QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG CHĂN NUÔI LỢN TẠI HỘ GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM

Ở Việt Nam, thực phẩm từ chăn nuôi lợn có vai trò quan trọng trong đời sống hàng ngày, thậm… 197 trang · Viện Nghiên Cứu Quản Lý Kinh Tế Trung Ương · 2024.

• Tác giả: Nguyễn Văn Tốn
• Người hướng dẫn: PGS. Chu Tiến Quang
• Trường học: Viện Nghiên Cứu Quản Lý Kinh Tế Trung Ương
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do lựa chọn đề tài luận án
• 0.2. Những đóng góp của luận án
• 0.3. Bố cục của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN
• 1.1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH VÀ XÁC ĐỊNH KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Tổng quan các công trình về bản chất và vai trò của quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình
• 1.1.2. Tổng quan các công trình về nội dung quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình
• 1.1.3. Tổng quan các công trình về các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình
• 1.1.4. Kết quả nghiên cứu được kế thừa trong luận án
• 1.1.5. Khoảng trống tiếp tục nghiên cứu trong luận án
• 1.2. MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 1.2.3. Phạm vi nghiên cứu
• 1.2.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. CÁCH TIẾP CẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Cách tiếp cận và khung phân tích
• 1.3.2. Phương pháp thu thập thông tin, số liệu
• 1.3.3. Phương pháp phân tích thông tin, số liệu
• 1.4. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG CHĂN NUÔI LỢN TẠI HỘ GIA ĐÌNH
• 1.4.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG CHĂN NUÔI LỢN TẠI HỘ GIA ĐÌNH
• 1.4.1.1. Một số khái niệm
• 1.4.1.2. Mối quan hệ giữa các hoạt động chăn nuôi lợn tại hộ gia đình với các yêu cầu bảo đảm an toàn thực phẩm
• 1.4.1.3. Đặc điểm và vai trò của quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình
• 1.4.1.4. Nội dung nghiên cứu quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình
• 1.4.1.5. Tiêu chí đánh giá các nội dung quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình
• 1.4.1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình
• 1.4.2. KINH NGHIỆM QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG CHĂN NUÔI Ở MỘT SỐ QUỐC GIA
• 1.4.2.1. Kinh nghiệm một số quốc gia trong quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm áp dụng trong chăn nuôi
• 1.4.2.2. Hàm ý từ kinh nghiệm được rút ra ở các quốc gia trong quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm áp dụng cho chăn nuôi lợn tại hộ gia đình ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG CHĂN NUÔI LỢN TẠI HỘ GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM
• 3.1. THỰC TRẠNG CHĂN NUÔI LỢN TẠI HỘ GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM
• 3.1.1. Quy mô và xu hướng phát triển của chăn nuôi lợn ở Việt Nam
• 3.1.2. Tình hình chăn nuôi lợn tại hộ gia đình ở Việt Nam
• 3.1.3. Thực trạng đóng góp của chăn nuôi lợn tại hộ gia đình
• 3.2. ĐÁNH GIÁ CÁC HOẠT ĐỘNG CHĂN NUÔI LỢN TẠI HỘ GIA ĐÌNH VỚI VIỆC ĐÁP ỨNG YÊU CẦU VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM Ở VIỆT NAM
• 3.2.1. Xây dựng chuồng nuôi và hạ tầng phục vụ nuôi lợn tại hộ gia đình với yêu cầu bảo đảm an toàn thực phẩm
• 3.2.2. Hoạt động phối trộn thức ăn nuôi dưỡng lợn tại hộ gia đình với yêu cầu bảo đảm an toàn thực phẩm
• 3.2.3. Chăm sóc thú y cho lợn với yêu cầu bảo đảm an toàn thực phẩm
• 3.2.4. Hoạt động tiêu thụ lợn hơi với yêu cầu bảo đảm an toàn thực phẩm
• 3.3. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG CHĂN NUÔI LỢN TẠI HỘ GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM
• 3.3.1. Xây dựng khuôn khổ pháp luật về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình
• 3.3.2. Xây dựng chính sách hỗ trợ nhằm khuyến khích thực hiện các quy định về an toàn thực phẩm áp dụng trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình
• 3.3.3. Xây dựng bộ máy quản lý các hoạt động an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình
• 3.3.4. Thanh tra, kiểm tra, giám sát việc tuân thủ các quy định pháp luật và chính sách về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình
• 3.4. ĐÁNH GIÁ CHUNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG CHĂN NUÔI LỢN TẠI HỘ GIA ĐÌNH VIỆT NAM
• 3.4.1. Những kết quả đạt được
• 3.4.2. Những bất cập, hạn chế
• 3.4.3. Nguyên nhân của những bất cập, hạn chế
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG CHĂN NUÔI LỢN TẠI HỘ GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM
• 4.1. BỐI CẢNH VÀ ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG CHĂN NUÔI LỢN TẠI HỘ GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2030
• 4.1.1. Bối cảnh và xu hướng quốc tế
• 4.1.2. Bối cảnh, xu hướng trong nước
• 4.1.3. Định hướng tăng cường quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình ở Việt Nam
• 4.2. GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG CHĂN NUÔI LỢN TẠI HỘ GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2030
• 4.2.1. Hoàn thiện khuôn khổ pháp luật về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình
• 4.2.2. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ thực hiện các quy định về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình
• 4.2.3. Kiện toàn tổ chức bộ máy và nhân lực tham gia quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình
• 4.2.4. Nâng cao năng lực công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn hộ gia đình
• 4.2.5. Một số giải pháp khác
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Nhà Nước An Toàn Thực Phẩm Lợn 55 Ký Tự

