Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN 1. Cơ sở lý luận về quản lý Nhà nước đối với hoạt động xuất bản 1. Khái niệm Xuất bản Hiện nay, ở Việt Nam xuất bản đã phát triển và đạt trình độ mới. Các nhà xuất bản lo việc tổ chức, hoàn thiện bản thảo, đưa in.
Các nhà in lo việc tiếp nhận công nghệ hiện đại nhằm đem lại nhu cầu tác giả có những sản phẩm chất lượng và số lượng. Còn phát hành là cầu nối đưa những tác phẩm đến tay người sử dụng, thông qua việc thỏa thuận. Vậy xuất bản là gì? Theo nghĩa rộng, xuất bản là hoạt động bao gồm các lĩnh vực xuất bản, in và phát hành. Hoạt động xuất bản là quá trình tổ chức các nguồn lực xã hội trong việc sáng tạo tác phẩm, in nhân bản các tác phẩm, phổ biến đến nhiều người nhằm đạt hiệu quả kinh tế, chính trị và xã hội.
Theo nghĩa hẹp, xuất bản là quá trình tổ chức việc sáng tạo, tác động và quá trình sáng tạo của tác giả để có bản thảo, xử lý và hoàn thiện bản thảo, bản mẫu, in thành các xuất bản phẩm nhằm phục vụ nhiều người. Hoạt động xuất bản được nghiên cứu trong luận này được hiểu theo nghĩa hẹp. Khái niệm hoạt động xuất bản Hoạt động xuất bản là hoạt động thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng thông qua việc sản xuất, phổ biến những xuất bản phẩm bao gồm những tác phẩm về: chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, khoa học, công nghệ, văn học, nghệ thuật; giới thiệu những di sản văn hoá dân tộc, tinh hoa văn hoá thế giới; nâng cao dân trí, đáp ứng nhu cầu đời sống tinh thần của nhân dân, mở rộng giao lưu văn hoá với các nước, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. [12] download by : skknchat@gmail.com 6 Trong nền kinh tế thị trường, xuất bản là một hoạt động thuộc lĩnh vực văn hóa tư tưởng nhưng vẫn chịu sự chi phối mạnh mẽ của các qui luật kinh tế.
Đó là một hoạt động kinh doanh đặc thù. Việc sản xuất kinh doanh XBP phải tuân thủ nghiêm ngặt các qui luật kinh tế khách quan như cung - cầu, giá trị và cạnh tranh. Hoạt động xuất bản cũng phải hướng tới lợi nhuận và lợi nhuận cũng trở thành động lực, mục tiêu của sản xuất kinh doanh. Hiệu quả kinh tế là cơ sở, phương tiện để hoạt động xuất bản đạt được mục tiêu xã hội to lớn.
Đặc trưng của hoạt động xuất bản * Kinh doanh loại hàng hoá đặc thù XBP là một loại hàng hóa nhưng là hàng hóa đặc biệt có những đặc điểm riêng mà hàng hóa thông thường không có. XBP là hàng hóa bởi nó có đầy đủ hai thuộc tính giá trị và giá trị sử dụng. Để có được một XBP phải trải qua một quá trình lao động với nhiều công đoạn sản xuất khác nhau: sáng tác, in ấn xuất bản và phát hành. Tất cả những công đoạn đó đã hình thành nên giá trị của XBP trên thị trường.
Giá trị này được thể hiện thông qua giá cả. Ở Việt Nam, giá cả XBP cao hay thấp phụ thuộc không chỉ bởi giá trị của chúng hay qui luật của thị trường mà còn phụ thuộc chủ yếu vào chính sách, định hướng của Đảng, Nhà nước trong mỗi giai đoạn nhất định. Mỗi một loại XBP cụ thể chứa đựng một nội dung tri thức nhất định nhằm đáp ứng nhu cầu của một hoặc vài nhóm đối tượng khách hàng nhất định. Đó là giá trị sử dụng của XBP.
XBP là loại hàng hóa đặc biệt, nó cũng mang những yếu tố vật chất, cũng có nguồn gốc từ các ngành sản xuất vật chất, cũng có thể cân đo, đong, đếm được. Song giá trị chủ yếu trong loại hàng hóa này không phải là giá trị vật chất mà là những giá trị tinh thần tư tưởng. Giá trị tinh thần này được kết tinh từ lao động lâu dài, gian khổ và đầy tính sáng tạo của tác giả và những người tham gia làm ra cuốn sách, phổ biến chúng trên thị trường. Giá trị vật chất của XBP chỉ là bỏ bao bọc bề ngoài, là phương tiện để chuyển tải giá trị tinh thần tư tưởng cốt lõi bên trong.
So với các loại hàng hóa khác, giá trị sử dụng của nó thường lớn hơn rất nhiều giá trị. Giá trị sử dụng của XBP có tính lâu bền, có sự lan tỏa trong không gian và theo thời gian. Muốn khẳng định giá trị của một cuốn sách cần phải có đủ thời gian để người sử dụng thẩm định và phát huy những giá trị đó vào các hoạt động thực tiễn. download by : skknchat@gmail.com 7 Việc định giá cho một đơn vị hàng hóa XBP trên thị trường cũng là một việc làm rất khó, rất đặc biệt đối với các NXB và các cơ sở kinh doanh.
