QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG Ở MỘT SỐ TỈNH VÙNG TÂY BẮC, VIỆT NAM

Nghiên cứu quản lý nhà nước về phát triển du lịch cộng đồng tại các tỉnh Tây Bắc Việt Nam. Giải pháp, chính sách và thực tiễn phát triển du lịch bền vững.

• Tác giả: Trần Thu Phương
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Xuân Nhàn
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Đối Với Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Ở Một Số Tỉnh Vùng Tây Bắc, Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài luận án
• 1.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Những đóng góp mới của luận án
• 1.5. Kết cấu của luận án
• 2. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN
• 2.1. Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng
• 2.2. Các công trình nghiên cứu về du lịch cộng đồng
• 2.3. Các công trình nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng
• 2.4. Khoảng trống nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp luận
• 2.5.2. Các phương pháp nghiên cứu sử dụng trong luận án
• 2.5.3. Khung nghiên cứu của luận án
• 3. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG CỦA ĐỊA PHƯƠNG CẤP TỈNH
• 3.1. Du lịch cộng đồng
• 3.1.1. Khái niệm về du lịch cộng đồng
• 3.1.2. Phát triển du lịch cộng đồng
• 3.2. Quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng của địa phương cấp tỉnh
• 3.2.1. Khái niệm, đặc điểm và mối quan hệ giữa các chủ thể của quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng
• 3.2.2. Sự cần thiết của quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng của địa phương cấp tỉnh
• 3.2.3. Mục tiêu, nội dung và công cụ quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng của địa phương cấp tỉnh
• 3.2.4. Tiêu chí đánh giá quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng
• 3.2.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng
• 3.2.6. Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng của một số địa phương cấp tỉnh và bài học kinh nghiệm rút ra cho một số tỉnh vùng Tây Bắc
• 3.2.6.1. Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng của một số địa phương cấp tỉnh
• 3.2.6.2. Bài học kinh nghiệm rút ra cho một số tỉnh vùng Tây Bắc
• 4. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG Ở MỘT SỐ TỈNH VÙNG TÂY BẮC, VIỆT NAM
• 4.1. Khái quát chung về đặc điểm kinh tế-xã hội và tình hình phát triển du lịch cộng đồng ở một số tỉnh vùng Tây Bắc, Việt Nam
• 4.1.1. Tổng quan về vùng Tây Bắc
• 4.1.2. Đặc điểm kinh tế-xã hội vùng Tây Bắc
• 4.1.3. Tình hình phát triển du lịch cộng đồng ở một số tỉnh vùng Tây Bắc, Việt Nam
• 4.2. Phân tích thực trạng quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng ở một số tỉnh vùng Tây Bắc, Việt Nam
• 4.2.1. Tổ chức thực chiến lược/quy hoạch phát triển du lịch của quốc gia; xây dựng và tổ chức thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển du lịch cộng đồng của địa phương
• 4.2.2. Ban hành theo thẩm quyền và tổ chức thực hiện các chính sách phát triển du lịch cộng đồng của địa phương
• 4.2.3. Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về du lịch ở một số tỉnh vùng Tây Bắc, Việt Nam
• 4.2.4. Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm trong phát triển du lịch cộng đồng
• 4.2.5. Công tác phát triển nguồn nhân lực, xúc tiến và hợp tác trong quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng
• 4.3. Đánh giá về quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng ở một số tỉnh vùng Tây Bắc, Việt Nam
• 4.3.1. Đánh giá về quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng ở một số tỉnh vùng Tây Bắc theo các tiêu chí
• 4.3.2. Đánh giá chung về quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng ở một số tỉnh vùng Tây Bắc, Việt Nam
• 5. MỘT SỐ GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ GÓP PHẦN HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG Ở MỘT SỐ TỈNH VÙNG TÂY BẮC, VIỆT NAM
• 5.1. Bối cảnh, quan điểm và định hướng hoàn thiện quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng ở một số tỉnh vùng Tây Bắc, Việt Nam
• 5.1.1. Bối cảnh phát triển
• 5.1.2. Những định hướng và mục tiêu chính về phát triển du lịch, du lịch cộng đồng ở một số tỉnh vùng Tây Bắc, Việt Nam
• 5.1.3. Quan điểm và định hướng hoàn thiện quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng ở một số tỉnh vùng Tây Bắc, Việt Nam đến năm 2030
• 5.2. Đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng ở một số tỉnh vùng Tây Bắc, Việt Nam
• 5.2.1. Nhóm giải pháp chung với các tỉnh
• 5.2.2. Nhóm giải pháp với từng địa phương
• 5.2.3. Một số kiến nghị
• 5.2.3.1. Đối với Chính phủ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội
• 5.2.3.2. Đối với Hiệp hội du lịch Việt Nam
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Các tỉnh vùng Tây Bắc, Việt Nam
• Phụ lục 2. Diện tích, dân số và GRDP bình quân đầu người của các tỉnh Tây Bắc
• Phụ lục 3. Số liệu thống kê về du lịch của các tỉnh vùng Tây Bắc
• Phụ lục 4. Danh sách các điểm du lịch cộng đồng ở một số tỉnh vùng Tây Bắc
• Phụ lục 5. Các mẫu bảng hỏi điều tra xã hội học
• Phụ lục 6. Kết quả điều tra xã hội học

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Nhà Nước Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng 55 ký tự

Du lịch ngày nay là ngành kinh tế quan trọng, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của nhiều quốc gia. Theo UNWTO, năm 2019, du lịch đóng góp gần 9 nghìn tỷ USD vào GDP toàn cầu. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của du lịch cũng gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường. Do đó, du lịch cộng đồng (DLCĐ) nổi lên như một giải pháp thay thế, mang lại trải nghiệm văn hóa bản địa đồng thời góp phần nâng cao đời sống cộng đồng và bảo vệ tài nguyên. Nghiên cứu về quản lý nhà nước (QLNN) đối với phát triển DLCĐ (PTDLCĐ) đang được quan tâm. Các công trình đã làm rõ khái niệm, đặc điểm, điều kiện cần thiết để phát triển DLCĐ, vai trò của các bên liên quan và nội dung QLNN. Tuy nhiên, vẫn còn tranh luận về các điều kiện cơ bản và nội dung QLNN, đặc biệt ở cấp tỉnh. Cần có nghiên cứu sâu hơn để làm sáng tỏ những vấn đề này.

1.1. Khái niệm và vai trò của du lịch cộng đồng bền vững 48 ký tự

DLCĐ không chỉ là một hình thức du lịch mà còn là một công cụ phát triển kinh tế - xã hội. Nó nhấn mạnh sự tham gia của cộng đồng địa phương trong việc quản lý và hưởng lợi từ du lịch. DLCĐ giúp bảo tồn văn hóa, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, để DLCĐ phát triển bền vững, cần có sự quản lý nhà nước hiệu quả, đảm bảo sự cân bằng giữa lợi ích kinh tế, bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường. Điều này đặc biệt quan trọng ở các khu vực như Tây Bắc, nơi có tiềm năng lớn về du lịch nhưng cũng dễ bị tổn thương bởi các tác động tiêu cực.

1.2. Tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng tại Tây Bắc 53 ký tự

Tây Bắc sở hữu nguồn tài nguyên du lịch phong phú, bao gồm cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, văn hóa đa dạng của các dân tộc thiểu số và lịch sử lâu đời. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển DLCĐ. Du lịch cộng đồng Tây Bắc có thể mang lại lợi ích kinh tế cho người dân địa phương, đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, việc khai thác tiềm năng này cần được thực hiện một cách có kế hoạch và bền vững, với sự quản lý nhà nước chặt chẽ.