Ở Việt Nam, thực phẩm từ chăn nuôi lợn có vai trò quan trọng trong đời sống hàng ngày, thậm chí là trong các nghi lễ truyền thống. Với mức sống ngày càng tăng, an toàn thực phẩm trở thành mối quan tâm hàng đầu của người tiêu dùng. Việc quản lý an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn không chỉ bảo vệ sức khỏe người dân mà còn nâng cao sức cạnh tranh của ngành. Theo Tổng cục Thống kê, chăn nuôi lợn hộ gia đình chiếm phần lớn sản lượng thịt lợn, tuy nhiên đây cũng là nguồn tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn thực phẩm. Do đó, nghiên cứu về “Quản lý Nhà nước về An Toàn Thực Phẩm trong Chăn Nuôi Lợn Hộ Gia Đình ở Việt Nam” là vô cùng cần thiết. Theo nghiên cứu của Cục Quản lý Chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản - Bộ NN&PTNT (2016), quản lý ATTP cần tiếp cận theo chuỗi "từ trang trại đến bàn ăn" để chủ động phòng ngừa.

1.1. Vai Trò Quản Lý Nhà Nước An Toàn Thực Phẩm Chăn Nuôi Lợn

Vai trò của QLNN về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn là then chốt để đảm bảo nguồn cung thịt lợn an toàn. Quản lý nhà nước giúp thiết lập các quy chuẩn, tiêu chuẩn và quy trình chăn nuôi an toàn, kiểm soát việc sử dụng thuốc thú y và hóa chất, đồng thời giám sát các hoạt động giết mổ, chế biến, bảo quản. Việc quản lý chất lượng chăn nuôi chặt chẽ từ khâu đầu vào giúp ngăn chặn các nguy cơ ô nhiễm, dịch bệnh và tồn dư hóa chất độc hại trong sản phẩm thịt lợn. Theo Brown (1997) và Gorter và Swinnen (1994), bản chất của QLNN về ATTP là sự can thiệp của chính phủ vào thị trường thực phẩm để đảm bảo sức khỏe người tiêu dùng.

1.2. Tầm Quan Trọng Chăn Nuôi Lợn Hộ Gia Đình An Toàn Thực Phẩm

Do chăn nuôi lợn hộ gia đình chiếm tỷ trọng lớn trong tổng sản lượng, việc đảm bảo an toàn thực phẩm trong mô hình này có ý nghĩa quan trọng đối với sức khỏe cộng đồng và sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi. Các biện pháp quản lý nhà nước cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức và kỹ năng của người chăn nuôi về thực hành chăn nuôi tốt (VietGAHP), kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y, đảm bảo vệ sinh chuồng trại và xử lý chất thải đúng quy trình. Việc truy xuất nguồn gốc rõ ràng cũng là yếu tố then chốt để đảm bảo chất lượng thịt lợn và tạo niềm tin cho người tiêu dùng.

II. Thách Thức An Toàn Thực Phẩm Lợn Hộ Gia Đình 58 Ký Tự

Mặc dù có vai trò quan trọng, chăn nuôi lợn hộ gia đình vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm. Phương thức chăn nuôi truyền thống, thiếu đầu tư vào cơ sở hạ tầng, hạn chế về kiến thức và kỹ năng của người chăn nuôi, cùng với sự buông lỏng trong quản lý là những nguyên nhân chính dẫn đến nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Tình trạng lạm dụng chất cấm, thuốc kháng sinh, không tuân thủ quy trình vệ sinh thú y, và hệ thống tiêu thụ chưa được kiểm soát chặt chẽ là những vấn đề nhức nhối cần được giải quyết. Đào Thế Anh và Nguyễn Thị Hà (2016) đã nhận diện vấn đề QLNN về ATTP rằng “Luật ATTP của Việt Nam có hiệu lực từ tháng 01/7/2011 đã quy định quản lý ATTP cần áp dụng cách tiếp cận theo chuỗi “từ trang trại đến bàn ăn”

2.1. Thực Trạng Sử Dụng Thuốc Thú Y Trong Chăn Nuôi Lợn

Việc sử dụng thuốc thú y trong chăn nuôi lợn, đặc biệt là kháng sinh, cần được kiểm soát chặt chẽ. Tình trạng lạm dụng kháng sinh không chỉ gây ra tình trạng kháng thuốc ở vi khuẩn, mà còn để lại tồn dư trong thịt lợn, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. Cần có các biện pháp khuyến khích người chăn nuôi sử dụng các biện pháp phòng bệnh tự nhiên, tăng cường sức đề kháng cho lợn, và chỉ sử dụng kháng sinh khi thật sự cần thiết theo chỉ định của bác sĩ thú y.

2.2. Vấn Đề Kiểm Soát Chất Cấm Trong Chăn Nuôi Lợn

Sử dụng chất cấm trong chăn nuôi lợn để tạo nạc, tăng trọng là hành vi vi phạm pháp luật và gây nguy hại nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng. Việc kiểm soát chất cấm cần được thực hiện thường xuyên và nghiêm ngặt, với các biện pháp xử phạt thích đáng đối với các trường hợp vi phạm. Đồng thời, cần có các biện pháp hỗ trợ người chăn nuôi nâng cao năng suất và chất lượng thịt lợn bằng các phương pháp chăn nuôi an toàn và bền vững.

