Quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững trên địa bàn huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ: Quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững trên địa bàn huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Mỹ Linh
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Chí Thiện
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững trên địa bàn huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững tại huyện Đại Từ

Quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững là nhiệm vụ chính trị trọng tâm tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Công tác này điều hòa các nguồn lực kinh tế và xã hội tại địa bàn. Huyện Đại Từ có địa bàn rộng với 30 xã và thị trấn. Địa phương quy tụ 33 dân tộc anh em cùng chung sống. Đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ đáng kể trong dân cư. Điều kiện địa hình đồi núi phức tạp tạo ra nhiều rào cản phát triển. Do đó, chính quyền huyện phải ban hành các kế hoạch hành động cụ thể. Mục tiêu cốt lõi của công tác quản lý là giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều. Đồng thời, các biện pháp hành chính ngăn chặn triệt để tình trạng tái nghèo. Chính quyền huyện vận dụng linh hoạt chủ trương của Đảng và Nhà nước. Các văn bản chỉ đạo cấp trên được thể chế hóa thành đề án cơ sở. Hoạt động quản lý bao gồm quy hoạch vùng, phân bổ ngân sách và điều phối nhân sự. Huyện chú trọng gắn kết giảm nghèo với xây dựng nông thôn mới. Cơ quan chức năng theo dõi sát sao đời sống của nhóm dân cư yếu thế. Nhờ đó, hiệu quả an sinh xã hội tại địa phương không ngừng được củng cố vững chắc.

1.1. Khái niệm và mục tiêu giảm nghèo bền vững cấp huyện

Giảm nghèo bền vững là quá trình nâng cao năng lực tự vươn lên của người dân. Quá trình này không chỉ đo lường bằng tiêu chí thu nhập đơn thuần. Nó hướng đến việc bảo đảm các nhu cầu xã hội cơ bản cho người nghèo. Người dân cần tiếp cận y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và thông tin. Quản lý nhà nước cấp huyện là cầu nối trực tiếp biến mục tiêu thành hành động. Ủy ban nhân dân huyện Đại Từ thực hiện vai trò tổ chức và kiểm tra giám sát. Cơ quan hành chính đề ra các chỉ tiêu giảm nghèo cụ thể trong từng giai đoạn. Cơ chế điều hành tập trung giải quyết tận gốc nguyên nhân gây nghèo đói. Nhờ đó, người dân có sinh kế ổn định và tránh tái nghèo khi gặp biến cố.

1.2. Vai trò của cơ quan quản lý nhà nước huyện Đại Từ

Cơ quan quản lý nhà nước huyện Đại Từ giữ vai trò nhạc trưởng trong công tác an sinh. Phòng Lao động Thương binh và Xã hội chủ trì phối hợp liên ngành. Cơ quan này tham mưu ban hành hệ thống văn bản hướng dẫn nghiệp vụ kịp thời. Đội ngũ cán bộ rà soát chuẩn nghèo đa chiều định kỳ hàng năm. Việc điều tra bảo đảm tính minh bạch, công bằng và chính xác cao. Chính quyền huyện làm đầu mối tiếp nhận và điều phối vốn ngân sách. Nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia được giải ngân đúng đối tượng. Huyện cũng kết nối doanh nghiệp để tạo việc làm cho lao động nghèo. Sự giám sát chặt chẽ giúp ngăn ngừa thất thoát nguồn vốn công. Đây là tiền đề củng cố niềm tin vững chắc trong nhân dân.

II. Thực trạng quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững ở huyện Đại Từ

Công tác quản lý nhà nước về giảm nghèo tại huyện Đại Từ đạt nhiều kết quả nổi bật. Tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn giảm đều qua từng năm. Năm 2021, tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện giảm xuống mức ấn tượng 2,12%. Toàn bộ 30 xã và thị trấn đạt Bộ tiêu chí Quốc gia về y tế. Tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế chạm mốc 95,4%. Cơ sở hạ tầng giáo dục phát triển mạnh mẽ. Tất cả trường công lập trên địa bàn đều đạt chuẩn Quốc gia. Những con số này minh chứng cho sự nỗ lực lớn của bộ máy quản lý. Tuy nhiên, địa phương vẫn đối diện nhiều thách thức nội tại. Tốc độ giảm nghèo thiếu sự đồng đều giữa các xã vùng sâu và trung tâm. Nguy cơ tái nghèo còn cao trước thiên tai và dịch bệnh phức tạp. Một bộ phận người dân vẫn còn tâm lý trông chờ vào hỗ trợ của Nhà nước. Nguồn lực ngân sách huyện dành cho đào tạo nghề vẫn còn hạn chế. Hoạt động liên kết tiêu thụ nông sản cho nông dân nghèo chưa thật sự sâu rộng. Đội ngũ cán bộ cơ sở đôi lúc kiêm nhiệm quá nhiều phần việc. Do vậy, huyện cần phân tích rõ nguyên nhân để có hướng xử lý kịp thời.