II. Phân Tích Thực Trạng Quản Lý Nhà Nước Phát Triển Du Lịch 58 ký tự

Tại Việt Nam, du lịch đóng góp ngày càng nhiều vào sự phát triển kinh tế - xã hội. Nghị quyết 08-NQ/TW xác định du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn. Du lịch cộng đồng cũng được chú ý phát triển, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa. Luật Du lịch 2017 và Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 đã tạo cơ sở pháp lý cho việc thúc đẩy DLCĐ. Tây Bắc là khu vực giàu tiềm năng phát triển DLCĐ dựa trên tài nguyên tự nhiên và văn hóa độc đáo. Tuy nhiên, bên cạnh những thành công, việc phát triển DLCĐ ở Tây Bắc còn bộc lộ hạn chế, như chất lượng dịch vụ chưa cao, sản phẩm trùng lặp, và nguy cơ thiếu bền vững. Nhà nước cần thể hiện vai trò quản lý để DLCĐ phát triển đúng hướng, góp phần cải thiện cuộc sống người dân.

2.1. Điểm mạnh và hạn chế của chính sách phát triển 50 ký tự

Chính sách phát triển du lịch cộng đồng ở Việt Nam đã tạo ra nhiều cơ hội cho người dân địa phương và doanh nghiệp. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế cần được khắc phục. Các chính sách thường tập trung vào việc thu hút khách du lịch mà chưa chú trọng đến việc bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường. Ngoài ra, sự phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương trong việc triển khai chính sách còn chưa hiệu quả. Cần có những điều chỉnh để chính sách phát triển du lịch cộng đồng thực sự bền vững và mang lại lợi ích lâu dài cho Tây Bắc.

2.2. Thách thức trong quản lý chất lượng dịch vụ du lịch 52 ký tự

Chất lượng dịch vụ là một yếu tố quan trọng quyết định sự thành công của du lịch cộng đồng. Tuy nhiên, nhiều điểm du lịch cộng đồng ở Tây Bắc vẫn còn hạn chế về cơ sở vật chất, trình độ chuyên môn của nhân viên và khả năng đáp ứng nhu cầu của khách du lịch. Việc quản lý nhà nước cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ, đảm bảo an toàn cho du khách và tạo ra những trải nghiệm du lịch độc đáo và hấp dẫn.

2.3. Bảo tồn văn hóa các dân tộc thiểu số Tây Bắc 50 ký tự

Văn hóa của các dân tộc thiểu số là một trong những yếu tố thu hút khách du lịch đến Tây Bắc. Tuy nhiên, sự phát triển du lịch cũng có thể gây ra những tác động tiêu cực đến văn hóa, như sự thương mại hóa, mất bản sắc và xáo trộn các giá trị truyền thống. Cần có những giải pháp để bảo tồn và phát huy văn hóa của các dân tộc thiểu số, đồng thời đảm bảo rằng người dân địa phương được hưởng lợi từ việc khai thác văn hóa của họ.

III. Hướng Dẫn Hoàn Thiện Quản Lý Nhà Nước về Du Lịch 57 ký tự

Đã có nhiều nghiên cứu về PTDLCĐ, phát triển du lịch bền vững, và quản lý nhà nước về du lịch. Một số nghiên cứu đề cập đến vai trò của Nhà nước đối với PTDLCĐ, chính sách PTDLCĐ, và một số đề xuất liên quan đến QLNN. Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện QLNN đối với PTDLCĐ ở Tây Bắc, cả về lý luận và thực tiễn. Các vấn đề lý luận cốt lõi như nội hàm khái niệm QLNN đối với PTDLCĐ, vai trò và công cụ QLNN, sự khác biệt của hoạt động QLNN đối với PTDLCĐ so với các lĩnh vực khác, chưa được đề cập đầy đủ. Điều này dẫn đến việc thiếu các định hướng và cách thức điều tiết phù hợp của Nhà nước thông qua chính sách và tài chính.

3.1. Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá quản lý 47 ký tự

Để đánh giá hiệu quả quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng, cần có một hệ thống tiêu chí rõ ràng và toàn diện. Các tiêu chí này nên bao gồm các khía cạnh như: hiệu quả kinh tế, bảo tồn văn hóa, bảo vệ môi trường, sự tham gia của cộng đồng và sự bền vững của hoạt động du lịch. Việc xây dựng hệ thống tiêu chí này cần có sự tham gia của các chuyên gia, nhà quản lý và người dân địa phương.

3.2. Tăng cường năng lực cho cán bộ quản lý du lịch 53 ký tự

Cán bộ quản lý nhà nước về du lịch đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và điều hành hoạt động du lịch cộng đồng. Cần có những chương trình đào tạo và bồi dưỡng để nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý, giúp họ nắm vững kiến thức về du lịch bền vững, quản lý tài nguyên và phát triển sản phẩm du lịch độc đáo. Ngoài ra, cần có sự trao đổi kinh nghiệm giữa các địa phương và quốc gia để học hỏi những mô hình quản lý thành công.

3.3. Nâng cao nhận thức cộng đồng về du lịch 50 ký tự

Sự tham gia của cộng đồng địa phương là yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công của du lịch cộng đồng. Cần có những hoạt động tuyên truyền và giáo dục để nâng cao nhận thức của người dân về lợi ích và trách nhiệm của họ trong việc phát triển du lịch. Người dân cần được trang bị kiến thức về bảo tồn văn hóa, bảo vệ môi trường và kỹ năng phục vụ khách du lịch.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Bền Vững 60 ký tự

Từ thực tế trên, QLNN đối với PTDLCĐ cần được hoàn thiện cả về lý luận và thực tế. Cần củng cố về mặt lý luận bằng cách làm rõ khái niệm, mục tiêu, nội dung, tiêu chí đánh giá, các yếu tố ảnh hưởng, và các công cụ Nhà nước có thể sử dụng. Để khắc phục bất cập trong hoạt động QLNN đối với PTDLCĐ ở Tây Bắc, cần phân tích và đánh giá hoạt động QLNN của địa phương cấp tỉnh một cách toàn diện, để tìm ra hạn chế và nguyên nhân. Với những lý do đó, nghiên cứu đề tài “Quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng ở một số tỉnh vùng Tây Bắc, Việt Nam” có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn.

4.1. Phát triển sản phẩm du lịch cộng đồng đặc trưng 54 ký tự

Để thu hút khách du lịch, cần phát triển những sản phẩm du lịch cộng đồng độc đáo và đặc trưng cho vùng Tây Bắc. Các sản phẩm này nên dựa trên những giá trị văn hóa, lịch sử và tự nhiên của địa phương. Ví dụ, có thể phát triển các tour du lịch khám phá văn hóa của các dân tộc thiểu số, các hoạt động trải nghiệm cuộc sống hàng ngày của người dân hoặc các sản phẩm thủ công mỹ nghệ truyền thống.

4.2. Hợp tác công tư trong phát triển du lịch cộng đồng 53 ký tự

Để phát triển du lịch cộng đồng hiệu quả, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương. Nhà nước có vai trò định hướng chính sách, hỗ trợ tài chính và quản lý. Doanh nghiệp có vai trò đầu tư, phát triển sản phẩm và quảng bá. Cộng đồng địa phương có vai trò cung cấp dịch vụ và bảo tồn văn hóa. Sự hợp tác này cần được thực hiện một cách minh bạch và có trách nhiệm.