III. Giải Pháp Quản Lý Nhà Nước An Toàn Thực Phẩm 52 Ký Tự

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn hộ gia đình, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính sách hỗ trợ, tăng cường năng lực kiểm tra, giám sát, nâng cao nhận thức cho người chăn nuôi và người tiêu dùng là những yếu tố then chốt. Đồng thời, cần khuyến khích áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, xây dựng các mô hình chăn nuôi an toàn, liên kết chuỗi giá trị và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

3.1. Hoàn Thiện Quy Định Pháp Luật Về An Toàn Thực Phẩm

Hệ thống pháp luật an toàn thực phẩm cần được rà soát, sửa đổi và bổ sung để phù hợp với thực tiễn và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. Cần cụ thể hóa các quy định về điều kiện an toàn sinh học chăn nuôi lợn, sử dụng thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y, kiểm soát dịch bệnh trong chăn nuôi lợn, và xử lý chất thải. Đồng thời, cần tăng cường chế tài xử phạt đối với các hành vi vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm.

3.2. Chính Sách Hỗ Trợ Chăn Nuôi Lợn An Toàn Thực Phẩm

Nhà nước cần có các chính sách an toàn thực phẩm trong chăn nuôi để hỗ trợ người chăn nuôi áp dụng các biện pháp chăn nuôi an toàn và bền vững. Các chính sách hỗ trợ có thể bao gồm: hỗ trợ vốn vay, hỗ trợ kỹ thuật, hỗ trợ chi phí chứng nhận VietGAP, hỗ trợ xây dựng cơ sở hạ tầng, và hỗ trợ xúc tiến thương mại. Cần đảm bảo rằng các chính sách hỗ trợ được triển khai hiệu quả và đến được đúng đối tượng.

IV. Kiểm Soát Nâng Cao Thanh Tra An Toàn Thực Phẩm 59 Ký Tự

Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn hộ gia đình. Cần tăng cường tần suất và chất lượng thanh tra, kiểm tra, đặc biệt là tại các cơ sở chăn nuôi lợn hộ gia đình, cơ sở giết mổ, và các điểm bán lẻ. Đồng thời, cần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thanh tra, kiểm tra, trang bị đầy đủ các phương tiện, thiết bị cần thiết để thực hiện nhiệm vụ.

4.1. Kiểm Tra Việc Sử Dụng Thuốc Thú Y và Hóa Chất

Việc kiểm tra việc sử dụng thuốc thú y trong chăn nuôi lợn và hóa chất cần được thực hiện một cách thường xuyên và ngẫu nhiên để đảm bảo các hộ chăn nuôi tuân thủ các quy định về liều lượng, thời gian ngừng sử dụng thuốc và chất lượng thuốc. Các biện pháp kiểm tra cần được tăng cường đặc biệt trong giai đoạn trước khi xuất chuồng để đảm bảo không có tồn dư thuốc hoặc hóa chất vượt quá mức cho phép.

4.2. Giám Sát Chuỗi Cung Ứng Thịt Lợn An Toàn Thực Phẩm

Việc giám sát chuỗi cung ứng thịt lợn an toàn từ khâu chăn nuôi đến khi đến tay người tiêu dùng cần được thực hiện chặt chẽ để đảm bảo truy xuất nguồn gốc thịt lợn một cách hiệu quả. Điều này bao gồm việc kiểm soát vận chuyển, chế biến, bảo quản, và phân phối thịt lợn. Việc xây dựng hệ thống thông tin chuỗi cung ứng thịt lợn an toàn là rất cần thiết để người tiêu dùng có thể dễ dàng kiểm tra nguồn gốc và chất lượng của sản phẩm.

V. Ứng Dụng VietGAHP Đảm Bảo Chất Lượng Thịt Lợn 57 Ký Tự

Việc áp dụng Thực hành chăn nuôi tốt (VietGAHP) là một giải pháp quan trọng để nâng cao an toàn thực phẩm và đảm bảo chất lượng thịt lợn trong chăn nuôi lợn hộ gia đình. VietGAHP bao gồm các quy trình và tiêu chuẩn về quản lý thức ăn, nước uống, vệ sinh chuồng trại, phòng bệnh, và xử lý chất thải. Áp dụng VietGAHP giúp giảm thiểu nguy cơ ô nhiễm và dịch bệnh, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời bảo vệ môi trường.

5.1. Lợi Ích Của Việc Chứng Nhận VietGAHP Chăn Nuôi Lợn

Việc có chứng nhận VietGAHP mang lại nhiều lợi ích cho người chăn nuôi, bao gồm: tăng cường uy tín và thương hiệu sản phẩm, tiếp cận thị trường cao cấp, nâng cao giá trị sản phẩm, và cải thiện hiệu quả sản xuất. Đồng thời, chứng nhận VietGAP giúp người tiêu dùng dễ dàng nhận biết và lựa chọn các sản phẩm thịt lợn an toàn và chất lượng.

5.2. Hợp Tác Xã Chăn Nuôi Lợn VietGap An Toàn Thực Phẩm

Khuyến khích Hợp tác xã chăn nuôi lợn áp dụng các quy trình VietGAP để đạt được an toàn thực phẩm và chất lượng sản phẩm cao. Tham gia vào hợp tác xã cũng tạo điều kiện cho người chăn nuôi tiếp cận các nguồn lực chung như vốn, kỹ thuật, và thị trường, đồng thời giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả kinh tế.

VI. Kết Luận An Toàn Thực Phẩm Lợn Hướng Đi Mới 55 Ký Tự

Nâng cao quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn hộ gia đình là một nhiệm vụ cấp bách và quan trọng. Với sự chung tay của nhà nước, người chăn nuôi, và người tiêu dùng, chúng ta có thể xây dựng một ngành chăn nuôi lợn an toàn, bền vững, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và quốc tế. Việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, ứng dụng công nghệ mới, và liên kết chuỗi giá trị là những yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu này.

