Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CÔNG TÁC THANH NIÊN 1. Thanh niên và công tác thanh niên 1.1 Thanh niên và vai trò của thanh niên 1. Khái niệm thanh niên Thanh niên là một khái niệm có thể được hiểu và định nghĩa theo nhiều cách. Tùy thuộc vào nội dung tiếp cận, góc độ nhìn nhận hoặc cấp độ đánh giá mà người ta đưa ra các định nghĩa khác nhau về thanh niên.
Về quốc tế thì Liên hợp quốc định nghĩa thanh niên là nhóm người từ 15 đến 24 tuổi chủ yếu dựa trên cơ sở phân biệt các đặc điểm về tâm sinh lý và hoàn cảnh xã hội so với các nhóm lứa tuổi khác.5] Nhưng Công ước quốc tế của Liên hợp quốc về quyền trẻ em lại xác định trẻ em đến dưới 18 tuổi.2] Về mặt pháp luật thì nói tới khái niệm thanh niên là nói tới tuổi trẻ, độ tuổi đủ chín chắn để gánh vác việc nước việc nhà nên phải gắn liền với khái niệm "năng lực hành vi". Nhìn từ góc độ tổng quát nhất, Hiến pháp dành đủ một chương về "Quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân". Theo đó, một người chỉ có trọn vẹn quyền công dân khi họ đủ 21 tuổi trở lên.7] Do có sự khác nhau về độ tuổi xác định năng lực hành vi dân sự, độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự và quyền ứng cử vào cơ quan quyền lực các cấp, nên việc xác định độ tuổi được coi là thanh niên rất khác nhau. Còn theo Luật thanh niên năm 2005 quy định thanh niên là công dân Việt Nam từ mười sáu tuổi đến ba mươi tuổi.1] Về mặt sinh học, các nhà nghiên cứu coi thanh niên là một giai đoạn xác định trong quá trình “tiến hóa” của cơ thể.
Các nhà tâm lý học thường nhìn nhận thanh niên là một giai đoạn chuyển tiếp từ tuổi thơ phụ thuộc sang hoạt động độc lập với tư cách là một công dân có trách nhiệm. 8 Về mặt kinh tế học, thanh niên được xem là một lực lượng lao động xã hội, nguồn bổ sung cho đội ngũ lao động trên tất cả các lĩnh vực. Với các triết gia, văn nghệ sĩ, thanh niên lại được định nghĩa bằng cách so sánh hình tượng: “thanh niên là mùa xuân của xã hội” là “bình minh của cuộc đời”. Về mặt tâm sinh lý thì tại Việt Nam, phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ được tính từ 15 tuổi.
Đây cũng là tuổi thể chất ở các bạn nữ phát triển tương đối hoàn chỉnh và tâm sinh lý cũng phát triển mạnh. Tuy nhiên, các bạn nam đến độ tuổi 17 mới có thể "theo kịp" sự phát triển về tâm sinh lý như các bạn nữ. Tuổi thanh niên thích hợp nhất là từ 15 đến 25 (đối với nữ) và từ 17 đến 30 (đối với nam). Trong các độ tuổi đó, phụ nữ cũng như nam giới có được sự tập trung cao nhất về sức khỏe, sức trẻ, dám nghĩ dám làm; có ý chí, khát vọng, hoài bão vươn lên mạnh mẽ và có điều kiện thể hiện ý chí, khát vọng đó qua việc học hành, lao động, sáng tạo đồng thời cũng là thời gian có những bước chuẩn bị tốt nhất để xây dựng gia đình, duy trì nòi giống.", chính vì vậy thanh niên có thể được hiểu là một độ tuổi ở giữa tuổi trẻ em và tuổi trưởng thành.
