Mở đầu Phần 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước về TTGTVT Phần 3. Phương pháp nghiên cứu Phần 4. Kết quả nghiên cứu Phần 5.
Kết luận và kiến nghị. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ THANH TRA GIAO THÔNG VẬN TẢI 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ TTGTVT 2. Một số khái niệm liên quan đến đề tài 2.
Khái niệm quản lý nhà nước Theo Giáo trình quản lý hành chính Nhà nước: “Quản lý Nhà nước là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực Nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để duy trì và phát triển các mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật nhằm thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước trong công cuộc xây dựng CNXH và bảo vệ tổ quốc XHCN” (Nguyễn Vũ Tiến, 2006). Hoặc có quan điểm cho rằng ”Quản lý Nhà nước là một dạng quản lý xã hội đặc biệt, mang tính quyền lực Nhà nước và sử dụng pháp luật và chính sách để điều chỉnh hành vi của cá nhân, tổ chức trên tất cả các mặt của đời sống xã hội do các cơ quan trong bộ máy Nhà nước thực hiện nhằm phục vụ nhân dân, duy trì sự ổn định và phát triển của xã hội” (Nguyễn Hữu Hải, 2010). Như vậy, quản lý Nhà nước là hoạt động mang tính chất quyền lực Nhà nước, được sử dụng quyền lực để điều chỉnh các quan hệ xã hội. Quản lý Nhà nước được xem là một hoạt động chức năng của Nhà nước trong quản lý xã hội và có thể xem là hoạt động chức năng đặc biệt.
Quản lý Nhà nước được hiểu theo hai nghĩa: +Theo nghĩa rộng: quản lý Nhà nước là toàn bộ hoạt động của bộ máy Nhà nước, từ hoạt động lập pháp, hoạt động hành pháp, đến hoạt động tư pháp. + Theo nghĩa hẹp: quản lý Nhà nước chỉ bao gồm hoạt động hành pháp. Quản lý Nhà nước được đề cập trong đề tài này là khái niệm quản lý Nhà nước theo nghĩa rộng; quản lý Nhà nước bao gồm toàn bộ các hoạt động từ ban hành các văn bản luật, các văn bản mang tính luật đến việc chỉ đạo trực tiếp hoạt động của đối tượng bị quản lý và vấn đề tư pháp đối với đối tượng quản lý cần thiết của Nhà nước. Hoạt động quản lý Nhà nước chủ yếu và trước hết được thực hiện bởi tất cả các cơ quan Nhà nước, song có thể các tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể quần chúng và nhân dân trực tiếp thực hiện nếu được nhà nước uỷ quyền, trao quyền thực hiện chức năng của Nhà nước theo quy định của pháp luật.
Khái niệm về thanh tra Thanh tra (inspect) xuất phát từ gốc La-tinh (in-spectare) có nghĩa là “nhìn vào bên trong” chỉ một sự xem xét từ bên ngoài vào hoạt động của một đối tượng nhất định. Là sự kiểm soát đối với đối tượng bị thanh tra trên cơ sở thẩm quyền (quyền hạn và nghĩa vụ) được giao nhằm đạt được mục đích nhất định. Thanh tra mang tính quyền lực, thông qua công tác thanh tra thường là phát hiện, ngăn chặn những gì trái với quy định. Theo Từ điển tiếng Việt (năm 1992) thì thanh tra là kiểm soát, xem xét tại chỗ việc làm của địa phương, cơ quan, xí nghiệp.
Từ khái niệm trên cho thấy, thanh tra không đồng nhất với hoạt động điều hành, quản lý, khác với hoạt động kiểm tra chuyên môn, nghiệp vụ. Trong hoạt động, thanh tra thực thi quyền lực của Nhà nước, tác động đến đối tượng bị quản lý, nhằm mang lại cho chủ thể quản lý những thông tin chính xác, khách quan, để từ đó có biện pháp chấn chỉnh hoạt động quản lý. Hoạt động thanh tra không chỉ xem xét tính hợp pháp, mà còn xem xét tính hợp lý của hành vi của đối tượng quản lý. Bản chất của hoạt động thanh tra không phải chỉ là phát hiện, xử lý vi phạm, mà điều quan trọng hơn là tìm ra nguyên nhân vi phạm để từ đó đề xuất các giải pháp phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm.
Nếu cho rằng, thanh tra là phát hiện hành vi vi phạm và áp dụng biện pháp xử phạt vi phạm hành chính thì đó là việc nhận thức không đúng với bản chất của hoạt động thanh tra. Ngược lại, thanh tra phải chỉ ra được những việc làm được, những thiếu sót, khuyết điểm và nguyên nhân của nó và phải thực sự trở thành "tai mắt của trên, là người bạn của dưới" (Hiến pháp năm 1992). Khái niệm quản lý nhà nước về thanh tra giao thông vận tải Đặc điểm quản lý nhà nước về thanh tra giao thông Là một loại hoạt động có tính chuyên ngành, hoạt động thanh tra giao thông vận tải có một số đặc điểm cơ bản sau: (Chính Phủ, 2004). Hoạt động quản lý nhà nước về thanh tra giao thông vận tải được tiến hành trong phạm vi quản lý nhà nước về: giao thông vận tải, các đơn vị vận tải và hỗ trợ vận tải, hành lang an toàn giao thông đường bộ, đường sắt, các cơ sở đào tạo lái xe, các trung tâm kiểm định kỹ thuật phương tiện, quy hoạch giao thông điểm đấu nối, các dự án xây dựng cải tạo kết cấu hạ tầng giao thông ….
