Tổng quan nghiên cứu

Huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định sở hữu tổng diện tích tự nhiên 692,20 km2 cùng quy mô dân số hơn 116.000 người, phân bố tại 15 đơn vị hành chính cấp xã. Vùng đất này giữ vị trí chiến lược khi nằm trên trục Quốc lộ 19 và Quốc lộ 19B, kết nối trực tiếp Cảng hàng không Phù Cát, Cảng biển Quy Nhơn với không gian kinh tế Tây Nguyên. Trong giai đoạn 2016 - 2020, nền kinh tế địa phương đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 13,1%/năm, trong đó khối ngành du lịch - dịch vụ - thương mại chiếm tỷ trọng cao nhất với 46%, công nghiệp - xây dựng chiếm 34,1%, nông - lâm - thủy sản chiếm 19,9%, nâng mức thu nhập bình quân đầu người lên 45,3 triệu đồng/năm.

Tuy nhiên, công tác quản lý nhà nước về du lịch tại địa phương vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Chất lượng sản phẩm du lịch chưa tương xứng với tiềm năng vùng đất địa linh nhân kiệt, hoạt động khai thác mang nặng tính mùa vụ, sự liên kết giữa các đơn vị kinh doanh còn rời rạc và việc triển khai các đồ án quy hoạch chưa đạt tiến độ kỳ vọng. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Nguyễn Văn Thứ, dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Đình Hiền tại Trường Đại học Quy Nhơn, tập trung giải quyết bài toán hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao năng lực quản lý nhà nước cấp huyện đối với ngành du lịch.

Nghiên cứu được triển khai trong không gian hành chính huyện Tây Sơn, khai thác chuỗi dữ liệu thực chứng giai đoạn 2016 - 2020 và đề xuất khung giải pháp định hướng đến năm 2025. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi trực tiếp đóng góp luận cứ khoa học để chính quyền địa phương tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư hạ tầng 670 tỷ đồng, nâng cao hiệu lực bộ máy và từng bước đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản lý nhà nước về kinh tế kết hợp với lý thuyết phát triển du lịch bền vững và mô hình chuỗi giá trị dịch vụ du lịch. Quản lý nhà nước về du lịch ở cấp huyện được định vị là quá trình tác động có tổ chức, có định hướng của chính quyền địa phương thông qua hệ thống quy hoạch, chính sách và công cụ điều tiết kinh tế nhằm điều chỉnh hành vi của các chủ thể tham gia chuỗi hoạt động du lịch, hướng đến việc bảo tồn tài nguyên và tối ưu hóa lợi ích kinh tế - xã hội.

Khung nghiên cứu tập trung làm rõ 4 khái niệm trụ cột:

  • Quản lý nhà nước về du lịch cấp huyện: Sự thực thi thẩm quyền quản lý hành chính và kinh tế của Ủy ban nhân dân cấp huyện thông qua cơ quan chuyên môn là Phòng Văn hóa và Thông tin, đảm bảo sự phối hợp đa ngành giữa Sở Du lịch và chính quyền cơ sở.
  • Tài nguyên du lịch: Bao gồm tài nguyên tự nhiên như hệ thống cảnh quan sông suối, đồi núi và tài nguyên nhân văn gắn liền với hệ thống 20 di tích lịch sử - văn hóa được xếp hạng.
  • Sản phẩm du lịch đặc thù: Sự tích hợp giữa các giá trị văn hóa phi vật thể như võ cổ truyền, trống trận Tây Sơn, lễ hội Đống Đa với các sản phẩm làng nghề truyền thống.
  • Năng lực quản lý kinh tế địa phương: Khả năng hoạch định, tổ chức bộ máy, huy động nguồn lực đầu tư và kiểm soát thị trường dịch vụ du lịch của chính quyền cấp cơ sở.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp linh hoạt giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo phát triển kinh tế - xã hội định kỳ của Ủy ban nhân dân huyện Tây Sơn, số liệu thống kê ngành du lịch tỉnh Bình Định giai đoạn 2016 - 2020 và các văn bản quy phạm pháp luật như Luật Du lịch năm 2017.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa với cỡ mẫu 150 đối tượng, bao gồm cán bộ quản lý thuộc Phòng Văn hóa và Thông tin, đại diện 15 xã, thị trấn, các chủ cơ sở kinh doanh lưu trú, dịch vụ ẩm thực và du khách tại các điểm đến trọng điểm. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên thuận tiện được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cho từng nhóm chủ thể tham gia chuỗi giá trị du lịch.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả, so sánh đối chiếu và phân tích tổng hợp là nhằm đánh giá chính xác các chỉ số định lượng như tốc độ tăng trưởng du khách, doanh thu và biến động cơ cấu lao động. Cách tiếp cận này giúp lượng hóa những mặt đạt được và nhận diện nguyên nhân sâu xa của các tồn tại trong quy trình quản lý hành chính nhà nước. Timeline nghiên cứu bao quát số liệu giai đoạn 2016 - 2020 và xây dựng phương án can thiệp quản lý cho giai đoạn 2021 - 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tốc độ tăng trưởng lượng du khách đến huyện Tây Sơn trong giai đoạn 2016 - 2020 đạt mức bình quân 27,3%/năm. Huyện đón lượng khách bình quân hàng năm trên 300.000 lượt, tạo nguồn doanh thu du lịch bình quân đạt trên 59 tỷ đồng/năm. Đáng chú ý, năm 2016 ghi nhận 320.800 lượt khách, trong đó khách quốc tế đạt 350 lượt và khách nội địa đạt 320.450 lượt, khẳng định sức hút của các điểm đến di tích lịch sử trên địa bàn.

