phần mở đầu, kết luận, mục, phụ lục và các danh mục, luận văn đƣợc chia thành ba chƣơng chính: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của quản lý nhà nƣớc đối với ngành, nghề kinh doanh có điều kiện về an ninh trật tự. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý nhà nƣớc đối với ngành, nghề kinh doanh có điều kiện về an ninh trật tự trên địa bàn quận Long Biên, Hà Nội. Chƣơng 3: Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nƣớc đối với ngành, nghề kinh doanh có điều kiện về an ninh trật tự - Từ thực tiễn quận Long Biên, Hà Nội. 7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI NGÀNH, NGHỀ KINH DOANH CÓ ĐIỀU KIỆN VỀ AN NINH TRẬT TỰ 1.
Khái niệm, đặc điểm và vai trò của quản lý nhà nƣớc đối với ngành, nghề kinh doanh có điều kiện về an ninh trật tự 1. Khái niệm cơ bản - Quản lý Theo Henry Fayol, (1841 – 1925), một học giả ngƣời Pháp quan tâm đặc biệt đến lĩnh vực quản lý và nổi tiếng bởi thuyết quản lý Fayol gây đƣợc sự chú ý trong giai đoạn thuyết quản lý theo khoa học của F.Taylor đƣợc truyền bá rộng rãi từ Mỹ sang châu Âu với ảnh hƣởng lớn suốt nửa đầu thế kỷ XX, Ông cho rằng, những công việc của một nhà quản lý bao gồm: xây dựng kế hoạch, tổ chức, chỉ huy, phối hợp và kiểm soát. Quản lý nói chung hay quản lý doanh nghiệp nói riêng bao gồm những đề tài chính sau: Hoạch định, Tổ chức, Bố trí nhân lực, Lãnh đạo/động viên và kiểm soát. Theo Mary Parker Follett (1868-1933), một nhà văn, một nhà quản lý nổi tiếng trên thế giới vào đầu thế kỷ XX với những cách hiểu về quản lý và quản trị rất khác biệt trong giai đoạn đó và có giá trị về sau này, bà định nghĩa quản lý là “nghệ thuật khiến công việc đƣợc làm bởi ngƣời khác”.
Theo Rober Kreitner, quản lý hay quản trị lại đƣợc hiểu nhƣ sau: “QT là tiến trình làm việc với ngƣời khác và thông qua ngƣời khác để đạt các mục tiêu của tổ chức trong một môi trƣờng thay đổi. Trọng tâm của tiến trình quản trị là việc sử dụng có hiệu quả những nguồn tài nguyên có hạn của tổ chức”. Theo nhà văn, nhà quản lý nổi tiếng thế giới, Mary Parker Follett (1868-1933), bà định nghĩa quản lý là “nghệ thuật khiến công việc đƣợc làm bởi ngƣời khác”. 8 Theo Robert Albnese, khái niệm quản lý hay quản trị nhƣ sau: “QT là một quá trình kỹ thuật và xã hội nhằm sử dụng các nguồn, tác động tới hoạt động của con ngƣời và tạo điều kiện thay đổi để đạt đƣợc mục tiêu của tổ chức” [36, tr4].
Theo Harold Kootz & Cyril O`Donnell, quản lý đƣợc hiểu là: “QT là việc thiết lập và duy trì một môi trƣờng nơi mà các cá nhân làm việc với nhau trong từng nhóm có thể hoạt động hữu hiệu và có kết quả, nhằm đạt các mục tiêu của nhóm” [36, tr4]. Theo quan niệm của C. Mác, Ông đề cập đến khái niệm quản lý ở góc độ sau: “Bất kỳ lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào đó mà đƣợc tiến hành tuân theo một quy mô tƣơng đối lớn đều cần có sự quản lý ở mức độ nhiều hay ít nhằm phối hợp những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất, sự vận động này khác với sự vận động của các cơ quan độc lập của cơ thể đó. Một nhạc công tự điều khiển mình, nhƣng một dàn nhạc phải có nhạc trƣởng” [22, tr 342].