theo quy định của pháp luật. 6 Hoạt động quản lý nhà nước về thanh tra giao thông vận tải luôn gắn với hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước và phục vụ cho quản lý nhà nước trong lĩnh vực giao thông đường bộ; Hoạt động quản lý nhà nước về thanh tra giao thông vận tải do các cơ quan thanh tra chuyên ngành giao thông vận tải tiến hành, thực hiện quyền lực nhà nước trong các hoạt động thanh tra. - Đối tượng của quản lý nhà nước về thanh tra giao thông vận tải là Các tổ chức, cá nhân thuộc thẩm quyền quản lý trực tiếp của cơ quan quản lý nhà nước về giao thông vận tải và Các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động giao thông vận tải. Mục đích quản lý nhà nước về của thanh tra là đánh giá chính xác những mặt làm đúng, những mặt làm sai trong việc chấp hành các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, pháp luật, kế hoạch của Nhà nước, phát hiện những đơn vị và cá nhân có thành tích xuất sắc để biểu dương, khen thưởng, phát huy, phát hiện và ngăn ngừa những đơn vị và cá nhân mắc khuyết điểm, giúp đỡ sửa chữa và kiên quyết xử lý nghiêm đối với những trường hợp cố tình vi phạm.
Về mặt tổ chức, các cơ quan thanh tra của nước ta hiện nay nằm trong cơ cấu của cơ quan hành pháp (Chính phủ), là bộ phận không thể thiếu của bộ máy các cơ quan quản lý nhà nước và như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: Thanh tra là tai mắt của trên là bạn của dưới, cán bộ thanh tra như cái gương cho người soi mặt, gương mờ thì không soi được. Các tổ chức thanh tra là công cụ đắc lực của Đảng, của chính quyền trong việc thanh tra, kiểm tra sự chấp hành đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước cũng như việc thực hiện kế hoạch nhà nước giao cho đơn vị, cho nên các cấp uỷ Đảng và các cấp chính quyền cũng như Thủ trưởng của các ngành cần nhận thức đúng đắn vị trí của tổ chức thanh tra trong bộ máy nhà nước và hoạt động thanh tra trong quá trình quản lý nhà nước. Từ những phân tích trên cho thấy: quản lý nhà nước về thanh tra là hoạt động kiểm tra, xem xét việc thực hiện chính sách, pháp luật của nhà nước, nhiệm vụ được giao của các cơ quan nhà nước, tổ chức và cá nhân do các cơ quan thanh tra có thẩm quyền thực hiện nhằm phục vụ hoạt động quản lý nhà nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân. Do quản lý nhà nước về thanh tra giao thông vận tải luôn luôn gắn liền với 7 hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước và phục vụ cho quản lý nhà nước, là một trong ba khâu không thể thiếu được của chu trình quản lý nhà nước nên tuỳ vào mỗi lĩnh vực, hoạt động thanh tra có những yêu cầu, mục đích, nội dung hoạt động riêng phù hợp với từng lĩnh vực quản lý nhà nước.
Vì vậy, trong lĩnh vực giao thông vận tải có thể hiểu khái niệm: Thanh tra giao thông vận tải là hoạt động thanh tra chuyên ngành do các cơ quan và cá nhân thanh tra giao thông có thẩm quyền tiến hành nhằm đảm bảo thực hiện nghiêm chỉnh các quy định pháp luật trong lĩnh vực quản lý nhà nước về giao thông vận tải, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân (Chính Phủ, 2004). Ý nghĩa vai trò của quản lý nhà nước về thanh tra giao thông vận tải Thứ nhất, quản lý nhà nước về thanh tra giao thông vận tải góp phần đảm bảo thi hành nghiêm chỉnh các quy định pháp luật và chính sách của nhà nước trong hoạt động thanh tra giao thông vận tải, xe quá tải quá khổ, dịch vụ vận tải và hỗ trợ vận tải, đường giao thông, quy hoạch điểm đấu nối đường tỉnh và quốc lộ góp phần giữ gìn trật tự, kỷ cương, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa (Luật thanh tra, 2010). Trong hoạt động Nhà nước, quản lý nhà nước về thanh tra nói chung và thanh tra giao thông vận tải nói riêng có một ý nghĩa rất quan trọng. Thông qua hoạt động quản lý nhà nước về thanh tra giao thông vận tải, những quy định pháp luật về quản lý nhà nước về thanh tra giao thông vận tải được trở thành hiện thực, đảm bảo trật tự văn minh.
Thông qua các quy định cụ thể, chặt chẽ về quyền và nghĩa vụ của Các chủ thể trong quá trình thực hiện Các quy định về quản lý nhà nước về thanh tra giao thông vận tải, pháp luật về thanh tra giao thông vận tải tạo ra hành lang pháp lý bảo đảm cho cơ quan thanh tra giao thông vận tải và Thanh tra viên thanh tra giao thông vận tải thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ của mình, Các tổ chức, cá nhân liên quan thực hiện đầy đủ các quyền và nghĩa vụ được quy định làm cho các quy định về thanh tra giao thông vận tải được thực thi trên thực tế.