2.1. Thành tựu giảm nghèo ấn tượng trên địa bàn huyện

Huyện Đại Từ đạt nhiều bước tiến vững chắc trong phát triển hạ tầng và y tế. Bệnh viện đa khoa huyện và Trung tâm Y tế được nâng cấp lên hạng II. Chất lượng khám chữa bệnh cho hộ nghèo và cận nghèo nâng lên rõ rệt. Đời sống văn hóa tinh thần tại nông thôn có nhiều chuyển biến tích cực. Các thiết chế thể thao cơ sở được tăng cường xây dựng. Chính sách tín dụng ưu đãi xã hội vận hành hiệu quả và thông suốt. Hàng nghìn hộ nghèo được vay vốn phát triển kinh tế gia đình. Mô hình trồng chè đặc sản và chăn nuôi gia súc mở rộng nhanh. Thu nhập bình quân đầu người tăng trưởng ổn định qua các thời kỳ. Thành quả này chứng minh sự điều hành quyết liệt của chính quyền.

2.2. Khó khăn và rào cản trong công tác quản lý hiện hành

Bên cạnh thành tựu, công tác quản lý vẫn gặp nhiều trở ngại lớn. Trình độ dân trí giữa các nhóm dân tộc thiểu số không đồng đều. Nhiều hộ gia đình thiếu đất sản xuất hoặc thiếu vốn đối ứng. Khả năng tiếp cận thị trường hàng hóa của đồng bào còn hạn chế. Công tác đào tạo nghề chưa gắn kết chặt chẽ với nhu cầu doanh nghiệp. Lao động nông thôn sau học nghề khó tìm được việc làm tại chỗ bền vững. Nguồn lực tài chính từ ngân sách địa phương vẫn phụ thuộc nhiều vào cấp trên. Sự phối hợp giữa một số phòng ban chuyên môn đôi khi chưa thật đồng bộ. Hệ thống thông tin dữ liệu nghèo đói chưa được số hóa hoàn toàn. Điều này làm giảm tốc độ ra quyết định hỗ trợ người nghèo.

III. Giải pháp quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững tại huyện Đại Từ

Để nâng cao hiệu quả quản lý, huyện Đại Từ cần triển khai nhóm giải pháp đồng bộ. Chính quyền huyện phải hoàn thiện quy hoạch phát triển vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa. Địa phương cần tập trung phát huy thế mạnh cây chè và cây ăn quả đặc sản. Hoạt động chuyển giao khoa học kỹ thuật cho hộ nghèo phải diễn ra thường xuyên. Cán bộ khuyến nông cần trực tiếp xuống tận thôn bản để hướng dẫn người dân. Huyện cần mở rộng các lớp tập huấn kỹ thuật canh tác sạch theo tiêu chuẩn VietGAP. Bên cạnh đó, giải pháp tài chính giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Ngân hàng Chính sách xã hội cần tăng hạn mức vay cho mô hình kinh tế tập thể. Huyện cần đẩy mạnh xã hội hóa để huy động thêm quỹ an sinh xã hội. Doanh nghiệp địa phương cần được khuyến khích đầu tư vào vùng sâu vùng xa. Chính quyền có thể ưu đãi thuế và mặt bằng cho các cơ sở tuyển dụng lao động nghèo. Công tác thanh tra công vụ cũng cần được siết chặt định kỳ. Việc đánh giá năng lực cán bộ phải dựa trên kết quả giảm nghèo thực tế. Điều này sẽ tạo động lực cải cách mạnh mẽ trong toàn hệ thống hành chính.

3.1. Đổi mới cơ chế chính sách và phân bổ nguồn lực

Cơ chế chính sách cần chuyển dịch mạnh mẽ từ hỗ trợ cho không sang hỗ trợ có điều kiện. Sự thay đổi này kích thích ý chí chủ động vươn lên của hộ nghèo. Huyện Đại Từ cần phân cấp mạnh quyền tự chủ tài chính cho cấp xã. Ủy ban nhân dân xã hiểu rõ thực tế từng hộ gia đình để lập dự án phù hợp. Nguồn vốn cần tích hợp linh hoạt từ nhiều chương trình phát triển kinh tế. Huyện cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý dữ liệu an sinh xã hội. Hệ thống phần mềm giúp cập nhật liên tục biến động thu nhập của người dân. Sự minh bạch này hỗ trợ công tác phân bổ ngân sách đạt độ chuẩn xác tối đa.

3.2. Nâng cao năng lực cán bộ và sinh kế cho người nghèo

Cán bộ làm công tác giảm nghèo cần được bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ thường xuyên. Huyện Đại Từ phải tổ chức các khóa tập huấn về kỹ năng khảo sát thực tế. Cán bộ thôn bản cần nắm vững phương pháp vận động quần chúng hiệu quả. Song song với đó, chính quyền huyện cần đa dạng hóa các mô hình sinh kế nông thôn. Địa phương nên hỗ trợ giống cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế cao. Các mô hình hợp tác xã chè an toàn cần được nhân rộng tại nhiều xã. Huyện cần kết nối các chuỗi bán lẻ lớn tại đô thị để tiêu thụ sản phẩm. Khi sản phẩm có đầu ra ổn định, người nghèo sẽ tự tin làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.