Thứ hai, cơ cấu kinh tế địa phương có sự dịch chuyển mạnh mẽ khi nhóm ngành dịch vụ - thương mại vươn lên chiếm tỷ trọng áp đảo 46%, góp phần nâng cao đời sống dân cư và tạo sinh kế bền vững. Tuy nhiên, thị trường du lịch vẫn phụ thuộc chủ yếu vào nguồn khách nội địa, tỷ lệ khách quốc tế chỉ chiếm dưới 0,2% tổng dung lượng khách hàng năm.

Thứ ba, công tác huy động vốn đầu tư công và xã hội hóa phát triển cơ sở hạ tầng du lịch đạt trên 670 tỷ đồng. Địa phương đã nâng cấp mở rộng Bảo tàng Quang Trung, tôn tạo Đền thờ Tây Sơn Tam kiệt, khu chứng tích Gò Dài, đài tưởng niệm liệt sĩ Thuận Ninh và các lò võ cổ truyền Hồ Sừng, Phan Thọ. Hệ thống cơ sở lưu trú phát triển đạt quy mô 13 khách sạn và 19 nhà nghỉ với công suất sử dụng buồng phòng bình quân đạt trên 55%, cùng mạng lưới hơn 50 cơ sở kinh doanh dịch vụ ẩm thực, giải khát.

Thứ tư, công tác quy hoạch không gian du lịch được mở rộng với tổng diện tích đất phục vụ xây dựng di tích và phát triển du lịch lên tới 678 ha. Huyện đã lập quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/2000 cho khu trang trại kết hợp du lịch sinh thái xã Tây Phú, khu vực Đài Kính Thiên đi Vĩnh An và bổ sung trên 400 ha mặt nước phát triển du lịch sinh thái Đập dâng Văn Phong và tuyến Hầm Hô - Thác Đổ.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu về biến động lượng khách và doanh thu giai đoạn 2016 - 2020 có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột kép kết hợp đường xu hướng, phản ánh sự tăng trưởng nhanh nhưng dễ tổn thương trước các biến cố ngoại cảnh như dịch bệnh. Đồng thời, cấu trúc cơ sở lưu trú và cơ cấu nguồn nhân lực được mô tả chi tiết thông qua các bảng thống kê phân loại, làm nổi bật khoảng cách giữa tốc độ tăng trưởng hạ tầng và chất lượng dịch vụ thực tế.

Nguyên nhân của những kết quả đạt được xuất phát từ sự chỉ đạo quyết liệt của Huyện ủy, Ủy ban nhân dân huyện Tây Sơn trong việc triển khai Luật Du lịch năm 2017 và gắn kết du lịch với bảo tồn di sản. Tuy nhiên, so sánh với mô hình quản lý du lịch di sản tại Hội An (Quảng Nam) hay mô hình quản lý đô thị du lịch biển tại Nha Trang (Khánh Hòa), công tác quản lý tại Tây Sơn còn bộc lộ một số khoảng trống. Bộ máy quản lý tại Phòng Văn hóa và Thông tin huyện còn mỏng, phải kiêm nhiệm nhiều mảng công tác. Sự phối hợp liên ngành giữa văn hóa, tài nguyên môi trường, giao thông và chính quyền cấp xã chưa thực sự đồng bộ. Sản phẩm du lịch vẫn đơn điệu, thiếu vắng các dịch vụ giải trí về đêm và các trung tâm mua sắm đạt chuẩn, dẫn đến mức chi tiêu bình quân của du khách còn thấp.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cao chất lượng công tác lập, công khai và quản lý quy hoạch phát triển du lịch. Ủy ban nhân dân huyện Tây Sơn cần chủ trì rà soát, quản lý chặt chẽ quỹ đất 678 ha dành cho du lịch, đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm tại khu vực Đập dâng Văn Phong và tuyến sinh thái Hầm Hô trong giai đoạn 2023 - 2024. Mục tiêu là hoàn thành 100% việc cắm mốc ranh giới quy hoạch phân khu và công khai minh bạch để thu hút các nhà đầu tư chiến lược.