6.1. Tương Lai Nghiên Cứu An Toàn Thực Phẩm Chăn Nuôi Lợn

Các Nghiên cứu an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn cần tập trung vào các vấn đề như: phát triển các phương pháp kiểm tra nhanh chóng và chính xác các chất cấm, thuốc thú y, đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến an toàn thực phẩm, và nghiên cứu các giải pháp chăn nuôi thân thiện với môi trường.

6.2. Giải Pháp Kinh Tế Hộ Gia Đình Chăn Nuôi Lợn

Cần có các giải pháp kinh tế hộ gia đình chăn nuôi lợn để giúp người chăn nuôi nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống, đồng thời khuyến khích họ áp dụng các biện pháp chăn nuôi an toàn và bền vững. Các giải pháp này có thể bao gồm: hỗ trợ tín dụng, đào tạo kỹ năng, và kết nối thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Chăn nuôi lợn là ngành sản xuất thực phẩm truyền thống, giữ vai trò chủ đạo trong đời sống ẩm thực của đại bộ phận người dân Việt Nam. Trong bối cảnh mức sống ngày càng nâng cao và Việt Nam hội nhập sâu rộng thông qua các hiệp định thương mại tự do (FTA), yêu cầu về an toàn thực phẩm đối với các sản phẩm thịt lợn ngày càng trở nên khắt khe. Mặc dù nguy cơ mất an toàn thực phẩm có thể phát sinh ở nhiều khâu (chăn nuôi, giết mổ, chế biến, tiêu thụ), khâu chăn nuôi tại hộ gia đình được xác định là nguồn gốc căn bản nhất của các mối nguy (lạm dụng chất cấm tạo nạc, tồn dư kháng sinh, lây lan dịch bệnh như Dịch tả lợn Châu Phi, bệnh Tai xanh). Số liệu từ Tổng cục Thống kê năm 2024 cho thấy sản lượng thịt lợn từ khu vực hộ gia đình vẫn chiếm tới 88,4% tổng sản lượng thịt lợn cả nước. Tuy nhiên, chăn nuôi hộ gia đình chủ yếu theo phương thức truyền thống, chuồng trại không bảo đảm an toàn sinh học, thiếu khu cách ly, lạm dụng hóa chất và nhận thức về an toàn thực phẩm còn hạn chế. Do đó, việc hoàn thiện quản lý nhà nước nhằm kiểm soát an toàn thực phẩm "từ xa, từ nguồn" là yêu cầu cấp thiết.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định bao gồm: các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận an toàn thực phẩm ở các khâu trực tiếp hoặc từng hoạt động riêng lẻ, chưa tiếp cận toàn diện theo chu trình 4 hoạt động chăn nuôi tại hộ gia đình; chưa có nhiều công trình đánh giá đồng thời cả 4 nội dung chủ đạo của quản lý nhà nước trên phạm vi cả nước; đồng thời các nghiên cứu trước chưa gắn với bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Chỉ thị số 17-CT/TW ngày 21/10/2022 của Ban Bí thư về tăng cường bảo đảm an ninh, an toàn thực phẩm trong tình hình mới.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định rõ:

1. Mục tiêu tổng quát: Đánh giá về tình hình chăn nuôi, thực trạng quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình để đề xuất bổ sung, hoàn thiện giải pháp tăng cường quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình, từ đó góp phần bảo đảm sức khỏe cho người tiêu dùng và thúc đẩy ngành chăn nuôi phát triển theo hướng bền vững.
2. Mục tiêu cụ thể:

• Mục tiêu 1: Hệ thống hóa cơ sở lý luận quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình.
• Mục tiêu 2: Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình ở Việt Nam.
• Mục tiêu 3: Đề xuất giải pháp tăng cường quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình ở Việt Nam trong giai đoạn tới.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu của luận án gồm:

1. Các vấn đề về bản chất, vai trò, đặc điểm, các nội dung và yếu tố ảnh hưởng tới quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình là gì?
2. Thực trạng triển khai các nội dung quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình ở Việt Nam đã diễn ra thế nào trong giai đoạn 2016–2022, các kết quả, hạn chế là gì?
3. Các giải pháp nào cần áp dụng để phát huy kết quả, khắc phục hạn chế giúp tăng cường quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình đến năm 2030?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các nội dung liên quan đến quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình ở Việt Nam.
• Chủ thể và khách thể: Chủ thể quản lý là các cơ quan nhà nước từ Trung ương đến địa phương; đối tượng bị quản lý là các hộ gia đình chăn nuôi lợn thịt.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào 4 nội dung quản lý nhà nước (khuôn khổ pháp luật, chính sách hỗ trợ, bộ máy quản lý, thanh tra - kiểm tra - giám sát) gắn với 4 khâu chăn nuôi tại hộ (chuồng trại/hạ tầng, thức ăn/phối trộn, thú y/kháng sinh, tiêu thụ lợn hơi).
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu trên phạm vi cả nước, tập trung điều tra thực địa tại 4 địa phương đại diện cho 3 miền: TP. Hà Nội, tỉnh Thái Bình (miền Bắc), tỉnh Quảng Nam (miền Trung), tỉnh Đồng Nai (miền Nam).
• Phạm vi thời gian: Đánh giá thực trạng giai đoạn 2016–2022; đề xuất giải pháp cho giai đoạn đến năm 2030.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan nghiên cứu trong luận án được cấu trúc theo các nhóm nội dung chính:

1. Về bản chất và vai trò của quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi:

• Brown (1997), Gorter và Swinnen (1994) lý giải bản chất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm là sự can thiệp của chính phủ vào thị trường thực phẩm nhằm khắc phục thất bại thị trường và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
• Crutchfield và cộng sự (1997) phân tích tương quan chi phí - lợi ích trong việc giảm thiểu tác nhân gây bệnh từ thịt tại Hoa Kỳ.
• Đào Thế Anh và Nguyễn Thị Hà (2016) chỉ rõ cách tiếp cận chuỗi "từ trang trại đến bàn ăn" theo Luật An toàn thực phẩm 2010 và sự phân công trách nhiệm của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
• Hanak và cộng sự (2002) nhấn mạnh vai trò kép của nhà nước tại các quốc gia đang phát triển: vừa ban hành/kiểm soát tiêu chuẩn, vừa hỗ trợ người sản xuất chuyển đổi phương thức chăn nuôi.
• Ching-Fu Lin (2016), Yehia El Samragy (2018) nghiên cứu vai trò điều phối thể chế của WHO và xu hướng toàn cầu trong việc tăng cường trách nhiệm pháp lý của chính phủ đối với an toàn thực phẩm.

2. Về các nội dung quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm:

• Xây dựng khuôn khổ pháp luật: Robert Buchanan (2011) nghiên cứu việc chuyển dịch từ quản lý mối nguy sang quản lý rủi ro vi sinh vật; Đào Đức Huấn (2009) chỉ ra các bất cập về phân công quản lý, quy chuẩn thiếu thực tế và chế tài xử phạt chưa đủ sức răn đe tại vùng Đồng bằng sông Hồng; Cục Quản lý Chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản (2012, 2016) hệ thống hóa khuôn khổ pháp luật 3 cấp độ (Luật, Nghị định, Thông tư/Quy chuẩn) và thực trạng Việt Nam mới chỉ hợp chuẩn khoảng 65% quy định của Codex vào năm 2016; Quyết định số 147/2008/QĐ-TTg về lộ trình hài hòa tiêu chuẩn SPS, Codex, OIE.
• Xây dựng chính sách hỗ trợ: Buchanan (2011) và Giang Hương, Phạm Văn Hùng (2023) chỉ ra tầm quan trọng của chính sách khuyến khích liên kết hợp tác xã, tiếp cận vốn ưu đãi và tập huấn kỹ thuật chăn nuôi VietGAP.
• Xây dựng bộ máy quản lý: FAO và WHO (2003) đưa ra 3 mô hình tổ chức bộ máy (đa cơ quan, một cơ quan, hỗn hợp); Nguyễn Thị Thu Huyền, Phạm Văn Hùng, Ninh Xuân Trung (2016) nhấn mạnh vai trò của mạng lưới dịch vụ thú y cơ sở trong kiểm soát dịch bệnh tại Hưng Yên.
• Thanh tra, kiểm tra, giám sát: Đỗ Hoàng Toàn và cộng sự (2017), Helander (2009) phân tích kiểm soát mối nguy theo HACCP; Nguyễn Văn Phơ và cộng sự (2019) nghiên cứu kiểm tra, giám sát nhằm thay đổi hành vi xử lý lợn bệnh tại Bắc Ninh.

3. Về các yếu tố ảnh hưởng: Các nghiên cứu của Giang Hương và Phạm Văn Hùng (2023), Nguyễn Văn Phơ (2022), Nguyễn Ngọc Xuân (2015), Phạm Thị Thanh Thảo (2019) đã phân chia các yếu tố tác động thành 3 nhóm: nhóm yếu tố từ phía nhà nước (năng lực bộ máy, chất lượng quy hoạch, ngân sách), nhóm yếu tố từ hộ chăn nuôi (nhận thức, trình độ kỹ thuật, nguồn lực vốn, quy mô), và nhóm yếu tố từ thị trường/người tiêu dùng (thị hiếu, áp lực chuỗi liên kết).

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết:

• Đánh giá toàn diện an toàn thực phẩm "từ xa, từ nguồn" ngay tại khâu sản xuất ban đầu ở hộ gia đình qua cả 4 công đoạn kỹ thuật (chuồng trại, thức ăn, thú y, xuất chuồng).
• Khảo sát đồng bộ 4 nội dung trụ cột của quản lý nhà nước trên địa bàn cả nước thông qua dữ liệu điều tra thực nghiệm tại 4 tỉnh đại diện.
• Bổ sung cơ sở khoa học và thực tiễn phù hợp với các định hướng chính sách mới nhất theo Nghị quyết số 19-NQ/TW và Chỉ thị số 17-CT/TW của Đảng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án dựa trên các khái niệm nền tảng:

• Chăn nuôi lợn thịt: Là ngành kinh tế - kỹ thuật nông nghiệp chuyên nuôi dưỡng lợn để lấy thịt và thực phẩm phái sinh (Chu Tiến Quang và Đinh Xuân Nghiêm, 2015; Luật Chăn nuôi 2018).
• An toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn: Là cách thức nuôi dưỡng lợn không để tồn dư chất độc hại hoặc chứa mầm bệnh gây hại cho sức khỏe con người khi sử dụng thịt và phụ phẩm (AFNOR/Casabianca, 1996; FAO; Luật An toàn thực phẩm 2010; Lê Thị Hồng Hảo, 2020).
• Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình: Việc Nhà nước sử dụng quyền lực và các công cụ quản lý để can thiệp vào hoạt động chăn nuôi lợn của hộ gia đình nhằm giảm thiểu các nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Đặc điểm và vai trò của quản lý nhà nước trong lĩnh vực này:

• 3 đặc điểm: Đặc điểm "chuỗi" (quản lý theo từng công đoạn nối tiếp); Đặc điểm "sinh học" (bám sát quy luật phát triển sinh học của vật nuôi); Đặc điểm "đa dạng" (bộ máy phải linh hoạt thích ứng với cả chăn nuôi phân tán lẫn tập trung).
• 3 vai trò: Góp phần bảo đảm sức khỏe người tiêu dùng; Góp phần ổn định việc làm và thu nhập cho hộ chăn nuôi; Góp phần phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn và kinh tế nông nghiệp.