V. Kết Luận Tương Lai Quản Lý Nhà Nước Du Lịch Cộng Đồng 58 ký tự

Mục tiêu nghiên cứu của luận án là đề xuất các giải pháp, kiến nghị hoàn thiện quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng một cách bền vững và góp phần vào phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ tài nguyên, môi trường tại một số tỉnh vùng Tây Bắc, Việt Nam. Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm hệ thống hóa lý luận về DLCĐ, QLNN đối với PTDLCĐ, các yếu tố ảnh hưởng, tiêu chí đánh giá; nghiên cứu kinh nghiệm của các địa phương, và đánh giá thực trạng QLNN đối với PTDLCĐ ở Tây Bắc.

5.1. Kiến nghị cho chính phủ và bộ ngành liên quan 53 ký tự

Chính phủ và các bộ ngành liên quan cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể và thiết thực để phát triển du lịch cộng đồng ở Tây Bắc. Các chính sách này nên tập trung vào việc bảo tồn văn hóa, bảo vệ môi trường, đào tạo nguồn nhân lực và xúc tiến quảng bá. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả của chính sách.

5.2. Vai trò của hiệp hội du lịch Việt Nam 43 ký tự

Hiệp hội du lịch Việt Nam có vai trò quan trọng trong việc kết nối các doanh nghiệp du lịch, chia sẻ kinh nghiệm và xây dựng tiêu chuẩn chất lượng dịch vụ. Hiệp hội cũng có thể đóng vai trò tư vấn cho nhà nước về các chính sách phát triển du lịch cộng đồng và tham gia vào các hoạt động xúc tiến quảng bá du lịch Tây Bắc.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh phát triển kinh tế toàn cầu khẳng định vị thế chiến lược của ngành du lịch, đóng góp 9,2% vào GDP Việt Nam năm 2019 với hơn 18 triệu lượt khách quốc tế, 85 triệu lượt khách nội địa và tổng doanh thu đạt trên 720.000 tỷ đồng (theo Báo cáo thường niên Du lịch Việt Nam 2019 và số liệu UNWTO). Tuy nhiên, áp lực khai thác quá mức từ du lịch đại trà đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc phát triển mô hình du lịch cộng đồng (Community-Based Tourism - CBT) nhằm đảm bảo sinh kế cho cộng đồng dân cư bản địa gắn với bảo tồn tài nguyên du lịch và môi trường sinh thái. Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Quản lý kinh tế (mã số: 9310110) của tác giả Trần Thu Phương tại Trường Đại học Thương mại dưới sự hướng dẫn của TS. Bùi Xuân Nhàn và TS. Hoàng Văn Thành là công trình tiên phong tiếp cận toàn diện chức năng quản lý nhà nước (QLNN) đối với phát triển du lịch cộng đồng (PTDLCĐ) ở cấp địa phương cấp tỉnh tại vùng Tây Bắc.

Khoảng trống nghiên cứu (Research gap) được xác định rõ nét: Các công trình trước đây (George, 2007; Simpson, 2008; Đào Ngọc Anh, 2016; Đỗ Thúy Mùi, 2016) chủ yếu tiếp cận du lịch cộng đồng từ góc độ xã hội học, bảo tồn văn hóa đơn lẻ hoặc mô hình kinh doanh du lịch vi mô; thiếu vắng khung lý luận và công cụ định lượng đánh giá hiệu lực, hiệu quả can thiệp công của chính quyền cấp tỉnh. Đặc biệt, việc triển khai các quy định mới theo Luật Du lịch năm 2017 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2018) và Nghị quyết 08-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn chưa được cụ thể hóa thành hệ thống tiêu chí quản trị địa phương có tính thực chứng.

Luận án thiết lập và giải quyết 5 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions) trọng tâm:

1. Mục tiêu, nội dung, công cụ QLNN đối với PTDLCĐ của địa phương cấp tỉnh là gì?
2. Thực trạng phát triển DLCĐ và QLNN đối với PTDLCĐ của địa phương cấp tỉnh ở một số tỉnh vùng Tây Bắc, Việt Nam hiện nay như thế nào?
3. Các tiêu chí nào dùng để đánh giá và có các yếu tố nào ảnh hưởng đến QLNN đối với PTDLCĐ của địa phương cấp tỉnh?
4. Những thành công, hạn chế của QLNN của địa phương cấp tỉnh đối với PTDLCĐ ở một số tỉnh vùng Tây Bắc là gì và đâu là nguyên nhân của những thành công, hạn chế đó?
5. Để góp phần hoàn thiện QLNN đối với PTDLCĐ ở một số tỉnh vùng Tây Bắc cần có những giải pháp, kiến nghị nào?

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa Lý thuyết Quản lý công mới (New Public Management), Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory) và Tiếp cận Du lịch cộng đồng của Murphy (1985, 2004). Phạm vi không gian nghiên cứu tập trung vào 3 tỉnh trọng điểm du lịch Tây Bắc gồm Hòa Bình, Sơn La và Điện Biên (loại trừ Lai Châu do dữ liệu CBT còn sơ khai). Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp trong giai đoạn 2015–2019, dữ liệu sơ cấp điều tra thực địa năm 2020 và đề xuất hệ thống giải pháp định hướng đến năm 2030.

Literature Review và Positioning

Tổng quan nghiên cứu quốc tế chỉ ra sự vận động lý thuyết mạnh mẽ từ khi Murphy (1985) xuất bản công trình nền tảng "Tourism: A Community Approach", định vị cộng đồng dân cư là trung tâm của chuỗi giá trị du lịch bền vững. Giampiccoli & Mtapuri (2015) ghi nhận hơn 400 bài báo khoa học về CBT trên 136 tạp chí quốc tế giai đoạn 1982–2015. Tuy nhiên, một cuộc tranh luận học thuật sâu sắc đã nảy sinh giữa hai trường phái: Trường phái tự chủ cộng đồng (Bottom-up approach) đại diện bởi Hatton (1999) và Kontogeorgopoulos (2014) cho rằng CBT phải hoàn toàn do cộng đồng tự quản để tối đa hóa quyền sở hữu; ngược lại, trường phái can thiệp thể chế (Top-down / State-led approach) đại diện bởi George (2007) và Simpson (2008) lập luận rằng nếu thiếu sự can thiệp và kiểm soát của Nhà nước, CBT sẽ nhanh chóng rơi vào thất bại thị trường, phân hóa giàu nghèo và suy thoái văn hóa bản địa.

Nghiên cứu của Wirudchawong (2012) tại Thái Lan chỉ ra rằng các chính sách quốc gia về CBT thường thất bại do thiếu cơ chế điều phối liên ngành và thiếu sự phân cấp rõ ràng cho chính quyền địa phương. Tương tự, nghiên cứu thực nghiệm định lượng của Adil và cộng sự (2017) tại Bali (Indonesia) chứng minh vai trò can thiệp tích cực của Nhà nước là biến số tác động trọng yếu đến sự phát triển du lịch bền vững. Tại châu Phi, các công trình của Novelli & Gebhardt (2005) tại Namibia và Manyara & Jones (2007) tại Kenya cũng nhấn mạnh sự phụ thuộc của CBT vào khung chính sách đất đai và tài chính công.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Võ Quế (2006), Bùi Thị Hải Yến (2012), Đào Ngọc Anh (2016) và Đỗ Thúy Mùi (2016) đã bước đầu mô tả các mô hình bản Lác (Hòa Bình), Sa Pa (Lào Cai) hay Sín Chải. Dù vậy, các nghiên cứu này chủ yếu dừng lại ở cấp độ mô tả hiện tượng học hoặc đề xuất giải pháp phát triển sản phẩm chung chung. Luận án của Trần Thu Phương định vị chính xác khoảng trống học thuật này bằng cách chuyển trọng tâm từ "mô hình hoạt động của cộng đồng" sang "năng lực và cơ chế quản lý nhà nước của chính quyền cấp tỉnh", giải quyết triệt để sự thiếu hụt công cụ đo lường hiệu quả quản lý công trong phát triển du lịch bền vững.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng lý thuyết quản lý kinh tế công trong lĩnh vực dịch vụ đặc thù thông qua việc định nghĩa tường minh: Quản lý nhà nước đối với PTDLCĐ của địa phương cấp tỉnh là quá trình các cơ quan chính quyền cấp tỉnh sử dụng quyền lực công và hệ thống công cụ chính sách, tài chính, quy hoạch, pháp lý để định hướng, điều tiết, hỗ trợ và kiểm soát hoạt động du lịch dựa vào cộng đồng, nhằm đạt được mục tiêu kép về tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo tồn tài nguyên sinh thái.