Trên thị trường có những cuốn sách bán chạy tiêu thụ nhanh với số lượng lớn, song chưa chắc đã là cuốn sách có giá trị cao về mặt khoa học, nghệ thuật hoặc tư tưởng. Cũng có những cuốn sách được thẩm định là có giá trị đích thực về mặt này, mặt kia và thực sự là loại sách rất cần để phục vụ cho nhiều lĩnh vực của cuộc sống xã hội song lại rất khó tiêu thụ và là loại cần phải trợ giá. Như vậy, thị hiếu bạn đọc và nhu cầu thị trường không thể là tiêu chí cao nhất để đánh giá giá trị của XBP. Trên thực tế, mỗi một loại XBP chỉ có thể phù hợp với một vài nhóm đối tượng khách hàng nhất định.
Để có nhu cầu về XBP người ta phải trải qua một quá trình nhận thức nhất định. Trình độ nhận thức và học vấn càng cao thì nhu cầu về XBP càng lớn và ngược lại. Vì vậy có một hiện thực là: khách hàng sử dụng XBP ở mỗi khu vực, tỉnh thành, mỗi vùng lãnh thổ, mỗi quốc gia có những sự khác biệt. Ở các thành phố lớn - nơi tập trung dân cư trình độ dân trí cao thì nhu cầu về XBP rất cao, đa dạng và phong phú.
Ở nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa đời sống kinh tế nghèo nàn, trình độ dân trí thấp nên nhu cầu về XBP thấp và bị xếp vào nhu cầu thứ yếu. XBP là hàng hóa đặc biệt nhằm thỏa mãn nhu cầu văn hóa tinh thần và trí tuệ. Vì thế nó tác động mạnh mẽ đến tâm tư tình cảm con người và góp phần tích cực vào việc hình thành nhân cách con người. XBP có ý nghĩa giáo dục rất lớn đối với xã hội.
* Thực hiện chức năng chính trị tư tưởng Mục tiêu lâu dài của hoạt động xuất bản hướng tới là nhằm đạt tới hiệu quả xã hội. Bên cạnh mảng sách thuần túy kinh doanh đáp ứng nhu cầu của khách hàng, của thị trường theo định hướng của nhà nước, hoạt động này còn phải hoàn thành trọng trách lớn trong việc sản xuất và phổ biến một khối lượng lớn xuất bản phẩm theo chương trình XBP tài trợ của Chính Phủ đến mọi miền của đất nước. Trên thực tế, nhà nước đã quan tâm đặc biệt đến lĩnh vực này và có sự đầu tư tài trợ thích đáng. Những chương trình sách tài trợ trị giá hàng tỷ đồng cho các đối tượng chính sách, vùng sâu, vùng xa, miền núi hải đảo hàng năm vẫn thường xuyên được tổ download by : skknchat@gmail.
Trong đó có sự đóng góp công sức và tiền của rất lớn của đông đảo các thành phần, lực lượng NXB và đơn vị phát hành sách tham gia. Hàng triệu bản sách các loại thuộc nhiều lĩnh vực tri thức khác nhau của đời sống xã hội đã nhanh chóng được phổ biến sâu rộng trong xã hội. Bằng nhiều hình thức, kênh chuyền tải khác nhau, các XBP được đưa đến khách hàng, các thư viện, trường học, các điểm văn hóa cơ sở (thông qua câu lạc bộ, nhà văn hóa của tổ, thôn, xóm.) đáp ứng nhu cầu đọc cho công chúng, nâng cao dân trí và đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân. * Thực hiện chức năng kinh doanh Xuất bản đồng thời cũng là một hoạt động kinh tế.
Hoạt động đó gồm ba khâu xuất bản - in ấn - phát hành. Mục tiêu của hoạt động xuất bản nhằm hướng tới đáp ứng nhu cầu của người sử dụng XBP trong xã hội. Quá trình vận động liên tục và xuyên suốt giữa các khâu sáng tác - tổ chức bản thảo (biên tập, chế bản vi tính, giấy phép.) - in ấn - phát hành đến khách hàng đã tạo nên một chu trình kinh tế khép kín sản xuất - lưu thông - tiêu dùng. Đó là một quá trình kinh tế mà các NXB, các cơ sở kinh doanh đầu tư các nguồn lực sẵn có để thực hiện việc sản xuất ra các XBP và sử dụng các hình thức, biện pháp nhằm đẩy mạnh việc tiêu thụ hàng hóa xuất bản phẩm trên thị trường.
Quá trình chuyển giao giá trị XBP trên thị trường diễn ra khi các NXB, các cơ sở kinh doanh và người mua có thể chấp nhận các thương lượng của nhau về giá cả, sản phẩm và dịch vụ mua bán hàng hóa. Trong đó, các NXB và các cơ sở kinh doanh thu được một khoản tiền không những bù đắp được tất cả những chi phí đã bỏ ra mà còn có thêm lợi nhuận để tiếp tục tái đầu tư tiếp theo. Khách hàng mua được hàng nhằm thỏa mãn nhu cầu đọc của bản thân và khai thác tối đa giá trị sử dụng của XBP. Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động xuất bản chịu sự chi phối mạnh mẽ của các qui luật kinh tế.
Việc xuất bản các XBP trên thị trường phải tuân thủ nghiêm ngặt các qui luật cung - cầu, giá trị và cạnh tranh. Hoạt động xuất bản cũng phải hướng tới lợi nhuận và lợi nhuận cũng trở thành động lực, mục tiêu của sản xuất kinh doanh. Bởi hiệu quả kinh tế chính là nền tảng vững chắc để duy trì sự tồn tại và phát triển của hoạ t động xuất bản. Đồng thời, hiệu quả kinh tế cũng là cơ sở để hoạt động xuất bản đạt được hiệu quả xã hội to lớn.
download by : skknchat@gmail.com 9 Như vậy, ở nước ta, xuất bản là một hoạt động đặc thù - hoạt động kinh tế trong lĩnh vực văn hóa tư tưởng.