IV. Bài học quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững của huyện Đại Từ

Quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững tại huyện Đại Từ để lại nhiều bài học giá trị. Sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị là nhân tố quyết định thành công. Chính quyền các cấp phải luôn coi an sinh xã hội là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu. Việc gắn kết chính sách giảm nghèo với quy hoạch kinh tế địa phương tạo đòn bẩy vững chắc. Phát huy nội lực từ nhân dân là giải pháp căn cơ để phòng ngừa tái nghèo. Mô hình giảm nghèo tại huyện Đại Từ có khả năng ứng dụng rộng rãi. Nhiều huyện miền núi khác trên cả nước có thể nghiên cứu học tập mô hình này. Các giá trị thực tiễn từ luận văn cung cấp cơ sở khoa học tin cậy cho hoạch định chính sách. Cơ quan chức năng cần tiếp tục duy trì thành quả đạt được qua các năm. Việc đầu tư hạ tầng giao thông và viễn thông liên xã cần được đẩy nhanh hơn nữa. Đời sống văn hóa xã hội cần được quan tâm song song với mục tiêu phát triển kinh tế. Sự hài hòa này tạo nền tảng vững chắc cho quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Mục tiêu thoát nghèo bền vững sẽ sớm trở thành hiện thực đồng đều trên mọi vùng miền.

4.1. Bài học kinh nghiệm trong chỉ đạo và điều hành chính sách

Bài học then chốt nằm ở sự phân công trách nhiệm rõ ràng trong bộ máy hành chính. Các cấp lãnh đạo huyện Đại Từ luôn bám sát địa bàn cơ sở. Việc kiểm tra định kỳ giúp phát hiện vướng mắc và xử lý nhanh chóng. Công tác truyền thông chính sách cần triển khai sâu rộng đến từng bản làng. Người dân cần hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ trong giảm nghèo bền vững. Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền và các đoàn thể tạo nên sức mạnh tổng hợp. Mặt trận Tổ quốc và Hội Phụ nữ giữ vai trò nòng cốt trong vận động quần chúng. Cơ chế khen thưởng kịp thời khích lệ các tấm gương vượt khó làm giàu tiêu biểu.

4.2. Khả năng ứng dụng thực tiễn cho các huyện miền núi

Kinh nghiệm giảm nghèo của Đại Từ mang lại giá trị tham khảo rất lớn. Nhiều huyện có điều kiện tự nhiên và dân tộc tương đồng có thể áp dụng. Trọng tâm ứng dụng là mô hình kết hợp giảm nghèo với phát triển nông nghiệp đặc sản. Việc xây dựng thương hiệu nông sản giúp gia tăng giá trị kinh tế bền vững. Các địa phương miền núi nên tập trung hoàn thiện mạng lưới y tế cơ sở. Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế cao là tấm lá chắn bảo vệ người nghèo trước rủi ro ốm đau. Đồng thời, việc nâng cao chất lượng trường học giúp tạo dựng tương lai vững chắc cho thế hệ trẻ. Sự kiên trì thực hiện mục tiêu sẽ đem lại cuộc sống ấm no cho đồng bào.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn phát triển kinh tế xã hội tại Việt Nam cho thấy công tác xóa đói giảm nghèo luôn là nhiệm vụ chiến lược xuyên suốt. Tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, một huyện miền núi với quy mô tự nhiên 57.302 ha và dân số trên 172.289 người phân bổ tại 30 xã và thị trấn, công tác quản lý an sinh xã hội đối mặt với nhiều đặc thù phức tạp. Đầu năm 2016, tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện chiếm tới 16,64% tổng số dân cư. Sau nhiều nỗ lực thực thi chính sách, con số này đã giảm mạnh xuống còn 2,14% vào cuối năm 2021, tương đương mức giảm bình quân 2,42% mỗi năm.

Tuy nhiên, tính bền vững của kết quả này đang đứng trước không ít thách thức. Nguy cơ tái nghèo vẫn hiện hữu rõ rệt, đặc biệt tại các địa bàn đồng bào dân tộc thiểu số vùng sâu sau những biến động kinh tế và ảnh hưởng từ dịch bệnh. Chênh lệch mức sống giữa các nhóm cư dân còn lớn, trong khi năng lực sản xuất của người nghèo chưa thực sự bứt phá.

Trước yêu cầu cấp thiết đó, nghiên cứu này được triển khai nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững cấp huyện, khảo sát và đánh giá toàn diện thực trạng triển khai trên địa bàn huyện Đại Từ trong giai đoạn 2016 - 2020. Dữ liệu thực tiễn được thu thập chi tiết tại 30 đơn vị hành chính cơ sở, kết hợp khảo sát trực tiếp nhằm nhận diện các yếu tố tác động và xây dựng hệ thống giải pháp ứng dụng thiết thực cho giai đoạn 2022 - 2025. Công trình mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện cơ chế quản trị công, bảo vệ thành quả an sinh cho hơn 2.146 hộ nghèo và cận nghèo trên toàn địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa lý thuyết quản lý nhà nước về kinh tế xã hội và phương pháp tiếp cận nghèo đa chiều. Theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều quy định tại Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, nghèo đói không chỉ đơn thuần là sự thiếu hụt về thu nhập mà còn là việc bị khước từ các quyền tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản. Khung phân tích tập trung vào 5 dịch vụ xã hội trọng yếu gồm y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch sinh hoạt cùng vệ sinh môi trường, và thông tin truyền thông.