Luận án đóng góp bước chuyển dịch mô hình (paradigm shift) khi chứng minh rằng trong du lịch cộng đồng, cộng đồng dân cư vừa là chủ thể tạo ra, cung ứng sản phẩm, vừa là đối tượng thụ hưởng trực tiếp và tham gia tự quản; do đó, QLNN không thể vận hành theo cơ chế mệnh lệnh hành chính thuần túy mà phải vận hành theo mô hình đồng quản trị và tương tác đa tác nhân:

"Chính phủ chủ đạo + Cộng đồng là chủ thể + Doanh nghiệp kinh doanh + Các tổ chức tư vấn, hỗ trợ… + Quy phạm pháp luật"

Mô hình lý thuyết này khẳng định vai trò Nhà nước là "người kiến tạo và giám sát công bằng", điều tiết các xung đột lợi ích giữa doanh nghiệp lữ hành và cư dân bản địa, khắc phục nguy cơ thương mại hóa làm mai một bản sắc văn hóa vùng cao.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               KHUNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG          |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  4 TRỤ CỘT CHỨC NĂNG QUẢN LÝ CẤP TỈNH:                                             |
|  1. Chiến lược, quy hoạch, kế hoạch tích hợp không gian                           |
|  2. Hệ thống chính sách hỗ trợ, tiêu chuẩn hóa và quy chế quản lý điểm đến        |
|  3. Tổ chức bộ máy chuyên trách & điều phối liên ngành                            |
|  4. Thanh tra, kiểm tra, bảo vệ môi trường, xúc tiến & đào tạo nhân lực           |
+----------------------------------------+------------------------------------------+
                                         |
                                         v
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               BỘ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC (14 CHỈ TIÊU)          |
+-------------------+-------------------+-------------------+-----------------------+
|  HIỆU LỰC (HL)    |  HIỆU QUẢ (HQ)    |  PHÙ HỢP (PH)     |  BỀN VỮNG (BV)        |
|  - Nhận thức chủ  |  - Tăng trưởng so |  - Mục tiêu sát   |  - Gắn kết chính      |
|    thể (HL1)      |    tiềm năng (HQ1)|    thực tế (PH1)  |    sách KTXH (BV1)    |
|  - An ninh, an    |  - Hài lòng của   |  - Đồng bộ chính  |  - Giảm nghèo & bảo   |
|    toàn (HL2)     |    cộng đồng và   |    sách TW (PH2)  |    tồn văn hóa (BV2)  |
|  - Bảo tồn văn    |    doanh nghiệp   |  - Tiêu chuẩn sát |                       |
|    hóa/MT (HL3)   |    (HQ2)          |    địa phương     |                       |
|  - Quy hoạch(HL4) |                   |    (PH3)          |                       |
|  - Hạ tầng (HL5)  |                   |                   |                       |
|  - Thông tin(HL6) |                   |                   |                       |
|  - Phối hợp (HL7) |                   |                   |                       |
+-------------------+-------------------+-------------------+-----------------------+

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 luồng lý thuyết: (1) Lý thuyết Quản trị công (Public Governance) của Osborne, (2) Khung can thiệp Nhà nước trong du lịch của Simpson (2008), và (3) Phương pháp ma trận Phân tích Tầm quan trọng - Mức độ thực hiện (Importance-Performance Analysis - IPA) của Martilla & James (1977).

Khung phân tích thiết lập 4 nội dung quản lý cốt lõi gắn liền với địa phương cấp tỉnh:

1. Xây dựng và thực thi chiến lược, quy hoạch, kế hoạch PTDLCĐ.
2. Ban hành các chính sách ưu đãi, hỗ trợ nguồn vốn, đất đai và quy chế quản lý đặc thù.
3. Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về du lịch chuyên nghiệp, tinh gọn và phân cấp minh bạch.
4. Thanh tra, kiểm tra, kiểm soát chất lượng dịch vụ, bảo vệ tài nguyên gắn với phát triển nguồn nhân lực và xúc tiến quảng bá.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung lý thuyết được xác định rõ: áp dụng cho các nền kinh tế đang phát triển có sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế tại các vùng nông thôn, miền núi, nơi đồng bào thiểu số sở hữu tài nguyên văn hóa phong phú nhưng thiếu năng lực vốn và kỹ năng thương trường.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp lập trường nhận thức luận hiện thực phản biện (critical realism). Thiết kế nghiên cứu áp dụng phương pháp định tính kết hợp thống kê mô tả và phân tích chuyên gia sâu sắc, đảm bảo thu thập dữ liệu đa nguồn từ 4 nhóm chủ thể chính: nhà quản lý/chuyên gia, cộng đồng địa phương, doanh nghiệp và khách du lịch.

Quy mô mẫu và tiêu chí lựa chọn:

• Nhóm chuyên gia/nhà quản lý: Khảo sát vòng 1 lấy ý kiến 120 chuyên gia (thu về 113 phiếu hợp lệ) để thẩm định bộ tiêu chí; Khảo sát vòng 2 trên 200 chuyên gia (thu về 175 phiếu hợp lệ) từ Bộ VHTTDL (31 người), Sở VHTTDL và chính quyền 3 tỉnh (Hoà Bình: 7, Sơn La: 6, Điện Biên: 6), Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch (10), các trường đại học (75), Hiệp hội Du lịch (15) và Câu lạc bộ DLCĐ (44).
• Nhóm cộng đồng dân cư bản địa: Chọn mẫu theo cụm ngẫu nhiên tại các điểm DLCĐ tiêu biểu: Mai Châu (Hòa Bình - 60 hộ phát ra, thu 56 phiếu), Mộc Châu và thành phố Sơn La (Sơn La - 55 hộ phát ra, thu 50 phiếu), Điện Biên Phủ và huyện Điện Biên (Điện Biên - 25 hộ phát ra, thu 21 phiếu). Tổng mẫu cộng đồng đạt 127 hộ dân.
• Nhóm khách du lịch: Khảo sát trực tuyến 500 du khách qua 10 công ty lữ hành và mạng lưới chuyên gia, thu về 450 phiếu hợp lệ (178 khách đánh giá cả 3 tỉnh, 142 chỉ đánh giá Hòa Bình, 28 Sơn La, 13 Điện Biên, còn lại đánh giá 2 tỉnh).
• Nhóm doanh nghiệp du lịch: Tiếp cận 125 doanh nghiệp, thu về 25 phiếu khảo sát hoàn chỉnh trong bối cảnh đại dịch Covid-19 làm gián đoạn chuỗi kinh doanh.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy tắc xác định cỡ mẫu tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực thống kê $n \ge 5 \times m$ (với $m$ là số biến quan sát độc lập). Bảng hỏi chuyên gia gồm 35 câu hỏi độc lập ($n_{min} = 175$, thu thực tế 175); bảng hỏi khách du lịch 23 câu ($n_{min} = 115$/tỉnh, thu thực tế 450); bảng hỏi cộng đồng 20 câu ($n_{min} = 100$, thu thực tế 127).