Lúc này thanh niên có sự khác biệt lớn về nhiều mặt (tuổi, nơi sinh sống, nghề nghiệp, v.v), do đó, các đặc điểm tâm lý của thanh niên rất phong phú, đa dạng, tuy nhiên, chúng có một tính chất chung, đó là tính trẻ, hăng hái, nhiệt tình, dám mạo hiểm, có ước mơ và hoài bão. Khái niệm về thanh niên tuy có nhiều cách tiếp cận khác nhau nhưng có thể rút ra những điểm chung như sau: - Thanh niên là những công dân trong độ tuổi từ 16 đến 30 tuổi là một độ tuổi chiếm tỉ lệ đáng kể trong tỉ lệ dân số. - Thanh niên đây là một giai đoạn tiếp nối của tuổi thiếu niên để đạt tới đỉnh cao của tuổi trưởng thành, là giai đoạn quan trọng nhất trong quá trình phát triển của con người. 9 - Thanh niên là một độ tuổi có những đặc điểm tâm lý rất phong phú và ảnh hưởng lớn đến xu hướng phát triển về sau của một dân tộc.
Từ các phân tích và các cách nhìn nhận trên thì ta có thể rút ra kết luận: Thanh niên là nhóm dân số đặc thù, có mặt trong tất cả các nhóm dân tộc, giai cấp, các thành phần xã hội và địa bàn trong cả nước. Và có những đặc điểm sau: Thanh niên không phải là một giai cấp mà là một tầng lớp xã hội đặc thù, có những đặc điểm về tâm lý, sinh lý, có tâm tư nguyện vọng; có nhu cầu và hoài bão, khát vọng theo lứa tuổi và giới; có mặt trong tất cả các giai cấp và tầng lớp xã hội; Thanh niên Việt Nam có mặt trong tất cả 54 dân tộc anh em và giữ vai trò quan trọng trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh của đất nước. Vai trò của thanh niên Cách mạng nước ta đã trải qua một thời kỳ lịch sử vô cùng oanh liệt, được đánh dấu bằng thắng lợi huy hoàng của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, bằng chiến công rực rỡ đánh thắng hai cuộc chiến tranh xâm lược., bằng những biến đổi cách mạng sâu sắc của cả nước ta đang tiến bước trên con đường xã hội chủ nghĩa. Những thắng lợi đó mở ra triển vọng rộng lớn cho sự nghiệp xây dựng Tổ quốc ta trong kỷ nguyên mới.
Trong hai cuộc cách mạng đó thanh niên đã biểu hiện lòng trung thành vô hạn với Tổ quốc, với chủ nghĩa xã hội, với nhân dân với Đảng, luôn luôn đi đầu trên mọi trận tuyến cách mạng, vượt qua mọi khó khăn, gian khổ lập nên biết bao kỳ tích anh hùng, góp phần hết sức lớn lao vào những thắng lợi vĩ đại của dân tộc. Thanh niên Việt Nam đã tin tưởng, đi theo Đảng, cùng với nhân dân cả nước làm nên Cách mạng tháng Tám, giành độc lập dân tộc, khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, khởi đầu một thời kỳ lịch sử huy hoàng, đưa dân tộc đến ấm no, hạnh phúc. Chiến đấu dưới ngọn cờ của Đảng, thanh niên tỏ rõ 10 phẩm chất cách mạng tốt đẹp và năng lực sáng tạo dồi dào. Biết bao thanh niên đã trở thành những người con ưu tú của đất nước, làm nên những chiến công lừng lẫy và thành tích vẻ vang trên nhiều lĩnh vực, nêu cao bản lĩnh dũng cảm, thông minh của dân tộc, làm rạng rỡ non sông Tổ quốc Việt Nam.