Nhƣ vậy, “Quản lý” là đặc trƣng cho quá trình điều khiển và dẫn hƣớng tất cả các bộ phận của một tổ chức, thƣờng là tổ chức kinh tế, thông qua việc thành lập và thay đổi các nguồn tài nguyên (nhân lực, tài chính, vật tƣ, trí thực và giá trị vô hình). Có thể hiểu, “Quản lý” đặc trƣng cho quá trình điều khiển, dẫn hƣớng tất cả các bộ phận của một tổ chức, thƣờng là tổ chức kinh tế, thông qua việc thành lập và thay đổi các nguồn tài nguyên (nhân lực, tài chính, vật tƣ, trí thực và giá trị vô hình). Có thể hiểu nôm na, quản lý nói chung hay quản lý trong các tổ chức nói riêng bao gồm những đề tài chính sau: Hoạch định, Tổ chức, Bố trí nhân lực, Lãnh đạo/động viên và kiểm soát. 9 - Quản lý nhà nước Theo giáo trình “Quản lý hành chính nhà nƣớc”, khái niệm “quản lý nhà nƣớc” đƣợc nhắc đến nhƣ sau: “Quản lý nhà nƣớc là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực Nhà nƣớc đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con ngƣời để duy trì và phát triển các mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật nhằm thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của Nhà nƣớc trong công cuộc xây dựng CNXH và bảo vệ tổ quốc XHCN” [24, tr 407].
Theo nghĩa hẹp, quản lý nhà nƣớc là hoạt động chấp hành và điều hành đƣợc đặc trƣng bởi các yếu tố có tính tổ chức; đƣợc thực hiện trên cơ sở và để thi hành pháp luật; đƣợc bảo đảm thực hiện chủ yếu bởi hệ thống các cơ quan hành chính nhà nƣớc (hoặc một số tổ chức xã hội trong trƣờng hợp đƣợc giao nhiệm vụ quản lý nhà nƣớc). Theo Luận văn ThS ngành: Lý luận và lịch sử nhà nƣớc và pháp luật: “Quản lý nhà nƣớc về giáo dục và đào tạo – Thực trạng và giải pháp hoàn thiện” của PGS. Phạm Hồng Thái hƣớng dẫn, “Quản lý nhà nƣớc là sự tác động tổ chức mang tính quyền lực - pháp lý của các cơ quan nhà nƣớc, ngƣời có thẩm quyền, hoặc các tổ chức khi đƣợc nhà nƣớc trao quyền tới ý thức, hành vi, xử sự của cá nhân, tổ chức, cơ quan, tới các quá trình xã hội hƣớng chúng vận động, phát triển nhằm đạt đƣợc mục tiêu nhất định của quản lý nhà nƣớc và xã hội. Mục tiêu của quản lý nhà nƣớc phải phù hợp với mục tiêu phát triển của xã hội.
Đây chính là ý nghĩa, giá trị của quản lý nhà nƣớc” [33]. Quản lý nhà nƣớc là hoạt động thực thi quyền lực nhà nƣớc do các cơ quan nhà nƣớc thực hiện nhằm xác lập một trật tự ổn định, phát triển xã hội theo những mục tiêu mà tầng lớp cầm quyền theo đuổi. Chấp hành, điều hành, quản lý hành chính do cơ quan hành pháp thực hiện đảm bảo bằng sức mạnh cƣỡng chế của Nhà nƣớc. Có thể hiểu tổng quát, quản lý nhà nƣớc là hoạt động mang tính chất 10 quyền lực nhà nƣớc, đƣợc sử dụng quyền lực nhà nƣớc để điều chỉnh các quan hệ xã hội.