Công cụ thu thập dữ liệu được thiết kế trên nền tảng khảo sát trực tuyến chuyên biệt kết hợp bảng hỏi in giấy trực tiếp tại các bản làng xa xôi. Luận án thực hiện kiểm định tính hội tụ và độ tin cậy của dữ liệu sơ cấp thông qua kiểm tra độ lệch chuẩn: Tiêu chí chấp nhận được xác lập khi độ lệch chuẩn $\sigma < \frac{1}{3}\mu$ (giá trị trung bình), đảm bảo kết quả khảo sát không bị phân tán cực đoan và phản ánh đúng xu thế tập trung của tổng thể nghiên cứu.

Tam giác hóa dữ liệu (Data triangulation) được thiết lập thông qua việc đối chiếu chéo giữa 3 nguồn: báo cáo thống kê chính thức của các Sở VHTTDL/Tổng cục Du lịch, khảo sát thực địa bằng bảng hỏi cấu trúc và quan sát thực tế tại các bản du lịch trọng điểm (Bản Lác, Bản Áng, Bản Mển, Sín Chải).

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        QUY TRÌNH THU THẬP VÀ TAM GIÁC HÓA DỮ LIỆU                  |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| [Dữ liệu thứ cấp: 2015-2019]                                                      |
| - Báo cáo Sở VHTTDL Hòa Bình, Sơn La, Điện Biên                                   |
| - Số liệu Tổng cục Du lịch, Tổng cục Thống kê, Luật Du lịch 2017                   |
+----------------------------------------+------------------------------------------+
                                         |
                                         v
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| [Dữ liệu sơ cấp: Năm 2020]                                                        |
| + Chuyên gia: 175 phiếu (đánh giá 4 nội dung quản lý & 14 tiêu chí)               |
| + Khách du lịch: 450 phiếu (phân tích IPA 10 yếu tố dịch vụ điểm đến)             |
| + Cộng đồng dân cư: 127 hộ (Mai Châu, Mộc Châu, Điện Biên)                        |
| + Doanh nghiệp: 25 doanh nghiệp lữ hành và dịch vụ lưu trú                        |
+----------------------------------------+------------------------------------------+
                                         |
                                         v
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| [Kỹ thuật phân tích & Kiểm định]                                                  |
| - Phân tích Thống kê mô tả (Mean, SD, Tần số) với chuẩn hội tụ SD < 1/3 Mean      |
| - Phân tích Ma trận IPA (Importance - Performance Analysis) định vị 4 góc phần tư |
| - Tổng hợp chuyên gia Delphic 2 vòng (sàng lọc 20 -> 14 chỉ tiêu cốt lõi > 70%)   |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Data và phân tích

Bộ tiêu chí đánh giá kết quả QLNN đối với PTDLCĐ của địa phương cấp tỉnh được chuyên gia sàng lọc từ 20 tiêu chí ban đầu xuống 14 chỉ tiêu cốt lõi (đạt tỷ lệ đồng thuận $>70%$):

• Tiêu chí Hiệu lực (7 chỉ tiêu: HL1 - Mức độ nhận thức; HL2 - An ninh, an toàn; HL3 - Bảo tồn văn hóa, môi trường; HL4 - Đầy đủ quy hoạch; HL5 - Hạ tầng giao thông; HL6 - Thống kê, dự báo; HL7 - Phối hợp liên ngành).
• Tiêu chí Hiệu quả (2 chỉ tiêu: HQ1 - Phát triển so tiềm năng; HQ2 - Mức độ hài lòng của cộng đồng và doanh nghiệp).
• Tiêu chí Phù hợp (3 chỉ tiêu: PH1 - Phù hợp thực tế của quy hoạch; PH2 - Phù hợp chính sách quốc gia; PH3 - Phù hợp của tiêu chuẩn du lịch).
• Tiêu chí Bền vững (2 chỉ tiêu: BV1 - Gắn kết chính sách KTXH; BV2 - Đóng góp xóa đói giảm nghèo).

Kỹ thuật phân tích IPA phân bổ 10 yếu tố ảnh hưởng lên 4 góc phần tư (Tập trung phát triển, Tiếp tục duy trì, Hạn chế phát triển, Giảm sự đầu tư), cho phép nhận diện chính xác các điểm nghẽn hạ tầng và dịch vụ công của từng địa phương.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, kết quả phân tích dữ liệu giai đoạn 2015–2019 cho thấy sự tăng trưởng mạnh mẽ về số lượng khách nhưng bất cập nghiêm trọng về chất lượng quản lý công. Du lịch cộng đồng tại Tây Bắc phát triển chủ yếu mang tính tự phát, sản phẩm trùng lặp, thiếu quy hoạch chi tiết. Tại Hòa Bình, Sơn La, Điện Biên, khách du lịch chỉ lưu trú trung bình 1,2 - 1,5 ngày, chi tiêu bình quân thấp do thiếu dịch vụ bổ trợ và hoạt động trải nghiệm văn hóa chuyên sâu.

Thứ hai, ma trận IPA chỉ ra điểm nghẽn chiến lược: Hạ tầng giao thông kết nối liên huyện, công trình vệ sinh môi trường xử lý rác thải/nước thải tại các bản làng, và hệ thống cung cấp thông tin chỉ dẫn du lịch nằm trọn trong "Góc phần tư thứ 1 - Tập trung phát triển" (Mức độ quan trọng rất cao nhưng Mức độ thực hiện của chính quyền địa phương đạt điểm số rất thấp). Ngược lại, tính thân thiện của người dân và cảnh quan tự nhiên nằm ở "Góc phần tư thứ 2 - Tiếp tục duy trì".

Thứ ba, phát hiện nghịch lý trong chia sẻ lợi ích: Mặc dù DLCĐ mang lại sinh kế xóa đói giảm nghèo theo định nghĩa:

"một loại hình du lịch bền vững nhằm thúc đẩy các chiến lược có lợi cho người nghèo trong một môi trường cộng đồng"

nhưng có tới 68% doanh thu du lịch tại các điểm đến rơi vào tay các công ty lữ hành bên ngoài và các cơ sở lưu trú đầu tư lớn từ người nơi khác đến, trong khi các hộ đồng bào thiểu số trực tiếp làm văn hóa chỉ nhận được tỷ suất lợi nhuận biên rất mỏng từ dịch vụ ăn uống và bán hàng thủ công nhỏ lẻ.

Thứ tư, đánh giá của 175 chuyên gia khẳng định sự thiếu hụt công cụ kiểm tra, giám sát chuyên ngành: Các chỉ tiêu về phối hợp liên ngành (HL7) và cung cấp dữ liệu thống kê dự báo (HL6) đạt điểm trung bình thấp nhất trong nhóm hiệu lực ($< 2.8/5.0$). Đúng như nhận định của Trần Nữ Ngọc Anh (2016):

"quản lý đối với loại hình du lịch cộng đồng ở Việt Nam cần được quan tâm một cách kịp thời để có thể tạo điều kiện cho hoạt động du lịch cộng đồng đạt hiệu quả hơn nữa trên thực tế"

chính quyền cấp tỉnh ở Tây Bắc chưa ban hành bộ quy chuẩn kỹ thuật cấp tỉnh để hướng dẫn đăng ký homestay và kiểm định an toàn vệ sinh thực phẩm đặc thù vùng cao.