Thứ hai, đẩy mạnh đầu tư nâng cấp hạ tầng giao thông kết nối và hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch. Phòng Kinh tế và Hạ tầng phối hợp với Phòng Văn hóa và Thông tin triển khai dự án nâng cấp các trục giao thông từ trung tâm thị trấn Phú Phong đi các khu di tích và vùng phụ cận. Mục tiêu đến năm 2025 nâng công suất sử dụng buồng phòng bình quân từ 55% lên trên 70%, đồng thời huy động nguồn vốn xã hội hóa trên 200 tỷ đồng để xây dựng tổ hợp trung tâm thương mại, khách sạn cao cấp tại khu dịch vụ đê bao Sông Kôn.

Thứ ba, xây dựng và chuẩn hóa các sản phẩm du lịch mang bản sắc đặc thù. Trung tâm Văn hóa - Thông tin - Thể thao huyện cần phối hợp với Ủy ban nhân dân các xã khai thác hiệu quả các tour trải nghiệm võ cổ truyền Tây Sơn, trống trận Quang Trung, tour du lịch cộng đồng tại làng rau VietGAP Thuận Nghĩa và thương mại hóa sản phẩm OCOP như Rượu đậu xanh Tây Sơn. Mục tiêu đến năm 2025 hình thành ít nhất 3 tuyến du lịch chuyên đề gắn kết di sản văn hóa với sinh thái trải nghiệm.

Thứ tư, chuẩn hóa và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quản lý và kinh doanh du lịch. Phòng Nội vụ phối hợp với Sở Du lịch tỉnh Bình Định tổ chức định kỳ 3 - 5 lớp bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý nhà nước, kỹ năng hướng dẫn viên tại điểm và văn hóa ứng xử du lịch cho đội ngũ cán bộ cấp cơ sở và người lao động. Mục tiêu đến năm 2025 có trên 80% nhân lực trực tiếp phục vụ du lịch được qua đào tạo chuyên môn và am hiểu kiến thức pháp luật du lịch.

Thứ năm, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm soát thị trường và bảo vệ môi trường du lịch. Đội kiểm tra liên ngành cấp huyện cần duy trì hoạt động kiểm tra định kỳ hàng quý đối với 100% cơ sở lưu trú, nhà hàng ẩm thực trên địa bàn. Kiên quyết xử lý các hành vi chèo kéo du khách, vi phạm niêm yết giá, mất an toàn vệ sinh thực phẩm, đảm bảo môi trường du lịch Tây Sơn luôn an toàn, thân thiện và văn minh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách tại các cơ quan hành chính cấp huyện, cấp tỉnh. Luận văn cung cấp khung phân tích thực tiễn về cơ chế vận hành của bộ máy quản lý nhà nước về du lịch cấp huyện, các bước lập và quản lý quy hoạch phân khu, từ đó giúp xây dựng các đề án phát triển kinh tế dịch vụ phù hợp với điều kiện địa phương.

Thứ hai, các nhà đầu tư, doanh nghiệp lữ hành và tổ chức kinh doanh dịch vụ du lịch. Báo cáo đánh giá chi tiết về 678 ha đất quy hoạch du lịch, hiện trạng hạ tầng 670 tỷ đồng cùng danh mục các điểm đến tiềm năng như Hầm Hô, Bảo tàng Quang Trung, Tháp Dương Long là cơ sở dữ liệu tin cậy để doanh nghiệp xây dựng phương án đầu tư, thiết kế tour tuyến lữ hành và phát triển dịch vụ lưu trú.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế, Du lịch học và Quản trị dịch vụ du lịch. Công trình là tài liệu tham khảo học thuật giá trị về phương pháp đánh giá thực trạng quản lý kinh tế ngành trên một địa bàn cấp huyện đặc thù, kết hợp hài hòa giữa tài nguyên lịch sử - văn hóa và sinh thái tự nhiên.