Cùng với đó, lý thuyết quản trị công về giảm nghèo bền vững đóng vai trò định hình các trụ cột nghiên cứu. Quản lý nhà nước cấp huyện được xem xét dưới góc độ một hệ thống hoàn chỉnh từ khâu ban hành chương trình hành động, kiện toàn bộ máy nhân sự, tổ chức thực thi chính sách hỗ trợ sinh kế cho đến kiểm tra, giám sát. Mục tiêu cốt lõi của giảm nghèo bền vững là đảm bảo người dân sau khi vượt qua ngưỡng nghèo có đủ năng lực tự sinh kế để duy trì mức sống, không rơi trở lại tình trạng nghèo khi gặp biến cố kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2016 - 2020 từ các báo cáo định kỳ của Ủy ban nhân dân huyện Đại Từ, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, cùng các văn kiện chỉ đạo của Tỉnh ủy và Hội đồng nhân dân tỉnh Thái Nguyên. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua đợt khảo sát thực địa từ tháng 10/2021 đến tháng 11/2021.

Từ tổng thể 2.146 hộ nghèo trên địa bàn, tác giả sử dụng công thức Slovin với độ tin cậy 95% và sai số cho phép 5% để tính toán cỡ mẫu tối thiểu gồm 337 hộ gia đình, tương ứng tỷ lệ chọn mẫu 15,7%. Phương pháp chọn mẫu hệ thống với bước nhảy k = 6 được áp dụng trên danh sách hộ nghèo tại toàn bộ 30 xã và thị trấn, bảo đảm tính đại diện khách quan. Song song đó, mẫu điều tra chủ thể quản lý gồm 94 cán bộ lãnh đạo và chuyên viên phụ trách công tác giảm nghèo từ cấp huyện đến cấp cơ sở.

Dữ liệu định tính được lượng hóa qua Thang đo Likert 5 mức độ, từ 1,00 điểm ứng với hoàn toàn không đồng ý đến 5,00 điểm ứng với hoàn toàn đồng ý. Lý do lựa chọn phương pháp thống kê mô tả là nhằm tổng hợp chính xác điểm trung bình mức độ hài lòng của người dân đối với từng chính sách. Phương pháp so sánh tương đối và tuyệt đối qua các năm được lựa chọn nhằm bóc tách xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đo lường tốc độ suy giảm tỷ lệ nghèo thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng giai đoạn 2016 - 2020 mang lại nhiều phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, tốc độ giảm nghèo đạt kết quả vượt bậc. Tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện giảm mạnh từ 16,64% năm 2016 xuống còn 2,14% năm 2021. Mức giảm tích lũy 14,50% qua 5 năm khẳng định tính hiệu lực của các chính sách an sinh tại địa phương.

Thứ hai, chuyển dịch cơ cấu kinh tế tạo động lực sinh kế then chốt. Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân của Đại Từ đạt 12,22% mỗi năm. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực sang công nghiệp - xây dựng với 61,0%, dịch vụ đạt 27,0%, trong khi nông lâm thủy sản chiếm 12,0%. Sự chuyển dịch này giúp giải quyết việc làm mới bình quân cho hơn 3.000 lao động mỗi năm, nâng thu nhập bình quân đầu người năm 2021 lên trên 80 triệu đồng.

Thứ ba, các dịch vụ xã hội cơ bản được bao phủ sâu rộng. Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế toàn huyện đạt 95,4% vào năm 2021. Hệ thống giáo dục ghi nhận 100% trường công lập đạt chuẩn quốc gia. Toàn bộ 30 xã, thị trấn đều có đường ô tô kiên cố đến trung tâm và đạt Bộ tiêu chí quốc gia về y tế.

Thứ tư, khảo sát 337 hộ dân cho thấy sự phân hóa trong tiếp cận chính sách. Nhóm chính sách tín dụng ưu đãi và hỗ trợ y tế được đánh giá rất cao với điểm Likert trung bình trên 4,20 điểm. Ngược lại, chính sách hỗ trợ dạy nghề gắn với giải quyết việc làm tại chỗ cho đồng bào dân tộc thiểu số chỉ đạt mức trung bình khoảng 3,15 điểm do quy mô đào tạo chưa bám sát nhu cầu thị trường.

Thảo luận kết quả

Thành công giảm nghèo tại Đại Từ bắt nguồn từ sự phối hợp chặt chẽ giữa bộ máy chỉ đạo cấp huyện với 30 ban chỉ đạo xã. Việc lồng ghép linh hoạt nguồn vốn từ Chương trình 135 cùng nguồn tín dụng ưu đãi đã tạo điểm tựa vật chất vững chắc cho người dân. Đặc biệt, địa phương đã phát huy tối đa lợi thế cây trồng chủ lực với vùng chè trên 6.400 ha, đạt sản lượng hơn 70.000 tấn búp tươi mỗi năm, đóng góp 1/3 diện tích chè toàn tỉnh Thái Nguyên.

