Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB) là một trong những lĩnh vực quan trọng, giữ vai trò chủ yếu trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng (CSHT), cơ sở vật chất - kỹ thuật, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Hàng năm, (NSNN) dành một tỷ lệ lớn chi cho đầu tư XDCB. Tuy nhiên, trong thực tế việc quản lý các dự án đầu tư XDCB, đặc biệt là vốn đầu tư từ (NSNN) đã và đang xảy ra hiện tượng thất thoát, lãng phí, tiêu cực.
Tình trạng này do nhiều nguyên nhân, song nguyên nhân cơ bản là do những hạn chế ở vấn đề quản lý vốn ĐTXDCB, thể hiện ở các khâu của quá trình ĐTXDCB: từ khâu quy hoạch, kế hoạch, duyệt chủ trương đầu tư, chuẩn bị và thẩm định phê duyệt, thực hiện dự án đến khâu thanh quyết toán. Trong những năm qua, nguồn vốn NSNN đầu tư cho lĩnh vực XDCB ngày một lớn, năm sau luôn cao hơn năm trước. Do đó, cơ sở hạ tầng kỹ thuật, công trình dân dụng, công trình giao thông và các dự án phát triển kinh tế xã hội ngày một phát triển mạnh mẽ, bộ mặt của đất nước và đời sống của nhân dân được thay đối rõ rệt. Ninh Bình là tỉnh nằm ở cực Nam Đồng bằng sồng Hồng, có vị trí quan trọng của vùng cửa ngõ miền Bắc và vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc.
Đây là nơi tiếp nối giao lưu kinh tế và văn hoá giữa khu vực châu thổ sông Hồng với Bắc Trung Bộ, giữa vùng đồng bằng Bắc Bộ với vùng rừng núi Tây Bắc. Nguồn vốn NSNN chi cho đầu tư cho XDCB hàng năm chủ yếu đến từ nguồn hỗ trợ có mục ngân sách Trung ương, Chương trình mục tiêu quốc gia, trái phiếu Chính phủ, ODA vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài, vốn đấu giá quyền sử dụng đất, ngân sách tập trung, nguồn xổ số kiến thiết. Các dự án được nhà nước đầu tư đã dần phát huy được hiệu quả, cơ sở hạ tầng, giao thông, thủy lợi dần được thay đổi; trường học, trạm y tế xã đã dần kiên cố, đời sống của nhân dân được nâng cao. Nhìn lại quá trình quản lý các công trình, dự án, công tác bố trí và giải ngân 2 nguồn vốn NSNN cho các dự án ĐTXDCB chúng ta thấy nổi lên một số vấn đề như: ngày càng có nhiều công trình chậm tiến độ, chi phí đầu tư xây dựng tăng cao, chất lượng các công trình xây dựng không đảm bảo, công tác quản lý dự án chưa được hoàn thiện, hiệu quả sau đầu tư chưa cao… Tất cả những điều này đã gây thất thoát lãng phí NSNN và nhiều nguồn lực khác của đất nước.
Đây là một trong những thách thức lớn đối với tỉnh Ninh Bình cũng như các các tỉnh trong cả nước. Xuất phát từ thực tế trên, với mục tiêu và yêu phải có những nghiên cứu, thống kê, đánh giá và lý luận về công tác quản lý ĐTXDCB từ nguồn vốn NSNN trên địa bàn tỉnh Ninh Bình một cách có hệ thống, khoa học; tác giả đã chọn đề tài “Quản lý nhà nước về hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách nhà nuớc trên địa bàn tỉnh Ninh Bình” để giải quyết những vấn đề nêu trên. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan Về quản lý ĐTXDCB nói chung, quản lý đối với ĐTXDCB từ vốn NSNN nói riêng đã có một số đề tài, công trình và bài viết nghiên cứu, phân tích, đánh giá trên nhiều góc độ. Có thể thống kê một số bài viết như: - Luận án Tiến sĩ kinh tế “Hoàn thiện quản lý nhà nước đổi với ĐTXDCB từ vốn ngân sách trong ngành giao thông vận tải Việt Nam của tác giả Nguyễn Thị Bình – 2012”.