                  MA TRẬN IPA ĐÁNH GIÁ CÁC YẾU TỐ PTDLCĐ TÂY BẮC
         Tầm quan trọng (Importance)
                 ^
                 | 
   [GÓC PHẦN TƯ 1: TẬP TRUNG PHÁT TRIỂN]   |  [GÓC PHẦN TƯ 2: TIẾP TỤC DUY TRÌ]
   - Hạ tầng giao thông kết nối bản (HL5)   |  - Cảnh quan thiên nhiên đặc sắc
   - Hệ thống xử lý rác/nước thải (HL3)     |  - Bản sắc văn hóa truyền thống
   - Chỉ dẫn thông tin & xúc tiến số        |  - Sự hiếu khách của cộng đồng
   - Năng lực nghiệp vụ của cư dân          |  - An ninh trật tự điểm đến
                 |
-----------------+-----------------------------------------------------> Mức độ thực hiện
                 |                                                      (Performance)
   [GÓC PHẦN TƯ 3: HẠN CHẾ PHÁT TRIỂN]     |  [GÓC PHẦN TƯ 4: GIẢM ĐẦU TƯ THỪA]
   - Cơ sở lưu trú cao cấp nhân tạo         |  - Sự kiện lễ hội hình thức quy mô lớn
   - Dịch vụ vui chơi đại trà hiện đại      |    không gắn liền văn hóa gốc
                 |

Implications đa chiều

Về lý luận: Công trình bổ sung hệ thống luận cứ khoa học về sự tương thích giữa mô hình can thiệp của Nhà nước và đặc tính tự quản của cộng đồng dân tộc thiểu số trong kinh tế du lịch.

Về phương pháp luận: Bộ tiêu chí 14 chỉ tiêu và quy trình phân tích ma trận IPA cung cấp khung công cụ định lượng chuẩn hóa có thể chuyển giao áp dụng cho các tỉnh miền núi phía Bắc, Tây Nguyên và các vùng sinh thái tương đồng.

Về thực tiễn và chính sách:

• Đối với cấp Trung ương: Kiến nghị Bộ VHTTDL và Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn xây dựng Bộ tiêu chuẩn Quốc gia riêng biệt cho du lịch cộng đồng gắn với Chương trình OCOP (Mỗi xã một sản phẩm) và Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.
• Đối với chính quyền 3 tỉnh Tây Bắc: Cần thành lập Tổ công tác liên ngành chuyên trách về du lịch cộng đồng cấp tỉnh; ban hành Quỹ quay vòng hỗ trợ lãi suất ưu đãi cho hộ dân bản địa vay vốn nâng cấp nhà sàn truyền thống đón khách (thay vì để doanh nghiệp ngoài thôn thâu tóm đất đai); quy hoạch mạng lưới các điểm DLCĐ phân tầng theo chuyên đề văn hóa (Thái, Mường, H'Mông) để triệt tiêu tình trạng trùng lặp sản phẩm.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận 4 giới hạn nghiên cứu cụ thể:

1. Giới hạn bối cảnh dịch bệnh: Hoạt động khảo sát sơ cấp năm 2020 diễn ra trong bối cảnh đại dịch Covid-19, dẫn đến việc chỉ tiếp cận được 25 doanh nghiệp lữ hành (thay vì 110 mẫu mục tiêu) và hoàn toàn vắng bóng khách du lịch quốc tế, khiến đánh giá về nhu cầu trải nghiệm quốc tế chưa được cập nhật đầy đủ.
2. Phạm vi địa lý: Nghiên cứu chỉ giới hạn trên 3 tỉnh Hòa Bình, Sơn La, Điện Biên; chưa khảo sát đối chứng với Lào Cai (địa phương có thâm niên cao nhất về CBT) và Lai Châu (địa phương mới bắt đầu).
3. Phương pháp phân tích: Luận án tập trung vào phương pháp phân tích thống kê mô tả, ma trận IPA và tổng kết chuyên gia, chưa xây dựng mô hình phương trình cấu trúc (SEM) để kiểm định định lượng tác động nhân quả giữa các biến số can thiệp QLNN và mức độ cải thiện sinh kế cộng đồng.

Hướng nghiên cứu tương lai (Future Agenda):

• Nghiên cứu phục hồi và chuyển đổi số trong du lịch cộng đồng hậu Covid-19.
• Ứng dụng mô hình SEM-PLS để kiểm định tác động điều tiết của năng lực quản trị công địa phương đối với sự hài lòng của du khách quốc tế.
• Mở rộng nghiên cứu xuyên biên giới về quản lý du lịch cộng đồng hành lang kinh tế tiểu vùng sông Mê Kông (Việt Nam - Lào - Thái Lan).

Tác động và ảnh hưởng

Luận án mang lại giá trị tác động học thuật và thực tiễn sâu rộng:

• Giá trị học thuật: Là tài liệu tham khảo nền tảng cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế, Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành, Kinh tế phát triển. Ước tính công trình có tiềm năng trích dẫn cao trong các nghiên cứu về chính sách công và phát triển du lịch bền vững tại Việt Nam.
• Giá trị chính sách: Đóng góp trực tiếp cơ sở khoa học cho Ủy ban Nhân dân và Sở VHTTDL các tỉnh Hòa Bình, Sơn La, Điện Biên trong việc rà soát, điều chỉnh Quy hoạch phát triển du lịch tỉnh tầm nhìn đến năm 2030; xây dựng các Nghị quyết chuyên đề của Hội đồng Nhân dân về chính sách hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng.
• Giá trị kinh tế - xã hội: Cung cấp giải pháp nâng cao thu nhập cho hàng chục nghìn hộ dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số thông qua việc tái cấu trúc chuỗi giá trị du lịch, giảm nghèo đa chiều bền vững và bảo tồn hơn 20 di sản văn hóa phi vật thể của vùng Tây Bắc.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung phân tích 14 chỉ tiêu đánh giá năng lực QLNN cấp tỉnh và phương pháp tích hợp IPA trong quản trị điểm đến.
• Nhà hoạch định chính sách cấp tỉnh (Sở VHTTDL, UBND cấp huyện/tỉnh): Nắm giữ bộ giải pháp thực thi rõ ràng từ quy hoạch, cơ chế tài chính đến thanh tra, giám sát chất lượng dịch vụ du lịch cộng đồng.
• Doanh nghiệp du lịch và Lữ hành: Xác định cơ chế hợp tác công - tư - cộng đồng (Public - Private - Community Partnership) bền vững, giảm thiểu rủi ro xung đột xã hội tại điểm đến.
• Cộng đồng dân cư bản địa Tây Bắc: Hưởng lợi từ các đề xuất chính sách trao quyền, tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, đào tạo nghề du lịch và bảo vệ quyền sở hữu văn hóa truyền thống.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
   Luận án mở rộng Lý thuyết Quản lý công trong ngành du lịch bằng việc chuẩn hóa khung lý luận QLNN đối với PTDLCĐ của địa phương cấp tỉnh, xác lập vị thế của cộng đồng dân cư là "chủ thể tạo sinh kế và đối tác đồng quản lý" thay vì chỉ là đối tượng bị quản lý thụ động.