So sánh với kinh nghiệm giảm nghèo tại huyện Lục Nam tỉnh Bắc Giang (đầu tư hơn 500 tỷ đồng hạ tầng, đưa tỷ lệ nghèo về mức 3,87%) và huyện Sông Lô tỉnh Vĩnh Phúc (giảm tỷ lệ nghèo từ 7,34% xuống 1,76%), Đại Từ cho thấy nét tương đồng trong việc ưu tiên đầu tư hạ tầng giao thông và điện lưới nông thôn. Tuy nhiên, thách thức lớn của Đại Từ là nguy cơ tái nghèo cục bộ do biến động chi phí vật tư nông nghiệp và tính chất bấp bênh của lao động thời vụ sau đại dịch.

Về mặt trình bày dữ liệu, các phát hiện trên có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua biểu đồ cột thể hiện đà suy giảm tỷ lệ nghèo từ 16,64% xuống 2,14% qua các mốc thời gian. Đồng thời, một bảng số liệu tổng hợp 6 nhóm chỉ số tiếp cận an sinh xã hội sẽ làm nổi bật sự vượt trội của chính sách y tế (95,4% bảo hiểm) so với các tiêu chí sinh kế việc làm còn dư địa hoàn thiện.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững giai đoạn 2022 - 2025, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Một là, mở rộng quy mô tín dụng chính sách gắn với bảo toàn vốn. Ủy ban nhân dân huyện Đại Từ chỉ đạo Chi nhánh Ngân hàng Chính sách Xã hội tăng trưởng hạn mức cho vay ưu đãi từ 15% đến 20% mỗi năm cho hộ cận nghèo và hộ mới thoát nghèo. Mục tiêu giải ngân đạt 100% kế hoạch vốn hàng năm, ưu tiên cho vay trung và dài hạn để phát triển chăn nuôi đại gia súc và chế biến chè an toàn.

Hai là, quy hoạch vùng chuyên canh nông nghiệp chất lượng cao. Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với chính quyền 30 xã củng cố diện tích chè sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP đạt trên 6.500 ha vào trước năm 2025. Huyện cần thiết lập các chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm, nâng giá trị canh tác bình quân đạt trên 130 triệu đồng trên một hecta nhằm đảm bảo thu nhập ổn định cho người lao động nghèo.

Ba là, chuẩn hóa năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác giảm nghèo. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện tổ chức tối thiểu 2 khóa tập huấn nghiệp vụ mỗi năm cho toàn bộ 94 cán bộ quản lý cấp huyện và cơ sở. Kế hoạch hoàn thành việc đào tạo phương pháp rà soát hộ nghèo đa chiều ứng dụng công nghệ thông tin cho 100% thành viên ban chỉ đạo cấp xã trước quý IV năm 2023.

Bốn là, đẩy mạnh thanh tra, giám sát và phòng ngừa tái nghèo. Ban chỉ đạo giảm nghèo huyện thiết lập đường dây nóng và tổ chức tối thiểu 2 đợt kiểm tra liên ngành định kỳ mỗi năm tại 30 xã, thị trấn. Cơ quan chức năng tiến hành số hóa 100% hồ sơ quản lý hộ nghèo để theo dõi biến động thu nhập, xử lý kịp thời các vướng mắc trong phân bổ chính sách hỗ trợ nhà ở và sinh kế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu chuyên khảo mang giá trị ứng dụng cao cho nhiều nhóm độc giả:

Nhóm thứ nhất là cán bộ lãnh đạo và công chức chuyên trách tại Ủy ban nhân dân huyện, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Đại Từ cùng các huyện miền núi có điều kiện kinh tế tương đồng. Luận văn cung cấp quy trình quản lý thực chứng trên 30 xã thị trấn, làm cơ sở xây dựng kế hoạch phân bổ nguồn lực giảm nghèo đa chiều giai đoạn 2022 - 2025.

Nhóm thứ hai là các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học thuộc chuyên ngành Quản lý kinh tế và Chính sách công. Tài liệu mang đến khung phân tích chuẩn mực kết hợp dữ liệu sơ cấp 337 mẫu điều tra thực địa, đóng vai trò ca nghiên cứu điển hình trong giảng dạy và nghiên cứu học thuật.

Nhóm thứ ba là các tổ chức chính trị xã hội, đoàn thể và cán bộ tín dụng Ngân hàng Chính sách Xã hội. Dữ liệu đánh giá hiệu quả vốn vay giúp các đơn vị tối ưu hóa quy trình thẩm định, giải ngân sinh kế cho hơn 2.000 hộ nghèo và cận nghèo tại các địa bàn khó khăn.

Nhóm thứ tư là cấp ủy và chính quyền 30 xã, thị trấn trên địa bàn huyện Đại Từ. Báo cáo thực trạng giúp các nhà quản lý cơ sở nhận diện chính xác nguyên nhân nghèo đặc thù tại địa phương mình, từ đó triển khai đúng các chính sách hỗ trợ sản xuất chè và bảo hiểm y tế.