Thứ tư, cộng đồng cư dân và các hợp tác xã nông nghiệp, làng nghề truyền thống tại địa phương. Nghiên cứu chỉ dẫn các mô hình khai thác du lịch cộng đồng thực tế như làng rau VietGAP Thuận Nghĩa hay các lò võ gia truyền, giúp người dân nâng cao kỹ năng làm du lịch, phát triển kinh tế hộ gia đình và gia tăng giá trị chuỗi sản phẩm bản địa.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn giải quyết bài toán cốt lõi nào trong công tác quản lý du lịch tại huyện Tây Sơn?

Nghiên cứu tập trung giải quyết sự thiếu đồng bộ giữa tiềm năng tài nguyên du lịch phong phú với hiệu quả quản lý kinh tế thực tế. Luận văn cung cấp hệ thống giải pháp kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước cấp huyện, chuẩn hóa quy hoạch 678 ha đất du lịch và nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương.

Cơ cấu kinh tế huyện Tây Sơn phản ánh vai trò của ngành du lịch như thế nào?

Số liệu giai đoạn 2016 - 2020 chỉ ra rằng nhóm ngành du lịch - dịch vụ - thương mại chiếm tỷ trọng lớn nhất với 46% trong cơ cấu kinh tế toàn huyện. Với tốc độ tăng trưởng kinh tế chung đạt 13,1%/năm, du lịch đã khẳng định vai trò là động lực then chốt thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu và gia tăng thu nhập cho người dân.

Đâu là những tài nguyên du lịch mang tính đặc thù vượt trội của địa phương?

Tây Sơn sở hữu hệ thống 20 di tích lịch sử - văn hóa được xếp hạng, nổi bật là 2 di tích quốc gia đặc biệt gồm Bảo tàng Quang Trung và Cụm tháp Chăm Dương Long. Địa phương còn lưu giữ các giá trị văn hóa phi vật thể độc đáo như võ cổ truyền, trống trận Tây Sơn cùng danh thắng sinh thái Hầm Hô.

Luận văn đã rút ra bài học kinh nghiệm quản lý nào từ các địa phương tiêu biểu?

Từ thực tiễn của Hội An và Nha Trang, luận văn đúc kết 6 bài học trọng tâm: quy hoạch dài hạn đồng bộ, đa dạng hóa sản phẩm đặc thù, đẩy mạnh xúc tiến quảng bá, liên kết tour tuyến vùng, đào tạo nguồn nhân lực toàn diện và duy trì kiểm tra, kiểm soát môi trường du lịch an toàn.

Mục tiêu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch của huyện đến năm 2025 là gì?

Luận văn định hướng đến năm 2025 phải chuẩn hóa trên 80% lực lượng lao động ngành du lịch qua các chương trình đào tạo chuyên môn, bồi dưỡng ngoại ngữ và kỹ năng phục vụ. Đồng thời, chính quyền địa phương cần nâng cao năng lực tham mưu của đội ngũ cán bộ chuyên trách tại Phòng Văn hóa và Thông tin cấp huyện.

Kết luận

  • Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và khung pháp lý về quản lý nhà nước đối với lĩnh vực du lịch của chính quyền cấp huyện trong nền kinh tế thị trường.
  • Phản ánh trung thực bức tranh tăng trưởng du lịch huyện Tây Sơn giai đoạn 2016 - 2020 với tốc độ tăng trưởng du khách 27,3%/năm và tỷ trọng ngành dịch vụ đạt 46%.
  • Nhận diện chính xác 6 điểm nghẽn then chốt về công tác quy hoạch, tính thời vụ cao, hạ tầng kết nối và sự thiếu hụt nhân lực quản lý chuyên trách.
  • Xây dựng hệ thống 5 nhóm giải pháp quản lý kinh tế đồng bộ, có tính ứng dụng cao cho giai đoạn 2021 - 2025 nhằm tối ưu hóa nguồn lực công và tư.
  • Cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng tin cậy về 678 ha đất quy hoạch và nguồn vốn đầu tư hạ tầng 670 tỷ đồng phục vụ công tác điều hành tại địa phương.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc giúp Ủy ban nhân dân huyện Tây Sơn hoàn thiện thể chế quản lý, tháo gỡ rào cản hành chính và phát huy tối đa lợi thế so sánh của vùng đất địa linh nhân kiệt. Lộ trình triển khai các giải pháp được xác định trọng tâm trong giai đoạn 2023 - 2025 với các mục tiêu định lượng cụ thể về hạ tầng, nhân lực và doanh thu. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp quan tâm có thể khai thác trực tiếp các luận cứ trong công trình để cùng phối hợp, đưa du lịch Tây Sơn phát triển tương xứng với tầm vóc lịch sử và trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh Bình Định.