận và thực tiễn hoạt động của TTLĐ ở Việt Nam, xem xét thuận lợi khó khăn, những cái được và chưa được trong quá trình hình thành và hoạt động của TTLĐ Việt Nam.
Công trình đã tập trung nghiên cứu làm rõ vai trò của QLNN trong việc phát triển TTLĐ như: Phát triển TTLĐ phải theo hướng vừa đảm bảo yếu tố hiệu quả kinh tế, vừa phải tính đến nguyên tắc công bằng xã hội; phát triển TTLĐ phải dựa trên cơ sở quán triệt một cách đúng đắn và nhất quán các quan điểm, chủ trương và chính sách có liên quan của Đảng và NN; QLNN đối với TTLĐ phải được thực hiện trên cơ sở một hệ thống pháp luật đồng bộ. Trên cơ sở đó, công trình đưa ra các nhóm giải pháp phát triển TTLĐ, trong đó quan trọng nhất là nhóm các giải pháp nhằm điều tiết quan hệ cung cầu trên TTLĐ; nhóm các giải pháp hoàn thiện hệ thống thể chế tạo môi trường cho phát triển TTLĐ. - Nguyễn Thị Lan Hương, 2002. Thị trường lao động Việt Nam định hướng và phát triển.
Hà Nội: Nxb. Lao động xã hội. Tác giả trình bày các luận cứ cơ bản để định hướng phát triển TTLĐ ở Việt Nam: xuất phát từ bản chất và các đặc điểm của TTLĐ, từ vị trí của TTLĐ trong hệ thống thị trường để làm rõ vai trò của các lực lượng TTLĐ. Tác giả tập trung phân tích vai trò của NN trong TTLĐ và định hướng phát triển TTLĐ trong điều kiện của Việt Nam.
Trên cơ sở những luận cứ đó, tác giả khái lược quá trình hình thành và phát triển của TTLĐ Việt Nam. Từ đó, đề xuất hệ thống các giải pháp định hướng phát triển TTLĐ Việt Nam, cụ thể trong đó có giải pháp nhằm hoàn thiện thể chế chính sách TTLĐ. - Nguyễn Thị Thơm, 2007. Thị trường lao động Việt Nam – thực trạng và giải pháp.
Hà Nội: Nxb: Chính trị quốc gia. Thông qua những vấn đề cơ bản về TTLĐ, kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới, tác giả đã phác họa bức tranh toàn 6 cảnh của TTLĐ ở Việt Nam. Từ đánh giá thực trạng hoạt động của công tác QLNN về TTLĐ Việt Nam, tác giả đề xuất những giải pháp về cơ chế, chính sách phát triển TTLĐ: Tăng tổng cầu, điều tiết và nâng cao chất lượng cung; tăng tỷ lệ lao động tham gia vào quan hệ thị trường; cải cách chính sách tiền lương, tiền công theo hướng thị trường; hoàn thiện và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống công cụ thị trường; nâng cao năng lực và hiệu quả QLNN đối với TTLĐ. - Một số tác phẩm khác như: Nguyễn Quang Hiển, 1995.
Thị trường lao động thực trạng và giải pháp. Hà Nội: Nxb. Thống kê; Nguyễn Khắc Thanh, 2007. Một số vấn đề trong tư duy, nhận thức về phát triển thị trường lao động.
Tạp chí Cộng sản, số (23). Đinh Thị Thu Nga, 2007. Phát triển thị trường lao động Việt Nam thời kỳ hậu WTO. Tạp chí Kinh tế và Dự báo, số (5).
Các tác phẩm đề cập đến những vấn đề cơ bản về TTLĐ; những luận cứ chứng minh tính hợp lý, khách quan của việc tồn tại và phát triển TTLĐ ở Việt Nam hiện nay. Các tác phẩm cũng phân tích, đánh giá thực trạng của TTLĐ; từ đó tìm ra những giải pháp nhằm phát triển TTLĐ, trong đó đặc biệt quan tâm đến công tác QLNN về TTLĐ. Các nghiên cứu liên quan đến công tác quản lý nhà nước về thị trường lao động ở Hà Nội TP Hà Nội là trung tâm đầu não của cả nước, tuy nhiên các nghiên cứu về TTLĐ ở Hà Nội và các nghiên cứu về công tác QLNN về TTLĐ trên địa bàn còn rất ít. Có thể kể đến các công trình sau: - Đỗ Thị Xuân Phương, 2000.
Phát triển thị trường sức lao động, giải quyết việc làm – qua thực tế ở Hà Nội. Luận án tiến sĩ Kinh tế. Tác giả đã khảo sát thực trạng việc làm thông qua phát triển thị trường sức lao động trên địa bàn Hà Nội. Trên cơ sở khung lý thuyết và xuất phát từ thực tế của Hà Nội, tác giả phân tích thực trạng phát triển thị trường sức lao động, giải quyết việc làm trong thời gian qua và đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển thị trường lao động, giải quyết việc làm trong quá trình phát triển kinh tế như: giải pháp về cung - cầu, giải pháp về tiền lương, giải pháp về cơ chế, chính sách đối với thị trường lao động.
- Nguyễn Thị Chinh, 2001. Kinh tế lao động. Hà Nội: Nhà xuất bản Bộ giáo 7 dục và đào tạo. Nội dung đề cập đến những nội dung cơ bản của TTLĐ, phân tích sự hình thành của TTLĐ, lao động trở thành hàng hóa, tác giả đã tập trung vào phân tích mối quan hệ cung – cầu sức lao động và giá cả sức lao động trên TTLĐ, ngoài ra tác giả tập trung vào thực trạng TTLĐ ở Hà Nội.
Trong đề án chưa nghiên cứu cụ thể về vai trò của NN trong việc quản lý và phát triển TTLĐ tại Hà Nội. - Ủy ban nhân dân TP Hà Nội – Viện nghiên cứu phát triển KT – XH Hà Nội, 2014. Đánh giá tình hình kinh tế - xã hội Hà Nội sau 5 năm thực hiện nghị quyết 15 của Quốc hội về mở rộng địa giới hành chính.