Câu hỏi thường gặp

Khái niệm giảm nghèo bền vững trong luận văn được hiểu theo tiêu chí nào? Giảm nghèo bền vững được định nghĩa là quá trình hỗ trợ người nghèo nâng cao thu nhập vượt chuẩn nghèo quốc gia, tiếp cận đầy đủ 5 dịch vụ xã hội cơ bản và duy trì mức sống ổn định ngay cả khi gặp rủi ro dịch bệnh hay thiên tai. Quá trình này thể hiện qua việc giảm đồng thời số hộ nghèo, số hộ cận nghèo và hạn chế tối đa số hộ tái nghèo.

Quy mô mẫu khảo sát 337 hộ dân được tính toán trên căn cứ khoa học nào? Dựa trên tổng thể 2.146 hộ nghèo thực tế tại huyện Đại Từ, nghiên cứu áp dụng công thức chọn mẫu xác suất Slovin với mức sai số e = 0,05 và độ tin cậy 95%. Tác giả thực hiện chọn mẫu hệ thống ngẫu nhiên với bước nhảy k = 6 trên danh sách hộ nghèo của 30 xã, thị trấn nhằm đảm bảo tính đại diện cao nhất cho toàn huyện.

Cây chè đóng góp vai trò như thế nào trong bài toán giảm nghèo tại huyện Đại Từ? Cây chè là cây trồng kinh tế mũi nhọn với diện tích trên 6.400 ha, đóng góp hơn 70.000 tấn búp tươi mỗi năm, chiếm 1/3 diện tích chè toàn tỉnh Thái Nguyên. Phát triển vùng chè VietGAP giúp nâng giá trị đất canh tác lên trên 120 triệu đồng mỗi hecta, tạo sinh kế bền vững và việc làm thường xuyên cho hàng nghìn hộ nông dân.

Đâu là hạn chế lớn nhất trong quản lý nhà nước về giảm nghèo tại Đại Từ giai đoạn 2016 - 2020? Hạn chế lớn nhất là tỷ lệ hộ nghèo đồng bào dân tộc thiểu số tại các xã vùng sâu còn ở mức cao, nguy cơ tái nghèo luôn tiềm ẩn khi gặp các cú sốc bên ngoài. Bên cạnh đó, công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn chưa gắn kết chặt chẽ với nhu cầu tuyển dụng của các doanh nghiệp trên địa bàn.

Bài học kinh nghiệm thực tiễn nào từ địa phương khác được đưa vào luận văn? Luận văn đúc kết bài học phân công nhiệm vụ cụ thể và lập danh sách chi tiết từng nhóm đối tượng của huyện Sông Lô, cùng kinh nghiệm huy động hơn 500 tỷ đồng lồng ghép hạ tầng của huyện Lục Nam. Những kinh nghiệm này giúp Đại Từ tối ưu hóa nguồn lực cho 94 cán bộ trực tiếp thực thi chính sách an sinh xã hội.

Kết luận

Nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với giảm nghèo bền vững tại huyện Đại Từ mang lại những giá trị tổng kết sâu sắc:

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý thuyết quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững tiếp cận theo chuẩn nghèo đa chiều cấp huyện.
• Đánh giá khách quan thành tựu giảm tỷ lệ hộ nghèo ấn tượng từ 16,64% năm 2016 xuống còn 2,14% năm 2021, bình quân mỗi năm giảm 2,42%.
• Kiểm chứng thực tiễn thông qua bộ dữ liệu chuẩn mực gồm 337 hộ nghèo và 94 cán bộ chuyên trách tại 30 đơn vị hành chính xã, thị trấn.
• Khẳng định vai trò động lực của việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế với 61,0% tỷ trọng công nghiệp xây dựng và khai thác hiệu quả 6.400 ha cây chè hàng hóa.
• Xác lập 4 nhóm giải pháp khả thi với lộ trình triển khai chi tiết đến năm 2025, định hình chuẩn mực giám sát an sinh số hóa.

Công trình là đóng góp học thuật và thực tiễn quan trọng cho công tác quản trị kinh tế xã hội tại địa phương. Các cấp lãnh đạo và nhà quản lý hãy khai thác tài liệu này làm cẩm nang hoạch định để tiếp tục giữ vững thành quả giảm nghèo bền vững trong chặng đường phát triển mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN CẤP HUYỆN 1. Cơ sở lý luận về QLNN về giảm nghèo bền vững trên địa bàn cấp huyện 1. Những khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về nghèo đói và chuẩn mực nghèo đói a) Các quan niệm về nghèo đói * Quan niệm trên thế giới Trên thế giới có nhiều quan niệm khác nhau về đói nghèo, tùy thuộc vào điều kiện tự nhiên, thể chế chính trị, trình độ phát triển kinh tế xã hội cũng như phong tục tập quán của mỗi quốc gia mà tính chất, mức độ nghèo của từng quốc gia có sự khác nhau.