2. Đổi mới phương pháp luận nổi bật so với các nghiên cứu trước đây?
   Khác với các nghiên cứu định tính thuần túy trước đây của Đào Ngọc Anh (2016) hay Đỗ Thúy Mùi (2016), luận án đã lượng hóa kết quả quản lý nhà nước thông qua việc phát triển Bộ công cụ đánh giá 4 nhóm tiêu chí (14 chỉ tiêu) đạt độ đồng thuận chuyên gia $>70%$ và ứng dụng ma trận IPA phân tích thực chứng sự bất cập giữa tầm quan trọng và mức độ thực hiện các dịch vụ công hỗ trợ du lịch.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì?
   Mặc dù chính quyền các địa phương đã ban hành nhiều nghị quyết khuyến khích PTDLCĐ, nhưng chỉ số về "Mức độ cung cấp thông tin thống kê, dự báo" (HL6) và "Mức độ đáp ứng hạ tầng giao thông kết nối bản làng" (HL5) đều bị đánh giá ở mức kém, dẫn đến 68% lợi nhuận du lịch rơi vào tay các chủ thể ngoài bản, tạo ra nguy cơ "ngoại vi hóa" người dân bản địa ngay trên mảnh đất của họ.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication protocol) không?
   Hoàn toàn đầy đủ. Luận án cung cấp chi tiết 5 mẫu bảng hỏi chuẩn hóa, danh sách cơ quan khảo sát, công thức xác định cỡ mẫu ($n \ge 5 \times m$), tiêu chuẩn kiểm soát sai số hội tụ ($\sigma < \frac{1}{3}\mu$), và mã hóa 14 chỉ tiêu đánh giá có thể áp dụng ngay cho các địa phương khác.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình như thế nào?
   Tập trung vào 3 trụ cột: Chuyển đổi số trong quản lý chuỗi giá trị du lịch cộng đồng; Đánh giá khả năng thích ứng của CBT với biến đổi khí hậu tại vùng núi phía Bắc; và Xây dựng khung thể chế liên kết vùng Tây Bắc trong quảng bá sản phẩm du lịch di sản.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS Trần Thu Phương đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 6 đóng góp cốt lõi:

1. Hệ thống hóa và làm sáng tỏ khung lý luận khoa học về quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng ở cấp chính quyền địa phương cấp tỉnh.
2. Xây dựng và kiểm định thành công Bộ tiêu chí 14 chỉ tiêu đánh giá QLNN đối với PTDLCĐ trên 4 phương diện: Hiệu lực, Hiệu quả, Phù hợp và Bền vững.
3. Cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện về thực trạng du lịch cộng đồng và hiệu lực quản trị công tại 3 tỉnh Hòa Bình, Sơn La, Điện Biên giai đoạn 2015–2019 thông qua điều tra xã hội học đa tác nhân (175 chuyên gia, 450 du khách, 127 hộ dân).
4. Nhận diện chính xác các rào cản cốt lõi thông qua ma trận IPA, chỉ ra điểm nghẽn về hạ tầng kết nối, bảo vệ môi trường và sự thiếu hụt quy chế kiểm soát chia sẻ lợi ích.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ đến năm 2030, bao gồm quy hoạch không gian tích hợp, chính sách tài chính vi mô, mô hình đồng quản trị liên ngành và chương trình bảo tồn văn hóa gắn với tiêu chuẩn chất lượng dịch vụ.
6. Xác lập nền tảng khoa học vững chắc hỗ trợ việc thể chế hóa Luật Du lịch 2017 tại các vùng miền núi, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu phát triển bền vững và giảm nghèo đa chiều của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN 1. Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến quản lý nhà nước đối với phát triển du lịch cộng đồng Trải qua hơn 3 thập kỷ, lý thuyết về DLCĐ đã được nghiên cứu và phát triển bởi nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới cũng như Việt Nam. Theo thống kê của Giampiccoli & Mtapuri (2015) [95], trong khoảng từ 1982 đến 2015, đã có trên 400 bài nghiên cứu về DLCĐ đã được đăng tải trên 136 tạp chí khác nhau và vẫn tiếp tục tăng về số lượng trong những năm gần đây. Các nghiên cứu này tập trung cả về lý luận và thực tiễn về DLCĐ, PTDLCĐ, vai trò của QLNN đối với PTDLCĐ… ở các khu vực khác nhau trên thế giới [95].

Các công trình nghiên cứu về du lịch cộng đồng Du lịch nói chung và DLCĐ nói riêng đóng vai trò quan trọng đối với sự tăng trưởng kinh tế, bảo tồn và phát huy di sản văn hóa. DLCĐ từ lâu đã thu hút sự quan tâm của đông đảo các nhà khoa học trên thế giới. DLCĐ bắt đầu được giới thiệu trong những năm 1970 như là kết quả của việc tìm kiếm loại hình du lịch thay thế cho du lịch đại trà do những tác động tiêu cực của nó đến môi trường [131, 139, 144]. Cho đến nay, có nhiều nghiên cứu đã tập trung vào vấn đề này.

Các nghiên cứu hướng đến các chủ đề rất đa dạng như: nghiên cứu về khái niệm DLCĐ; các nguyên tắc, điều kiện PTDLCĐ; các bên liên quan trong PTDLCĐ… - Về khái niệm du lịch cộng đồng: Về khái niệm: mặc dù được giới thiệu vào những năm 1970 nhưng khái niệm DLCĐ chỉ được phổ biến kể từ khi Murphy (1985) trình bày về phương pháp tiếp cận đến CĐDC trong PTDL trong cuốn sách “Du lịch - một cách tiếp cận cộng đồng” và sau đó được nghiên cứu bổ sung vào năm 2004 bởi cùng tác giả [131, 132]. Sau đó, nhiều tác giả cũng đã đưa ra các khái niệm khác nhau về DLCĐ. Nhiều khái niệm khác về DLCĐ, mặc dù không giống nhau trong việc giải thích về DLCĐ nhưng hầu hết đều đồng ý rằng sự tham gia vào CĐDC và trao quyền cho CĐDC là điều cốt lõi của DLCĐ. Bên cạnh đó, mặc dù DLCĐ được xem như là một loại hình thay thế cho du lịch đại trà, tuy nhiên, cũng có nghiên cứu lại cho rằng DLCĐ nên được coi là một sự bổ sung, không phải là một sự thay thế, và là công cụ giúp giảm thiểu, hoặc ít nhất là giảm bớt những tác động không mong muốn của sự kém phát triển [66, 126].

Vì lý do này, nhiều nghiên cứu đã phân tích việc thực hiện DLCĐ tại các khu vực nghèo nhất như Kenya [117, 118], Namibia [124, 125, 135], Trung Quốc [136, 158], Malaysia [92, 116], Thái Lan [78, 110, 120, 138, 156, 162], Canada [100, 146] và nhiều khu vực khác [71, 161]. Tại Việt Nam, nhiều tài liệu cho rằng vùng Tây Bắc là nơi đầu tiên có DLCĐ (cuối những năm 1980), tuy nhiên, những nghiên cứu về DLCĐ chỉ thực sự xuất hiện từ đầu những năm 2000, dưới dạng các cuốn sách, bài báo, công trình khoa học. Khái niệm về DLCĐ cũng đã được đưa ra trong: Sổ tay du lịch cộng đồng Việt Nam: Phương pháp tiếp cận dựa vào thị trường của Dự án Chương trình phát triển năng lực Du lịch có trách nhiệm với môi trường và xã hội (ESRT), tài liệu Du lịch cộng đồng - Lý thuyết và vận dụng của Võ Quế (2006), tài liệu Du lịch cộng đồng của Bùi Thị Hải Yến (2012)… [13, 24, 30, 65]. Tuy nhiên, những khái niệm này hầu như không có sự khác biệt nhiều với các khái niệm đã được các tác giả ở nước ngoài đưa ra.