Khung phân tích của luận án kết nối 4 nội dung quản lý nhà nước (khuôn khổ pháp luật; chính sách hỗ trợ; tổ chức bộ máy; thanh tra, kiểm tra, giám sát) với 4 hoạt động chăn nuôi tại hộ (chuồng trại/hạ tầng; thức ăn/phối trộn; thú y/kháng sinh; tiêu thụ lợn hơi), dưới sự tác động của 3 nhóm yếu tố ảnh hưởng (chủ thể quản lý; đối tượng quản lý - hộ chăn nuôi; thị trường và người tiêu dùng).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Mô tả và diễn giải logic, phân tích so sánh trường hợp, tổng hợp và phân tích văn bản quy phạm pháp luật, báo cáo chuyên ngành.
• Phương pháp định lượng: Điều tra xã hội học bằng bảng hỏi cấu trúc đối với hộ gia đình chăn nuôi lợn. Quy mô mẫu được tính toán theo công thức Taro Yamane: $$n = \frac{N}{1 + N \cdot e^2}$$ Với tổng thể $N = 214.708$ hộ chăn nuôi tại 4 địa bàn, mức sai số $e = 0,05 \div 0,07$ (độ tin cậy 93%–95%), cỡ mẫu tối thiểu cần từ 203 đến 399 hộ. Tác giả đã tiến hành điều tra thực tế 420 hộ gia đình chăn nuôi lợn (năm 2022).
• Phương pháp phỏng vấn sâu: Thực hiện phỏng vấn bán cấu trúc trực tiếp 40 cán bộ quản lý, nhà khoa học và công chức chuyên trách (12 người cấp Trung ương, 8 người cấp tỉnh, 20 người cấp huyện/xã).
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm) để lượng hóa các đánh giá của hộ dân và cán bộ quản lý.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu:

• Dữ liệu thứ cấp: Niên giám thống kê của Tổng cục Thống kê (2023, 2024); báo cáo chuyên môn của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Cục Chăn nuôi, Cục Thú y, Cục Quản lý Chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia); Bộ Y tế; Bộ Công Thương; báo cáo của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn 4 tỉnh/thành phố nghiên cứu; hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan.
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập từ 420 phiếu điều tra hộ chăn nuôi và 40 biên bản phỏng vấn sâu cán bộ quản lý tại Hà Nội, Thái Bình, Quảng Nam, Đồng Nai thực hiện trong năm 2022.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các công trình và hướng nghiên cứu của luận án

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến 3 nhóm vấn đề: bản chất, vai trò quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; 4 nội dung quản lý nhà nước; và các yếu tố ảnh hưởng. Tác giả chỉ rõ 4 khoảng trống nghiên cứu cần giải quyết, xác lập hệ thống mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Chương này cũng trình bày khung phân tích và chi tiết hóa phương pháp điều tra mẫu 420 hộ tại 8 huyện thuộc 4 tỉnh, thành phố đại diện.

TT	Địa phương khảo sát	Tổng số hộ nuôi lợn (hộ)	Tỷ lệ tổng thể (%)	Địa bàn huyện chọn mẫu	Số hộ điều tra (mẫu)	Tỷ lệ mẫu (%)
1	TP. Hà Nội	100.376	46,4	Đông Anh, Sóc Sơn	195	46,4
2	Tỉnh Thái Bình	43.206	20,0	Đông Hưng, Kiến Xương	84	20,0
3	Tỉnh Quảng Nam	60.119	27,9	Duy Xuyên, Đại Lộc	118	27,9
4	Tỉnh Đồng Nai	11.807	5,7	Cẩm Mỹ, Xuân Lộc	23	5,7
	Tổng cộng	214.708	100,0	8 huyện	420	100,0

Chương 2: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình

Chương 2 làm rõ cơ sở lý thuyết về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi hộ gia đình. Luận án phân tích mối quan hệ kỹ thuật giữa 4 khâu chăn nuôi với các nguy cơ mất an toàn thực phẩm:

• Khâu xây dựng chuồng trại và hạ tầng: Chuồng trại tạm bợ, thiếu hệ thống xử lý chất thải (biogas, ủ phân), không có ô cách ly là nguồn lây nhiễm vi sinh vật và dịch bệnh.
• Khâu phối trộn, chế biến thức ăn: Nguy cơ nhiễm nấm mốc, độc tố vi sinh từ việc tận dụng thức ăn thừa không qua xử lý nhiệt, hoặc việc sử dụng chất cấm tạo nạc, chất tăng trọng.
• Khâu chăm sóc thú y: Nguy cơ tồn dư kháng sinh, hóa chất do sử dụng sai liều lượng, không tuân thủ thời gian ngừng thuốc trước khi xuất bán.
• Khâu tiêu thụ lợn hơi: Các hình thức tự giết mổ tại hộ hoặc vận chuyển lợn bệnh đi tiêu thụ gây lây lan dịch bệnh và mất an toàn thực phẩm.