Bên cạnh đó khái niệm về nghèo đói mang tính biến động, nó biến đổi tùy thuộc vào không gian, thời gian và xuất phát điểm của từng quốc gia, vùng lãnh thổ, do đó mà quan niệm nghèo đói của mỗi quốc gia không giống nhau. Theo quan điểm của Liên hợp quốc, trong tuyên bố của mình vào tháng 6/2008 đã xác định: “Nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia vào các hoạt động xã hội. Nghèo có nghĩa là không có đủ ăn, đủ mặc, hoặc không được đi học, không được đi khám, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, không được tiếp cận tín dụng, nghèo cũng có nghĩa là sự không an toàn, không có quyền và bị loại trừ của các cá nhân hộ gia đình và cộng đồng. Nghèo có nghĩa dễ bị bạo hành, phải sống ngoài lề xã hội hoặc trong các điều kiện rủi ro, không được tiếp cận nước sạch và công trình vệ sinh an toàn”.

Cũng theo quan niệm của Liên hợp quốc, nghèo có hai dạng: nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối: “Nghèo tuyệt đối là tình trạng có một bộ phận dân cư không có khả năng thỏa mãn những nhu cầu cơ bản tối thiếu để duy trì cuộc sống về ăn mặc, ở, vệ sinh, y tế, giáo dục. 6 Nghèo tương đối là tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức trung bình của cộng đồng địa phương hay một quốc gia.” Tại hội nghị bàn về xoá đói giảm nghèo do Ủy ban kinh tế - xã hội khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (ESCAP) tổ chức tại Băng Cốc, Thái Lan tháng 09/1993 đã đưa ra khái niệm về nghèo như sau: “Nghèo khổ là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế xã hội, phong tục tập quán của từng vùng và những phong tục ấy được xã hội thừa nhận” (Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, Báo cáo Chính phủ về chuẩn nghèo đói giai đoạn 2006 – 2010, 2005) Ở Việt Nam, khái niệm nghèo đói được hiểu như sau: Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư chỉ được thỏa mãn một phần các nhu cầu tối thiểu cơ bản của cuộc sống và có mức sống thấp hơn so với mức sống trung bình của cộng đồng xét trên mọi phương diện. Đói là tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức tối thiểu và thu nhập không đủ đảm bảo nhu cầu về vật chất để duy trì cuộc sống, những hộ đói thường thiếu ăn, đứt bữa từ 01 đến 02 tháng/ năm, thường xuyên phải vay nợ và thiếu khả năng trả nợ (Đại học Kinh tế quốc dân (2014), Những lý luận chung về đói nghèo và xóa đói giảm nghèo, tr. - Khái niệm nghèo đa chiều Ở Việt Nam, qua nhiều thập niên, cách đo lường và đánh giá nghèo chủ yếu thông qua thu nhập.

Chuẩn nghèo được xác định dựa trên mức chi tiêu đáp ứng những nhu cầu tối thiểu và được quy thành tiền. Nếu người có thu nhập thấp dưới mức chuẩn nghèo thì được đánh giá thuộc diện hộ nghèo. Đây chính là chuẩn nghèo đơn chiều do Chính phủ quy định. Thực tế cho thấy sử dụng tiêu chí thu nhập để đo lường nghèo đói là không đầy đủ.

Về bản chất, đói nghèo đồng nghĩa với việc bị khước từ các quyền cơ bản của con người, bị đẩy sang lề xã hội chứ không chỉ là thu nhập thấp. Do đó, nếu chỉ dùng thước đo duy nhất dựa trên thu nhập hay chi tiêu sẽ dẫn đến tình trạng bỏ sót đối tượng nghèo, dẫn đến sự thiếu 7 công bằng, hiệu quả và bền vững trong thực thi các chính sách giảm nghèo. Đánh giá nghèo cần được tiếp cận rộng hơn từ khía cạnh phát triển toàn diện của con người. Theo Tổ chức Liên hợp quốc (UN): “Nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội.

Nghèo có nghĩa là không có đủ ăn, đủ mặc, không được đi học, không được khám chữa bệnh, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, không được tiếp cận tín dụng. Nghèo cũng có nghĩa là không an toàn, không có quyền, và bị loại trừ, dễ bị bạo hành, phải sống trong các điều kiện rủi ro, không tiếp cận được nước sạch và công trình vệ sinh” (Tuyên bố Liên hợp quốc, 6/2008, được lãnh đạo của tất cả các tổ chức UN thông qua) - Khái niệm giảm nghèo Giảm nghèo được hiểu là làm cho bộ phận dân cư nghèo nâng cao mức sống, từng bước thoát khỏi tình trạng nghèo. Biểu hiện của việc giảm nghèo là tỷ lệ phần trăm và số lượng người nghèo giảm xuống. Có thể thấy, giảm nghèo là quá trình nâng cao đời sống của những người thuộc diện đói nghèo, giúp một bộ phận dân cư nghèo nâng mức sống lên cao hơn, vượt ngưỡng nghèo.