Như Chủ tịch Hồ Chí Minh khi quyết tâm ra đi tìm đường cứu nước thì cũng chỉ là một thanh niên trí thức nhưng với lòng yêu quê hương, đất nước đã sẵn sàng đối đầu với khó khăn, thách thức ở xứ người chỉ để đạt được mong muốn cho đất nước độc lập, dân tộc được tự do và Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo thành công cuộc Cách mạng tháng Tám vĩ đại khi mới thành lập được 15 năm. Lúc đó, hầu hết những đảng viên giữ vị trí lãnh đạo của Đảng ở độ tuổi thanh niên. Ngay sau Lễ tuyên bố độc lập, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc và lời kêu gọi của Bác Hồ: “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”, phát huy truyền thống cha ông, với tinh thần và ý chí: “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”, “Xẻ dọc Trường sơn đi cứu nước” và những phong trào cách mạng: “Ba sẵn sàng”, “Năm xung phong”… thanh niên Việt Nam đã cùng với toàn Đảng, toàn quân, toàn dân làm nên chiến công vĩ đại: giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, đưa cả nước đi lên CNXH; tiếp đó, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN. Trong sự phát triển của xã hội hiện nay Đảng ta và nhân dân ta rất tự hào về thế hệ trẻ yêu quý của mình.
Trung ương Đảng đánh giá cao những cống hiến lớn lao và trưởng thành vượt bậc của thế hệ trẻ nước ta, bởi vì thanh niên là hy vọng của Đảng của dân tộc, là người kế tục sự nghiệp cách mạng của những thế hệ đi trước, có lực lượng hùng hậu và năng lực cách mạng to lớn, thanh niên ngày nay phải coi cương lĩnh của Đảng là sự nghiệp của chính mình, nhận lãnh sứ mệnh biến cương lĩnh đó thành hiện thực sinh động trên đất nước ta. Bác Hồ nói: "Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà".275] Mỗi đoàn viên thanh niên phải tự khẳng định là người làm chủ, có trách nhiệm 11 góp phần khắc phục khó khăn, giành thắng lợi cho cách mạng, chứ không có thái độ bàng quang, thụ động. Thanh niên phải đứng trên vị trí người làm chủ, người chiến sĩ cách mạng mà nâng cao ý chí phấn đấu, dám hy sinh, dám chịu đựng vì sự sống còn của Tổ quốc, vì sự nghiệp lớn của nhân dân, nêu cao chí tiến thủ, nhìn rõ khó khăn, dám tiến công và chỉ tiến công chứ không lùi bước, phát huy mọi nhân tố tích cực, mọi tiềm năng hiện thực, dựa vào tập thể, tìm ra cách làm tốt, làm đúng, sáng tạo những phương pháp có hiệu quả để đẩy mạnh sản xuất xây dựng, học tập, tổ chức tốt đời sống, thúc đẩy sự nghiệp cách mạng tiến lên. Bác Hồ đã dạy: "Nhiệm vụ của thanh niên không phải là hỏi nước nhà đã cho mình những gì, mà phải tự hỏi mình đã làm gì cho nước nhà".445] Lời dạy đó chỉ ra cho thanh niên nhận thức đúng về vấn đề cống hiến và hưởng thụ, về một cuộc sống có lý tưởng cao đẹp, đồng thời vạch rõ cách suy nghĩ về trách nhiệm, về chỗ đứng của thanh niên trước yêu cầu của cách mạng.
Trong giai đoạn phát triển hiện nay, vai trò của thanh niên đã được thể hiện trong các lĩnh vực như: Trên lĩnh vực kinh tế, thanh niên tiến công vào nghèo nàn và lạc hậu xung phong đi đầu, làm những việc đòi hỏi cao về nhiệt tình và sức trai trẻ, về trình độ văn hóa và khoa học, kỹ thuật, về tinh thần dám nghĩ dám làm với các phong trào như “Xung kích phát triển kinh tế - xã hội và Bảo vệ tổ quốc”, “Sáng tạo trẻ”, “Thanh niên chung tay xây dựng nông thôn mới”,. , thanh niên Việt Nam đã đem trái tim, khối óc và bàn tay của tuổi trẻ làm giàu cho Tổ quốc.