Chương này phân tích 4 nội dung quản lý nhà nước, hệ thống tiêu chí đánh giá và 3 nhóm yếu tố ảnh hưởng (đặc điểm cơ quan quản lý, đặc điểm hộ chăn nuôi, đặc điểm thị trường/người tiêu dùng); đồng thời tổng kết kinh nghiệm quốc tế về quản lý an toàn thực phẩm trong chăn nuôi để rút ra bài học cho Việt Nam.

Chương 3: Thực trạng quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình ở Việt Nam

Chương 3 tập trung phân tích thực trạng chăn nuôi lợn hộ gia đình và kết quả thực thi quản lý nhà nước giai đoạn 2016–2022:

• Thực trạng sản xuất: Sản lượng thịt lợn từ hộ gia đình chiếm 88,4% tổng sản lượng cả nước. Bốn địa phương khảo sát phản ánh các mô hình đặc trưng: Đồng Nai có tổng đàn lớn nhất (2.154,5 nghìn con) nhưng ít hộ (11.807 hộ) theo hướng trang trại hàng hóa; Hà Nội có tổng đàn lớn (1.261,2 nghìn con) với 100.376 hộ chăn nuôi đan xen; Thái Bình có 591,8 nghìn con với 43.206 hộ đang chuyển đổi quy mô; Quảng Nam có 293,2 nghìn con nhưng có tới 60.119 hộ chăn nuôi nhỏ lẻ phân tán.
• Đánh giá 4 hoạt động chăn nuôi của hộ: Tỷ lệ đầu tư hạ tầng xử lý môi trường còn hạn chế; việc phối trộn thức ăn tự nhiên và thức ăn công nghiệp chưa được kiểm soát chặt chẽ; việc sử dụng thuốc thú y, kháng sinh trị bệnh và phòng bệnh vẫn dựa nhiều vào kinh nghiệm của chủ hộ, chưa tuân thủ đầy đủ quy trình an toàn sinh học.
• Đánh giá 4 nội dung quản lý nhà nước:
  1. Khuôn khổ pháp luật: Hệ thống văn bản (Luật An toàn thực phẩm 2010, Luật Chăn nuôi 2018, các Nghị định, Thông tư) đã được ban hành tương đối nhiều nhưng còn thiếu các quy chuẩn kỹ thuật cụ thể, dễ áp dụng riêng cho quy mô hộ gia đình; mức độ hiểu biết pháp luật của chủ hộ còn thấp.
  2. Chính sách hỗ trợ: Các chính sách về vốn, kỹ thuật, hỗ trợ xử lý chất thải đã có nhưng mức hỗ trợ còn thấp, thủ tục tiếp cận khó khăn, tính kịp thời chưa cao.
  3. Bộ máy quản lý: Mạng lưới quản lý từ Trung ương đến địa phương còn phân tán, chồng chéo chức năng; lực lượng cán bộ thú y cấp xã mỏng, kiêm nhiệm, chế độ đãi ngộ thấp, khó bao quát địa bàn chăn nuôi phân tán.
  4. Thanh tra, kiểm tra, giám sát: Hoạt động thanh tra chủ yếu thực hiện theo đợt hoặc khi xảy ra sự cố dịch bệnh; chế tài xử phạt vi phạm hành chính đối với hộ chăn nuôi nhỏ lẻ chưa đủ sức răn đe và khó thực thi triệt để trên thực tế.

Chương 4: Định hướng và giải pháp tăng cường quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình ở Việt Nam

Chương 4 xác định bối cảnh phát triển chăn nuôi đến năm 2030, gắn với việc thực hiện Nghị quyết số 19-NQ/TW và Chỉ thị số 17-CT/TW. Luận án đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện theo 4 nhóm nội dung quản lý:

1. Hoàn thiện khuôn khổ pháp luật: Rà soát, chuẩn hóa và đơn giản hóa các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn thực phẩm phù hợp với quy mô chăn nuôi hộ gia đình; bổ sung quy định bắt buộc ghi chép nhật ký chăn nuôi, kiểm soát nguồn gốc con giống và thức ăn; tăng tính răn đe của các chế tài xử phạt vi phạm.
2. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ: Tăng cường chính sách tín dụng ưu đãi cho hộ đầu tư hạ tầng chuồng trại hợp chuẩn, công trình khí sinh học; hỗ trợ kinh phí tiêm phòng vắc-xin; khuyến khích các hộ liên kết thành tổ hợp tác, hợp tác xã để chăn nuôi theo quy trình an toàn sinh học (VietGAP) gắn với chuỗi tiêu thụ.
3. Kiện toàn tổ chức bộ máy và nhân lực: Củng cố mạng lưới thú y cơ sở tại cấp xã, phường; phân định rõ trách nhiệm quản lý giữa ngành Nông nghiệp, Công Thương và Y tế; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho cán bộ thanh tra, kiểm tra an toàn thực phẩm cấp huyện, xã.
4. Nâng cao năng lực thanh tra, kiểm tra, giám sát: Chuyển đổi phương thức kiểm tra định kỳ sang giám sát rủi ro đột xuất; đầu tư trang thiết bị xét nghiệm nhanh tồn dư chất cấm, kháng sinh tại chỗ; tăng cường sự tham gia giám sát của cộng đồng và các tổ chức đoàn thể địa phương.
5. Nhóm giải pháp khác: Đẩy mạnh thông tin tuyên truyền, nâng cao nhận thức của hộ chăn nuôi và người tiêu dùng; phát triển chuỗi liên kết giá trị và truy xuất nguồn gốc thịt lợn xuất chuồng.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình – phân khúc sản xuất chiếm tỷ trọng lớn nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro.
• Xác định và luận giải rõ nét mối quan hệ tương tác giữa 4 công đoạn kỹ thuật trong chăn nuôi lợn hộ gia đình (chuồng trại, thức ăn, thú y, xuất bán) với các yêu cầu bảo đảm an toàn thực phẩm.
• Chuẩn hóa khung phân tích gồm 4 nội dung quản lý nhà nước cốt lõi (pháp luật, chính sách hỗ trợ, bộ máy tổ chức, thanh tra - kiểm tra) kết hợp với 3 nhóm yếu tố ảnh hưởng đặc thù (cơ quan quản lý, hộ chăn nuôi, thị trường tiêu thụ).

