Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với công chức ngành Thanh tra. Thực trạng quản lý nhà nước đối với công chức ngành Thanh tra ở Việt Nam hiện nay.
Quan điểm và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với công chức ngành Thanh tra ở Việt Nam hiện nay. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án 1. Các công trình nghiên cứu về thanh tra Đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu về “Thanh tra” dưới nhiều quy mô, hình thức khác nhau, từ các đề tài khoa học cấp Nhà nước, cấp Bộ, sách chuyên khảo cho đến luận án Tiến sĩ, luận văn Thạc sĩ, các ấn phẩm khoa học được công bố trên các tạp chí.
Các công trình nghiên cứu đều chủ yếu tập trung vào các nội dung như những vấn đề lý luận về công tác thanh tra (khái niệm, mục đích, vai trò, nguyên tắc, hình thức, phương pháp.); tổ chức, hoạt động của các cơ quan thanh tra; hệ thống pháp luật thanh tra. Trong số đó, có thể kể đến một số công trình tiêu biểu như: - Đề tài khoa học độc lập cấp Nhà nước Hoàn thiện cơ chế thanh tra, kiểm tra, giám sát nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, do Vụ trưởng Vụ Thanh tra Kinh tế II Trần Đức Lượng làm chủ nhiệm, (2002). Đề tài tập trung nghiên cứu những nội dung về vấn đề lý luận, quan điểm của Đảng và Nhà nước về công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát; tổ chức và hoạt động của các cơ quan có chức năng thanh tra, kiểm tra, giám sát ở một số nước trên thế giới; các quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của các cơ quan có chức năng thanh tra, kiểm tra, giám sát ở nước ta; thực trạng phân định chức năng, nhiệm vụ và thực hiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan có chức năng thanh tra, kiểm tra, giám sát; hoàn thiện cơ chế thanh tra, kiểm tra, giám sát với việc đổi mới tổ chức, hoạt động thanh tra và tăng cường hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo, chống tham nhũng. Ở mức độ nhất định, phần nào đề tài đã làm rõ một số quan điểm, góc nhìn cơ bản về vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước.
- Đề tài trọng điểm cấp Bộ Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh tra, do Tổng Thanh tra Chính phủ Quách Lê Thanh làm chủ nhiệm, (2004) đã tập trung làm rõ một số vấn đề lý luận chung của tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh tra. Đề tài đã tập trung nghiên cứu nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh, định hướng nghiên cứu Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh tra; làm rõ nội dung Tư tưởng Hồ Chí 9 Minh về công tác thanh tra như quan niệm về thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, chống tham ô, lãng phí; vai trò, mục đích, nguyên tắc của thanh tra; sự kết hợp của thanh tra nhà nước và thanh tra nhân dân; vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, chống tham ô, lãng phí và yêu cầu đối với cán bộ thanh tra viên giai đoạn hiện nay. Những kết quả của đề tài rất hữu ích cho tác giả trong quá trình nghiên cứu cơ sở lý luận về ngành Thanh tra cũng như quản lý nhà nước đối với công chức ngành Thanh tra. - Đề tài khoa học trọng điểm cấp Bộ Đổi mới hệ thống tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra trong cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa - Luận cứ khoa học và hoàn thiện pháp luật về Thanh tra do Tổng Thanh tra Chính phủ Trần Văn Truyền làm chủ nhiệm, (2008).
Đề tài là công trình nghiên cứu tương đối toàn diện về hệ thống tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra trong cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong đó tác giả đã đề cập chi tiết tới những nội dung như: những vấn đề cơ bản về công tác thanh tra, quan điểm của Đảng, Nhà nước và Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác thanh tra; thực trạng tổ chức và hoạt động thanh tra kể từ khi ban hành Luật Thanh tra; định hướng và giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra đáp ứng yêu cầu của cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Công trình chưa đi sâu vào quản lý nhà nước đối với công chức ngành Thanh tra nhưng đã gợi mở cho tác giả về quản lý công chức ngành Thanh tra trong mối tương quan với sự phát triển chung của ngành. - Đề tài khoa học cấp Bộ Các nguyên tắc trong hoạt động thanh tra - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn do đồng chí Nguyễn Thái Hồng, Phó Vụ trưởng Vụ 3 Thanh tra Chính phủ làm chủ nhiệm, (2011).
Đề tài đã làm rõ một số vấn đề lý luận về thanh tra và các nguyên tắc trong hoạt động thanh tra, bao gồm các vấn đề về khái niệm, đặc điểm thanh tra; mục đích, vai trò của các nguyên tắc trong hoạt động thanh tra, các yếu tố tác động đến hoạt động thanh tra, sự hình thành các nguyên tắc trong hoạt động thanh tra. Bên cạnh đó, đề tài đã đi sâu phân tích thực trạng các quy định pháp luật và việc thực hiện các nguyên tắc của hoạt động thanh tra. Trên cơ sở phân tích các nguyên tắc hoạt động thanh tra trong từng giai đoạn tiến hành thanh tra, đề tài đã đánh giá những quy định của pháp luật, những tồn tại, hạn chế trong 10 quá trình áp dụng vào thực tế làm cơ sở cho việc đề xuất, kiến nghị. Tuy không đề cập trực tiếp đến quản lý nhà nước đối với công chức ngành Thanh tra nhưng những kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở để tác giả có sự nhìn nhận rõ nét và thấu đáo về hoạt động thanh tra – tiền đề quan trọng trong quá trình nghiên cứu về công chức ngành Thanh tra cũng như quản lý nhà nước đối với công chức ngành Thanh tra.