Luận án nêu được + Cơ sở phân tích, nêu được vấn đề nghiên cứu QLNN đối với 5 bước quan trọng của trình tự ĐTXDCB từ nguồn NSNN trong lĩnh vực giao thông vận tải và các tác nhân ảnh hưởng lớn đến hoạt động quản lý nhà nước đối với ĐTXDCB. + Phân tích, đánh giá rất kỹ nội dung đấu thầu và triển khai thực hiện, thanh quyết toán dự án; + Liệt kê lên được hệ thống tiêu chí để đánh giá các hoạt động quản lý dự án ĐTXDCB của nhà nước. - Luận văn thạc sĩ kinh tế “Quản lý Nhà nước về ĐTXDCB trên địa bàn huyện Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh của tác giả Trần Văn Trà – 2014”. đã nêu được: + Hệ thống cơ sở lý luận; + Đánh giá tổng quan về các hoạt động quản lý nhà nước về ĐTXDCB trên địa bàn huyện + Đặt ra các quan điểm thực hiện và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao 3 công tác QLĐTXDCB trên địa bàn huyện; - Luận án Tiến sĩ kinh tế “Đầu tư phát triển từ nguồn vốn ngân sách địa phương trên địa bàn tỉnh Hà Nam của tác giả Phan Thị Thu Hiền – 2015”.
Luận án đã xây dựng được: + Hệ thống các chỉ tiêu đánh giá tác động của hoạt động đầu tư phát triển từ nguồn vốn ngân sách địa phương; + Đã tính toán các tác động, ảnh hưởng của đầu tư phát triển từ nguồn vốn ngân sách địa phương đối với sự phát triển KTXH của tỉnh Hà Nam, giai đoạn 2008-2013. + nêu ra một số những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân hạn chế của đầu tư phát triển từ nguồn vốn ngân sách địa phương, tỉnh Hà Nam. - Luận văn thạc sĩ kinh doanh và quản lý “Hoàn thiện công tác quản lý vốn ĐTXDCB từ nguồn vốn NSNN cấp tỉnh quản lý tại tỉnh Bắc Ninh của tác giả Vũ Bá Anh Linh – 2014”. tác giả đã làm rõ: + Cơ sở lý luận, thực trạng và các nhân tố ảnh hưởng tới công tác quản lý đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN.
+ Đánh giá đúng thực trạng về công tác quản lý vốn ĐTXDCB từ nguồn vốn NSNN ở tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn năm 2009 đến 2013, + Nêu lên những tồn tại, hạn chế và đưa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý vốn ĐTXDCB từ nguồn vốn NSNN trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đến hết năm 2020. + Ngoài tập trung chủ yếu vào quản lý vốn, tuy nhiên tác giả vẫn ít đề cập tới các nội dung khác của công tác QLĐTXDCB trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Đối với tỉnh Ninh Bình, công tác quản lý nhà nước về ĐTXDCB trên địa bàn trong giai đoạn 2013-2017 chưa có công trình nghiên cứu nào; Do đó, có thể khẳng định đây sẽ là đề tài đầu tiên nghiên cứu một cách hệ thống, rõ ràng, đầy đủ về cơ sở lý luận, thực trạng, một số những giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác QLNN về ĐTXDCB từ nguồn NSNN trên địa bàn tỉnh Ninh Bình. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1.
Đối tượng nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các quản lý hoạt động ĐTXDCB từ nguồn vốn NSNN trên địa bàn tỉnh Ninh Bình; - Đối tượng khảo sát là UBND tỉnh, các phòng, Sở, Ban, ngành quản lý vốn các dự án đầu tư xây dựng cở bản từ nguồn vốn NSNN trên địa bàn tỉnh Ninh Bình. Phạm vi nghiên cứu 1. Phạm vi về nội dung - Công tác quản lý hoạt động ĐTXDCB từ nguồn vốn NSNN trên địa bàn tỉnh Ninh bình; bao gồm các công tác quy hoạch, bố trí kế hoạch vốn, lập thẩm định phê duyệt chủ trương, phê duyệt dự án đầu tư; hoạt động đấu thầu lựa chọn nhà thầu; công tác thanh, quyết toán vốn đầu tư; công tác giám sát, thanh tra, đánh giá đầu tư XDCB của tỉnh Ninh Bình. - Các giải pháp nhằm tăng cường công tác quản lý các hoạt động ĐTXDCB từ nguồn vốn NSNN.