Đây là các hoạt động tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực Nhà nƣớc đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con ngƣời để duy trì và phát triển các mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật nhằm thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của Nhà nƣớc trong công cuộc xây dựng CNXH và bảo vệ tổ quốc XHCN. - An ninh trật tự An ninh, trật tự là cách viết gọn của cụm từ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội. Định nghĩa trên đƣợc nêu ra tại khoản 1 Điều 4 Nghị định 96/2016/NĐ-CP quy định điều kiện về an ninh, trật tự đối với một số ngành, nghề đầu tƣ kinh doanh có điều kiện. “An ninh, trật tự là cách viết gọn của cụm từ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội” [10].
Nói đến trật tự, an toàn xã hội là nói đến tình trạng (trạng thái) ổn định , có trật tự, kỷ cƣơng của xã hội. Trật tự, kỷ cƣơng đó đƣợc xác lập trên cơ sở các quy tắc xử sự chung do Nhà nƣớc ban hành (đƣợc gọi là những quy phạm pháp luật) và những giá trị xã hội, chuẩn mực đạo đức truyền thống đƣợc mọi ngƣời trong xã hội thừa nhận, tôn trọng, tuân thủ và nhờ đó mà mọi ngƣời có đƣợc cuộc sống yên ổn. Nói cách khác, trật tự, an toàn xã hội là trạng thái xã hội có trật tự, kỷ cƣơng, trong đó mọi ngƣời có cuộc sống yên ổn trên cơ sở các quy phạm pháp luật và chuẩn mực đạo đức, pháp lý xác định. Để làm đƣợc điều đó, chúng ta phải áp dụng các biện pháp theo quy định của pháp luật để phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, đấu tranh chống tội phạm và các vi phạm pháp luật khác xâm hại đến cuộc sống an toàn của mọi ngƣời dân, đến trật tự, kỷ cƣơng của đất nƣớc.
Vì vậy, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội cũng là nhiệm vụ chung của toàn Đảng, toàn dân ta. Giữ gìn trật tự, an toàn xã hội là giữ cho xã hội đƣợc an 11 toàn, có trật tƣ, kỷ cƣơng, là phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, đấu tranh chống tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật về trật tự, an toàn xã hội. - Ngành, nghề kinh doanh có điều kiện về an ninh trật tự Theo khoản 1 điều 8 Luật doanh nghiệp số 68/2014/QH13, ngày 26/11/2014 của Quốc hội Nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt nam, quy định nghĩa vụ của doanh nghiệp: Đáp ứng đủ điều kiện kinh doanh khi kinh doanh ngành, nghề đầu tƣ kinh doanh có điều kiện theo quy định của Luật đầu tƣ và bảo đảm duy trì đủ điều kiện đầu tƣ kinh doanh đó trong suốt quá trình hoạt động kinh doanh. Theo quy định của Nghị định Số: 96/2016/NĐ-CP, “Ngành, nghề đầu tƣ kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự là những ngành, nghề quy định tại Điều 3 Nghị định này trong quá trình hoạt động đầu tƣ kinh doanh có yếu tố phức tạp liên quan đến an ninh, trật tự dễ bị lợi dụng để hoạt động phạm tội và thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật khác”[10].
Ngành nghề đầu tƣ kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự và phạm vi quản lý bao gồm: 1. Sản xuất con dấu, gồm: Sản xuất con dấu có hình Quốc huy nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, con dấu có hình biểu tƣợng, con dấu không có hình biểu tƣợng theo quy định của pháp luật về quản lý và sử dụng con dấu. Kinh doanh công cụ hỗ trợ, gồm: Sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu, xuất khẩu, mua, bán công cụ hỗ trợ, đạn sử dụng cho công cụ hỗ trợ và phụ kiện của công cụ hỗ trợ; sửa chữa công cụ hỗ trợ. Kinh doanh các loại pháo, gồm: Sản xuất, gia công, nhập khẩu, xuất khẩu, mua, bán các loại pháo hoa, các loại pháo khác và thuốc pháo theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng pháo.