Về cơ bản, các tác giả chỉ tổng hợp các khái niệm đã được đưa ra ở nước ngoài và sử dụng một trong số các khái niệm đó trong nghiên cứu cụ thể như: Nghiên cứu các mô hình du lịch cộng đồng ở Việt Nam của Bùi Thanh Hương (2007); Tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng theo hướng bền vững ở khu vực Tây Bắc: Thực trạng và những giải pháp của Đỗ Thuý Mùi (2016), Nghiên cứu về bảo tồn và phát huy di sản văn hóa người H’Mông thông qua du lịch cộng đồng ở bản Sín Chải, huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai của Đào Ngọc Anh 12 (2016) và một số công trình khoa học khác được thực hiện ở trong nước [1, 21, 26, 30, 62, 65]. - Về mô hình phát triển du lịch cộng đồng: Do các đặc điểm đặc thù của DLCĐ, để phát triển thành công DLCĐ đòi hỏi có sự kết hợp của nhiều yếu tố [120]. Vì thế, đã có nhiều công trình nghiên cứu về các mô hình phát triển DLCĐ đã có để đối chiếu với các vấn đề lý luận về DLCĐ hoặc nghiên cứu đề xuất mô hình phát triển DLCĐ phù hợp với đặc thù từng khu vực, trong đó, mô hình phát triển DLCĐ được hiểu là cách thức tổ chức các hoạt động DLCĐ, bao gồm cách thức quản lý, cơ chế hoạt động, phân chia lợi ích, mối quan hệ giữa các bên tham gia…[1, 66, 72, 93]. Tổng hợp các nghiên cứu về khía cạnh này cho thấy có rất nhiều mô hình DLCĐ khác nhau đã được triển khai trên thế giới như: mô hình chỉ do CĐDC quản lý, mô hình do doanh nghiệp quản lý, mô hình do cả CĐDC và doanh nghiệp cùng quản lý, mô hình từ dưới lên (bottom-up), mô hình từ trên xuống (top-down)… [93, 110, 164].

Kết quả từ những công trình nghiên cứu này cũng chỉ ra: việc áp dụng một mô hình cụ thể còn tuỳ thuộc vào đặc điểm KTXH, đặc điểm của CĐDC của khu vực và việc áp dụng mô hình một cách máy móc có thể dẫn tới sự phát triển không mong muốn của DLCĐ. Các bên tham gia trong mô hình được xác định thường bao gồm 4 thành phần chính là: Nhà nước, thành phần tư nhân, CĐDC, các tổ chức hỗ trợ (NGO, những cơ sở đào tạo…) [72, 84, 138, 159]. Những nghiên cứu này còn chỉ ra sự tham gia của các bên liên quan là yếu tố quan trọng trong quá trình PTDLCĐ, nhưng thực tế khó đạt được sự phối hợp và sự tham gia đồng bộ của các bên liên quan, đặc biệt là đối với các quốc gia đang phát triển [138]. Ở Việt Nam, nghiên cứu về các mô hình DLCĐ được thực hiện theo 3 hướng chính.

Các hướng này bao gồm: (1) Tổng kết các mô hình DLCĐ thành công ở trong và ngoài nước, (2) Đề xuất mô hình DLCĐ tại một khu vực cụ thể ở Việt Nam, và (3) Đánh giá các mô hình DLCĐ đang hoạt động và đề xuất các giải pháp hoàn thiện. 13 Một số nghiên cứu đã công bố theo hướng thứ nhất gồm Du lịch cộng đồng - Lý thuyết và vận dụng của Võ Quế (2006), Du lịch cộng đồng của Bùi Hải Yến (2012), và một số tài liệu liên quan khác đã được xuất bản [30, 34, 65]. Bên cạnh việc tổng kết các mô hình thành công, các tài liệu này còn đưa ra đánh giá chung về PTDLCĐ và những bài học kinh nghiệm về PTDLCĐ để có thể áp dụng được ở Việt Nam. Hướng nghiên cứu thứ hai có tương đối ít các nghiên cứu.

Lý do có thể là việc nghiên cứu đề xuất mô hình DLCĐ mới hoặc áp dụng mô hình hiện có sao cho phù hợp với đặc điểm của CĐDC, đặc điểm KTXH của mỗi khu vực là việc làm tương đối phức tạp. Đại diện cho hướng nghiên cứu này là một số bài báo: Mô hình và giải pháp phát triển du lịch cộng đồng ở Cô Tô của Chu Đức Tùng (2016), Đề xuất mô hình phát triển du lịch dựa vào cộng đồng tại các di sản thế giới ở Việt Nam của Chu Thành Huy và Trần Đức Thanh (2013); đề tài Nghiên cứu mô hình du lịch cộng đồng ở Sa Pa của Viện Đại học Mở Hà Nội (2006)… [23, 59]. Từ việc xem xét đặc điểm KTXH và nhiều yếu tố khác của khu vực nghiên cứu, các mô hình DLCĐ đã được đề xuất với nguyên tắc, nội dung, cách thức vận hành cụ thể. Tuy nhiên, các mô hình này mới chỉ dừng lại ở xây dựng lý thuyết, chưa có áp dụng thực tế.

Về đề xuất các giải pháp phát triển DLCĐ, luận án tiến sỹ của Đào Ngọc Anh (2016) nghiên cứu về bảo tồn và phát huy di sản văn hóa người H’Mông thông qua DLCĐ ở bản Sín Chải, huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai đã phân tích mô hình DLCĐ, đưa ra những nhận định về sự bất cập của mô hình DLCĐ liên quan đến cách tiếp cận DLCĐ từ trên xuống trong xây dựng mô hình, thiếu đánh giá về các điều kiện cần cho DLCĐ (hạ tầng, TNDL…), đặc biệt là vai trò của CĐDC, nên DLCĐ chưa phát huy được hiệu quả. Bên cạnh đó, sự dập khuôn đưa mô hình du lịch từ địa điểm này sang phát triển tại địa điểm khác, dẫn tới mô hình du lịch ở địa bàn nghiên cứu được thành lập với sản phẩm nghèo nàn, chưa thực sự hấp dẫn, trong khi đó người dân địa phương lại chưa sẵn sàng chủ động tham gia [1]. Mặc dù không trực tiếp nghiên cứu mô hình DLCĐ, nhưng nhóm nghiên cứu của Đỗ Thuý Mùi (2016) đã có những nghiên cứu bước đầu về PTDLCĐ ở 4 tỉnh vùng Tây Bắc. 14 Nhóm nghiên cứu đã đánh giá hiện trạng DLCĐ ở từng điểm: Hòa Bình (Bản Lác, bản Giang Mỗ.); Sơn La (bản Dọi, bản Áng, bản Hụm.

Nhóm nghiên cứu cũng đã đề xuất định hướng PTDLCĐ và một số giải pháp về phát triển SPDL, XTQB, lao động và quy hoạch PTDL. Tuy nhiên, những định hướng nêu trong công trình nghiên cứu là quá rộng, phù hợp với định hướng tổng thể về PTDL của địa bàn nghiên cứu hơn là dành cho DLCĐ. Bên cạnh đó, các giải pháp đề xuất còn chung chung và chưa logic với các đánh giá về thực trạng và cả những định hướng đã đề xuất [26]. Bên cạnh các công trình nghiên cứu thuộc hướng thứ ba nêu trên, nhiều hội thảo liên quan đến đánh giá thực trạng PTDLCĐ (bao gồm cả đánh giá các mô hình) và đề xuất các giải pháp PTDLCĐ cũng đã được tổ chức gần đây, điển hình là: hội thảo Chính sách phát triển Du lịch cộng đồng và đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho phát triển du lịch cộng đồng tại Việt Nam (Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch, 2018), hội thảo Định hướng, giải pháp xây dựng và phát triển bền vững loại hình du lịch cộng đồng khu vực Tây Bắc (Sở VHTTDL Hoà Bình, 2017).