- Sách chuyên khảo, Đổi mới tổ chức và hoạt động ngành Thanh tra nhằm tăng cường năng lực phòng, chống tham nhũng, Nhà xuất bản Chính trị - Hành chính, (2005) do TS. Nguyễn Quốc Hiệp, Viện trưởng Viện Khoa học Thanh tra làm chủ biên. Tác giả phân tích và nhận định một số vấn đề chung về công tác thanh tra - cơ sở thiết lập tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra, trong đó đề cập đến vị trí, vai trò, đặc điểm của công tác thanh tra; chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan thanh tra; yêu cầu đối với công tác thanh tra trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và cải cách hành chính. Bên cạnh đó, tác giả đề cập đến khuôn khổ thể chế và việc đổi mới tổ chức, hoạt động của ngành Thanh tra góp phần phòng, chống tham nhũng thông qua nghiên cứu tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra trong giai đoạn thực hiện Pháp lệnh Thanh tra năm 1990, giai đoạn thực hiện Luật Thanh tra năm 2004; tổ chức và hoạt động của ngành Thanh tra với định hướng tăng cường năng lực phòng, chống tham nhũng theo quy định của Luật Thanh tra năm 2010.
Tuy nội dung trọng tâm của cuốn sách không đề cập đến vấn đề quản lý nhà nước đối với công chức ngành Thanh tra nhưng đã gợi mở cho tác giả trong quá trình làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về ngành, ngành Thanh tra. - Sách chuyên khảo Quản lý nhà nước về công tác Thanh tra, của 2 tác giả Mai Trung Sơn và Nguyễn Ngọ, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, (2004). Đây là cuốn sách có tính lý luận và tính nghiệp vụ, phục vụ thiết thực cho công tác chỉ đạo, điều hành của lãnh đạo các cơ quan thanh tra nói riêng và các cán bộ thanh tra nói chung. Cuốn sách đã giới thiệu một số vấn đề lý luận về quản lý nhà nước đối với công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo; thanh tra, kiểm tra trách nhiệm giải quyết khiếu nại tố cáo; kiểm tra trách nhiệm của Thủ trưởng các cơ quan hành chính nhà nước trong việc thực hiện pháp luật về chống tham nhũng; nội dung cơ bản 11 công tác tổng hợp của các tổ chức thanh tra.
Đây là tài liệu tham khảo có giá trị hữu ích, đặc biệt khi tác giả tiếp cận lý luận về quản lý nhà nước đối với công chức ngành Thanh tra. - Cuốn sách Lịch sử Thanh tra Việt Nam 1945 – 2010, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, (2011) do Thanh tra Chính phủ biên soạn. Nội dung cuốn sách phản ánh khá đầy đủ, toàn diện, có hệ thống quá trình ra đời, phát triển về tổ chức và những hoạt động, đóng góp chủ yếu của ngành Thanh tra qua các giai đoạn cách mạng; đồng thời rút ra những kinh nghiệm quý báu phục vụ cho việc xây dựng bộ máy của ngành ngày càng vững mạnh, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Nghiên cứu về thanh tra nhà nước nói chung và quản lý nhà nước đối với công chức ngành Thanh tra nói riêng không thể không tiếp cận cuốn sách này.
Tầm quan trọng và vị trí đặc biệt của Thanh tra nhà nước trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam cũng tạo hứng khởi cho nhiều nhà khoa học lựa chọn làm chủ đề nghiên cứu của các luận án Tiến sĩ, luận văn Thạc sĩ chuyên ngành. Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu như: - Luận án Tiến sĩ Luật học của Phạm Tuấn Khải, Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề đổi mới tổ chức, hoạt động của Thanh tra nhà nước ở Việt Nam, (1996) tại Trường Đại học Quốc gia Hà Nội. Đây là một trong những công trình chuyên khảo đầu tiên trong khoa học pháp lý Việt Nam nghiên cứu tương đối toàn diện và hệ thống về vấn đề tổ chức, hoạt động của cơ quan thanh tra nhà nước trên cả bình diện lý luận cũng như thực tiễn. Luận án đã trình bày những nội dung cụ thể về cơ sở lý luận và thực tiễn tổ chức, hoạt động của cơ quan thanh tra nhà nước.
Từ đó kiến nghị một số giải pháp nhằm nâng cao công tác tổ chức và hoạt động của thanh tra nhà nước ở Việt Nam trong thời kỳ này.