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh thực trạng thực thi quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn hộ gia đình giai đoạn 2016–2022 thông qua số liệu điều tra thực chứng 420 hộ và phỏng vấn sâu 40 cán bộ tại 4 tỉnh, thành phố đại diện cho 3 miền Bắc – Trung – Nam.
• Đánh giá cụ thể mức độ đáp ứng quy định an toàn thực phẩm của hộ chăn nuôi trong từng khâu kỹ thuật, chỉ rõ các điểm nghẽn về nhận thức, nguồn lực đầu tư và việc lạm dụng hóa chất/kháng sinh.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện thể chế pháp luật, đổi mới chính sách hỗ trợ, củng cố bộ máy thú y cơ sở đến đổi mới quy trình thanh tra, giám sát, bám sát các mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững đến năm 2030 theo Nghị quyết số 19-NQ/TW và Chỉ thị số 17-CT

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN 1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH VÀ XÁC ĐỊNH KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan các công trình về bản chất và vai trò của quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong chăn nuôi lợn tại hộ gia đình Brown (1997) và Gorter và Swinnen (1994), giải thích bản chất QLNN về ATTP là: “Sự can thiệp của chính phủ vào thị trường thực phẩm, lúc đầu chỉ với mục đích khắc phục những hạn chế của quan hệ cung-cầu trên thị trường thực phẩm, sau đó tiến tới quản lý vấn đề ATTP để bảo đảm sức khỏe cho người tiêu dùng và giảm thiểu những tác động có hại của thực phẩm không an toàn”. Crutchfield và cộng sự (1997), mô tả QLNN về ATTP thông qua phân tích mối quan hệ giữa lợi ích và chi phí của việc giảm tác động tiêu cực từ các tác nhân gây bệnh trong các loại sản phẩm thịt tại Hoa Kỳ và cho rằng phúc lợi công cộng có thể tăng nếu chính phủ đưa ra quy định hành chính để can thiệp vào thị trường thực phẩm, nhằm giảm mức độ gây bệnh cho người tiêu dùng của thực phẩm và đưa ra các chương trình truyền thông, giáo dục để nâng cao kiến thức của người tiêu dùng trong tiếp cận và sử dụng thực phẩm, nhằm phòng tránh các nguy cơ dịch, bệnh do thực phẩm gây ra.

Đào Thế Anh và Nguyễn Thị Hà (2016) trong nghiên cứu “Đổi mới thể chế chính sách quản lý an toàn thực phẩm ở Việt Nam” đã nhận diện vấn đề QLNN về ATTP rằng “Luật ATTP của Việt Nam có hiệu lực từ tháng 01/7/2011 đã quy định quản lý ATTP cần áp dụng cách tiếp cận theo chuỗi “từ trang trại đến bàn ăn” với nguyên tắc chủ động phòng ngừa, ngăn chặn mối nguy không ATTP ngay trong quá trình sản xuất, chế biến, tiêu thụ nông sản thực phẩm. Trách nhiệm quản lý ATTP phải được thực hiện ngay trong quá trình sản xuất, trong đó Bộ NN&PTNT được phân công quản lý ATTP đối với toàn bộ các sản phẩm ban đầu của các chuỗi nông sản thực phẩm gồm: sản xuất, sơ chế, chế biến, bảo quản, vận chuyển (xuất-nhập khẩu) thực phẩm thuộc 03 nhóm trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản”. 6 Cục Quản lý Chất lượng nông lâm sản và thuỷ sản - Bộ NN&PTNT (2016) tại Hội thảo “Hành động để người dân được sử dụng nông sản thực phẩm an toàn” đã đưa khuôn khổ pháp luật về ATTP với 3 cấp độ: Cấp độ Luật bao gồm: Luật An toàn thực phẩm (2010) và 04 bộ Luật có liên quan là: Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa; Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật; Luật Thanh tra (sửa đổi 2012) và Luật Xử lý vi phạm hành chính. Cấp độ Nghị định bao gồm: các Nghị định (NĐ) của Chính phủ hướng dẫn chi tiết thực hiện các luật tương ứng như: Nghị định số 38/2012/NĐ-CP; NĐ số 132/2008/NĐ-CP; NĐ số 127/2007/NĐ-CP; NĐ số 07/2012/NĐ-CP và NĐ số 178/2013/NĐ-CP.

Cấp độ Thông tư và tương đương gồm: các Thông tư Liên tịch 03 Bộ quy định về phòng kiểm nghiệm thực phẩm và ghi nhãn thực phẩm; Thông tư liên tịch của các Bộ Y tế, NN&PTNT, Công thương về: mức giới hạn các chất hóa học, sinh học được phép sử dụng trong thực phẩm để đảm bảo an toàn; điều kiện vệ sinh, ATTP trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm (Codes of Practices); hệ thống và quy trình giám sát, kiểm tra, thanh tra ATTP trong SXKD (kể cả nhập khẩu) thực phẩm; các quy chuẩn, tiêu chuẩn Quốc gia về thực phẩm (QCVN, TCVN) được các Bộ chuyên ngành cùng Bộ KH&CN xây dựng, công bố.