Do chuẩn nghèo thay đổi theo mức độ phát triển kinh tế - xã hội nên giảm nghèo thường là một quá trình lâu dài. Ở góc độ người nghèo: Giảm nghèo là quá trình tạo điều kiện giúp đỡ người nghèo có khả năng tiếp cận các nguồn lực phát triển một cách nhanh nhất, trên cơ sở đó, họ có nhiều khả năng lựa chọn tốt hơn trong quá trình phát triển, giúp họ từng bước thoát khỏi tình trạng đói nghèo. Ở góc độ vùng nghèo: Giảm nghèo là quá trình thúc đẩy phát triển kinh tế, chuyển đổi trình độ sản xuất lạc hậu của vùng miền đó sang trình độ sản xuất mới cao hơn, cho phù hợp với điều kiện, nhằm nâng cao thu nhập cho cộng đồng dân cư. Giảm nghèo, một cách chung nhất, có thể hiểu là tổng thể các biện pháp, chính sách của nhà nước tác động nhằm tạo điều kiện cho các đối tượng nghèo đói 8 tăng thu nhập, đáp ứng các nhu cầu tối thiểu trên cơ sở chuẩn nghèo quốc gia và khu vực.

Giảm nghèo là một trong những trọng tâm của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta nhằm cải thiện và từng bước nâng cao điều kiện sống của người nghèo, trước hết là ở khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; tạo sự chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện ở các vùng nghèo, thu hẹp khoảng cách chênh lệch giữa thành thị và nông thôn, giữa các vùng, các dân tộc và các nhóm dân cư - Khái niệm giảm nghèo bền vững Thuật ngữ “Giảm nghèo bền vững” đã được một số nghiên cứu đề cập từ những năm 2000. Nhưng đến năm 2008 cụm từ này mới được sử dụng chính thức trong văn bản của Nhà nước ta tại Nghị quyết số 30a/NQ-CP ngày 27/12/2008 của Chính phủ về Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững đối với 61 huyện nghèo. Tiếp theo đó, một loạt các quy định khác của Nhà nước về giảm nghèo bền vững đã được ban hành như Nghị quyết số 80/NQ-CP ngày 19/5/2010 về định hướng giảm nghèo bền vững giai đoạn 2011-2020; Quyết định số 1489/QĐ-TTg ngày 08/10/2012 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chương trình giảm nghèo bền vững giai đoạn 2012-2015… Tuy nhiên, cho đến nay chưa có một khái niệm hay định nghĩa chính thức về giảm nghèo bền vững. Trong các báo cáo về giảm nghèo, tình trạng những người dân vừa thoát khỏi nghèo lại rơi vào tình trạng tái nghèo luôn được xem là vấn đề trong hoạt động giảm nghèo bền vững.

Có thể thấy mục đích rất rõ ràng của giảm nghèo bền vững là làm cho những người thuộc diện nghèo thoát nghèo và không để họ tái nghèo. Như vậy, nếu hiểu bền vững là duy trì không lay chuyển thì giảm nghèo bền vững được hiểu là những người thuộc diện nghèo đạt được mức độ thỏa mãn những nhu cầu cơ bản, mức sống, mức thu nhập cao hơn chuẩn nghèo và duy trì được mức thỏa mãn những nhu cầu cơ bản, mức sống, mức thu nhập trên chuẩn nghèo đó ngay cả khi gặp phải các cú sốc hay rủi ro. Giảm nghèo bền vững là một quá trình, trong đó Nhà nước tổ chức thực 9 hiện và duy trì các biện pháp giảm nghèo, trong đó tập trung vào các hoạt động hỗ trợ, tạo điều kiện cho người nghèo, hộ nghèo có tư liệu và phương tiện để sản xuất, đảm bảo an ninh lương thực ở cấp hộ gia đình, nâng cao thu nhập để tự vượt qua nghèo đói; tạo cơ hội để người nghèo tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản, đảm bảo không tái nghèo. Giảm nghèo bền vững không chỉ thể hiện qua: i) số hộ nghèo giảm đi; mà còn thể hiện qua: ii) số hộ cận nghèo giảm đi và iii) số hộ tái nghèo giảm đi.

Chuẩn mực nghèo đói Chuẩn mực nghèo đói là thước đo có thể lượng hóa để xác định người nghèo và đánh giá mức độ nghèo khổ. Chuẩn mực này có thể thay đổi theo thời gian phụ thuộc vào trình độ phát triển của kinh tế - xã hội. Do chuẩn nghèo là một khái niệm động nên tiêu chí xác định chuẩn nghèo có sự khác nhau giữa các quốc gia, giữa các tổ chức quốc tế và thay đổi theo thời gian.  Tiêu chí chuẩn nghèo trên thế giới Chuẩn nghèo có sự biến động theo thời gian và không gian.

Ngân hàng thế giới (WB) đưa ra các tiêu chí đánh giá mức độ giàu nghèo của các quốc gia dựa vào mức thu nhập bình quân đầu người trong một năm và mức tối thiểu cần thiết cho một người sống trong một ngày. WB đưa ra thước đo nghèo đói như sau: - Các nước công nghiệp phát triển: 14 USD/ngày/người. - Các nước Đông Á: 4 USD/ngày/người. - Các nước thuộc Mỹ La tinh và vùng Caribe: 2 USD/ngày/người.

- Các nước đang phát triển: 1 USD/ngày/người Tuy nhiên, các quốc gia đều đưa ra chuẩn nghèo riêng của nước mình và thường thấp hơn chuẩn nghèo mà WB khuyến nghị.