Phạm vi về không gian Đề tài được tiến hành nghiên cứu hoạt động quản lý tại Sở, Ban ngành tỉnh Ninh Bình; 1. Phạm vi về thời gian - Số liệu nghiên cứu của đề tài được thu thập trong thời gian 5 năm từ năm 2013 đến năm 2017; - Thời gian tiến hành nghiên cứu đề tài từ tháng 03 năm 2018. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Nghiên cứu thực trạng hoạt động ĐTXDCB từ nguồn vốn NSNN tỉnh Ninh Bình trong những năm qua, từ đó đề xuất giải pháp tăng cường quản lý dự án ĐTXDCB từ nguồn vốn NSNN của tỉnh Ninh Bình.
Mục tiêu cụ thể - Hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý dự án ĐTXDCB từ nguồn vốn NSNN. 5 - Đánh giá thực trạng ĐTXDCB và công tác quản lý dự án đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN trên địa bàn tỉnh Ninh Bình trong thời gian qua, đưa ra yếu tố ảnh hưởng đến công tác công tác quản lý dự án ĐTXDCB từ nguồn vốn NSNN của tỉnh. - Đề xuất giải pháp tăng cường quản lý dự án ĐTXDCB từ nguồn vốn NSNN của tỉnh Ninh Bình trong thời gian tới. Phuơng pháp nghiên cứu 1.
Các dữ liệu cần thu thập - Số liệu về hoạt động ĐTXDCB trong suốt quá trình từ khi tiến hành công tác chuẩn bị đầu tư, thẩm định dự án tới khi tổ chức đấu thầu, thi công và hoàn thành công trình nghiệm thu đưa vào sử dụng (số liệu quyết toán, giảm trừ); số liệu thanh toán, phân bổ và quyết toán vốn hàng năm từ các nguồn ngân sách chủ yếu cho hoạt động ĐTXDCB (số liệu kế hoạch, giải ngân, quyết toán theo niên độ năm), số liệu thanh kiểm tra, giám sát hoạt động XDCB diễn ra trong thời gian nghiên cứu,. - Các nhận định, nhận xét đánh giá chuyên môn của lãnh đạo các sở, ban, ngành; - Báo cáo tổng kết tỉnh hình thực hiện XDCB của tỉnh… 1. Các nguồn dữ liệu - Nguồn dữ liệu thứ cấp: + Hệ thống văn bản pháp luật, quy định, chính sách hiện hành, văn bản chỉ đạo của tỉnh và huyện về công tác quản lý XDCB; + Giáo trình chuyên ngành, tài liệu tham khảo có liên quan tới công tác quản lý XDCB từ nguồn vốn NSNN; + Nguồn dữ liệu thực tế thu thập chủ yếu từ Phòng tổng hợp, thẩm định của Sở Kế hoạch đầu tư, Sở Tài chính. Kết luận thanh tra, kiểm toán về hoạt động ĐTXDCB trên địa bàn được thực hiện trong giai đoạn nghiên cứu.
Các báo cáo tổng hợp tình hình thực hiện XDCB hằng năm, các nghiên cứu đã được thực hiện. - Nguồn dữ liệu sơ cấp: Thông qua phân tích ý kiến, kết luận của các đơn vị chủ quản, đánh giá nhận xét của các cơ quan có liên quan trong quá ữình thực hiện quản lý XDCB. Các nguồn dữ liệu này được trích dẫn trực tiếp trong luận văn và được ghi chú 6 chi tiết trong phần tài liệu tham khảo. Phương pháp phân tích dữ liệu 1.